Cảm hứng nhân văn trong văn xuôi Nguyễn Thị Kim Hòa
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 3
CẢM HỨNG NHÂN VĂN TRONG VĂN XUÔI NGUYỄN THỊ KIM HÒA
Phạm Đặng Thùy Dương
Trường Đại học Văn Hiến
Ngày nhận bài: 24/10/2018; Ngày duyệt đăng: 17/12/2018
Tóm tắt
Nguyễn Thị Kim Hòa sáng tác nhiều thể loại: truyện ngắn, truyện dài, tản văn nhưng đều xuất
phát từ một nguồn cảm hứng nhân văn. Đó là những trăn trở, suy tư, rung động mãnh liệt của tác
giả về hiện thực đời sống và con người vùng nắng, gió Phan Rang. Bài viết dựa trên kết quả nghiên
cứu kết hợp với phương pháp phân tích - tổng hợp để giới thiệu những nét độc đáo trong cảm hứng
nghệ thuật và văn phong của nhà văn trẻ Nguyễn Thị Kim Hòa.
Từ khóa: cảm hứng nhân văn, phong cách, Nguyễn Thị Kim Hòa.
Humanitarian inspiration in the prose works of Nguyen Thi Kim Hoa
Abstract
Nguyen Thi Kim Hoa composed many genres: short stories, long stories, and literature but all
came from a human inspiration. Those are the concerns, thoughts and vibrations of the author
about the real life and people in the sunny and windy areas of Phan Rang. The article is based on
research results combined with analysis - synthetic methods to introduce the unique features in
artistic inspiration and style of young writer Nguyen Thi Kim Hoa.
Keywords: humanitarian inspiration, style, Nguyen Thi Kim Hoa.
Mở đầu
Nhà văn trẻ Nguyễn Thị Kim Hòa - vệt
nhớ miền sa mạc
Vượt qua hơn 1000 tác phẩm dự thi và giành
được giải Nhất cuộc thi Truyện ngắn Tạp chí
Văn nghệ quân đội 2013 - 2014, Nguyễn Thị
Kim Hòa1 được bạn đọc gần xa yêu thích và
đánh giá cao. Dù viết về đề tài lịch sử, chiến
tranh hay xã hội nhà văn luôn dành sự ưu ái,
quan tâm đến những người mẹ, người vợ, người
chị bởi cuộc đời họ thường chịu nhiều thua thiệt,
tổn thương mà không gì có thể bù đắp được. Tuy
nhiên, đến thời điểm này chưa có nhiều công
trình nghiên cứu đề cập đến tác giả và tác phẩm
một cách hệ thống. Vì thế, bài viết mong muốn
cung cấp một số cảm hứng nhân văn mới mẻ
trong văn xuôi Nguyễn Thị Kim Hòa để giúp
người đọc có cái nhìn bao quát về những vấn đề
mà nhà văn trăn trở, ưu tư trong tác phẩm.
Bắt đầu sáng tác năm 2009, đến năm 2014,
Nguyễn Thị Kim Hòa đã khẳng định được tên
tuổi của mình bằng các giải thưởng cao như: Giải
Nhất cuộc thi Truyện ngắn Tạp chí Văn nghệ
quân đội 2013 - 2014 với ba truyện ngắn Đỉnh
khói, Hương thôn dã, Thôi mùa cỏ cháy; Giải
Nhất cuộc Vận động sáng tác Văn học thiếu nhi
giai đoạn 2013 - 2015 của Hội nhà văn Đan Mạch
phối hợp NXB – Kim Đồng tổ chức, với tác phẩm
Hoàng tử Rơm; Giải C Liên hiệp các hội Văn học
nghệ thuật Việt Nam 2015 với tập Đỉnh Khói,…
Nguyễn Thị Kim Hòa thử sức song song hai
lĩnh vực người lớn, trẻ em và lĩnh vực nào nhà
văn cũng gặt hái thành công. Đối với truyện
thiếu nhi rất kén chọn cách viết nhưng chị lại
1 Nhà văn Nguyễn Thị Kim Hòa tên thật cũng là bút danh,
sinh năm 1984 tại Ninh Thuận. Hiện nay, tác giả đang sống
và làm việc tại Ninh Thuận. Chị cũng là hội viên Hội Văn
học tỉnh Ninh Thuận và Hội Nhà văn Việt Nam.
88
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 3
hóa thân thành công trong thế giới nhân vật ấy.
Có lẽ nhờ tiếp xúc thường xuyên với các học trò
nên tác giả dễ thấu hiểu các em để từ đó thể hiện
trên trang viết một cách tự nhiên, trong sáng.
Nguyễn Thị Kim Hòa mê đọc sách, yêu văn
chương từ nhỏ. Lên cấp ba, tác giả bộc lộ tài
năng qua giải thưởng học sinh giỏi Văn quốc gia
nhưng chưa bao giờ chị nghĩ sẽ gắn bó cuộc đời
mình với văn chương.
Đọc những dòng tâm sự của Nguyễn Thị
Kim Hòa trên báo Phụ nữ online về công việc,
thời gian sáng tác, chúng ta thật sự cảm phục
trước sức mạnh nội lực của nhà văn trẻ. Giờ đây,
chị xem “viết như là hơi thở”, để “được sống
nhiều trong cùng một kiếp người”. Càng đi vào
con đường văn chương nhà văn càng được mở
rộng tầm mắt về cuộc sống chung quanh, càng
hiểu mọi người và hiểu mình hơn. Qua mỗi cảnh
đời, mỗi một số phận nhân vật, chị như được
tiếp thêm ước mơ, hy vọng để vững bước trong
cuộc đời “Nếu như trước năm 25 tuổi, tôi đã
luôn dùng lạc quan để mỉm cười, chấp nhận thiệt
thòi sức khỏe số phận đã dành cho mình, thì từ
năm 25 tuổi đến bây giờ, khi đối diện thêm với
căn bệnh cột sống, may làm sao, ngoài lạc quan
tôi còn có văn chương” (Hoàng Đăng Khoa,
2017: tr. 60).
Khi Tản văn Sa mạc và những vệt nhớ ra đời,
Nguyễn Thị Kim Hòa đã nhận được không ít lời
khen từ các nhà văn đi trước. Khi tiếp xúc với
thế giới truyện của Nguyễn Thị Kim Hòa, chúng
tôi nhận ra cái tình của nhà văn trẻ đối với quê
hương sâu nặng vô cùng. Tác giả vận dụng hoàn
toàn chất liệu cuộc sống của vùng đất miền gió
cát Phan Rang. Những cái tên như sông Dinh,
chợ Nại, núi Chà Bang, động cát Nam Cương,
những loại cây như: xương rồng, bồn bồn, nem,
những đặc sản như: nho, cừu, cát trắng, dông,
tất cả đều thường trực trong trang viết của nhà
văn. Rồi từng ngọn bấc, hạt mưa cho đến những
bông hoa mọc lên từ sa mạc cằn cỗi bỗng trở nên
tươi đẹp, sống động lạ thường qua lăng kính của
tác giả. Nên hiện thực trong truyện của Nguyễn
Thị Kim Hòa là hiện thực cuộc sống đời thường,
quen biết xung quanh. Chỉ khác là hiện thực ấy
được sinh ra từ cảm xúc nhiệt thành, từ sự rung
động tha thiết của trái tim dành cho xứ sở.
