Giáo trình Kỹ thuật nuôi cá và đặc sản nước ngọt

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ, KỸ THUẬT VÀ THUỶ SẢN

Giáo trình

KỸ THUẬT NUÔI CÁ VÀ ĐẶC SẢN NƯỚC NGỌT

1

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

kÜ thuËt nu«i c¸ ao n-íc tÜnh

I. Mét sè hiÓu biÕt vÒ nu«i c¸ ao n-íc tÜnh

1. Kh¸i niÖm vÒ ao nu«i vµ ®Æc ®iÓm ph©n bè ao nu«i n-íc tÜnh ë n-íc ta

1.1. Kh¸i niÖm

Dïng thuËt ng÷ "Nu«i c¸ ao n-íc tÜnh" lµ ®Ó ph©n biÖt víi nu«i c¸ ao n-íc ch¶y. Nu«i

c¸ ao n-íc tÜnh víi nhiÖm vô chñ yÕu lµ nu«i c¸ thÞt nªn th-êng gäi t¾t lµ "Nu«i c¸ ao". Nu«i

c¸ thÞt t¨ng s¶n trong ao n-íc tÜnh gäi t¾t lµ " Nu«i c¸ ao t¨ng s¶n".

Kü thuËt nu«i c¸ ao n-íc tÜnh lµ sù vËn dông tæng hîp ®iÒu kiÖn tù nhiªn, c¸c ®iÒu kiÖn

vËt chÊt, tiÕn bé kü thuËt vµ qu¶n lÝ kinh tÕ vµo hÖ sinh th¸i ao nh»m thu ®-îc sinh khèi c¸

nu«i cao.

Sù vËn dông ®ã ®-îc kh¸i qu¸t thÓ hiÖn ë qui tr×nh kü thuËt. Mét qui tr×nh kü thuËt cô

thÓ cã thÓ ®-a l¹i mét n¨ng suÊt t-¬ng øng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ t-¬ng øng.

ë ViÖt nam hiÖn nay, nu«i c¸ ao n-íc tÜnh lµ mét lo¹i h×nh nu«i c¸ cã tÝnh qui m« réng

r·i. Trªn c¬ së lÝ thuyÕt vµ thùc tÕ nhiÒu c¬ së ®· vËn dông s¸ng t¹o vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ cña

m×nh tõng b-íc n©ng cao n¨ng suÊt vµ s¶n l-îng c¸ nu«i.

1.2 §Æc ®iÓm ph©n bè

2. §Æc ®iÓm ao nu«i c¸ n-íc tÜnh

2.1. §Æc ®iÓm vÒ ®iÒu kiÖn ao nu«i

2.2. §Æc ®iÓm vÒ m«i tr-êng

a. Mèi liªn quan gi÷a yÕu tè thuû lý víi c¸c nu«i trong ao n-íc tÜnh

b. Mèi liªn quan gi÷a yÕu tè thuû ho¸ víi c¸c nu«i trong ao n-íc tÜnh

c. Mèi liªn quan gi÷a yÕu tè thuû sinh vËt víi c¸c nu«i trong ao n-íc tÜnh

3. §Æc ®iÓm sinh häc liªn quan ®Õn giai ®o¹n nu«i lín c¸ trong ao n-íc tÜnh

3.1. Thµnh phÇn ®µn c¸ nu«i trong ao n-íc tÜnh

3.2. §Æc ®iÓm sinh häc chñ yÕu

II. Kü thuËt nu«i c¸ ao n-íc tÜnh

1. KiÕn thøc chung

1.1. H×nh thøc vµ chu kú nu«i

* H×nh thøc nu«i c¸ ao n-íc tÜnh. ViÖc x¸c ®Þnh h×nh thøc nu«i cho mét ao cô thÓ lµ

mét yªu cÇu tr-íc tiªn vµ cÇn thiÕt.

C¨n cø vµo ®èi t-îng, nu«i c¸ ao n-íc tÜnh cã hai h×nh thøc lµ nu«i ®¬n vµ nu«i ghÐp.

- Nu«i ®¬n: Trong ao chØ nu«i mét ®èi t-îng. H×nh thøc nµy ¸p dông nu«i mét sè ®èi

t-îng gi¸ trÞ kinh tÕ cao, xuÊt khÈu.

- Nu«i ghÐp: Nu«i hçn hîp hai hay nhiÒu loµi c¸ trong mét ao, trong ®ã cã ®èi t-îng

nu«i chÝnh vµ c¸c ®èi t-îng nu«i ghÐp. H×nh thøc nµy ¸p dông chñ yÕu ë c¸c n-íc khu vùc

Ch©u ¸. ë ViÖt nam nu«i ghÐp phæ biÕn h¬n so víi nu«i ®¬n.

ViÖc nu«i ®¬n hay nu«i ghÐp ®Òu cã c¬ së khoa häc vµ ®iÒu kiÖn øng dông nhÊt ®Þnh vµ

c¨n cø cø vµo yªu cÇu thùc tÕ nhu cÇu tiªu dïng trong n-íc hay xuÊt khÈu, c¨n cø vµo tËp

qu¸n nu«i cæ truyÒn tõng n¬i còng nh- xuÊt ph¸t tõ hiÖu qu¶ kinh tÕ.

C¨n cø vµo møc ®é ®Çu t-, nu«i c¸ ao n-íc tÜnh cã hai h×nh thøc lµ nu«i qu¶ng canh c¶i

tiÕn, b¸n th©m canh vµ th©m canh.

* Chu kú nu«i. XuÊt ph¸t tõ quan niÖm "S¶n xuÊt gièng vµ nu«i c¸ thÞt lµ hai kh©u s¶n

xuÊt liªn hoµn" th× chu kú nu«i c¸ thÞt ®-îc tÝnh tõ khi -¬ng nu«i c¸ gèng ®Õn khi thu ho¹ch

c¸ thÞt. Trong thùc tÕ do kh©u s¶n xuÊt gièng ®-îc chuyªn m«n ho¸, t¸ch riªng víi s¶n xuÊt

c¸ thÞt nªn chu kú nu«i c¸ thÞt ®-îc tÝnh tõ khi chuÈn bÞ ao nu«i ®Õn khi thu ho¹ch c¸.

2

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

Thêi gian mét chu kú nu«i cã thÓ lµ 5- 6 th¸ng (nu«i thêi vô), mét n¨m (nu«i quanh

n¨m), hay 2 n¨m tuú mïa vô s¶n xuÊt, ®iÒu kiÖn ao nu«i, ®èi t-îng nu«i, kh¶ n¨ng gi¶i quyÕt

gièng, thøc ¨n, ph©n bãn, møc ®é ¸p dông c«ng nghÖ kÜ thuËt vµ kh¶ n¨ng ®¸nh b¾t, tiªu thô

s¶n phÈm.

1.2. Phương thức nuôi

- Nuôi quảng canh: nguồn thức ăn nuôi cá hoàn toàn dựa vào tự nhiên.

- Nuôi bán thâm canh: ngoài nguồn thức ăn dựa vào tự nhiên nguời nuôi còn bổ sung

thêm phân bón và thức ăn nhân công, tuy nhiên thức ăn tự nhiên vẫn giữ vai trò chính.

- Nuôi thâm canh: nguồn dinh dưỡng và thức ăn của cá do con người cung cấp, gồm:

thức ăn phối trộn ở dạng tươi sống hay đã sấy khô. Nguồn thức ăn tự nhiên vẫn có vai trò

nhất định đối với đời sống cá nuôi nhưng không lớn lắm, thậm trí không đáng kể.

Khả năng xuất

Nuôi TC

hiện bệnh

Thức ăn

nhđn

tạo

Mật độ

thả

Nuôi bân TC

Nuôi QC

Đầu tư

Thức

ăn tự nhiên

Mức độ quản lý

Hình 1: Sơ đồ mối quan hệ giữa các phương thức nuôi

Qua sơ đồ trên cho thấy: nếu nuôi cá ở mức quảng canh, mật độ thả thưa, thức ăn chủ

yếu dựa vào tự nhiên việc quản lý và đầu tư thấp, khả năng xuất hiện bệnh cũng thấp.

Khi nuôi cá bán thâm canh hoặc thâm canh, mật độ cá thả tăng, thức ăn tự nhiên chỉ

là thứ yếu, thức ăn nhân tạo giữ vai trò chủ yếu hoặc quan trọng vằ đòi hỏi sự đầu tư và

chăm sóc cao. Khả năng xuất hiện bệnh lớn, đòi hỏi quản lý cao.

Bảng 9: Quan hệ giữa năng suất cá nuôi với nguồn thức ăn và đầu tư kỹ thuật

Năng suất

Hình thức nuôi

Nguồn dinh dưỡng/thức ăn và chăm sóc

(tấn/ha/năm)

< 1

Nuôi quảng canh

Trông đợi vào tự nhiên

1

2

3

1 – 5

5 – 15

15 – 20

Phân bón chất lượng thấp, cho cá ăn thức ăn xanh

Phân bón có chất lượng cao, cho ăn thức ăn tinh

Phân bón chất lượng cao, cho ăn thức ăn viên

Nuôi bán

thâm canh

1

2

20 – 100 Cho cá ăn thức ăn viên, thay nước và sục khí

> 100 Cho ăn thức ăn viên, nuôi trong hệ thống nước chảy

Nuôi thâm

canh

1.3. N¨ng suÊt c¸ nu«i trong ao n-íc tÜnh

N¨ng suÊt c¸ nu«i trong ao n-íc tÜnh lµ mét chØ tiªu kinh tÕ quan träng ®-îc dù kiÕn

ngay tõ ban ®Çu cho mét ao víi mét chu k× nu«i c¸ cô thÓ.

N¨ng suÊt c¸ nu«i ao n-íc tÜnh phô thuéc vµo møc ®é ®Çu t- gièng, thøc ¨n, ph©n bãn,

®iÒu kiÖn m«i tr-êng vµ møc ®é t¸c ®éng biÖn ph¸p kÜ thuËt. Do møc ®é ¶nh h-ëng cña

nh÷ng ®iÒu kiÖn vËt chÊt vµ kÜ thuËt kh¸c nhau nªn n¨ng suÊt c¸ nu«i ao n-íc tÜnh rÊt kh¸c

nhau dao ®éng tõ vµi tÊn ®Õn 40 - 50 tÊn/ ha. n¨m.

Theo sè liÖu ®iÒu tra thèng kª n¨ng suÊt b×nh qu©n®¹t 1,4 tÊn/ ha .n¨m. NhiÒu n¬i chØ

®¹t 0,5 -1 tÊn/ ha. n¨m (1980). Nh÷ng n¨m 90 l¹i ®©y n¨ng suÊt c¸ nu«i t¨ng s¶n trong ao

3

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

b×nh qu©n ®¹t 3 - 5 tÊn/ ha. n¨m. Mét sè c¬ së ®¹t 5 - 8 tÊn/ ha. n¨m, ®Æc biÖt nu«i c¸ tra ®¹t

16 - 20 tÊn/ ha. n¨m; c¸ trª lai 40 – 50 tÊn/ ha.n¨m.

Ph-¬ng ph¸p x¸c ®Þnh n¨ng suÊt c¸ ao

 m ₂-  m₁

 m₂

N =

hay

N_t=

S

Trong ®ã: N- n¨ng suÊt tinh (tÊn/ ha),  m₁- khèi l-îng c¸ gièng th¶ (tÊn),  m₂- khèi

l-îng c¸ thu ho¹ch (tÊn), N_t- n¨ng suÊt th«. Chó ý: Thêi gian nu«i lµ thêi vô hay mét n¨m,

diÖn tÝch qui vÒ 1 ha.

