Giáo trình Kỹ thuật sấy 1

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

PHẠM THANH

Giaó trình KỸ THUẬT SẤY 1

Đà Nẵng 2007

LêI NãI ®Çu

Kỹ thuật sấy vật liệu được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực sản xuất và đời

sống. Giáo trình " Kỹ thuật sấy 1 " là một trong những giáo trình chuyên môn của

chuyên ngành Kỹ thuật nhiệt-Máy lạnh tại trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng. Nội

dung giáo trình giới thiệu những kiến thức cơ bản về lý thuyết sấy như: các tính chất

của vật liệu ẩm, tác nhân sấy, quá trình truyền nhiệt- truyền chất trong vật liệu, động

học quá trình sấy và một số phương pháp xác định thời gian sấy.

Những kiến thức trên tạo điều kiện cần thiết và thuận lợi cho việc nghiên cứu

tính toán, thiết kế các thiết bị sấy phổ biến trong phần " Kỹ thuật sấy 2".

Giáo trình không chỉ phục vụ cho sinh viên chuyên ngành"Kỹ thuật nhiệt-Máy

lạnh", các ngành có liên quan như " Công nghệ chế biến thực phẩm","Máy nông

nghiệp -thực phẩm"...mà còn có thể giúp ích cho các kỹ sư, những ai quan tâm đến các

kiến thức về thuyết sấy.

Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về "Bộ môn Sấy-Lạnh và Điều hòa không khí"

thuộc khoa Công nghệ Nhiệt điện lạnh trường Đại học Bach khoa Đà Nẵng. Xin chân

thành cám ơn

T¸C GI¶

1

Ch−¬ng 1. VËT LIÖU ÈM

VËt liÖu Èm (VLA) lµ nh÷ng vËt cã chøa mét khèi l−îng n−íc vµ h¬i n−íc. Trong

qu¸ tr×nh sÊy cÇn t¸ch mét l−îng n−íc nhÊt ®Þnh ra khái vËt. Cã thÓ xem VLA gåm hai

thµnh phÇn lµ chÊt r¾n vµ chÊt láng thÈm −ít ( gäi lµ Èm ), phÇn chÊt r¾n gäi lµ vËt kh«

tuyÖt ®èi ( VKT§ ). Tr¹ng th¸i Èm cña vËt liÖu ®−îc biÓu thÞ qua ®é Èm tuyÖt ®èi, ®é

Èm t−¬ng ®èi ( toµn phÇn ), ®é Èm c©n b»ng, ®é chøa Èm vµ nång ®é Èm. Sù liªn kÕt

gi÷a Èm víi vËt kh« phô thuéc vµo tÝnh chÊt cña ch¸t láng, cÊu tróc vËt vµ m«i tr−êng

h×nh thµnh liªn kÕt ®ã.

1.1. c¸c ®Æc tr−ng tr¹ng th¸i Èm cña vËt liÖu

1.1.1. §é Èm tuyÖt ®èi

§é Èm tuyÖt ®èi ( ω_o)lµ tû sè gi÷a khèi l−îng Èm chøa trong vËt víi khèi l−îng

VKT§. NÕu ký hiÖu G_alµ khèi l−îng Èm chøa trong vËt liÖu, kg vµ G lµ khèi l−îng

k

VKT§, kg,ta cã :

G

ω_o= ^a.100

(%)

( 1-1 )

G_k

§é Èm tuyÖt ®èi cã gi¸ trÞ tõ 0 ®Õn ∞ . Khi ω_o= 0, ®ã lµ VKT§, ω_o= ∞ , cã thÓ

coi nh− vËt chøa toµn n−íc.

1.1.2. §é Èm toµn phÇn

§é Èm toµn phÇn cßn gäi lµ ®é Èm t−¬ng ®èi (ω ). §©y lµ tû sè gi÷a khèi l−îng

Èm chøa trong vËt víi khèi l−îng cña toµn bé vËt liªu Èm.

G

ω = ^a.100

(%)

( 1-2 )

G

Trong ®ã G - khèi l−îng vËt liÖu Èm, G = G _a+ G _k, kg

§é Èm toµn phÇn cã gi¸ trÞ tõ 0 ®Õn 100 %. VËt cã ®é Èm toµn phÇn 0 % lµ

VKT§ vµ 100 % lµ vËt toµn n−íc.