Qua chín năm kết duyên cùng văn chương,
Nguyễn Thị Kim Hòa đã khẳng định được tài
năng, vị trí của mình trong đội ngũ những người
sáng tác trẻ cả nước. Điều đáng quý là chị sử
dụng khá lớn từ ngữ của đất và người vùng
nắng, gió trong tác phẩm của mình: “Nguyễn
Thị Kim Hòa đem được cái gân guốc dữ dội của
cuộc sống vào con chữ” (Nguyễn Thị Kim Hòa,
2012: tr. 9). Chính đặc điểm này đã tạo cho cây
bút xứ Phan Rang một văn phong riêng biệt
mang đậm dấu ấn cá nhân.
Biểu hiện chủ yếu của cảm hứng nhân văn
trong văn xuôi Nguyễn Thị Kim Hòa
Trên con đường sáng tạo nghệ thuật, ngoài
quá trình làm việc nghiêm túc, cần mẫn, mỗi cây
bút phải có thêm cảm hứng thì mới dễ dàng đạt
được kết quả mong muốn. Cảm hứng và công
sức luôn được xem là “hai điều kiện không thể
thiếu được trong sáng tạo nghệ thuật. Chúng
nâng đỡ nhau, bổ sung cho nhau, làm cho sáng
tạo nghệ thuật vừa là hứng thú, niềm vui, sự thỏa
mãn, vừa là lao động khó khăn và đầy trách
nhiệm” (Nguyễn Văn Hạnh và cộng sự, 1995:
tr. 118). Khảo sát văn xuôi của Nguyễn Thị Kim
Hòa, chúng tôi nhận thấy có ba nguồn cảm hứng
chủ đạo xuyên suốt con đường văn chương của
chị. Đó là sự đồng cảm, yêu thương những phận
người bé mọn, trân quý, ân tình đối quê hương
đất nước và nhiệt thành phê phán những mặt trái
của cơ chế xã hội, nhân tình.
Đồng cảm, yêu thương những phận người
bé mọn
Bằng những suy tư, chiêm nghiệm về chuyện
đời chuyện người và sự thổn thức của trái tim
giàu tình yêu nhân loại, nhà văn Nguyễn Thị
Kim Hòa đã phát hiện ra những phận nghèo
trong Ven sông, Tựu trường ngày mưa, Giữa
vùng nắng gió, Đỉnh khói…
Hiện lên trong Ven sông là thảm cảnh của hai
chị em Mén. Để nuôi em trai lớn khôn, chị Mén
chấp nhận vào làm tiếp viên trong quán Chiều
Mơ. Nào ngờ, đồng lương ít ỏi chị không đủ
nuôi em trai ăn học mà còn phải hứng chịu thêm
bao nỗi oan ức từ tên ma cô trong quán. Vậy mà,
cái khổ không chịu buông tha họ, một lần nữa
89
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 3
hai chị em bỏ nhà dắt díu nhau tiếp tục cuộc
hành trình phía trước còn lắm gian nan: “Băng
băng đi ngược dòng sông, đang lặng lờ trôi về
phía phố, phía những ánh đèn vàng lấp lánh, hai
cái bóng - một mảnh dẻ nhỏ bé, một gầy guộc
lêu nghêu dắt tay nhau, cắm cúi về chân trời
trước mặt” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2012: tr. 99).
Còn hoàn cảnh hai chị em Nhi trong Tựu trường
ngày mưa gợi nhiều tâm tư cho người đọc. Vì
mồ côi mà một đứa trẻ sáu tuổi đã biết tự lo cho
bản thân: tự dậy sớm, tự thay quần áo, tự nhắc
chị dẫn đi học: “Mắt Mèo dậy từ lúc nào, mặc
xong xuôi bộ quần tây xanh áo trắng thẳng thớm
mới tinh. Em ngó nghiêng vài ba chập rồi đeo
cái cặp nhỏ trên vai, lại gần cầm tay chị giật giật:
Mình đi thôi chị!” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2012:
tr. 113). Còn gì buồn hơn khi độ tuổi như Mắt
Mèo, các bạn khác có cha mẹ nâng niu, chăm
chút cho từng bữa ăn giấc ngủ, từng bộ quần áo,
từng quyển tập… Nhưng với đôi mắt tinh tường,
nhà văn đã cảm nhận được vẻ đẹp lấp lánh trong
từng mảnh đời “khiếm khuyết”. Dẫu phía trước
còn nhiều thử thách nhưng chị em Mắt Mèo sẽ
quyết tâm thực hiện giấc mơ đẹp của mình. Giấc
mơ ngọt ngào “có lớp, có trường, có bảng đen
và những quyển vở trắng thơm mùi giấy mới”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2012: tr. 122). Hay cô
Bé Năm trong Đỉnh khói. Cả quãng đời tuổi thơ
sống bằng bãi rác phi trường: “Nào đồ hộp còn
chưa khui nắp, túi gạo còn lưng lửng, lon bia, ca
i-nốc… đôi khi còn trúng mánh được cái đồng
hồ, cặp mắt kính còn mới nguyên” (Nguyễn Thị
Kim Hòa, 2015: tr. 111). Cái mũi của những đứa
con nhà nghèo đâu chỉ để thở mà chủ yếu là để
lọc mùi rác tìm thức ăn: “Tụi nhỏ trong xóm như
thằng Bình, rồi cả Bé Năm xuống tuốt luốt dưới
ngã ba còn nghe được đâu là mùi rác mới đổ,
đâu là rác để lâu năm mới chớm ngay mũi đã
nhức bưng đầu” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2015:
tr. 111). Qua những câu chuyện trên, ta nhận
thấy tác giả Đỉnh khói luôn có cái nhìn ưu ái,
trân trọng đối với những đứa trẻ côi cút, sớm
hứng chịu bụi bặm của cuộc đời. Mặc dù hiện
thực có phũ phàng thì những con người bé nhỏ
ấy vẫn giữ vững được nhân cách không vẩn đục
và luôn hướng về chân trời trươi sáng phía
trước. Tuy còn trẻ tuổi nhưng họ có khát vọng
sống chân chính, luôn xem tình thương là lẽ
sống và vươn lên. Đó cũng là bài học giàu tính
nhân văn mà tác giả muốn nhắn gửi phía sau
từng trang sách.
Tình yêu là tinh hoa của cuộc sống, là niềm
tin hạnh phúc của cuộc đời mà bất kỳ ai cũng
ước mơ có được. Viết về những nhân vật bé
mọn, ngòi bút của nhà văn còn hướng về những
người phụ nữ gặp bất hạnh trong tình yêu. Chỉ
có tình yêu mới giúp ta nhận rõ được bản chất
của con người.
Tuy không mới nhưng câu chuyện tình yêu
trong truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa
luôn có sức lôi cuốn người đọc. Chính vẻ đẹp
đồng nội của con người và cảnh vật vùng quê
mình đã làm nên hương vị riêng cho trang viết
của chị. Con đường đến với tình yêu có muôn
vàn thử thách, dường như bất cứ ai trên đời cũng
một lần được nếm vị đắng của nó. Trong đó,
người được mệnh danh là “phái yếu” bao giờ
cũng chịu nhiều thua thiệt. Như chuyện tình của
Mị trong Thiêu thân cánh mỏng. Mị là cô giáo
dạy tiếng Anh cho Hiện nên khi ngay từ lời ngỏ
đầu tiên Mị đã từ chối không cần suy nghĩ. Tình
yêu vốn là kẻ vô hình khi càng lẩn tránh thì nó
càng hành hạ ta ghê gớm. Cuối cùng Mị trở
thành người đàn bà sau năm năm ròng rã chơi
trò cút bắt. Thật ra, Mị rất yêu Hiện nhưng ngại
với luân lý đạo đức mà Mị giả vờ lạnh nhạt: “Tại
sao Mị không thể yêu chàng trai này, người đàn
ông này. Tại sao Mị phải chối bỏ tình yêu này.