1.4. HÖ sè thøc ¨n vµ sù tiªu tèn thøc ¨n

1.5. Ph-¬ng ph¸p tÝnh khÈu phÇn ¨n, tæng l-îng thøc ¨n cÇn cho chu kú nu«i

2. Kü thuËt nu«i c¸ ao n-íc tÜnh

2.1. C¬ së lý thuyÕt cña c¸c biÖn ph¸p kü thuËt nu«i c¸ ao n-íc tÜnh

2.2. Giíi thiÖu mét sè qui tr×nh nu«i c¸ ao t¨ng s¶n

2.2.1. Quy tr×nh nu«i ghÐp c¸ n¨ng suÊt 8 – 10 tÊn/ha

a. Yªu cÇu ao nu«i.

* C¸c yÕu tè m«i tr-êng

- NhiÖt ®é n-íc 25-32⁰C

- pH = 7 -8,5

- ¤xy > 3mg/l

- Nguån n-íc ®Çy ®ñ vµ kh«ng bÞ « nhiÔm bëi chÊt th¶i c«ng nghiÖp sinh ho¹t.

* §iÒu kiÖn ao nu«i

- Ao cã nguån n-íc chñ ®éng, tho¸ng kh«ng bÞ cím rîp

- DiÖn tÝch 1000- 5000m²

- §é s©u 1,5- 2m

- ChÊt ®¸y lµ thÞt/ thÞt c¸t , ®é dµy líp bïn ®¸y 20- 25cm

- h_at= 0,5m

- HÖ thèng bê bao ®ñ ®é ch¾c ch¾n, kh«ng rß rØ.

- HÖ thèng cèng cÊp vµ tho¸t n-íc ®Çy ®ñ, trªn cèng cã ®¨ng ch¾n gi÷ c¸

b. ChuÈn bÞ ao nu«i c¸

- Th¸o c¹n n-íc trong ao, b¾t hÕt c¸ t¹p, ph¸t quang bê bôi, lÊp hang hèc, lç mäi rß rØ

trªn bê ao, vÐt bít líp bïn láng mµu ®en ®¶m b¶o l-îng bïn cßn l¹i 20-25cm.

- TÈy trïng ao b»ng v«i CaO hay Ca(OH)₂víi l-îng 7- 10kg/100m². Sau khi tÈy v«i

ph¬i ®¸y tõ 3- 5 ngµy tuú vµo ®iÒu kiÖn thêi tiÕt (phíi ®Ðn khi nøt ch©n chim)

- Bãn lãt cho ao: cã thÓ tiÕn hµnh bãn b»ng ph©n chuång, ph©n xanh

+ Ph©n chuång: 30- 35kg/100m²

+ Ph©n xanh: 30- 35kg/100m²

Ph-¬ng ph¸p bãn: Ph©n chuång, ph©n xanh

- Th¸o n-íc vµo ao: nguån n-íc lÊy vµo ao ph¶i qua läc th«, lÊy n-íc lµm hai lÇn: lÇn

mét lÊy 20-30cm, ng©m ao sau 3- 5 ngµy thÊy n-íc cã mµu l¸ chuèi non tiÕn hµnh cÊp n-íc

®ñ vµo ao. (cã thÓ lÊy n-íc lµm ba lÇn nÕu ®iÒu kiÖn kh«ng cho phÐp lÊy n-íc ®ñ mét lÇn cã

thÓ lÊy lÇn hai ®¹t møc n-íc 1m)

c. Th¶ c¸ gièng

- Mïa vô th¶ gièng: th«ng th-êng th¶ gièng b¾t ®Çu tõ th¸ng 2 ®Õn hÕt th¸ng 3 d-¬ng

lÞch

4

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

- Tiªu chuÈn c¸ gièng th¶: ChÊt l-îng: phÈm gièng tèt, khoÎ m¹nh, ko bÖnh, ko di

h×nh di tËt, ®ång ®Òu, c©n ®èi.... Cì c¸: 100 – 150 gam/ con víi c¸ mÌ, tr¾m cá; 30 -

50gam trë lªn víi c¸ r«hu, rigan, chÐp; 10 – 20 g/con víi r« phi.

- MËt ®é: 1,4- 1,5 con/m²(14.000 – 15.000 con/ ha).

- Tû lÖ ghÐp:

Loµi

Tû lÖ (%)

R«hu

MÌ tr¾ng

Mrigal

R« phi (th¶ th¸ng 5)

Tr¾m cá

ChÐp

30

20

15

5

d. Ch¨m sãc qu¶n lý

* Cho c¸ ¨n:

- Thøc ¨n tinh: gåm c¸c lo¹i bét, c¸m tæng hîp, c¸c lo¹i thøc ¨n tù chÕ víi thµnh phÇn

chñ yÕu lµ c¸c lo¹i bét ngò cèc, bét c¸, bét thÞt, b· r-îu... víi l-îng ®¹m tæng céng 18 - 20%

- Thøc ¨n xanh: c¸c lo¹i thùc vËt th-îng ®¼ng th©n mÒm trªn c¹n vµ d-íi n-íc (®¶m

b¶o kh«ng ®¾ng, kh«ng ®éc): cá, rau lÊp, rau muèng, bÌo tÊm, bÌo hoa d©u...

B¶ng 10: L-îng thøc ¨n hµnh ngµy cña c¸ qua c¸c th¸ng nu«i

Thêi gian

(th¸ng nu«i)

L-îng thøc ¨n cña c¸ hµng ngµy

Thøc ¨n tinh (%Pc¸ trong ao) Thøc ¨n xanh (%Pc¸ tr¾m

cá)

Thø 1, 2

Thø 3, 4

Thø 5, 6,7

Thø 8, 9, 10

3 - 4

2 - 3

1,5 - 2

1 - 1,5

15 - 20

20 - 25

25 - 30

30 - 35

- Ph-¬ng ph¸p cho ¨n thùc hiÖn theo nguyªn t¾c 4 ®Þnh

- KiÓm tra thøc ¨n tinh b»ng c¸ch ®Æt sµng cho ¨n vµ cã sù ®iÒu chØnh khÈu phÇn ¨n

kÞp thêi.

* Bãn ph©n: c¨n cø vµo mµu n-íc ao, khi n-íc ao cã mµu xanh nân chuèi – trong th× tiÕn

hµnh bãn ph©n. Kh«ng nªn bãn ph©n vµo tr-íc hoÆc sau c¬n m-a rµo, hoÆc khi ao cã mµu

xanh ®en. L-îng ph©n bãn:

- Ph©n chuång: 10- 15kg/100m²/tuÇn

- Ph©n xanh: 20- 25kg/100m²/tuÇn

- Ph©n ho¸ häc: bãn víi tû lÖ ®¹m/l©n = 2/1, hµm l-îng ni t¬ 2 – 3 mg/l.

* Qu¶n lý ao nu«i:

- KiÓm tra hµng ngµy xö lý tr-êng hîp c¸ næi ®Çu do thiÕu oxy

- KiÓm tra ph¸t hiÖn kÞp thêi c¸c lç dß rØ ®Ó sö lý ngay tr¸nh hiÖn t-îng thÊt tho¸t c¸

nu«i.

- Duy tr× mùc n-íc trong ao 1,5- 2m

- Qu¶n lý c¸c yÕu tè m«i tr-êng ao nu«i («xy, pH, ®é trong, NH_3,H₂S).

* Phßng vµ trÞ bÖnh cho c¸ nu«i:

- Phßng bÖnh cho c¸ b»ng viÖc qu¶n lý c¸c yÕu tè m«i tr-êng ao nu«i, cung cÊp ®Çy

®ñ thøc ¨n cho c¸ vµ thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p phßng bÖnh tÝch cùc (nªu ë phÇn chung).

5

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

- TrÞ bÖnh kÞp thêi khi ®µn c¸ nu«i bÞ bÖnh côc bé.

e. Thu ho¹ch.

- Th¸ng 7- 8 tiÕn hµnh ®¸nh tØa c¸ lín (chñ yÕu lµ c¸ mÌ vµ r«hu) th¶ bï gièng b»ng

víi sè l-îng ®¸nh b¾t lªn. Cì c¸ th¶ bï 100 – 150 gam/ con víi c¸ mÌ, tr¾m cá; 30 - 50gam

trë lªn víi c¸ r«hu, rigan, chÐp.

- Thu ho¹ch toµn bé: th¸o bít n-íc dïng l-íi c¸ thÞt thu c¸; th¸o c¹n n-íc thu tæng

thÓ.

- KÕt qu¶ nu«i: cì c¸ trung b×nh ®¹t ®-îc 0,8 – 1 kg/ con; tû lÖ sèng trung b×nh ®¹t

80%.

2.2.2 Quy tr×nh nu«i t¨ng s¶n c¸ r« phi (n¨ng suÊt 10, 15 vµ 20 tÊn/ha/vô)

a. §iÒu kiÖn m«i tr-êng ao nu«i.

- DiÖn tÝch ao  1000 - 5000 m²

- §é s©u mùc n-íc 1,5 - 2,5m

- §é pH = 7 - 8,5

- §é trong 30 - 40 cm

- ChÊt ®¸y thÞt pha c¸t, ®é dÇy líp bïn ®¸y 20 - 25 cm

- Hµm l-îng oxy hoµ tan  3mg/l

- Hµm l-îng NH₃≤ 0,15 mg/ l

- Hµm l-îng H₂S ≤ 0,04 mg/ l

- §é cao an toµn bê: h_at 0,5m

- Ao cã ®Çy ®ñ hÖ thèng cèng cÊp, tho¸t n-íc

b. ChuÈn bÞ ao nu«i

CÇn thiÕt kÕ cèng ®Ó chñ ®éng cÊp tho¸t n-íc (cèng cÊp ë phÝa bê cao, cèng tho¸t ë

phÝa bê thÊp) cho ao. Tr-íc khi th¶ c¸ ph¶i thùc hiÖn c¸c b-íc chuÈn bÞ ao nh- sau:

- Lµm c¹n n-íc ao, b¾t hÕt c¸ t¹p trong ao. Dän s¹ch rong, cá d-íi ®¸y ao.

- Vít bít bïn láng (nhÊt lµ líp bïn ®en ë ®¸y ao), chØ ®Ó l¹i líp bïn ®¸y dµy 20 -

25cm

- LÊp hÕt hang hèc vµ tu söa l¹i bê, m¸i bê ao, xem xÐt hÖ thèng ®¨ng ch¾n, hÖ thèng

cèng.

- Dïng v«i bét r¶i kh¾p ®¸y ao vµ bê ao, 7 - 10kg/100m².

- Ph¬i ®¸y ao 3- 5 ngµy ®Õn khi ®Êt nøt ch©n chim (ph¬i se líp bïn ®¸y víi nh÷ng ao

bÞ nhiÔm phÌn)

- Bãn ph©n g©y mµu n-íc: dïng ph©n chuång (®· ñ) víi l-îng: 30- 40kg/100m²

Ph©n chuång r¶i ®Òu kh¾p mÆt ao nÕu cã ®iÒu kiÖn bõa kü.

- CÊp n-íc tõ tõ vµo ao qua cèng cã ch¾n l-íi läc ®Ó ng¨n c¸ d÷ vµ ®Þch h¹i lät vµo

ao, khi møc n-íc ®¹t 0,3- 0,5m ngõng cÊp n-íc, ph¬i ao 3-5 ngµy nÕu thÊy n-íc cã mµu

xanh vá ®ç cã thÓ cÊp n-íc cho ®ñ, nÕu n-íc ch-a g©y mµu ®-îc cã thÓ bãn thªm ph©n v«

c¬.

c. Th¶ c¸ gièng

- Mïa vô th¶ gièng: Sau khi hÕt rÐt (th¸ng 3-4) tuy nhiªn hiÖn nay víi m« h×nh nu«i

nh- b¸n th©m canh víi chu kú nu«i ng¾n cã thÓ tiÕn hµnh th¶ gièng quanh n¨m, tr¸nh vô

®«ng ë miÒn b¾c.