Tõ c¸c biÓu thøc trªn ta cã quan hÖ gi÷a ®é Èm tuyÖt ®èi víi ®é Èm toµn phÇn nh−

sau :

ω

ω₀

100 +ω₀

ω₀=

100 % hay ω =

100 %

( 1-3 )

100 −ω

1.1.3. §é chøa Èm

§©y lµ tû sè gi÷a l−îng Èm chøa trong vËt víi l−îng VKT§, ký hiÖu lµ u.

G_a

u =

, kg/kg

( 1-4 )

G_k

§¹i l−îng nµy dïng ®Ó biÓu thÞ sù ph©n bè Èm trong tõng vïng kh¸c nhau hay

trong toµn bé vËt.NÕu Èm ph©n bè ®Òu trong toµn bé vËt th× gi¸ trÞ ®é chøa Èm vµ ®é

2

Èm tuyÖt ®èi b»ng nhau. V× ®¬n vÞ ®o kh¸c nhau, mèi quan hÖ gi÷a hai ®¹i l−îng nh−

sau:

ω₀

100

ω_o= 100 u , %

hay u =

, kg/kg

( 1-5 )

( 1-6 )

1.1.4. Nång ®é Èm

§©y lµ khèi l−îng Èm chøa trong 1 m ³vËt thÓ, ký hiÖu lµ N.

G_a

N =

, kg/ m ³

V

ë ®©y V lµ thÓ tÝch cña vËt , m ³

1.1.5. §é Èm c©n b»ng

VËt liÖu cã kh¶ n¨ng trao ®æi Èm víi m«i tr−êng xung quanh (MTXQ) - hót Èm

hoÆc nh¶ Èm- ®Ó ®¹t tíi tr¹ng th¸i c©n b»ng Èm. Khi ë tr¹ng th¸i nµy ®é chøa Èm trong

vËt lµ ®ång ®Òu vµ ph©n ¸p suÊt h¬i n−íc (PASHN) trªn bÒ mÆt vËt b»ng PASHN cña

MTXQ (th−êng lµ kh«ng khÝ Èm). Kh«ng cßn sù trao ®æi Èm gi÷a vËt víi MTXQ, ®é

Èm cña vËt lóc nµy gäi lµ ®é Èm c©n b»ng (ω _cb). Gi¸ trÞ ω _cbphô thuéc vµo tÝnh chÊt cña

vËt liÖu,tr¹ng th¸i MTXQ vµ cã ý nghÜa lín trong kü thuËt sÊy,trong viÖc b¶o qu¶n vËt

liÖu.

1.2. ph©n lo¹i vla vµ ®Æc tÝnh xèp cña nã

Sù liªn kÓt gi÷a Èm víi vËt phô thuéc vµo tÝnh chÊt cña Èm vµ vËt liÖu.Dùa vµo

c¸c tÝnh chÊt vËt lý cña vËt thÓ,theo A.V.L−c«p, trong kü thuËt th−êng chia VLA thµnh

ba nhãm : vËt keo, vËt xèp mao dÉn(VXMD) vµ vËt keo xèp mao dÉn(VK-XMD).

1.2.1. VËt keo

VËt keo lµ vËt cã tÝnh dÎo víi cÊu tróc h¹t. Phô thuéc vµo tr¹ng th¸i Èm ,vËt sÏ cã

sù thay ®æi vÒ kÝch th−íc vµ h×nh d¹ng, thÝ dô nh− keo ®éng vËt,®Êt sÐt v.v...§Ó ®¬n

gi¶n cho viÖc nghiªn cøu vµ tÝnh to¸n ,trong kü thuËt sÊy cã thÓ xem vËt keo nh− lµ vËt

xèp mao dÉn cã cÊu tróc mao qu¶n nhá. Khi sÊy kh« vËt bÞ co ngãt nhiÒu nh−ng vÉn

gi÷ ®−îc tÝnh dÎo.

1.2.2. VËt xèp mao dÉn ( VXMD)

VËt xèp lµ vËt thÓ bªn trong cã chøa c¸c kho¶ng trèng rçng chøa khÝ. Khi c¸c

kho¶ng trèng nµy th«ng víi nhau, t¹o thµnh c¸c hang cã ®−êng kÝnh t−¬ng ®−¬ng rÊt

nhá phô thuéc vµo kÝch th−íc cña vËt th× ®−îc gäi lµ mao dÉn (mao qu¶n) vµ ®ã lµ

VXMD. C¸c vËt nµy cã kh¶ n¨ng hót mäi chÊt láng dÝnh −ít, kh«ng phô thuéc vµo

thµnh phÇn ho¸ häc cña chÊt láng. Sau khi sÊy kh« vËt trë nªn gißn vµ cã thÓ vì vôn

thµnh bét, thÝ dô nh− than cñi, c¸c vËt liÖu x©y dùng .. .