Mị có quyền yêu Hiện chứ. Mọi con người đều
có quyền yêu và được yêu kia mà” (Nguyễn Thị
Kim Hòa, 2012: tr.104). Để có Hiện, Mị chấp
nhận đánh đổi tất cả: “chuyển trường, chuyển
chỗ ở, cắt đứt liên lạc với bạn bè cũ” (Nguyễn
Thị Kim Hòa, 2012: tr. 105). Mị cũng chấp nhận
không cần danh phận, không cần đám cưới,
không cần lời chúc phúc, Mị chỉ cần “mỗi Hiện
mà thôi”. Vậy mà ước mơ của cô cũng bất thành
bởi tình yêu này vốn tồn tại trong giấc mơ mà
thôi. Câu chuyện khép lại trong dang dở nhưng
vẻ đẹp tình yêu chân thành của Mị làm người
đọc suy ngẫm mãi không thôi: “Tình yêu sẽ kết
thúc bằng một đám cưới, có ba, có mẹ, có biết
90
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 3
bao bạn bè chúc phúc. Tình yêu cho Hiện một
người vợ đáng tự hào, người đường hoàng bước
bên Hiện dưới những ánh mắt nhìn, hỗ trợ Hiện
thăng tiến trên con đường mà Hiện đang đi. Vì
tình yêu đó, chỗ đứng đó Mị chẳng thể nào cho
Hiện” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2012: tr. 108). Vẻ
đẹp của lòng tự trọng sẽ giúp Mị đứng lên và
bước tiếp trên con đường đi tìm hạnh phúc. Tình
yêu đích thực là cho chứ không phải là nhận và
biết dừng lại đúng lúc cũng là biết yêu.
mình mà còn bộc lộ một trái tim yêu thương cảm
thông đến tận cùng bao đau khổ của kiếp người.
Đặc biệt, nhà văn muốn gửi lời chia sẻ với người
đọc: phải biết sống có trách nhiệm với gia đình,
phải biết vượt lên đau khổ, thất vọng của bản
thân và đừng bao giờ làm tổn thương người
mình yêu thương. Vì yêu thương ai đó thực sự
là làm cho người ta hạnh phúc. Có làm được như
vậy thì con người mới sống nhân văn hơn.
Trân quý, ân tình với quê hương đất nước
Dù viết về đề tài lịch sử, chiến tranh hay
người phụ nữ thì Nguyễn Thị Kim Hòa vẫn luôn
hướng về quê hương bằng cái nhìn đầy tin yêu,
đôn hậu. Vì mang nặng ân tình này mà thôi thúc
chị cho ra đời quyển sách Sa mạc và những vệt
nhớ. Mười chín vệt nhớ trong truyện được chị
xem như là lời tri ân sâu sắc dành cho vùng đất
Ninh Thuận - nơi chị sinh ra và lớn lên.
Hiện lên trên trang viết của tác giả là hình
ảnh những dòng sông quê hương. Đó cũng là
con sông Dinh từng xuất hiện nhiều lần trong tác
phẩm của chị như: Cơn lũ vẫn chưa qua, Lũ về
sông Dinh, Những kẻ tìm sông. Con sông xinh
đẹp hiền hòa đã từng đi vào ký ức của bà, của
mẹ: “Sông Dinh của mẹ còn có bãi cát trắng hơn
cả màu áo học trò, có những đám khoai, rẫy bắp
hai bên bờ xanh mướt” (Nguyễn Thị Kim Hòa,
2016: tr. 18). Dù sông luôn gắn bó, tồn tại bên
cạnh cuộc sống mỗi người vậy mà không ai nhớ:
“chỉ mùa lụt lội, mưa bão, người ta mới giật
mình chợt nhớ đến sông” (Nguyễn Thị Kim
Hòa, 2016: tr. 20). Chỉ đơn giản thế thôi mà sao
ta cảm nhận nỗi buồn tràn ngập dòng sông. Nỗi
buồn cho những con người vì mãi đuổi theo
danh lợi mà quên đi những kỷ niệm ngọt ngào
của tuổi thơ: “Con người giờ trăm ngàn thứ để
nhớ. Nhớ lợi nhuận, cơ hội. Nhớ đấu đá, giành
giật. Hơi sức nào đem nhớ cho ba thứ xa xỉ như
sông” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2016: tr. 17). Để
rồi khi mệt mỏi, ta chợt nhận ra mình không có
gì làm điểm tựa trong cuộc đời. Vậy nên mọi
người hãy sống chậm lại, yêu thương nhiều hơn
để cuộc sống luôn tràn đầy niềm vui.
Còn Biển khóc là câu chuyện tình đầy bi kịch
của con người. Tình yêu giữa hai người vốn đã
quá nhiều rắc rối, vậy thì cuộc tình tay ba làm
sao có kết thúc đẹp. Hậu quả của bi kịch là cả ba
người đều bị lương tâm cắn rứt suốt đời. Một
người vì hối hận đã trở thành người điên, một
người thì mang “gương mặt nát sẹo” với một
đứa con sáu tuổi chưa một lần gọi được tiếng
“cha ơi”, một người thì ra đi mãi mãi không về.
Câu chuyện cũng là bài học về cách ứng xử
trong tình yêu cho giới trẻ hôm nay. Khi tình yêu
không thành hoặc không được đáp lại thì lăng
mạ nhau, hãm hại nhau, thậm chí có người còn
nhẫn tâm cướp đi sinh mạng của người mình
yêu. Đấy không phải là tình yêu, vì tình yêu thực
sự không bao giờ chấp nhận sự ích kỷ và tàn
nhẫn. Tình yêu vốn gắn liền với lòng chung
thủy, vị tha và đức hi sinh. Điều này thật khác
với tình yêu của Ngọc trong Giữa vùng nắng
gió. Ngọc và Nam ở cạnh nhà nhau, “từ nhỏ đến
lớn hai anh chị lúc nào cũng kết thành một cặp”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2012: tr. 73). Từ ngày
Nam lên thành phố học, việc nhà của Nam một
tay Ngọc lo hết. Đến ngày Nam thành đạt cũng
là lúc tình yêu họ kết thúc. Ngày cưới Nam,
Ngọc không sang, không oán trách Nam lời nào:
“Trong nhà tiếng võng chị Hai nằm đưa kẹt kẹt,
tóc đen dài Hai thả đung đưa theo nhịp võng,
đung đưa cả nỗi buồn” (Nguyễn Thị Kim Hòa,
2012: tr. 78). Cũng là một chuyện tình dang dở
nhưng nỗi đau không được nhà văn miêu tả một
cách dữ dội, chỉ là nỗi buồn đung đưa mà sao
khiến ta nặng trĩu trong lòng.
Viết về những con người có số phận bất hạnh
nhỏ bé, tác giả không chỉ thể hiện sự am hiểu
sâu sắc về cuộc sống của con người xung quanh
Tình yêu quê hương của người viết còn được
gửi gắm qua nhân vật người mẹ trong Tiếng đất.