- ChÊt l-îng c¸ gièng th¶: c¸ ro phi Novit 4 ®¬n tÝnh (nu«i 6 -7 th¸ng) hay thuÇn

chñng (nu«i 5 th¸ng). C¸ th¶ nu«i ph¶i m¹nh khoÎ, ®Òu cì, c©n ®èi, kh«ng bÞ s©y s¸t, b¬i léi

nhanh nhÑn, kh«ng dÞ h×nh. Nªn chän nh÷ng n¬i tin cËy ®Ó mua gièng.

- KÝch cì c¸ th¶: 4 – 6 cm

6

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

- MËt ®é th¶ nu«i: 3 - 5 con/ m²t-¬ng øng víi n¨ng suÊt 10/ 15/ 20 tÊn/ ha/ vô nu«i (5

– 6 th¸ng)

d. Ch¨m sãc vµ qu¶n lý

* Cho ¨n:

- Sö dông nguyªn liÖu cã s½n t¹i ®Þa ph-¬ng vµ phèi chÕ thøc ¨n cho c¸ hoÆc cã thÓ mua

thøc ¨n hçn hîp chÕ biÕn chuyªn cho c¸ r« phi

- ChÊt l-îng thøc ¨n: ®¶m b¶o thøc ¨n cã ®ñ hµm l-îng ®¹m tæng céng 20-22%. C«ng

thøc phèi chÕ thøc ¨n: Bét ng« vµ g¹o 75 - 80%, bét ®Ëu t-¬ng 15 - 20%, bét c¸ nh¹t 5%,

Perix 0,5 – 1%.

- L-îng cho ¨n:

Th¸ng nu«i 1:

Th¸ng nu«i 2:

Th¸ng nu«i 3

4 - 5 % Khèi l-îng c¸ trong ao

3 - 4 % khèi l-îng c¸ trong ao

2 - 3% khèi l-îng c¸ trong ao

1 - 2 % khèi l-îng c¸ trong ao

Th¸ng nu«i cßn l¹i:

- Nguyªn t¾c cho ¨n: ®¶m b¶o cho ¨n theo 4 ®Þnh (®Þnh sè l-îng, chÊt l-îng, thêi gian

vµ ®Þa ®iÓm).

- Ph-¬ng ph¸p cho ¨n: Th¸ng nu«i 1,2 cho c¸ ¨n thøc ¨n d¹ng bét rêi; th¸ng nu«i 3 trë

®i cho c¸ ¨n d¹ng bét nÊu chÝn hay Ðp viªn d¹ng ch×m. Thøc ¨n ®-îc r¶i ®Òu quanh bê cho c¸

cã ®iÒu kiÖn b¾t mçi dÔ dµng.

- Thêi gian cho ¨n: hµng ngµy cho ¨n 2 lÇn vµo s¸ng sím vµ chiÒu m¸t

- KiÓm tra c¸ khi cho ¨n b»ng c¸ch ®Æt sµng thøc ¨n

* Bãn ph©n cho ao nu«i c¸:

- Ph©n lîn (®· ñ -ít lµ tèt nhÊt) hoÆc s¶n phÈm th¶i (ph©n, thøc ¨n thõa tõ chuång

nu«i lîn c«ng nghiÖp); l-îng dïng 5- 7kg/tuÇn/100 m²hoÆc ph©n gµ 3- 5kg/tuÇn/ 100 m²

- L-îng ph©n bãn tuú thuéc vµo mµu n-íc trong ao. NÕu mµu n-íc trong thi bãn t¨ng

thªm 10- 20%. Kh«ng bãn ph©n khi mµu n-íc chuyÓn sang mµu ®en, hoÆc sau c¬n m-a to.

- Còng cã thÓ tËn dông c¸c nguån n-íc th¶i sinh ho¹t giÇu chÊt h÷u c¬, kh«ng chøa

lÉn chÊt ®éc, ho¸ häc g©y h¹i cho m«i tr-êng nu«i vµ c¸ ®Ó gi¶m chi phÝ thøc ¨n, ph©n bãn.

* Qu¶n lý c¸c yÕu tè m«i tr-êng.

- YÕu tè nhiÖt ®é: c¸ r« phi Novit 4 sinh tr-ëng thÝch hîp ë thang nhiÖt 20- 34⁰C,

thÝch hîp nhÊt 28 - 32⁰C v× vËy, ë c¸c tØnh phÝa B¾c cÇn nu«i c¸ r« phi vµo c¸c th¸ng 4 - 11

trong n¨m .

- YÕu tè oxy: yÕu tè quan träng, th-êng xuyªn duy tr× hµm l-îng o xy hoµ tan  3mg/l

®Ó ®¶m b¶o c¸c sinh tr-ëng tèt. Nu«i ë n¨ng suÊt 15 - 20 ao nu«i ph¶i bè trÝ qu¹t n-íc lµm

t¨ng o xy cho ao nu«i. Ao nu«i thiÕu « xy c¸ næi ®Çu kÐo dµi ®Õn tr-a, c¸ kh«ng chÕt nh-ng

sinh tr-ëng chËm.

- Qu¶n lý tèt c¸c yÕu tè m«i tr-êng ao nu«i kh¸c.

* Phßng trÞ bÖnh cho c¸: C¸ r« phi Novit 4 rÊt Ýt m¾c bÖnh v× vËy ng-êi nu«i cã thÓ yªn t©m

trong c«ng t¸c kiÓm so¸t bÖnh, tuy nhiªn còng cÇn chó ý mét sè vÊn ®Ò sau:

- Hµng ngµy theo dâi ®iÒu chØnh l-îng thøc ¨n thÝch hîp tr¸nh thõa, thiÕu khÈu phÇn

¨n tr¸nh « nhiÔm m«i tr-êng ao nu«i.

- Qu¶n lý ®-îc chÊt l-îng n-íc ao nu«i .

e. Thu ho¹ch

Sau thêi gian nu«i kho¶ng 4 - 5 th¸ng nu«i (th¶ gièng r« phi thuÇn) hoÆc 6 - 7 th¸ng

nu«i (th¶ gièng r« phi ®¬n tÝnh) tiÕn hµnh thu ho¹ch (cã thÓ thu tØa c¸ lín ®¹t kÝch cì th-¬ng

phÈm ë th¸ng nu«i thø 4).

7

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

- KÕt qu¶ nu«i: tû lÖ sèng ®¹t 80 - 90%; cì c¸ ®¹t 500 - 600 g/con (th¶ r« phi thuÇn)

sau 4 - 5 th¸ng nu«i; cì c¸ ®¹t 700 - 800 g/con, th¶ r« phi ®¬n tÝnh sau 6 - 7 th¸ng nu«i; n¨ng

suÊt ®¹t 10, 15, 20 tÊn/ ha t-¬ng øng víi mËt ®é c¸ th¶ 3,4,5 con/m²; HÖ sè sö dông thøc ¨n

tinh: 1,4 - 1,6.

f. L·i rßng: 40 - 60 triÖu ®ång/ha/vô nu«i tuú qui m« n¨ng suÊt 10,15,20tÊn/ha.

2.2.3. Quy tr×nh nu«i t¨ng s¶n c¸ trª lai (F₁V) n¨ng suÊt 40 - 50 tÊn/ha.vô nu«i

a. Yªu cÇu ao nu«i.

* C¸c yÕu tè m«i tr-êng

- NhiÖt ®é n-íc 26-32⁰C

- pH = 7 -8

- ¤xy > 3mg/l

- Nguån n-íc ®Çy ®ñ vµ kh«ng bÞ « nhiÔm bëi chÊt th¶i c«ng nghiÖp sinh ho¹t.

* §iÒu kiÖn ao nu«i

- Ao cã nguån n-íc chñ ®éng

- DiÖn tÝch 300 - 1000 m²lµ cã thÓ tiÕn hµnh nu«i c¸ trª.

- §é s©u 1,2 - 1,5 m

- §¸y tr¬ Ýt bïn

- HÖ thèng bê bao ®ñ ®é ch¾c ch¾n, kh«ng rß rØ.

- Kh«ng cã dßng ch¶y tõ cèng xuèng ao.

b. ChuÈn bÞ ao nu«i c¸

- Th¸o c¹n n-íc trong ao, b¾t hÕt c¸ t¹p, ph¸t quang bê bôi, lÊp hang hèc, lç mäi rß rØ

trªn bê ao.

- TÈy trïng ao b»ng v«i CaO hay Ca(OH)₂víi l-îng 7- 10kg/100m². Sau khi tÈy v«i

ph¬i ®¸y tõ 3- 5 ngµy tuú vµo ®iÒu kiÖn thêi tiÕt (phíi ®Ðn khi nøt ch©n chim)

- LÊy n-íc: nguån n-íc lÊy vµo ao ph¶i qua läc th«, lÊy n-íc mét lÇn

c. Th¶ c¸ gièng

- Mïa vô th¶ gièng: quanh n¨m ®Òu cã thÓ tiÕn hµnh nu«i, th-êng b¾t ®Çu th¶ gièng

sau khi hÕt rÐt (th¸ng 3).

- Tiªu chuÈn c¸ gièng th¶:

+ ChÊt l-îng: c¸ trª lai F₁V khoÎ, kh«ng bÞ bÖnh, tû lÖ dÞ h×nh di tËt thÊp, ®ång

®Òu vÒ cì c¸.

+ Cì c¸: 5- 7cm/ con

- MËt ®é: 10 - 12 con/m²

d. Ch¨m sãc qu¶n lý:

* Cho ¨n:

- Cã thÓ sö dông c¸c vËt liÖu cã s½n chÕ biÕn thøc ¨n cho c¸ nh-: chÊt bét (bét g¹o,

c¸m ng«) 70%, ®Ëu t-¬ng 10 - 15%, c¸ t¹p, bét c¸ 15 - 20%.

- Ngoµi thøc ¨n trªn c¸ trª lai cßn cã kh¶ n¨ng ¨n rÊt t¹p: t«m, tÐp, èc, nh¸i, giun...

®Òu cã thÓ sö dông cho c¸ ¨n.

- KhÈu phÇn ¨n: 4-6%.

- Thêi gian cho ¨n: ngµy cho ¨n 2 lÇn vµo s¸ng sím vµ chiÒu m¸t.

* Qu¶n lý c¸c yÕu tè m«i tr-êng:

- §Þnh kú tiÕn hµnh thay n-íc cho c¸, mÆc dï c¸ cã kh¶ n¨ng chÞu m«i tr-êng bÈn

t-¬ng ®èi tèt nh-ng nÕu thay n-íc sÏ t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸ cã m«i tr-êng thÝch hîp cho c¸

ph¸t triÓn

- Chó ý tíi viÖc chèng nãng vµ chèng rÐt cho c¸ vµo mïa hÌ hoÆc mïa ®«ng.

8

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

- B¶o vÖ c¸ trong ao nu«i, tr¸nh thÊt tho¸t trong tr-êng hîp m-a b·o vµ mÊt trém.

* Phßng vµ trÞ bÖnh cho c¸:

- LÊy phßng bÖnh cho c¸ nu«i lµ chÝnh th«ng qua: ¸p dông ph-¬ng ph¸p phßng bÖnh

chung nh-: vÖ sinh m«i tr-êng, qu¶n lý c¸c t¸c nh©n g©y bÖnh, t¨ng søc ®Ò kh¸ng cho c¸

nu«i.