1.2.3. VËt keo xèp mao dÉn (VK-XMD)

§©y lµ nh÷ng vËt võa cã tÝnh dÎo võa cã tÝnh mao dÉn. VÒ cÊu tróc c¸c vËt nµy

thuéc lo¹i VXMD nh−ng tÝnh chÊt l¹i gièng c¸c vËt keo, cã nghÜa lµ thµnh mao qu¶n

3

cña chóng cã tÝnh dÎo, khi hót Èm c¸c mao qu¶n tr−¬ng lªn, khi sÊy kh« th× co l¹i.

PhÇn lín VLA thuéc lo¹i nµy : gç, v¶i, c¸c lo¹i h¹t . . .

1.2.4. §Æc tÝnh xèp cña VLA

Xèp lµ ®Æc tÝnh chung cña VLA. §é xèp lµ tû sè gi÷a tæng tÊt c¶ thÓ tÝch c¸c

hang xèp vµ c¸c mao qu¶n víi thÓ tÝch vËt cña VLA . NÕu ký hiÖu ®é xèp lµ ε _V, ta cã :

V_x

V

V −V_K

ρ

ρ_K

ε _V=

=

= 1 -

( 1-7 )

V

ë ®©y: V_X- thÓ tÝch cña c¸c lç xèp, mao qu¶n , m ³;

V_K- thÓ tÝch cña phÇn vËt kh« , m ³;

V - thÓ tÝch cña VLA , m ³;

ρ, ρ_K- khèi l−îng riªng cña vËt xèp, vËt kh«, kg/m ³

Trong VLA c¸c hang xèp, mao qu¶n sÏ chøa ®Çy n−íc vµ h¬i n−íc. Tuú theo ®é

lín, h×nh d¹ng vµ sù ph©n bè cña c¸c hang xèp mµ sù liªn kÕt Èm, tÝnh chÊt lan truyÒn

Èm trong vËt sÏ kh¸c nhau. Ngay c¶ trong c¸c VXMD c¸c ®Æc tÝnh truyÒn nhiÖt, truyÒn

chÊt còng kh¸c nhau gi÷a c¸c vËt cã cÊu tróc mao dÉn lín (b¸n kÝnh mao dÉn lín h¬n

10 ^-7m ) vµ mao dÉn nhá (b¸n kÝnh mao dÉn nhá h¬n 10 ^-7m). Sù ph©n lo¹i mao dÉn lín,

mao dÉn nhá ë ®©y dùa vµo sù kh¸c nhau cña qu¸ tr×nh l−u th«ng c¸c ph©n tö chÊt láng

trong ®ã. Víi ®iÒu kiÖn ¸p suÊt khÝ quyÓn, qu·ng ®−êng tù do trung b×nh cña chuyÓn

®éng c¸c ph©n tö lµ 10 ^-7m, do ®ã sù l−u th«ng Èm sÏ kh¸c nhau trong c¸c mao qu¶n cã

b¸n kÝnh lín hay nhá h¬n gi¸ trÞ nµy.

1.3. Èm trong vËt liÖu

1.3.1. §Æc tr−ng vËt lý c¬ b¶n cña n−íc

Trong VLA, phÇn chÊt láng (Èm) chñ yÕu lµ n−íc. Phô thuéc vµo qu¸ tr×nh h×nh

thµnh vµ m«i tr−êng xung quanh n−íc cã thÓ tån t¹i ë ba d¹ng: r¾n, láng vµ h¬i. D−íi

¸p suÊt khÝ quyÓn (760 mm Hg) n−íc chuyÓn tõ pha r¾n sang pha láng vµ ng−îc l¹i ë

0

0^OC víi nhiÖt Èn nãng ch¶y lµ 332,3 kJ/ kg vµ s«i hay ng−ng tô ë 100 C víi nhiÖt Èn

ho¸ h¬i lµ 2256,3 kJ/ kg. Víi ¸p suÊt 760 mm Hg, khèi l−îng riªng cña n−íc ë 0 ⁰C lµ

3

0

916 ÷ 999 kg/ m , ë 4 C lµ 1000 kg/ m³vµ ë 100 C lµ 958 kg/ m³. Trong qu¸ tr×nh

sÊy cÇn cung cÊp n¨ng l−îng ®Ó ®−a Èm tõ trong lßng VLA ra ngoµi bÒ mÆt vµ bay h¬i

vµo m«i tr−êng xung quanh. N¨ng l−îng tiªu tèn phô thuéc vµo mèi liªn kÕt gi÷a Èm

víi vËt liÖu. B¶n chÊt liªn kÕt nµy lµ hiÖn t−îng hÊp phô vµ hiÖn t−îng mao dÉn.