Một người mẹ cả đời dành trọn tình yêu cho con
91
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 3
và cho đất: “Đất là máu, là thịt, là nước mắt”.
“Đất cũng là mẹ” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2015:
tr. 47). Đất là nơi chở nặng ân tình của người mẹ
cả đời lam lũ. Đất là nơi che chở cho ba đứa con
trai của mẹ lớn khôn: “Kệ đi. Có nằm đất, ăn cát
lớn lên thì tụi nó mới biết thương, biết quý đất
chớ!” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2015: tr. 31). Vậy
mà không đứa con nào biết quý đất: “không đứa
con nào cùng bà giữ đất. Thằng con đầu bán cả
vạt cát đỡ lấy nó lúc chào đời. Thằng con thứ
hai đổi những trận độ gà, chiếc xe xịn bằng
khoảng đất đã bọc nó ngủ vùi… Thằng con út…
Đứa con duy nhất không động vào một tấc đất.
Lại không phải vì yêu thương, gìn giữ mà chỉ là
vì nó không cần, không tha thiết. Dù với nơi đã
nuôi nó lớn” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2015: tr.
46). Trước sự vô tình của con, người mẹ bất đắc
dĩ phải mượn linh hồn người chồng đã mất để dạy
con: “Đất là thịt. Là máu. Bán, tao cấm! Mày…”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2015: tr. 41). Người mẹ
đáng thương ấy còn nghe được cả âm thanh rên
xiết, giận dữ của đất. Nhưng dường như, mọi cố
gắng của người mẹ không thể thay đổi được. Như
vậy, đằng sau câu chuyện tình mẫu tử, nhà văn
còn khái quát được một vấn đề mang tính triết lý.
Đó chính là tình cảm đối với quê hương, với cội
nguồn trong trái tim của mỗi người con. Tiếng
đất cũng như là tiếng mẹ. Đất và mẹ luôn hòa
nguyện vào nhau thành một. Thế nên mỗi người
hãy trân trọng, hãy cống hiến tài năng để cho quê
hương, xứ sở ngày càng giàu mạnh.
lành chất phác, trong sáng, luôn lấy chữ
“thương” và chữ “nghĩa” làm trọng. Đó là ông
Năm trong câu chuyện Tái sinh. Ông đã cứu một
người phụ nữ bị bọn đàn ông phá rừng hãm hại.
Nếu không có ông cứu thì người phụ nữ ấy chắc
chắn sẽ chết. Những tháng ngày gần gũi, người
phụ nữ nhận ra mình yêu ông. Cô mạnh dạn bày
tỏ trước, nào ngờ ông quyết liệt từ chối tình yêu
của cô: “Nhưng mặt lại giần giật vẻ giận dữ lẫn
bàng hoàng khi cô bất thình lình ôm riết lấy ông
từ phía sau, hổn hển hơi thở trẻ trung khao khát.
Thật dữ dội, ông gạt tay cô bước ra ngoài”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2012: tr. 64). Rồi ông
Năm còn cất công tìm một chàng rể tốt cho cô,
chỉ mong sao cô được hạnh phúc. Nào ngờ, gia
đình tan vỡ, cô mang thêm một nỗi đau trong
cuộc đời mình. Nhưng đổi lại từ đây cô có một
tình yêu vĩ đại hơn - tình phụ tử thiêng liêng.
Tình yêu ấy sẽ tái sinh và đưa mẹ con cô đến
một cuộc đời mới, nhiều hy vọng hơn: “Ông sẽ
bất ngờ và vui lắm khi lại nhìn thấy Mắt Đen -
một Mắt Đen tái sinh còn bé xíu, lại còn biết bú
sữa bình, và một cô - tái sinh trên ngọn lửa lòng
đang tắt” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2012: tr. 70).
Còn đến Cơn lũ vẫn chưa qua, ta thật sự ấn
tượng trước tấm lòng tốt bụng, sẵn sàng giúp đỡ
hàng xóm láng giềng khi hữu sự của bà Năm. Bà
chuyên làm nghề đỡ đẻ cho người nghèo. Ngày
chị Xảo mất chính bà Năm là người đã khóc
thương và tiễn chị đến nơi an nghỉ cuối cùng.
Thỉnh thoảng, bà còn giúp Dương “kỳ cọ những
vệt phẩm màu giả ghẻ lở bám xanh đỏ hết tay
chân” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2014: tr. 24).
Cũng chính bà Năm dẫn Dương đến trường để
được học: “Dạ, nhà khổ quá cô. Không cha, mẹ
nó lại khùng khịu, cậu mợ nó không ai lo…”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2014: tr. 26). Nào ngờ,
khi mợ biết, không một lời cảm ơn mà còn oán
trách bà: “Đèn nhà ai nấy sáng, trán nhà ai nấy
xỉ. Thím rảnh thím xỉ đầu con cháu nhà thím. Ai
mượn thím dài tay!” (Nguyễn Thị Kim Hòa,
2014: tr. 26). Nếu không có những người như bà
Năm thì cuộc sống này thật đáng buồn. Cuộc
sống của người miền quê tuy nghèo về vật chất
nhưng cái tình, cái nghĩa lại đầy ắp trong mỗi
con người, mỗi xóm làng Việt Nam. Đây cũng
Bên cạnh dòng sông, ta còn bắt gặp một ngôi
nhà cũ, một bụi ớt, một gốc mãng cầu… tất cả
đều hiện diện hữu hình, thân thương. Không
những thế, nhà văn miền sa mạc còn khắc sâu
tình cảm của mình qua các món ăn dân dã quê
nhà như: bánh canh, lá xào dông, bánh tráng…
Đâu cần đợi đi xa mới nhớ, chị vẫn sống tại quê
hương mình mà nỗi nhớ luôn cồn cào, day dứt
không thôi. Bằng những hình ảnh bình dị, gợi
cảm của thiên nhiên, của sản vật miền quê, tác
giả đã đem đến cho ta một cái nhìn yêu thương
và trân trọng đối với xứ sở Phan Rang.
Viết về quê hương, trang văn của Nguyễn
Thị Kim Hòa dành nhiều cho những con người
đậm đà chất chân quê. Họ sống ở nông thôn hiền
92
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 3
là một nét đẹp mộc mạc, dung dị không thể
nhầm lẫn với bất cứ dân tộc nào trên thế giới.
Thời gian lặng lẽ trôi qua, cuộc sống bộn bề
lo toan làm ta lãng quên nhiều thứ, thế nhưng
những ký ức tuổi thơ luôn có sức sống lâu bền
nhất trong mỗi con người. “Chính những kỷ
niệm hồn nhiên thời thơ ấu thường lại để nhiều
ấn tượng sâu sắc nhất. Nó sẽ theo đuổi người
cầm bút trong suốt cả cuộc đời sáng tác”
(Nguyễn Đăng Mạnh, 1994: tr. 48).
dòng ký ức về tình bạn tuổi học trò. Nhờ có bạn,
chị mới hiểu, được biển “mênh mông lắm, hiền
hòa mà cũng đáng sợ lắm. Biển cho gia đình nó
những ngày ấm no từ con thuyền ba ăm ắp cá.