- TrÞ bÖnh ë th¸ng nu«i 1, 2:

+ C¸ bÞ trïng b¸nh xe, bá ¨n, b¬i trªn mÆt n-íc, ngøa ng¸y khã chÞu cã thÓ sö dông

CuSo₄víi l-îng 0,3- 0,4ppm.

+ C¸ bÞ bÖnh khoang th©n: trªn th©n cã vÕt tr¾ng c¸ chÕt hµng lo¹t rÊt nhanh x¸c c¸

th¼ng ®¬. Dïng kh¸ng sinh Chloroxit, Tetraciline, Ampicilin t¾m cho c¸ víi l-îng 2,5ppm

+ BÖnh mÊt nhít: th-êng x¶y ra sau khi ta tiÕn hµnh xö lý: trÞ bÖnh, vËn chuyÓn c¸. V×

vËy sau khi xö lý c¸ ph¶i t¾m ngay cho c¸ b»ng muèi ¨n 25ppm trong thêi gian 40-60 phót.

e. Thu ho¹ch

§¸nh tØa c¸ lín sau th¸ng nu«i thø 4 (®¸nh l-íi). Thu ho¹ch toµn bé: b»ng c¸ch kÐo

l-íi vµ t¸t c¹n n-íc ao ®Ó b¾t c¸.

Trong ®iÒu kiÖn nu«i d-ìng tèt cì c¸ thu ho¹ch ®¹t: 400 - 600 g/ con (nu«i 5 - 6

th¸ng). TØ lÖ sèng trung b×nh ®¹t tõ 80%. N¨ng suÊt ®¹t 40 - 50 tÊn/ ha/ vô nu«i.

2.2.4. Kü thuËt nu«i c¸ qu¶ (c¸ chuèi hoa) th-¬ng phÈm

- Ao nu«i: diÖn tÝch 500- 1000m², ®é s©u mùc n-íc 1,5- 2m, chÊt ®¸y c¸t thÞt. C¸c yÕu

tè m«i tr-êng: nhiÖt ®é 23- 32⁰C, pH 7- 8,5, « xy tõ 4 mg/l, NH₃kh«ng v-ît qu¸ 0,15 mg/l,

H₂S kh«ng v-ît qu¸ 0,04 mg/l. Bê ao ®¶m b¶o ®ñ ®é ch¾c ch¾n, ®é cao an toµn bê lµ 0,7m,

bê cã l-íi ch¾n ®Ò phßng trêi m-a c¸ v-ît tho¸t; cã hÖ thèng cèng tiªu trµn vµ tiªu ®¸y.

Hoµn thµnh chuÈn bÞ ao trong th¸ng 2 dl.

- Mïa vô nu«i: tõ th¸ng 3dl, thêi gian nu«i tõ 8 -10th¸ng.

- MËt ®é: 5- 10con/m², kh«ng nªn th¶ nu«i víi mËt ®é qu¸ dµy ¶nh h-ëng ®Õn søc lín

cña c¸; chó ý tiªu chuÈ c¸ gièng th¶: cì 12 - 15 cm, chÊt l-îng gièng: khoÎ, ®ång ®Òu vÒ cì,

kh«ng bÞ bÖnh.

- Thøc ¨n: c¸ vôn, èc, tÐp, mùc th¸i dµi, c¸c lo¹i thøc ¨n ®-îc say nhuyÔn trén víi tinh

bét theo tû lÖ (70% tinh bét + 30% ®¹m ®éng vËt), trong qu¸ tr×nh chÕ biÕn thøc ¨n cã thÓ bæ

sung thªm Vitamin, kho¸ng t¨ng c-êng kh¶ n¨ng sö dông thøc ¨n cña c¸. KhÈu phÇn cho ¨n:

ngµy cho c¸ ¨n 4- 7% träng l-îng c¸ trong ao, ngµy cho c¸ ¨n 2 lÇn: lÇn 1 vµo lóc 5- 6h; lÇn

2 vµo lóc 17- 18h.

- Qu¶n lý:

+ Th-êng xuyªn kiÓm tra hÖ thèng ®¨ng l-íi ch¾n (phßng chèng chuét c¾n l-íi) tr¸nh

®Ó c¸ v-ît tho¸t trong khi nu«i.

+ Qu¶n lý m«i tr-êng: c¸c yÕu tè quan träng: «y, pH, NH₃, H₂S trong giíi h¹n thÝch

øng.

+ Duy tr× ®é s©u mùc n-íc.

+ Thay n-íc cho ao khi m«i tr-êng khi m«i tr-êng cã hiÖn t-îng nhiÔm bÈn, mçi lÇn

thay 30% l-îng n-íc trong ao.

+ Phßng trÞ bÖnh: bãn v«i ®Þnh k× ®Ó s¸t trïng nguån n-íc víi l-îng 1,5- 2kg/ lÇn/ 15

ngµy.

- KÕt qu¶ nu«i: tû lÖ sèng trung b×nh 80%; cì c¸ 0,4 - 0,6 kg/ con; n¨ng suÊt: 20 - 40

tÊn/ ha. n¨m

9

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

2.2.5. Kü thuËt nu«i c¸ chim tr¾ng th-¬ng phÈm

Theo c¸c nguån tµi liÖu kh¸c nhau, ë Trung Quèc cã nhiÒu h×nh thøc nu«i c¸ chim

th-¬ng phÈm nh- nu«i ghÐp trong ao c¸ nhµ, nu«i trong ao chuyªn, nu«i trong lång bÌ vµ

nu«i c«ng nghiÖp... Hai h×nh thøc nu«i ®Çu ®-îc ¸p dông réng r·i nhÊt. Mét sè t¸c gi¶ ®·

giíi thiÖu c¸c h×nh thøc nµy cô thÓ nh- sau:

a. Yªu cÇu m«i tr-êng

- NhiÖt ®é n-íc 25-32⁰C

- pH = 6,5 -7,5

- ¤xy > 4mg/l

- §é s©u: 1,2 - 1,5m

- M«i tr-êng kh«ng bÞ nhiÔm bÈn.

b. ChuÈn bÞ ao nu«i

Ao nu«i c¸ tra cã diÖn tÝch 1.000m²trë lªn, cã ®é s©u n-íc 1,5- 2m, bê ao ch¾c ch¾n

chiÒu cao an toµn bê > 0,5m. Cã hÖ thèng cèng ®Ó chñ ®éng cÊp tho¸t n-íc cho ao. Tr-íc

khi th¶ c¸ ph¶i thùc hiÖn c¸c b-íc chuÈn bÞ ao nh- sau:

- Th¸o c¹n hoÆc t¸t c¹n ao, b¾t hÕt c¸ trong ao, dän s¹ch rong, cá d-íi ®¸y ao.

- Vít bít bïn láng ®¸y ao, chØ ®Ó l¹i líp bïn ®¸y dµy 20 - 30cm, lÊp hÕt hang hèc vµ

tu söa l¹i bê, m¸i bê ao.

- Dïng v«i bét r¶i kh¾p ®¸y ao vµ bê ao, 7 - 10kg/100m².

- Ph¬i ®¸y ao 3 - 5 ngµy

- Bãn ph©n g©y mµu n-íc

+ Ph©n chuång: 40 - 50kg/100m², r¶i ®Òu trªn kh¾p mÆt ao.

+ Ph©n xanh: 30 - 40kg/100m², bã thµnh bã vïi xuèng bïn.

- Sau cïng cho n-íc tõ tõ vµo ao qua cèng cã ch¾n l-íi läc ®Ó ng¨n c¸ d÷ vµ ®Þch h¹i

lät vµo ao. Cã thÓ lÊy n-íc mét lÇn hoÆc nhiÒu lÇn tuú theo ®iÒu kiÖn thùc tÕ. Tèt nhÊt lÊy

n-íc lµm 2 lÇn (lÇn ®Çu lÊy 0,2- 0,3m dÓ 2- 3 ngµy cã thÓ lÊy ®ñ n-íc)

c. Th¶ c¸ gièng:

- Mïa vô nu«i: th-êng b¾t ®Çu nu«i khi thêi tiÕt b¾t ®Çu Êm lªn (th¸ng 3-4 ).

- KÝch cì c¸ gièng th¶ nu«i: hiÖn 5-7 cm/ con.

- MËt ®é th¶: NÕu nu«i ghÐp, c¸ chim tr¾ng lµ chÝnh nªn th¶ víi mËt ®é 1,5con/m²,

trong ®ã mËt ®é tæng céng cña c¸c loµi c¸ nu«i trong ao lµ 2 con /m². NÕu nu«i ghÐp, víi c¸

chim tr¾ng lµ ®èi t-îng nu«i phô cã thÓ th¶ víi mËt ®é 0,2 – 0,3 con/m², trong ®ã mËt ®é

tæng céng c¸c loµi c¸ lµ 2 con/m².

- Tû lÖ ghÐp: nu«i c¸ chim tr¾ng lµ chÝnh ghÐp víi tû lÖ 50 - 70% chim tr¾ng + 20 -

30% mÌ + 10 - 20% r«phi.

- Nu«i c¸ chim tr¾ng lµ phô ghÐp víi tû lÖ 10% chim tr¾ng + 30% mÌ + 25% r«hu +

25% Mrigal + 10% chÐp.

d. Ch¨m sãc qu¶n lý:

* Cho ¨n: c¸ chim tr¾ng lµ loµi c¸ rÊt t¹p ¨n chóng cã thÓ ¨n rÊt nhiÒu lo¹i thøc ¨n, tõ thøc ¨n

xanh, thøc ¨n tinh vµ c¶ ¨n c¸ kh¸c... HiÖn nay thøc ¨n chñ yÕu sö dông cho c¸ chim tr¾ng lµ

thøc ¨n tinh, thøc ¨n tËn dông cã nguån gèc ®éng vËt.

- ChÊt l-îng thøc ¨n: ®¶m b¶o thøc ¨n cã ®ñ hµm l-îng ®¹m 20-25%. C«ng thøc phèi

chÕ thøc ¨n: bét ng« vµ g¹o 80%, bét ®Ëu t-¬ng 15%, bét c¸ nh¹t 5%.

- L-îng cho ¨n:

Thêi gian

Th¸ng thø nhÊt: TuÇn 1

L-îng cho ¨n

10- 15% träng l-îng c¸ ¨n ®¸y (c¸ chim, r«hu, chÐp)

10

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

TuÇn 2

TuÇn 3

TuÇn 4

8- 10% träng l-îng c¸ ¨n ®¸y (c¸ chim, r«hu, chÐp)

7- 8% träng l-îng c¸ ¨n ®¸y (c¸ chim, r«hu, chÐp)

6- 7% träng l-îng c¸ ¨n ®¸y (c¸ chim, r«hu, chÐp)

Tõ th¸ng thø hai Cho ¨n 4-6% träng l-îng th©n c¸ ¨n ®¸y

- Nguyªn t¾c cho ¨n: ®¶m b¶o cho ¨n theo 4 ®Þnh (®Þnh sè l-îng, chÊt l-îng, thêi gian

vµ ®Þa ®iÓm).

- Ph-¬ng ph¸p cho ¨n: tÊt c¶ thøc ¨n cña c¸ ®Òu ®-îc xay nhá, cã ®iÒu kiÖn nÊu chÝn

lµ tèt nhÊt. Thøc ¨n cho c¸ ¨n ®-îc r¶i ®Òu quanh bê cho c¸ cã ®iÒu kiÖn b¾t mçi dÔ dµng.

- Thêi gian cho ¨n: hµng ngµy cho ¨n 2 lÇn vµo s¸ng sím vµ chiÒu m¸t

- KiÓm tra c¸ khi cho ¨n b»ng c¸ch ®Æt sµng thøc ¨n

* Ph©n bãn: G©y nu«i thøc ¨n tù nhiªn

- Ph©n lîn bãn 7- 10kg/tuÇn/100m².