1.3.2. Qu¸ tr×nh hÊp phô

HÊp phô gi÷a n−íc vµ vËt liÖu chia lµm hai lo¹i: hÊp phô ho¸ häc vµ hÊp phô vËt

lý. Trong qu¸ tr×nh hÊp phô ho¸ häc c¸c ph©n tö chÊt láng vµ vËt r¾n cã sù thay ®æi

thµnh phÇn hoÆc bÞ ph¸ huû víi viÖc trao ®æi ®iÖn tö vßng ngoµi tøc lµ sù liªn kÕt gi÷a

hai pha lµ do mèi liªn kÕt tõng ph©n tö hay nguyªn tö riªng biÖt. HÊp phô ho¸ häc rÊt

bÒn v÷ng vµ th«ng th−êng trong qu¸ tr×nh sÊy liªn kÕt nµy kh«ng bÞ ph¸ vì.

4

Kh¸c víi hÊp phô ho¸ häc, hÊp phô vËt lý lµ hiÖn t−îng liªn kÕt gi÷a c¸c ph©n tö

cña n−íc víi c¸c ph©n tö cña vËt hÊp phô kh«ng cã sù trao ®æi ion mµ chØ do søc c¨ng

mÆt ngoµi lµ lùc mao dÉn g©y ra. Liªn kÕt hÊp phô vËt lý x¶y ra kh«ng ®ång ®Òu theo

chiÒu dµy líp n−íc. Lùc liªn kÕt cña líp chÊt láng cµng xa bÒ mÆt vËt r¾n cµng yÕu

dÇn, ë s¸t bÒ mÆt vËt r¾n tèc ®é hÊp phô cña líp ph©n tö ®Çu tiªn rÊt lín. Trªn 1 cm²bÒ

mÆt vËt cã thÓ hÊp thô tíi 10¹⁵ph©n tö n−íc. Ban ®Çu qua tr×nh hÊp phô, líp chÊt láng

bÞ hÊp phô tËp trung t¹i nh÷ng vïng hÊp phô m¹nh, sau ®ã lan ra c¸c vïng kh¸c.

B¶n chÊt cña hÊp phô vËt lý vµ mao dÉn ®−îc m« t¶ nh− sau: Gi¶ sö cã mét giät

dÞch thÓ b¸m trªn bÒ mÆt vËt r¾n ®Æt trong pha khÝ nh− h×nh 1.1. NÕu xem hÖ gåm pha

khÝ 1, giät dÞch thÓ 2 vµ bÒ mÆt vËt r¾n 3 th× theo nguyªn lý 2 nhiÖt ®éng häc, ®Ó ®¹t

®−îc tr¹ng th¸i c©n b»ng, thÕ n¨ng cña hÖ ph¶i ®¹t tíi trÞ sè nhá nhÊt. Nãi c¸ch kh¸c lµ

chÊt láng cã xu thÕ co l¹i sao cho diÖn tÝch tiÕp xóc víi m«i tr−êng lµ nhá nhÊt.

H×nh 1.1. Søc c¨ng bÒ mÆt vµ gãc dÝnh −ít

Gãc θ trong h×nh 1.1 gäi lµ gãc dÝnh −ít. Lùc t¸c dông qua l¹i gi÷a ba pha: r¾n,

láng vµ khÝ gäi lµ søc c¨ng bÒ mÆt σ. §©y chÝnh lµ thÕ n¨ng tù do cña mét ®¬n vÞ líp

bÒ mÆt khèi láng vµ cã trÞ sè b»ng lùc t¸c dông lªn mét ®¬n vÞ ®é dµi cña ®−êng viÒn

bÒ mÆt ph©n pha. Khi nhiÖt ®é t¨ng søc c¨ng bÒ mÆt σ gi¶m theo quan hÖ bËc nhÊt. VÝ

dô ®èi víi n−íc ta cã:

σ = 0,0757(1- 0,002 t ) , N/m

( 1 - 8 )