Biển hòa cùng lời mẹ ru giấc nồng cho anh em
nó từ lúc nằm nôi… Nhưng… biển cũng thật tàn
nhẫn biết bao khi để thuyền ba nó mãi mãi
không trở về sau một cơn bão lớn” (Nguyễn Thị
Kim Hòa, 2016: tr. 103). Người bạn ấy còn
mang đến cho tác giả một tình yêu biển mãi
không bao giờ phai. Tình yêu ấy đã đỡ chị đứng
lên sau mỗi lần vấp ngã và giữ vững một niềm
tin trong cuộc đời mình: “Chỉ biết mỗi lần từ
biển trở về là một lần tôi như được tiếp thêm sức
mạnh, để tự mình đứng dậy từ những khó khăn,
để chiến thắng con người yếu đuối trong tôi mà
vững vàng bước tiếp, không bao giờ vấp ngã”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2016: tr. 104).
Những kỷ niệm thời thơ ấu được Kim Hòa
nhắc đến nhiều lần trong: Những kẻ tìm sông,
Biển của một thời, Thơ bé xa xưa, Có nỗi nhớ
mang tên… bánh tráng. Đó là những buổi chiều
lộng gió được ngồi quây quần nghe mẹ kể
chuyện sông: “Đám tụi nội ngày xưa hả, quậy
lắm! Toàn hái trộm khoai, bắp rẫy người ta ra
bờ sông nướng!” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2016:
tr.18). Chen vào giữa câu chuyện là những trận
cười hồn nhiên của đám trẻ nhỏ. Hay những lần
về thăm quê ngoại vào mỗi dịp nghỉ hè, chỉ có
một đoạn đường bảy cây số mà sao quá nhiều kỷ
niệm: “Tôi nắm chặt tay mẹ, vừa lội cát vừa chơi
trò xóa đuôi con rắn. Có lúc chưa kịp giơ chân,
gió đã giành phần, xô đám cát xung quanh ụp
lên ngay trước chân tôi. Tiếc ngẩn ngơ”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2016: tr. 46). Rồi khi
nghỉ chân dưới bóng cây bạch đàn, chị được mẹ
“tẩn mẩn lột vỏ cho tôi khi thì củ khoai, khi trái
chuối luộc… chốc chốc lại được ba đưa cho
bình nước, bưng khà một hơi như ông cụ”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2016: tr. 47). Với nhà
văn xứ Phan, đêm quê ngoại đầy tĩnh lặng
nhưng tuyệt diệu vô cùng. Còn gì thích bằng khi
được nghe giọng đọc thơ trầm ấm của ông
ngoại: “Ông đọc say sưa. Những bài thơ tôi biết
và chưa biết. Những bài thơ buồn như nỗi lòng
ông giáo già da diết trong hoài niệm về những
tháng ngày cũ” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2016: tr.
48). Hoặc những lúc ăn bánh tráng là kỷ niệm
với bà ngoại ùa về. Người bà một thời làm nghề
tráng bánh để nuôi sống gia đình, đến lúc tuổi
già vẫn chưa quên hương vị ấy: “Mùi bột gạo
xem vậy mà quấn quýt ám lấy ngoại, cả đời
không quên được” (Nguyễn Thị Kim Hòa,
2016: tr. 122). Còn truyện Biển của một thời là
Những hoài niệm về quê hương, tuổi thơ
trong các sáng tác của Nguyễn Thị Kim Hòa
mang đậm bản sắc của vùng “sa mạc nắng”. Hồn
đất, hồn người cùng những kỷ niệm thân thương
luôn trở thành nguồn cảm hứng trong trang văn
của cây bút trẻ giàu nghị lực này.
Nhiệt thành phê phán những mặt trái của
cơ chế xã hội, nhân tình
Trong những truyện viết về nỗi bất hạnh của
các em nhỏ, Nguyễn Thị Kim Hòa còn nhiệt
thành phê phán thái độ vô trách nhiệm của các
bậc làm cha mẹ đối với con cái. Chính sự thiếu
quan tâm của bố mẹ đã làm cho các em phải chịu
nhiều tổn thương trong cuộc đời và dẫu cho
người lớn có ăn năn thì cũng không bao giờ bù
đắp được.
Trong câu chuyện Đi qua mùa gió, suốt cả
quãng đời tuổi thơ, chị Hai luôn sống trong nỗi
đau bị ba bỏ rơi. Tuy không nhắc đến nhưng chị
biết vết thương lòng này vẫn mãi không lành:
“Mẹ không một lần nhắc về ba từ sau buổi trưa
ấy đến cuối cuộc đời mình. Chị cũng không
nhắc. Sợ sẽ lại thấy những sợi gió mang vết
thương ngỡ cũ nhưng chưa hề khép miệng”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2012: tr. 13). Ngày mẹ
mất, người cha ngày nào tìm về ngôi nhà cũ
nhưng sự trở lại của ông không thể sưởi ấm lại
ngọn lửa tình phụ tử vốn đã tắt từ lâu: “Ngôi nhà
93
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 3
chị em chị đã quen rồi chỗ trống của một người
cha. Sự trở về muộn màng không cứu vãn được
những gì đã bị thổi tung đi trong mùa gió tràn
năm cũ” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2012: tr. 13).
Phải chăng cũng vì sự tổn thương ấy mà chị Hai
quyết định từ chối quyền làm vợ và sẵn sàng
chấp nhận mang tai tiếng “không chồng mà lại
có con”: “Chắc chị cũng chẳng cần tìm cho Bo
một người cha. Biết đâu rồi cũng như mẹ, để vệt
buồn kéo lê cái đuôi dài nặng trịch quét đến hết
cuộc đời mình, quét sang cả cuộc đời con”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2012: tr. 18). Thế mới
biết chính sự vô tâm của cha mẹ không những
cướp đi cuộc sống tốt đẹp mà còn giết chết hạnh
phúc, tương lai tươi sáng của con trẻ.
Còn ở câu chuyện Chung dòng, nhà văn cũng
nêu lên một thực trạng đau lòng. Gia đình tan vỡ
thường để lại nhiều nỗi đau mất mát cho con trẻ
là điều không tránh khỏi. Đó cũng là câu chuyện
buồn của hai chị em sinh đôi Phiên - Hiên, ba
mẹ ly hôn, Phiên là chị ở lại với ba còn em gái
là Hiên thì đi theo mẹ. Từ đây, tuổi thơ của Hiên
là những ngày tháng lớn lên trong nước mắt, ba
mãi bận bịu với giàn nho còn mẹ kế thì không
bao giờ quan tâm đến Phiên. Nhiều lần Phiên bị
anh trai là con riêng của mẹ kế ức hiếp, Phiên
cầu cứu mẹ nhưng đáp lại Phiên là sự im lặng
rất tài tình: “Và nếu má không thích thỉnh
thoảng đáp lại Phiên bằng sự im lặng rất tài”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2015: tr. 53). Năm Phiên
16 tuổi, “Phiên đạp lăn rầm vào cửa thằng con
trai 18 tưởng Phiên ngủ len lén vạch mùng”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2015: tr. 54). Sau đó, mẹ
kế giả vờ rủa Xin nhưng khi ba vừa đi khỏi, mẹ
lại nói: “Anh giỡn có chút xíu mà con tính đạp
cho nó đập đầu chết hả con?” (Nguyễn Thị Kim
Hòa, 2015: tr. 54). Nhưng nỗi đau này có đáng
là gì so với nỗi đau năm Phiên 13 tuổi. Gặp lại
người mẹ từng mang nặng đẻ đau, niềm vui
chưa kịp thốt lên lời, Phiên đã thấy: “Ánh mắt
lạnh quét hết Phiên sang đứa em gái thò lò mũi
Phiên nách một bên hông. Rồi cánh cửa sắt sập
một tiếng rầm. Trên đường về, ngó cái bóng nhỏ
nhoi mình xiêu đổ dưới bóng chiều, Phiên nghĩ:
giá mà có một cơn gió nhỉ. Cơn gió cuốn cái
bóng mỏng tang như chiếc lá vèo xuống lòng
sông” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2015: tr. 57, 58).