- Ph©n gµ 10- 15kg/ tuÇn/100m².

- L-îng ph©n bãn tuú thuéc vµo mµu n-íc trong ao. NÕu mµu n-íc trong th× bãn t¨ng

thªm 10- 20%, nÕu n-íc ao c¸ mµu xanh vá ®ç kh«ng cÇn bãn ph©n.

- Kh«ng bãn ph©n nÕu: mµu n-íc chuyÓn sang mµu ®en, hoÆc sau c¬n m-a to, nhiÖt

®é thÊp.

* Qu¶n lý c¸c yÕu tè m«i tr-êng.

- YÕu tè nhiÖt ®é: c¸ chim tr¾ng lµ loµi c¸ kh¶ n¨ng chÞu l¹nh t-¬ng ®èi kÐm v× vËy

cÇn cã biÖn ph¸p tr¸nh rÐt cho c¸ vµo mïa ®éng nhÊt lµ víi nh÷ng n«ng hé cã ý ®Þnh l-u c¸

qua ®«ng. BiÖn ph¸p n©ng nhiÖt thuËn tiªn nhÊt mµ bµ con hoµn toµn c¸ thÓ lµm ®ã lµ n©ng

cao mùc n-¬c, th¶ c¸c gièng thùc vËt thuû sinh bËc cao nh- bÌo, cho c¸ ¨n.

- YÕu tè oxy: còng lµ mét yÕu tè v« cïng quan träng quyÕt ®Þnh tíi n¨ng suÊ c¸ nu«i

trong ao. Qu¸ tr×nh nu«i cÇn ®¶m b¶o hµm l-îng oxy tan trong n-íc ao tõ 3 mg/ lÝt trë lªn.

* Phßng trÞ bÖnh cho c¸ chim tr¾ng

NÕu nu«i c¸ ë m«i tr-êng n-íc ngät trong mïa ®«ng th× tèt nhÊt nªn gi÷ nhiÖt ®é

n-íc ao tõ 24⁰C trë lªn. NÕu kh«ng cã ®iÒu kiÖn n©ng nhiÖt tíi møc ®é nµy th× ph¶i t¨ng

c-êng dïng thuèc ®Ó phßng trÞ. TuyÖt ®èi kh«ngdïng thuèc Difterex vµ Malachite green.

C¸c lo¹i thuèc cã thÓ dïng gåm: Nitrat thuû ng©n, Chlorine, Oxytetrocycline, Furozone, v«i

sèng, muèi ¨n, Xanh methylen, thuèc tÝm, Sulfat ®ång, Ferrous sulfatte... Kinh nghiÖm cho

thÊy khi cã c¸ chÕt bÖnh míi b¾t ®Çu ch÷a th× chØ cã thÓ cøu ch÷a ®-îc nhiÒu nhÊt 70%, v×

thÕ ®èi víi c¸ chim cµng ®Æc biÖt ph¶i lÊy phßng bÖnh lµ chÝnh.

C¸c biÖn ph¸p phßng bÖnh

a. §èi víi ao nu«i qua ®«ng: ph¶i tÈy dän vµ tiªu ®éc triÖt ®Ó nh»m diÖt hÕt mÇm bÖnh

vµ c¸c sinh vËt cã h¹i cho c¸ nh- èc, cyclop....

b. Kh«ng nu«i lÉn c¸ tr¾m cá trong ao c¸ chim qua ®«ng v× ë c¸ tr¾m cá cã 1 lo¹i ký

sinh trïng rÊt nguy hiÓm cã thÓ l©y lan sang c¸ chim, ký sinh ë ruét vµ d¹ dµy lµm chÕt c¸

chim.

c. Ph¶i t¾m khö trïng cho c¸ chim tr-íc khi ®-a c¸ vµo ao qua ®«ng nh»m ng¨n c¸c

mÇm bÖnh theo vµo ao. C¸ch xö lý: t¾m c¸ 10 - 15 phót trong dung dÞch Xanh methylen

0,2ppm.

d. Th-êng xuyªn treo tói bét chlorine ë 4 gãc ao qua ®«ng ®Æc biÖy lµ khu vùc cho ¨n,

mçi tói 100g.

e. NÕu chØ cã ®iÒu kiÖn gi÷ n-íc trong ao qua ®«ng d-íi 20⁰C th× biÖn ph¸p cuèi cïng

lµ mçi tuÇn ph¶i r¾c thuèc 1 lÇn, dïng xen kÏ hai thøc thuèc sau:

- Chlorine (hµm l-îng Cl trªn 20%) r¾c kh¾p ao víi nång ®é 1ppm.

- Nitrat thuû ng©n: r¾c ®Òu kh¾p ao theo nång ®é 0,01 ppm.

11

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

C¸c ph-¬ng ph¸p ch÷a bÖnh

a. BÖnh trïng qu¶ d-a

- Nguyªn nh©n g©y bÖnh: do trïng qu¶ d-a ký sinh (Êu trïng vµ trïng tr-ëng thµnh)

cã thÓ dïng kÝnh ®Ó kiÓm tra.

- §Æc ®iÓm bÖnh: th©n c¸ vµ miÖng c¸ cã c¸c nèt tr¾ng, c¸ bá ¨n, soi kÝnh thÊy cã ký

sinh trïng.

- C¸ch ch÷a: r¾c Nitrat thuû ng©n vµo ao víi nång ®é 0,1 - 0,15ppm mçi ngµy r¾c 1

lÇn, lµm 3 ngµy liÒn cã thÓ khái bÖnh.

b. BÖnh tr¾ng da

- Nguyªn nh©n do c¸ bÞ tæn th-¬ng ë m×nh mÈy vµ sèng trong ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é d-íi

20⁰C rÊt dÔ bÞ m¾c bÖnh nµy.

-§Æc ®iÓm: VÈy bÞ rông, m×nh mÈy cã c¸c ®èm tr¾ng, th-êng cã nÊm tuû mi, nÕu

kh«ng ch÷a trÞ kÞp c¸ chÕt rÊt nhanh.

- C¸ch ch÷a: Dïng Chlorin (20% Cl trë lªn) r¾c kh¾p ®Òu kh¾p ao víi nång ®é 1ppm,

mçi ngµy r¾c 1 lÇn, lµm 3 ngµy liªn tiÕp cã thÓ ch÷a khái bÖnh.

c. BÖnh loÐt mang do vi khuÈn

- Nguyªn nh©n: N-íc ao kh«ng s¹ch, cã thay n-íc bÈn, thøc ¨n bÞ d- thõa, bÞ thèi r÷a

sinh bÖnh.

-§Æc ®iÓm: V©y c¸ xuÊt huyÕt, n¾p mang c¸ cã lç thñng, t¬ mang bÞ loÐt vµ ch¶y m¸u,

c¸ bá ¨n.

- C¸ch ch÷a: Dïng Furazon 0,025ppm r¾c ®Òu kh¾p ao, c¸ch 2 ngµy r¾c 1 lÇn, lµm 2

lÇn liÒn cã thÓ ch÷a khái bÖnh.

d. BÖnh chØ hoµn trïng

- Nguyªn nh©n: do chØ hoµn trïng ký sinh (Dactynogyrus)

- C¸ch ch÷a: t¾m cho c¸ trong dung dÞch thuèc tÝm 30 ppm trong 40 phót.

e. BÖnh nÊm thuû mi

- Nguyªn nh©n do nÊm thuû mi ký sinh

- C¸ch ch÷a: Dïng Xanh methylen r¾c ®Òu kh¾p ao nång ®é 0,1 ppm, ngµy 1 lÇn vµ

thùc hiÖn 2 ngµy liÒn.

f. BÖnh trïng b¸nh xe, bÖnh tµ qu¶n trïng vµ bÖnh tiªm mao trïng

- Nguyªn nh©n: Do c¸c lo¹i ký sinh trïng trªn ký sinh

- C¸ch ch÷a: Dïng dung dÞch Sunfat ®ång tÐ kh¾p ao theo nång ®é 0,5 - 0,7ppm.

L-u ý: c¸ chim ph¸t bÖnh chñ yÕu vµo mïa ®«ng, nguyªn nh©n chÝnh do ®¸nh b¾t c¸

kh«ng cÈn thËn lµm c¸ bÞ th-¬ng vµ ao nu«i c¸ bÞ nhiÔm bÈn, c¸ bÞ c¶m nhiÔm bÖnh, nhÊt lµ

bÖnh trïng qu¶ lµm c¸ chÕt hµng lo¹t.

e. Thu ho¹ch:

- Trong qu¸ tr×nh nu«i cã thÓ thu tØa c¸ lín khi ®· ®¹t kÝch cì th-¬ng phÈm (0,6-

0,8kg/con) ®Ó b¸n tr-íc, c¸ cßn l¹i vÉn nu«i tiÕp. Nªn thu ho¹ch toµn bé ®µn c¸ nu«i trong ao

tr-íc mïa ®«ng (ë c¸c tØnh miÓn B¾c).

- KÕt qu¶ nu«i: cì c¸ ®¹t 0,6- 0,8kg/con sau 6 th¸ng nu«i; ®¹t 1 – 1,2 kg/ con sau

10 – 11 th¸ng nu«i (c¸ chim tr¾ng); 0,3 – 0,5 kg/ con (c¸ r« phi); 0,5 – 0,7 kg/ con (c¸ mÌ

tr¾ng). tû lÖ sèng trung b×nh 80%. N¨ng suÊt ®¹t 8 – 12 tÊn/ ha. n¨m víi ao nu«i c¸ chim

tr¾ng lµ chÝnh, trong ®ã s¶n l-îng c¸ chim tr¾ng 60 -70%.

2.2.6. Qui tr×nh nu«i ®¬n c¸ chÐp V1 th-¬ng phÈm

* §iÒu kiÖn vµ m«i tr-êng ao nu«i

Sö dông ao nu«i cã diÖn tÝch tõ 500 - 1000 m², ®é s©u 1,2 - 1,5 m. C¸c yªu cÇu vÒ m«i

tr-êng gièng nh- c¸c ao nu«i c¸ th«ng th-êng kh¸c.

12

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

* ChuÈn bÞ ao nu«i.

Ng« ChÝ Ph-¬ng

- Lµm c¹n n-íc trong ao, ph¸t quang bê bôi, lÊp hÕt hang hèc xung quanh bê ao, vÐt

bít bïn ®¸y ao.

- TÈy trïng cho ao b»ng CaO hay Ca(OH)₂víi liÒu l-îng 7 - 10 kg/ 100m²ph¬i ®¸y 3 -

5 ngµy (tuú thêi tiÕt).

- Bãn lãt cho ao: Ph©n chuång 25 - 35 kg + Ph©n xanh 25 - 35 kg/ 100m².

- Th¸o n-íc vµo ao. N-íc lÊy vµo ao ph¶i läc th«, lÊy n-íc lµm 2 lÇn: LÇn mét cã h_n=

20 - 30 cm, ng©m ao 3 - 5 ngµy. LÇn hai cã h_n®¹t 1 m cã thÓ th¶ gièng råi th¸o dÇn n-íc khi

®¹t 1,5 - 2 m.

* Th¶ c¸ gièng.

- Tiªu chuÈn c¸ gièng th¶: VÒ cì c¸ ®¹t tõ 4 - 6 cm. VÒ chÊt l-îng c¸ khoÎ, kh«ng bÞ

bÖnh, ®ång ®Òu vÒ cì, kh«ng dÞ h×nh.

- Mïa vô th¶ gièng. Víi c¸ gièng l-u n¨m tr-íc th¶ gièng vµo th¸ng 2 - 3. Víi c¸ gièng

s¶n xuÊt trong n¨m, ph¶i th¶ gièng nu«i vµo th¸ng 5 - 6 hoÆc th¸ng 10 - 11.

- MËt ®é c¸ th¶ lµ 1 c¸ thÓ/ 1,5 - 2 m².

* Cho c¸ ¨n

Lo¹i thøc ¨n. Cho c¸ ¨n b»ng thøc ¨n tæng hîp cã hµm l-îng ®¹m tæng sè kho¶ng 20 -

30% vµ cã thÓ dïng mét trong c¸c c«ng thøc thøc ¨n sau:

C«ng thøc 1. §ç t-¬ng 40%, Ng« 59%, Vitamin 1%. §¹m tæng sè 24%.

C«ng thøc 2. C¸m g¹o 64%, Bét c¸ nh¹t 35%, Vitamin 1%. §¹m tæng sè 23%.

C«ng thøc 3. C¸m g¹o 59%, Bét c¸ nh¹t 30%, Kh« ®Ëu t-¬ng 10%, Vitamin 1%. §¹m

tæng sè 24%.

C«ng thøc 4. Kh« ®Ëu t-¬ng 55%, C¸m g¹o 25%, Thãc 19%, Vitamin 1%. §¹m tæng

sè 26%.

Nguyªn liÖu lµm thøc ¨n cho c¸ ph¶i ®-îc nghiÒn thµnh bét, trén ®Òu vµ Ðp thµnh viªn.

NÕu kh«ng cã ®iÒu kiÖn Ðp viªn, th× sau khi nghiÒn nguyªn liÖu thµnh bét, cã thÓ trén ®Òu vµ

cho n-íc vµo n¾m thµnh tõng n¾m ®Î cho c¸ ¨n. L-îng thøc ¨n hµng ngµy tÝnh theo kh«Ý

l-îng c¸ dù kiÕn trong ao qua c¸c th¸ng nh- sau: Th¸ng thø nhÊt 8 - 9%, th¸ng thø 2 - 3 cho

¨n 4 - 6%, th¸ng thø 4 - 5 cho ¨n 2 - 3% vµ c¸c th¸ng tiÕp theo 2%.

C¸ch cho ¨n. Mçi ngµy cho c¸ ¨n hai lÇn vµo buæi s¸ng vµ buæi chiÒu m¸t. Thøc ¨n ®Ó

vµo sµn ¨n ®Æt c¸ch ®¸y ao 10 - 20 cm. Cø 300 m²ao ®Æt mét sµn cho c¸ ¨n.

* Qu¶n lÝ ao nu«i

Buæi s¸ng hµng ngµy ph¶i kiÓm tra quan s¸t ao ®Ó ph¸t hiÖn vµ xö lÝ kÞp thêi c¸c hiÖn

t-îng: C¸ næi ®Çu thÊy tiÕng ®éng mµ kh«ng lÆn ph¶i thªm n-íc vµo ao. §é s©u n-íc ao d-íi

møc qui ®Þnh, ph¶i kiÓm tra bê, cèng t×m chç dß rØ ®Ó xö lÝ råi cÊp thªm n-íc vµo ao theo qui

®Þnh. NÕu thÊy thøc ¨n vÇn cßn trong sµn ¨n ph¶i gi¶m l-îng thøc ¨n cho phï hîp. Th-êng

xuyªn dän cá vít bÌo trong ao. Bê ao s¹t lë, ®¨ng cèng h- háng ph¶i tu söa kÞp thêi tr-íc

mïa m-a.

* KiÓm tra c¸

Mçi th¸ng kiÓm tra c¸ mét lÇn, x¸c ®Þng khèi l-îng cña 25 - 30 c¸ thÓ ®Ó theo dâi sinh

tr-ëng cña c¸ vµ ph¸t hiÖn t×nh tr¹ng ph¸t sinh bÖnh trong ao nu«i.

* Phßng bÖnh

§Þnh k× 15 ngµy khö trïng mét lÇn n-íc ao b»ng v«i bét víi l-îng 1,5 - 2 kg/ 100m²

n-íc ao.

* Thu ho¹ch

13

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

Thu ho¹ch c¸ chÐp V₁theo hai b-íc: B-íc 1, dïng l-íi kÐo bít c¸ trong ao. B-íc 2,

lµm c¹n n-íc ao ®Ó b¾t c¸.

KÕt qña nu«i. NÕu ¸p dông ®óng qui tr×nh kÜ thuËt, cã thÓ ®¹t ®-îc nh÷ng kÕt qu¶ sau:

TØ lÖ sèng cña c¸ khi thu ho¹ch 80 - 90%. Cì c¸ trung b×nh khi thu ho¹ch 0,5 - 0,7 kg/ con.

N¨ng suÊt nu«i b×nh qu©n sau 8 th¸ng nu«i lµ 2 tÊn/ ha. HÖ sè thøc ¨n 2,2 - 2,5.

2.2.7. Kü thuËt nu«i c¸ tra, ba sa th-¬ng phÈm

2.2.7.1. Chuẩn bị ao nuôi:

Ao nuôi cá tra thông thường có diện tích từ 500 m²trở lên, có độ sâu nước 2,5- 3m,

bờ ao chắc chắn, chiều cao an toàn bờ 0,5m. Cống cấp nước nên đặt cao hơn đáy ao, cống

thoát nước nên đặt phía bờ ao thấp nhất để dễ tháo cạn nước. Đáy ao bằng phẳng và hơi

nghiêng về phía cống thoát. Ao nên gần nguồn nước như sông, kênh mương lớn để có nước

chủ động. Nơi cấp nước cho ao phải xa các cống thải nước sinh hoạt, nước thải công nghiệp.

Không lấy nước bị nhiễm phèn vào ao. Xung quanh ao và mặt ao phải thoáng, không có tán

cây che phủ.

Các chỉ tiêu chủ yếu của môi trường ao cần đạt như sau: nhiệt độ nước 26-30⁰C; pH

thích hợp 7-8; hàm lượng o-xy hòa tan >3mg/lít.

Nguồn nước cấp có chỉ số các chất ô nhiễm dưới mức giới hạn cho phép:

+ NH3-N:

< 1mg/lít

+ Coliform:

+ Chì (Kim loại nặng) :

< 10.000 MPN/100ml

0,002-0,007 mg/lít

Trước khi thả cá phải thực hiện các bước chuẩn bị ao như sau:

- Tháo cạn hoặc tát cạn ao, bắt hết cá trong ao. Dọn sạch rong, cỏ dưới đáy và bờ ao.

vét bớt bùn lỏng đáy ao, chỉ để lại lớp bùn dày 0,2-0,3 m

- Lấp hết hang hốc, lỗ mọi rò rỉ và tu sửa lại bờ, mái bờ ao.

- Dùng vôi bột rải khắp đáy ao và bờ ao với lượng vôi 7-10 kg/100 m²để điều chỉnh

pH thích hợp, đồng thời diệt hết các mầm bệnh còn tồn lưu ở đáy ao.

- Sau khi bón vôi phơi đáy ao 3- 5ngày.

Đối với những ao ít thay nước, sử dụng chế phẩm vi sinh thì bố trí sục khí đáy ao

hoặc quạt nước.

Sau cùng cho nước từ từ vào ao qua cống có chắn lưới lọc để ngăn cá dữ và địch hại

lọt vào ao, khi đạt mức nước yêu cầu thì tiến hành thả cá giống.

2.2.7.2. Thả cá giống

Hiện nay cá giống cá tra đã hoàn toàn chủ động từ nguồn sinh sản nhân tạo. Cá thả

nuôi cần được chọn lựa cẩn thận đảm bảo phẩm chất để cá tăng trưởng tốt trong quá trình

nuôi. Cá phải mạnh khỏe, không bị nhiễm bệnh, đều cỡ, không bị xây xát, nhiều nhớt, bơi lội

nhanh nhẹn. Cá giống mới đưa về, trước khi thả xuống ao nên tắm bằng nước muối 2-3%

trong 5-6 phút để lọai trừ hết các ký sinh và chống nhiễm trùng các vết thương hoặc vết xây

xát trên thân cá.

- Kích cỡ cá thả: 10-12 cm (15-17 gam/con).

- Mật độ thả nuôi: 15-20 con / m².

+ Ao hồ nhỏ

+ Ao thay nước liên tục

+ Ao sử dụng chế phẩm vi sinh và kết hợp sục khí

15-20 con/m²

20-30 con/m²

25-30 con/m²

2.2.7.3. Mùa vụ nuôi

14

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

Các tỉnh miền Nam từ Ðà nẵng trở vào, do thời tiết và khí hậu ấm nóng, nên có thể

nuôi quanh năm.

Các tỉnh miền Bắc nên dựa vào thời tiết, nhiệt độ môi trường để xác định mùa vụ

thích hợp với từng địa phương. Nếu có cá giống lưu, nên thả nuôi sớm vào tháng 2- 3, chậm

nhất tháng 4 để có thể thu hoạch vào tháng 10- 11.

2.2.7.4. Thức ăn cho cá nuôi:

Thức ăn cho cá nuôi hiện nay có 2 loại chủ yếu là thức ăn viên công nghiệp (TACN)

và thức ăn hỗn hợp tự chế biến (TCB).

- Thức ăn viên công nghiệp là thức ăn khô ép viên do các nhà máy chế biến theo dây

chuyền công nghiệp. Thức ăn viên công nghiệp được tính toán và phối trộn hợp lý các thành

phần dinh dưỡng phù hợp với từng đối tượng nuôi. Có thức ăn viên dạng chìm và dạng nổi

với các cỡ thức ăn khác nhau cho cá ở từng giai đoạn phát triển, dạng thức ăn viên nổi thì cá

dễ dàng sử dụng hơn. Sử dụng TACN đảm bảo được vệ sinh môi trường và giúp cá tăng

trưởng nhanh. Ngoài ra ra việc vận chuyển, bảo quản và cho cá ăn cũng được dễ dàng, ít tốn

công lao động cho khâu chế biến thức ăn và cho cá ăn.

Nếu dùng TACN, cung cấp như sau:

+ Trong 2 tháng đầu, dùng thức ăn có hàm lượng đạm 28-30%

+ Các tháng tiếp theo giảm dần hàm lượng đạm xuống 25-26%.

+ Hai tháng cuối cùng sử dụng thức ăn có hàm lượng đạm 20-22%.

- Thức ăn tự chế biến (TCB) sử dụng các nguyên liệu sẵn có tại địa phương để phối

hợp và chế biến cho cá ăn. Các nguyên liệu cần được tính tóan hợp lý đảm bảo hàm lượng

dinh dưỡng, quan trọng nhất là đạm có đủ theo yêu cầu. Các nguyên liệu được xay nhuyễn

(mịn), trộn đều cùng chất kết dính (bột mì, bột củ sắn, bột lá gòn), nấu chín để nguội và vo

thành nắm nhỏ hoặc ép đùn dạng viên cho cá ăn. Một số công thức thức ăn có thể tham khảo

ở bảng sau:

Bảng 17: Một số công thức thức ăn TCB nuôi cá tra trong ao

Công thức 1 (27-28% Pr)

Công thức 2 (25-26% Pr)

Công thức 3 (20-22% Pr)

Nguyên liệu

Cám gạo

Bột cá

Tỉ lệ (%)

Nguyên liệu

Cám gạo

Cá tạp

Tỉ lệ (%)

Nguyên liệu

Cám gạo

Bột cá

Tỉ lệ (%)

49

50

40

59

54

35

10

Khô dầu

Mix khoáng

Vitamin C

1

Mix khoáng

Vitamin C

1

Mix khoáng

1

10mg/100 kg

thức ăn

10mg/100 kg

thức ăn

10mg/100

kg thức ăn

Vitamin C

- Cách cho ăn:

Thức ăn TCB sau khi vo thành viên nhỏ, rải từ từ cho cá ăn từng ít một cho đến khi

hết thức ăn. Có thể dùng máy ép đùn để viên thức ăn rơi từ từ xuống cho cá ăn. Thức ăn viên

công nghiệp (TACN) cũng rải từ từ để cá ăn triệt để.