Tại sao mẹ ruột lại tuyệt tình với Phiên? Tại sao
người lớn không chịu tha thứ cho một đứa trẻ
con: “Mày giúp người ta giựt chồng của mẹ mày
thì đi mà ở với người ta” (Nguyễn Thị Kim Hòa,
2015: tr. 61). Phải chăng chính sự vô tình, cố
chấp của người lớn mà hai chị em Phiên - Hiên
một lần nữa gánh chịu mất mát trong cuộc đời.
Hiên ôm con về nhà mẹ đẻ, còn Phiên quyết định
ở vậy để chia sẻ nỗi đau cùng em gái: “Nhất định
Phiên sẽ không để điều đó xảy ra. Bên cạnh
Hiên, nhất định Phiên sẽ cho đứa cháu bé bỏng
này một gia đình. Một gia đình chỉ có yêu
thương. Không phản bội, không thù hằn, tiếc
nuối. Một gia đình có thể không có ba. Nhưng
bù lại sẽ có hai người mẹ” (Nguyễn Thị Kim
Hòa, 2015: tr. 62). Kết thúc câu chuyện cũng là
thông điệp giàu tính nhân văn của tác giả: “Có
những người lớn biết tha thứ cho trẻ con và cả
cho nhau” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2015: tr. 62).
Những câu chuyện trên cũng chính là lời
thức tỉnh của Nguyễn Thị Kim Hòa dành cho
các bậc cha mẹ. Bởi lẽ, được làm cha, làm mẹ là
niềm hãnh diện, hạnh phúc lớn nhất trên thế gian
này. Chẳng gì có thể đánh đổi được tình cảm của
cha mẹ đối với con cái. Thế nên, các thành viên
trong gia đình hãy yêu thương, tin tưởng và tha
thứ cho nhau để mái ấm gia đình mãi mãi là bến
đỗ bình yên cho mọi người trong suốt cuộc đời.
Hãy trân trọng, nâng niu, nuôi dưỡng hạnh phúc
gia đình và đừng bao giờ vì yêu thương mà lại
làm đau chính mình và những người mình yêu
quý nhất.
Số phận bi ai của người phụ nữ hiện lên trên
trang viết của Nguyễn Thị Kim Hòa đâu chỉ có
đau khổ vì nghèo, vì bất hạnh trong tình duyên,
mà họ còn gánh chịu nhiều nỗi cay đắng do
những tập tục cổ hủ gây ra.
Tập tục cổ hủ đã làm khổ biết bao người phụ
nữ vô tội. Với quan niệm “Nhất nam viết hữu,
thập nữ viết vô”, người phụ nữ Việt Nam đã bị
đẩy xuống địa vị thấp nhất trong thời gian qua.
Thế nên, trong truyện Cơn lũ vẫn chưa qua,
người đọc hiểu được vì sao ngày Dương chào
đời, người mợ đã dửng dưng đứng bịt mũi ngoài
cửa sổ cười chê: “Rồi !... Làm gì không làm lại
94
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 3
đi làm giống nằm ngửa cho lũ đàn ông chơi!”
(Nguyễn Thị Kim Hòa, 2014: tr. 12). Dưới chế
độ cũ, người phụ nữ còn bị cấm không cho đi
học, Hướng Dương cũng vậy, tám tuổi vẫn chưa
có giấy khai sinh, một cái tên đầy đủ họ cũng
không. Rồi quan niệm về “chữ trinh” đã làm khổ
biết bao người con gái. Trước ngày lấy chồng,
người con gái có yêu ai thì không được đánh mất
“chữ trinh”. Trong Cơn lũ vẫn chưa qua, nếu
Thụ không biết rõ Hướng Dương còn trong
trắng thì chắc gì cô được làm vợ Thụ: “Thấy
chưa… Đàn ông thực ra vẫn thích lắm được làm
chủ đốm hoa chấm màu trinh trắng” (Nguyễn
Thị Kim Hòa, 2014: tr. 63, 64). Khi gia đình
không hạnh phúc, bao giờ người phụ nữ cũng bị
gia đình chồng kết tội. Mẹ chồng Hướng Dương
cũng thế, biết con trai mình hư hỏng, say khướt
cả ngày, bà không khuyên dạy được nửa lời. Đã
thế, bà còn đổ lỗi cho con dâu: “từ khi bước vào
nhà là đem xui đem rủi, làm hại làm hư con trai
duy nhất của bà” (Nguyễn Thị Kim Hòa, 2014:
tr. 94). Đại diện cho thành kiến trong câu
chuyện không phải ai xa lạ mà chính là mẹ Thụ.
Trên đời này không có ai là người hoàn hảo,
có chăng chỉ là sự tự đề cao mình mà thôi. Ai
cũng có quá khứ nhưng đâu phải ai cũng may
mắn, hạnh phúc có một quá khứ đẹp và trong
sạch. Vậy mà, cái lý do Hướng Dương bị chồng
từ chối quyền làm vợ, làm mẹ chỉ vì quá khứ:
“Tôi gửi đơn lên tòa là để nhờ luật pháp giải
quyết cho rõ ràng. Tôi đồng ý cho cô ta ẵm con
trai tôi đi vì nó còn nhỏ quá, cần có mẹ. Còn con
gái tôi, cháu đang tuổi ăn tuổi lớn, sống với một
người mẹ quá khứ phức tạp như cô ta lỡ cháu bị
ảnh hưởng thì sao” (Nguyễn Thị Kim Hòa,
2014: tr. 94). Đúng là Dương có tội: “Tội lớn
nhất của Dương là trốn chạy. Dương phải làm gì
đây khi thứ Dương muốn chạy trốn đó đã đuổi
ngay đến chân Dương. Và giờ người ta đang
dùng nó để tấn công Dương, tước con gái
Dương ra khỏi tay Dương” (Nguyễn Thị Kim
Hòa, 2014: tr. 95). Phải chăng vì thành kiến tàn
nhẫn ấy đã giết chết ước mơ, khát vọng của một
người phụ nữ đáng thương. Dương phải trả một
cái giá quá đắt cho cái gọi là “quá khứ”. Hay
chính những người làm cha, làm mẹ ấy đã góp
phần nuôi dưỡng những tập tục bất công, góp
phần làm khổ người phụ nữ.
Cho đến hôm nay, người đời vẫn còn lắm
thành kiến. Họ cho rằng những cô gái làm nghề
“bán hoa” đều là kẻ bay bướm, bạc tình. Và
không cần phân biệt ai tốt, ai xấu, hễ người nào
làm cái nghề này luôn bị xã hội khinh miệt, cười
chê. Nếu cô gái nào có người yêu cũng chưa
chắc được gia đình chàng trai chấp nhận cưới.
Như trong truyện Cơn lũ vẫn chưa qua, khi biết
anh Cộc yêu chị Xảo, ba mẹ anh Cộc bảo rằng:
“Mày lụi tao với với mẹ mày chết tươi đi rồi hãy
qua rước đĩ về nhà!” (Nguyễn Thị Kim Hòa,
2014: tr. 18). Câu nói của cha mẹ anh Cộc chính
là phát ngôn cho thành kiến xã hội.
Ngoài Cơn lũ vẫn chưa qua, truyện ngắn của
Nguyễn Thị Kim Hòa còn xuất hiện rất nhiều
người phụ nữ sống bằng nghề buôn hương bán
phấn như: Ven sông, Tái sinh, Thôi mùa cỏ cháy.
Tuy mỗi người có hoàn cảnh sống khác nhau
nhưng họ đều có điểm chung là tứ cố vô thân,
nghèo khổ song hết thảy đều có tấm lòng nhân
ái, sống tình cảm, ước mơ đẹp đáng để chúng ta
trân trọng. Họ thật sự đáng thương hơn đáng
trách. Suy đến cùng, họ không có lỗi, mại dâm
cũng không phải là lỗi của người phụ nữ nhưng
định kiến xã hội bao đời nay vẫn chưa buông tha
cho họ. Chính xã hội với những mặt trái, những
bất công của chế độ nam quyền, phụ quyền đã
xô đẩy người phụ nữ và buộc họ làm cái nghề
đáng khinh bỉ này.
Đằng sau số phận của Hướng Dương, Xảo,
Bèo, Mén, nhà văn lên án gay gắt những phong
tục, lễ giáo cổ hủ đã đối xử bất công với người
phụ nữ. Đồng thời nhà văn đã cho chúng ta thấy
được khoảng tối trong tâm hồn những con người
lỡ sa chân vào cái nghề lắm bạc bẽo này. Từ đó
người viết kín đáo gửi gắm sự yêu thương và
chia sẻ với họ. Đây cũng là cái tâm của một
người cầm bút mà từ những tác phẩm đầu tiên
chúng ta có thể cảm nhận được ở cây bút trẻ xứ
Phan Rang.
Cảm hứng nhân văn - dấu văn Nguyễn Thị
Kim Hòa trong đời sống văn học trẻ Việt
Nam đầu thế kỷ XXI
Trong nền văn học Việt Nam trung đại, tác
95
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 3
giả nữ rất hiếm hoi: Hồ Xuân Hương, Bà Huyện
Thanh Quan, Đoàn Thị Điểm… Sang đầu thế kỷ
XX, các nhà văn nữ vẫn vắng bóng trên văn đàn
bởi quan niệm phong kiến hà khắc, người phụ
nữ bị trói buộc bởi bổn phận làm mẹ, làm vợ. Ở
giai đoạn 1930 – 1945, người phụ nữ cũng bị chi
phối bởi hoàn cảnh xã hội, đất nước chiến tranh
nên sáng tác văn học ưu thế vẫn thuộc về các
nhà văn nam như Thạch Lam, Nam Cao, Ngô
Tất Tố, Vũ Trọng Phụng,… Nhưng đến 1945 -
1975 một số cây bút nữ đã khẳng định được vị
thế trên văn đàn: Vũ Thị Thường, Lê Minh
Khuê, Nguyễn Thị Ngọc Tú,… Sau năm 1975,
xuất hiện nhiều nhà văn nữ tên tuổi như: Võ Thị
Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Đoàn Lê, Phạm Thị
Hoài, Phan Thị Vàng Anh, Dạ ngân, Y Ban,
Nguyễn Ngọc Tư… mà phần lớn tài năng văn
chương của họ được khẳng định qua những giải
thưởng, tạo ấn tượng sâu đậm trong tâm trí bạn
đọc. Nhiều tác phẩm đã công khai “danh tính”
của giới nữ ngay từ nhan đề: Hành trang người
đàn bà Âu Lạc (Võ Thị Hảo, 2015), Người đàn
bà ám khói (Nguyễn Thị Thu Huệ, 2006), Người
đàn bà bơi trên sóng (Bích Ngân, 2011)…
Hầu hết, thế hệ nhà văn nữ sau 1975 tỏ ra
năng động. Nhà văn Văn Giá cho rằng: “Cái tôi
trong văn học nữ hôm nay là cái tôi đa diện, đã
ngã”. Hơn ai hết, họ đến với văn chương “như
một sự lắng nghe, một sự thấu hiểu. Vì đó chính
là tiếng lòng của họ, là những khát khao tự giải
phóng bản thân mình” (Phùng Gia Thế và cộng
sự, 2016: tr. 278).
Đáng mừng là bước sang thế kỷ XXI, bên
cạnh những cây bút quen thuộc, văn đàn nước ta
được tiếp thêm sức trẻ bởi các nhà văn thuộc thế
hệ 8X. Các tác giả này đã có hàng loạt truyện
ngắn được xuất bản làm cho đời sống văn học
sôi động hẳn lên như: Nguyễn Anh Đào - Chỉ
cần em biết khóc, Đỗ Đức Anh - Những sắc màu
của gió, Ngô Thị Hạnh - Khúc hát giờ kẹt xe,
Trương Thanh Thùy - Một nửa của tình yêu,
Nguyễn Thị Hải - Quả đồi phía Tây, Tiểu Quyên
- Con tàu đi tìm sân ga… Trong những nhà văn
ấy thì Nguyễn Thị Kim Hòa được bạn đọc gần
xa biết đến nhiều hơn, mặc dù chị không tham
gia những phong trào mới thời thượng về sáng
tác, về cách tân theo khuynh hướng trào lưu như
các nhà văn trẻ cùng thời. Nguyễn Thị Kim Hòa
cũng tiếp thu cái mới của văn học hiện đại (nữ
quyền) nhưng chủ yếu là về những người phụ
nữ xung quanh: “Những người thân yêu ruột
thịt, bạn bè, hàng xóm, những người quen sơ
hay cả những người chưa gặp một lần. Tất cả họ,
dù khác nhau về hoàn cảnh sống, gia đình hay
vị trí xã hội, vẫn có chung nhau một khát khao
cháy bỏng khôn cùng về hạnh phúc” (Nguyễn
Thị Kim Hòa, 2012: tr. bìa).
Nguyễn Thị Kim Hòa sáng tác nhiều thể loại:
truyện dài, truyện ngắn, tản văn nhưng lĩnh vực
truyện ngắn đã đem đến thành công và hình
thành nên văn phong đặc biệt cho chị. Dù viết
về đề tài thế sự, chiến tranh hay lịch sử, cây bút
trẻ đều khẳng định được dấu văn của mình trên
văn đàn.
Ở đề tài thế sự, nhà văn viết về những vấn đề
gia đình, xã hội đương thời, gắn với không gian
của vùng đất Ninh Thuận. Tác giả đã khẳng định
những câu chuyện được kể luôn “có xen lẫn cả
biển, cả cát, cả cái gió như “phan” và nắng như
“rang” của vùng đất quê tôi. Những câu chuyện
mà hình như đau đáu trong đó cả những khao
khát của chính tôi…” (Nguyễn Thị Kim Hòa,
2012: tr. bìa). Nhân vật trong truyện của nhà văn
sa mạc thuộc nhiều thành phần trong xã hội:
người mẹ, người vợ, người chị lao động ở miền
quê, các em sinh viên, học sinh, thầy, cô giáo,
ông già chăn cừu, anh thợ hớt tóc, các chị tiếp
viên, bà chủ quán… Hiện lên trong mỗi câu
chuyện là vẻ đẹp của cảnh vật thiên nhiên, cuộc
sống của người dân lam lũ chất phác ở vùng đất
có khí hậu đầy khắc nghiệt để từ đó chúng ta
thông cảm cho những gian khổ trong việc mưu
sinh cũng như khâm phục được tinh thần lạc
quan, vượt lên hoàn cảnh của họ.