Mỗi ngày cho cá ăn 2 lần, sáng từ 8-10 giờ, chiều từ 16-18 giờ. Khẩu phần thức ăn

TCB 5-7% trọng lượng thân, thức ăn viên công nghiệp TACN 2-2,5%.

Khi sử dụng thức ăn viên công nghiệp phải chú ý đến chất lượng và vệ sinh an toàn

thực phẩm. Nguyên liệu chế biến thức ăn TCB có nguồn gốc động vật như cá tạp phải tươi,

không bị ươn thối; bột cá còn mới có mùi thơm đặc trưng, không pha lẫn tạp chất; cá tạp khô

15

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

không bị sâu mọt. Các nguồn nguyên liệu khác dùng để phối chế thức ăn khác không bị sâu

mọt, không nhiễm nấm mốc gây bệnh. Các nguyên liệu không chứa các kháng sinh đã bị

cấm sử dụng.

2.2.7.5. Quản lý ao nuôi:

* Nuôi ao hồ nhỏ

Hàng ngày thường xuyên quan sát, kiểm tra ao để kịp thời phát hiện và sử lý cá hiện

tượng bất thường như bờ ao bị sạt lở; lỗ mọi; hang hốc cua, rắn, chuột đào; cống bị rò rỉ, hư

hỏng... Khi có hiện tượng cá nổi đầu khác với bình thường hoặc quan sát thấy tôm tép nổi

quanh bờ, nhanh chóng xác định nguyên nhân và có biện pháp sử lý ngay. Nếu xác định cá

bị bệnh thì phải tìm đúng bệnh để có biện pháp chữa trị đúng và kịp thời. Có những trường

hợp cá nổi đầu do bị ngộ độc từ chất thải trong ao phân hủy sinh ra khí độc như NH₃, NO₂...

Lúc này phải cấp nước mới vào, tháo bớt nước cũ, tạm thời ngưng cho cá ăn.

Mặt dù cá tra chịu rất tốt trong điều kiện khắc nghiệt của môi trường nuôi, nhưng khi

nuôi thâm canh mật độ cao, thức ăn cho cá nhiều và chất thải ra cũng lớn làm cho môi

trường ao nuôi bị nhiễm bẩn rất nhanh do đó cần phải thay nước mới hàng ngày, mỗi ngày

25-30% lượng nước trong ao, để môi trường ao luôn sạch, phòng cho cá không bị nhiễm

bệnh.

* Ao nuôi sử dụng chế phẩm vi sinh kết hợp sục khí hay quạt nước

Sử dụng phế phẩm vi sinh nhằm tăng cường sự hoạt động của các loại vi sinh vật

phân huỷ hữu cơ có lợi trong ao nuôi, hấp thụ các loại khí độc, giúp cho môi trường ao nuôi

không bị ô nhiễm và thuận lợi cho hoạt động sống của cá.

Sử dụng chế phẩm vi sinh kết hợp với sục khí đáy ao hoặc sử dụng quạt nước. Loại

hình nuôi này sẽ hạn chế được việc thay nước ao nuôi thừng xuyên.

Trong 2 tháng đầu chỉ sục khí từ 2- 6 giờ sáng. Các tháng sau đó cần sục khí nhiều

hơn vào ban đêm, nhất là 2 tháng cuối cùng phải sục khí liên tục.

2.2.7.6. Kiểm tra và phòng bệnh cho cá nuôi

Hàng tháng kiểm tra tăng trưởng của cá một lần. Mỗi lần đánh bắt ngẫu nhiên 25-30

con và cân trọng lượng cá để đánh giá tăng trưởng, đồng thời kiểm tra phát hiện tình trạng

sức khỏe, bệnh của cá nuôi.

Ðể phòng bệnh cho cá và khử trùng nước ao, dùng vôi bột hòa nước và tạt đều khắp

ao với liều lượng 1,5- 2kg/100 m³nước ao. Có thể dùng các lọai chế phẩm vi sinh hoặc

formol để sử lý và khử trùng nước ao nuôi.

2.2.7.7. Thu hoạch

Thu họach toàn bộ sau thời gian nuôi từ 6- 7 tháng, cá có thể đạt cỡ 1-1,5 kg/ con.

Người nuôi có thể linh hoạt theo giá cả và nhu cầu thị trường để thu hoạch cá vào lúc thích

hợp nhất. Ngừng cho cá ăn 1 ngày trước khi đánh bắt. Khi thu hoạch dùng lưới sợi mềm bắt

từ từ, không kéo dồn quá nhiều làm cá dễ xây xát và dễ chết.

16

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

Kü thuËt nu«i c¸ n-íc ch¶y

1. §Æc ®iÓm nu«i c¸ n-íc ch¶y

2. Kü thuËt nu«i c¸ n-íc ch¶y

2.1. Qui tr×nh kü thuËt nu«i c¸ ao n-íc ch¶y

Nu«i c¸ ao n-íc ch¶y lµ nu«i c¸ ao, trong ®ã n-íc ao ®-îc thay ®æi th-êng xuyªn, t¹o thµnh

mét dßng ch¶y nhÑ trong ao.

Nu«i c¸ ao n-íc ch¶y cã nh÷ng -u ®iÓm so víi ao n-íc tÜnh:

+ Do cã n-íc l-u th«ng nªn hµm l-îng oxy trong n-íc cao, nu«i c¸ ®-îc mËt ®é dµy, cho

n¨ng suÊt cao.

+ TiÖn qu¶n lý, ch¨m sãc, thu

ho¹ch: nu«i c¸ ao n-íc ch¶y còng cã

nh÷ng nh-îc ®iÓm nh- ph¶i cã nguån

n-íc dåi dµo, th-êng xuyªn, chÞu ¶nh

h-ëng nhiÒu cña m-a lò.

Nu«i c¸ ao n-íc ch¶y thÝch hîp víi

n¬i gÇn s«ng, suèi, m-¬ng thuû lîi. Kü

thuËt nu«i c¸ ao n-íc ch¶y còng gièng

nh- ao n-íc tÜnh nh-ng còng cã nh÷ng

®iÓm kh¸c, phï hîp víi ®iÒu kiÖn n-íc

ch¶y.

2.1.1. §iÒu kiÖn ao nu«i c¸ n-íc

ch¶y:

+ VÞ trÝ ao nu«i: gÇn s«ng, suèi, m-¬ng

Ao n-íc ch¶y

thuû lîi. Cã thÓ lµm mét ao, chÆn suèi

®Ó dÉn n-íc vµo ao hoÆc dÉn n-íc tõ m-¬ng thuû lîi vµo ao.

+ H×nh d¹ng ao: tuú ®iÒu kiÖn cô thÓ, nªn cã h×nh thoi ®Ó sù thay n-íc ®-îc triÖt ®Ó h¬n.

+ DiÖn tÝch ao tõ 50m²trë lªn.

+ §¸y ao cã thÓ lµ nÒn cøng, ®Êt sái ®¸ kÐm mµu mì dèc vÒ phÝa tho¸t n-íc.

+ Bê ao v÷ng ch¾c, phßng chèng ®-îc lò. CÇn cã l¶i trµn ®Ó phßng lò.

+ Cã cèng dÉn n-íc vµo, ra, lµm b»ng èng tre, vÇu, cèng bª t«ng, v.v… khÈu ®é vµ sè l-îng

cèng tuú theo diÖn tÝch ao, tèc ®é dßng ch¶y. Th-êng ao nhá 50-100m²cÇn 1 cèng khÈu ®é

(®-êng kÝnh èng) 12-15cm.

2.1.2.ChuÈn bÞ ao

C¸ch chuÈn bÞ ao còng t-¬ng tù nh- ao n-íc tÜnh nh-ng c«ng t¸c cñng cè bê v÷ng

ch¾c, èng dÉn vµ tho¸t n-íc ®¨ng ch¾n, l¶i trµn lµ nh÷ng viÖc quan träng nhÊt. Ao n-íc ch¶y,

kh«ng bãn lãt.

2.1.3. Th¶ c¸ gièng:

+ Thêi vô th¶ c¸ gièng: phô thuéc vµo thêi gian s¶n xuÊt c¸ gièng vµ m-a lò. Th-êng

th¶ vµo sau mïa lò th¸ng 9-10 vµ thu ho¹ch tr-íc mïa lò th¸ng 5-6. NÕu cã c¸ gièng l-u cì

lín cã thÓ th¶ vµo th¸ng 2-3 thu tr¸nh lò vµo th¸ng 5-6.

+ Loµi c¸ vµ cì c¸ th¶: th¶ c¸c loµi c¸ ¨n trùc tiÕp nh- c¸ tr¾m cá, bçng, chÐp, tr«i

mrigan; cì c¸ th¶ trªn 12cm, th¶ c¸ gièng cµng lín cµng tèt.

+ C«ng thøc th¶ c¸: cã thÓ th¶ c¸ theo 2 c«ng thøc:

C«ng thøc 1: tr¾m cá 95%; r« phi 5% (thay r« phi b»ng chÐp).

17

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

C«ng thøc 2: tr¾m cá 85%; tr«i mrigan 15%. (cã thÓ thay tr¾m cá b»ng c¸ bçng ë c¶

c«ng thøc 1 vµ c«ng thøc 2).

+ MËt ®é th¶ c¸: phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn cung cÊp n-íc vµ thøc ¨n:

MËt ®é th¶ víi tr¾m cá lµm chÝnh: 2-3con/m².

MËt ®é th¶ víi c¸ bçng lµm chÝnh: 4-6con/m².

2.1.4. Cho c¸ ¨n:

c¸/ngµy, c¸c lo¹i rong cá n-íc 50-80% khèi l-îng c¸/ngµy. C¸ bçng thÝch ¨n qu¶

chÝn, l¸ r¸p.

- Cho thøc ¨n tinh: 1-2% khèi l-îng c¸/ngµy.

2.1.5. Ch¨m sãc qu¶n lý

C¸ch ch¨m sãc qu¶n lý còng gièng nh- ao nu«i c¸ n-íc tÜnh nh-ng cÇn ®Æc biÖt chó ý

tíi bê, ®¨ng, cèng, ®-êng n-íc ra vµo. ë nh÷ng ao, mïa n-íc lò n-íc dÔ bÞ trµn cã thÓ

chuyÓn c¸ vµo nh÷ng n¬i nu«i v÷ng ch¾c h¬n ®Ó tr¸nh lò.

2.1.6. Thu ho¹ch:

Thu ho¹ch tr-íc mïa lò vµo th¸ng 5-6 hoÆc trong dÞp tÕt th¸ng 12 – 1. C¸ch thu

ho¹ch còng gièng nh- trong ao n-íc tÜnh: rót bít n-íc, dïng l-íi thu ho¹ch c¬ b¶n hÕt sè c¸

trong ao, sau ®ã lµm c¹n n-íc ao, b¾t hÕt c¸ cßn l¹i. Sau khi thu ho¹ch tu bæ l¹i ao bê, ®¨ng,

cèng ®Ó nu«i c¸ ®ît míi.

N¨ng suÊt cã thÓ ®¹t 2-3kg/m²trong 5 th¸ng nu«i (20-30tÊn/ha).