Ở đề tài chiến tranh, Nguyễn Thị Kim Hòa
đã mở ra một điểm nhìn khác cho người đọc.
Mượn hiện thực từ thân phận người phụ nữ để
cảm nhận cuộc chiến, nhà văn trẻ đã làm nổi bật
những bi kịch đau thương - mất mát mà trước đó
văn học chưa đề cập đến. Đó là nỗi đau ghê gớm
của người chị có hai em trai đối đầu nhau trong
cuộc chiến. Đó là tâm tư của một cô gái làng
96
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 3
chơi đêm đêm hứng chịu biết bao tiếng khóc của
những kẻ đàn ông ở “phía bên kia”. Hay nỗi ám
ảnh chiến tranh đã làm cho một người con gái
“mỗi lần nhìn về quê hương chỉ thấy kinh sợ,
thấy đau đớn”. Bằng cảm hứng nhìn thẳng, nói
thực về cuộc chiến tác giả đã mang đến cho độc
giả cảm nhận mới mẻ, đầy đủ về cái tàn nhẫn
chiến tranh. Chiến tranh đâu chỉ tàn phá thể xác
mà còn có cả tâm hồn. Những chiến công oanh
liệt, những danh vị cao sang cũng không thể bù
đắp được quyền lợi thiêng liêng của mỗi con
người. Đó là quyền: làm chồng, làm cha, làm
vợ, làm mẹ… Từ đây nhà văn đã phát hiện và
thông cảm với những số phận bất hạnh của họ.
Qua đó nhà văn đã tiến thêm một bước nữa trong
sự nghiệp của mình.
Khi tập truyện viết về đề tài lịch sử Con chim
phụng cuối cùng ra đời, dấu ấn của Nguyễn Thị
Kim Hòa hiện ra đậm nét. Bằng chất liệu hiện
thực quê hương - vương quốc Champa thuở nào
kết hợp với thế mạnh thân phận giới của mình,
tác giả đã tái dựng nên chín bức chân dung lịch
sử chân thực và sinh động. Thông qua những
câu chuyện ấy mà người đọc hiểu thêm về bi
kịch của những người phụ nữ chốn nội cung. Họ
chỉ là “con cờ” của “trò chơi quyền lực”. Dù thời
bình hay thời chiến, dù hoàng hậu hay thường
dân cuối cùng cũng có kết cục giống nhau. Từ
bi kịch chốn hậu cung người viết muốn cảm
thông, chia sẻ với nỗi đau của người xưa đồng
thời gửi gắm bài học kinh nghiệm sống cho
người đời nay.
bi kịch nhưng trên tất cả họ sống với tâm hồn
đầy nữ tính làm tròn trách nhiệm của một người
làm mẹ, làm chị. Đằng sau mỗi trang viết là
những trăn trở, suy tư nghiêm túc của nhà văn
về cuộc đời về lẽ sống đầy sâu sắc.
Kết luận
Sự trân quý đối với quê hương xứ sở, sự yêu
thương, trăn trở cho những phận người bé mọn
và thái độ phê phán nhiệt thành những mặt trái
của cơ chế xã hội, nhân tình vốn là nguồn cảm
hứng chủ đạo trong sáng tác của cây bút vùng sa
mạc. Đó cũng là tiếng nói cất lên từ trái tim, từ
tiếng lòng tha thiết của nhà văn trẻ đầy lương
tâm, trách nhiệm với cuộc đời. Những câu
chuyện của chị dù viết về đề tài nào cũng hướng
đến những tình cảm tốt đẹp như: tình mẫu tử
thiêng liêng, tình anh em máu mủ, tình vợ chồng
chung thủy, tình bạn keo sơn… Tất cả đều là
những vấn đề quan trọng và luôn có giá trị vĩnh
cửu đối với sự tồn vong của con người và xã hội.
Với cảm hứng độc đáo này, Nguyễn Thị Kim
Hòa đã có những đóng góp tích cực cho nền văn
học Việt Nam đương đại đồng thời định hình
được dấu văn của mình trên văn đàn.
Tài liệu tham khảo
Nguyễn Văn Hạnh và Huỳnh Như Phương (1995).
Lý luận văn học - vấn đề và suy nghĩ. Hà Nội,
Nxb Giáo dục, tr.118.
Võ Thị Hảo, Phương Diệp, Nguyễn Thị Thu Huệ,
Đỗ Bích Thủy và Di Li (2015). Truyện ngắn
5 tác giả nữ. Nxb Văn học.
Nguyễn Thị Kim Hòa (2012). Nho đắng (Truyện
ngắn). Tp. Hồ Chí Minh, Nxb Văn hóa - Văn
nghệ.
Nguyễn Thị Kim Hòa (2014). Cơn lũ vẫn chưa qua
(Truyện dài). Tp. Hồ Chí Minh, Nxb Văn hóa
- Văn nghệ.
Nguyễn Thị Kim Hòa (2015). Đỉnh khói (Truyện
ngắn). Tp. Hồ Chí Minh, Nxb Văn hóa - Văn
nghệ.
Nguyễn Thị Kim Hòa (2016). Sa mạc và những vệt
nhớ (Tản văn). Tp. Hồ Chí Minh, Nxb Văn
hóa - Văn nghệ.
Có thể thấy ngôn từ trong hầu hết sáng tác
của Nguyễn Thị Kim Hòa từ ngôn ngữ dẫn
chuyện đến ngôn ngữ nhân vật đều mang nét đặc
trưng của đất và người vùng nắng gió: “ Nguyễn
Thị Kim Hòa đem được cái gân guốc dữ dội của
cuộc sống vào con chữ…” (Nguyễn Thị Kim
Hòa, 2012: tr. 9). Số lượng từ ngữ vùng đất Nam
Trung bộ được nhà văn sử dụng khá lớn trong
tác phẩm của mình. Chính đặc điểm này đã tạo
cho truyện ngắn của cây bút xứ Phan Rang một
văn phong riêng biệt mang đậm dấu ấn cá nhân.
Dù viết về đề tài nào, văn xuôi của Nguyễn
Thị Kim Hòa luôn lấy cảm hứng từ thân phận
người phụ nữ. Mặc dù cuộc đời họ đều rơi vào
Nguyễn Thị Huệ (2006). 37 truyện ngắn. Nxb Văn
học.
Hoàng Đăng Khoa (2017). Song hành và đối thoại. Tp.
Hồ Chí Minh, Nxb Tổng hợp, tr. 60.
97
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 3
Nguyễn Đăng Mạnh (1994). Con đường đi vào thế
giới nghệ thuật của nhà văn. Hà Nội, Nxb
Giáo dục, tr. 48.
bản). Tp. Hồ Chí Minh, Nxb Văn nghệ.
Phùng Gia Thế - Trần Thiện Khanh (2016). Văn học
và giới nữ - Một số vấn đề lý luận và lịch sử.
Hà Nội, Nxb Thế giới, tr. 278.
Bích Ngân (2011). Người đàn bà bơi trên sóng (tái
98
11 trang
26880
Free
Bạn đang xem tài liệu "Cảm hứng nhân văn trong văn xuôi Nguyễn Thị Kim Hòa", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- cam_hung_nhan_van_trong_van_xuoi_nguyen_thi_kim_hoa.pdf