2.2. Qui tr×nh kü thuËt nu«i c¸ lång (nu«i c¸ tr¾m cá)

Nu«i c¸ lång lµ kÕt qu¶ vËn dông s¸ng t¹o h×nh thøc nu«i c¸ n-íc ch¶y.

VÒ lÞch sö ph¸t triÓn: Nguån gèc cã ë nam ¸, khëi ®Çu tõ hiÖn t-îng gi÷ c¸ sèng b¸n

®-îc) cho ¨n s¶n phÈm thõa nhµ bÕp, thÊy c¸ lín nhanh. VËn dông lµm lång nu«i c¸ trªn

Nh÷ng thuËn lîi: MËt ®é nu«i dÇy, c¸ sö dông thøc ¨n trùc tiÕp sinh tr-ëng nhanh cho

tre, gç hiÖn nay mét sè n-íc sö dông nguyªn liÖu míi nh- l-íi nilon, nhùa vµ kim lo¹i lµm

lång c¸.

Nh÷ng khã kh¨n cña viÖc nu«i c¸ lång: Lo l¾ng vÒ ¶nh h-ëng sinh th¸i häc vïng n-íc

(nu«i c¸ trong hÖ sinh th¸i më). ¶nh h-ëng tíi khuynh h-íng sö dông mÆt n-íc vµo c¸c môc

®Ých kh¸c (gi¶m diÖn tÝch giao th«ng, gi¶i trÝ trªn s«ng hå, giao l-u dßng n-íc, tiªu tho¸t phï

lµm thÊt tho¸t c¸.

BiÖn ph¸p kÜ thuËt nu«i c¸ lång

* KÕt cÊu lång nu«i c¸

- H×nh d¹ng lång. Lång cã d¹ng h×nh hép ch÷ nhËt,vu«ng, trô trßn. KÝch th-íc Dµi 

Réng  Cao cña lång lo¹i nhá lµ 2  1 1 m; lo¹i trung b×nh lµ 4  2 1,5 m; lo¹i lín lµ 6  2

1,5 m.

- Nguyªn liÖu lµm lång: L-íi nilon, nhùa Ðp, s¾t, tre, hãp, gç. ViÖt nam hiÖn nay sö

dông chñ yÕu lång b»ng tre, gç, hãp.

CÊu tróc lång b»ng tre, gç gåm:

+ Khung lång cã kÝch th-íc c¹nh hay  = 6 - 8 cm.

18

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

+ MÆt lång (xung quanh, mÆt trªn, mÆt ®¸y) b»ng tre b¶n réng 4 - 5 cm, kho¶ng c¸ch 2

bªn gia cè thªm nÑp ®ì b»ng gç cã b¶n réng 6 - 7 cm, c¸ch 0,4 m cã 1 nÑp ®ì.

+ MÆt trªn cña lång ®Ó mét cöa lång cã kÝch th-íc 0,8 x 0,5 m cã n¾p ®ãng më thuËn

lîi.

phao lµ thïng phuy, thïng nhùa 100 - 200 lÝt. Lång næi trªn mÆt n-íc 30 - 40 cm. Lång ®-îc

+ Trªn mÆt lång cã l¸n che t¹m 2 - 4 m²lµm n¬i ë cho ng-êi ë ®Ó qu¶n lÝ ch¨m sãc c¸.

+ Lång ®-îc nèi vµo bê b»ng cÇu c«ng t¸c dµi 3 - 5 m.

+ Mçi côm lång cã 5 - 7 chiÕc. §Þnh møc vËt liÖu ë b¶ng 9.

B¶ng 9 - §Þnh møc c¸c lo¹i vËt liÖu lµm 1 lång cã thÓ tÝch 18 m³

STT

VËt liÖu

C©y hãp ®¸

S¾t  6

S¾t  3

D©y thÐp

§¬n vÞ Sè l-îng Dµi (m) §-êng kÝnh (mm)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

c©y

kg

c¸i

d©y

c¸i

d©y

c¸i

120

12  2

6

8

-

3,5

30

3 - 5

100

3 - 5

5 - 6

100 - 150

6

30

4

1

4

2

1

-

3

1

Hoµnh bÌ

100 - 120

16 - 18

100 - 120

8 - 10

100 - 120

D©y cheo bÌ

CÇu c«ng t¸c

C¸p neo bÌ

10

2

* Chän vÞ trÝ ®Æt lång

ViÖc x¸c ®Þnh vÞ trÝ ®Æt lång cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng v× c¸c lång ®Æt trªn hÖ

thèng s«ng suèi n-íc ch¶y chÞu ¶nh h-ëng cña lò. Vµo mïa m-a l-u tèc dßng ch¶y qu¸ lín

lång dÔ bÞ cuèn tr«i. Mïa kh«, l-u tèc n-íc qu¸ nhá kh«ng ®¶m b¶o «xy cho c¸ vµ lo¹i th¶i

cÆn b· trong ®iÒu kiÖn nu«i dµy. VÞ trÝ ®Æt lång cÇn ®¶m b¶o nh÷ng yªu cÇu chñ yÕu sau:

- Cã l-u tèc dßng ch¶y 0,2 - 0,5 m/ s. Tèt nhÊt lµ 0,3 m/ s ngoµi gi¬Ý h¹n l-u tèc trªn

®Òu kh«ng cã lîi vÒ m«i tr-êng sèng vµ vÉn ®Ò an toµn lång c¸.

- Kh«ng cã dßng xo¸y, kh«ng gÇn th¸c, kh«ng gÇn ng· 3 s«ng suèi giao nhau t¹o nhiÒu

bät khÝ, kh«ng cã nguån n-íc nhiÔm bÈn, chÊt ®éc ho¸ häc ch¶y qua.

- NhiÖt ®é n-íc 18 - 30⁰C , pH = 7 - 7,5, ®é trong 1 - 1,5 m (mïa kh«).

* Th¶ c¸ gièng

Ngoµi ra cã ghÐp thªm chÐp, r« phi, r«hu.

- Thêi vô th¶ gièng: Th-êng th¶ sau mïa m-a lò (th¸ng 8, 9)nu«i ®Õn tr-íc mïa m-a lò

n¨m sau (th¸ng 5 , 6).

- MËt ®é vµ cì c¸ gièng th¶: Cì c¸ 15 - 20 cm/ con th¶ mËt ®é 80 con/ m³. Cì c¸ 0,2-

0,3 kg/ con th¶ mËt ®é 20 - 40 con/ m³. Cì c¸ 0,4 - 0,6 kg/ con th¶ mËt ®é 15 - 20 con/ m^3.

Chó ý: Kh«ng th¶ c¸ gièng qu¸ nhá (hao hôt lín), chËm thu ho¹ch; c¸ gièng qu¸ lín (hiÖu

qu¶ thÊp v× chi phÝ gièng lín). Tèt nhÊt th¶ gièng c¸ tr¾m cá ë cì 0,2 - 0,3kg/ con.

19

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Kü thuËt nu«i c¸ vµ ®Æc s¶n n-íc ngät

Ng« ChÝ Ph-¬ng

- Yªu cÇu th¶ c¸ gièng: C¸ gièng ®¶m b¶o chÊt l-îng. S¶n xuÊt t¹i chç, c¸ch kh«ng xa

t×nh h×nh c¸ chÕt, c¸ yÕu sau th¶ ®Ó kÞp thêi bæ xung.

* Ch¨m sãc qu¶n lÝ

- Thøc ¨n cho c¸

+ Thøc ¨n tinh: Cã thÓ dïng c¸c lo¹i c¸m ng«, b· ®Ëu, kh« dÇu, thøc ¨n hçn hîp...

Trong hai th¸ng nu«i ®Çu l-îng thøc ¨n chiÕm 5%, c¸c th¸ng tiÕp theo cho ¨n 2 - 3% khèi

l-îng c¸ dù kiÕn cã trong lång.

+ Thøc ¨n xanh: Thêi gian ®Çu cho ¨n bÌo, cá, l¸ s¾n non. Giai ®o¹n lín sö dông c¸c

Th-êng xuyªn theo dâi møc ®é sö dông thøc ¨n cña c¸ ®Ó ®iÒu chØnh l-îng cho ¨n hµng

ngµy hîp lÝ. VÖ sinh lång tr-íc khi cho ¨n.

- Theo dâi t×nh h×nh bÖnh c¸ nu«i trong lång, kiÓm tra sinh tr-ëng c¸, t×nh h×nh m-a

lò... ®Ó xö lÝ kÞp thêi.

- Qu¸ tr×nh nu«i h¹n chÕ møc thÊp c¸c ho¹t ®éng khuÊy ®éng bªn ngoµi, trong lång

- Sau thu ho¹ch ®-a lång lªn c¹n tu bæ lång, vÖ sinh lång chuÈn bÞ cho chu k× nu«i sau.

§ång thêi lµ biÖn ph¸p b¶o qu¶n an toµn lång trong mïa m-a lò.

* Thu ho¹ch

Tuú thêi gian nu«i (4, 6, 8, 10 th¸ng) vµ tuú møc ®é sinh tr-ëng cña c¸ mµ qu¸ tr×nh

nu«i cã ®¸nh tØa c¸ lín hay kh«ng.

Thùc hiÖn thu ho¹ch toµn bé c¸ nu«i tr-íc mïa m-a lò. V× lÝ do nµo ®ã (do c¸ nhá tiªu

thô khã, gi¸ rÎ) muèn nu«i tiÕp ph¶i cã biÖn ph¸p tÝch cùc b¶o ®¶m an toµn lång ë ®Çu mïa

m-a. C¸c chØ tiªu kinh tÕ kÜ thuËt cÇn ®¹t ë b¶ng 10.

B¶ng 10 - C¸c chØ tiªu kinh tÕ kÜ thuËt cÇn ®¹t

ChØ tiªu

Nu«i quanh

n¨m

Nu«i thêi vô

Thêi gian nu«i (th¸ng)

N¨ng suÊt (kg/ m³)

Khèi l-îng c¸ thu ho¹ch (tr¾m cá, kg/con)

TØ lÖ sèng (%)

11

7

20 - 30

0,8 – 1,2

90

30 - 50

1,5 - 2

90

Møc tiªu tèn thøc ¨n xanh (kg / 1 kg c¸)

Møc tiªu tèn thøc ¨n tinh ( kg / 1 kg c¸)

2.3. Qui tr×nh kü thuËt nu«i c¸ bÌ

2.3.1. Kết cấu bè nuôi cá

36

0,6

36

0,6

Hiện nay, bè trong nuôi cá nước ngọt tập trung chủ yếu ở các tỉnh khu vực sông Cửu

Long vì vậy kết cấu bè được thực hiện chủ yếu trên cơ sở kỹ thuật xây dựng bè ở sông Cửu

Long. Có thể chia lồng bè làm 2 nhóm:

- Nhóm bè tạm: thường là các dạng lồng bè nhỏ, kém kiên cố, thời gian sử dụng ngắn.

Vật liệu làm lồng bè là tre, gỗ và các vật liệu tại chỗ.

- Nhóm lồng kiêm cố: thường có kích thước lớn, chịu đựng tốt với điều kiện môi

trường, thời gian sử dụng dài (có thể lên tới 30- 40năm). Vật liệu đóng lồng bè là các loại gỗ

tốt có khả năng chịu nước (sao, vên vên, căm xe, chò...). ngoài ra cũng có loại bè sử dụng

các loại vật liệu mới như: composite, inox, các loại vật liệu đều đảm bảo yêu cầu dễ kiếm, dễ

làm vệ sinh trong quá trình nuôi, không gây ô nhiễm môi trường nuôi cá.

20

Tµi liÖu dïng cho sinh viªn Cao ®¼ng Nu«i trång thuû s¶n

Giáo trình Kỹ thuật nuôi cá và đặc sản nước ngọt - Ngô Chí Phương