NÕu gäi σ_1-3, σ_2-3,σ_1-2t−¬ng øng lµ søc c¨ng bÒ mÆt gi÷a pha khÝ víi pha r¾n, pha

láng víi pha r¾n vµ pha khÝ víi pha láng. ë tr¹ng th¸i c©n b»ng, khi h×nh d¹ng giät

láng gi÷ cè ®Þnh, ta cã:

σ_1-3= σ_2-3+ σ_1-2cosθ

( 1 -9 )

σ₁₋₃−σ ₂₋₃

σ₁₋₂

hay

cosθ =

( 1 - 10 )

ë ®©y cã thÓ x¶y ra 4 tr−êng hîp:

1) 0< cosθ < 1 hay 0 < θ < 90⁰. Trong tr−êng hîp nµy giät láng cã xu h−íng tr¶i

réng trªn bÒ mÆt vËt r¾n (H1.1 a). ChÊt láng d¹ng nµy gäi lµ chÊt láng dÝnh −ít.

2) -1< cosθ < 0 hay 90⁰< θ < 180⁰. Khi ®ã giät láng cã xu h−íng co l¹i (H1.1b).

ChÊt láng d¹ng nµy gäi lµ chÊt láng dÝnh −ít yÕu.

3) cosθ = 1 hay θ = 0⁰. ChÊt láng d¹ng nµy gäi lµ chÊt láng dÝnh −ít hoµn toµn

5

4) cosθ = -1 hay θ = 180⁰. §©y lµ chÊt láng hoµn toµn kh«ng dÝnh −ít.

1.3.3. Sù hÊp phô trªn bÒ mÆt mao dÉn

èng mao dÉn hay cßn gäi lµ mao qu¶n lµ nh÷ng èng cã ®−êng kÝnh t−¬ng ®−¬ng

rÊt nhá, hë hai ®Çu. NÕu nhóng mét ®Çu èng mao dÉn vµo trong ch¸t láng dÝnh −ít th×

chÊt láng sÏ d©ng lªn trong èng mao dÉn vµ bÒ mÆt cét láng trong èng sÏ lâm xuèng.

NÕu chÊt láng thuéc l¹i kh«ng dÝnh −ít th× bÒ mÆt chÊt láng trong èng mao dÉn sÏ thÊp

h¬n bªn ngoµi vµ bÒ mÆt cét láng sÏ låi lªn.

H×nh 1.2.

ChiÒu cao cét láng mao dÉn.

TÝnh dÝnh −ít lµ ®éng lùc t¹o ra ¸p suÊt mao dÉn p_σhay chiÒu cao cét chÊt láng

trong èng mao dÉn(H1.2). Gäi p_clµ ¸p suÊt chÊt láng trªn bÒ mÆt cong vµ p_olµ ¸p suÊt

trªn bÒ mÆt ph¼ng cña chÊt láng ta cã:

p_σ= p_c- p_o

(1-11)

¸p suÊt mao dÉn phô thuéc vµo lùc liªn kÕt ph©n tö trong chÊt láng, thÓ hiÖn qua

søc c¨ng bÒ mÆt vµ b¸n kÝnh cong cña bÒ mÆt cét láng mao dÉn.Ta cã :

1

p_σ= 2σ_2-3

(1-12)

r

víi r lµ b¸n kÝnh cong cña bÒ mÆt chÊt láng trong èng mao dÉn, hoÆc

p_σ= ρ .g.h (1-13)

víi g lµ gia tèc träng tr−êng, ρ lµ khèi l−îng riªng cña chÊt láng vµ h lµ chiÒu cao

cét láng.

Tõ (1-11)vµ (1-12) ta suy ra:

1

P_c= p_o+ 2σ_2-3

(1-14)

r

1

Nh− vËy khi mÆt cong lµ låi th× > 0 vµ P_c> p_ovµ khi mÆt cong lâm < 0 vµ P_c

r

< p_o. Cã nghÜa lµ ¸p suÊt mao dÉn cña mÆt låi cã gi¸ trÞ d−¬ng, cña mÆt cong lâm cã

gi¸ trÞ ©m cßn cña mÆt ph¼ng b»ng kh«ng.

6

Trong h×nh 1.2, h lµ chiÒu cao cét láng trong èng mao dÉn, r₀lµ b¸n kÝnh mao

dÉn, r lµ b¸n kÝnh cong cña bÒ mÆt cét láng mao dÉn. Khi c©n b»ng lùc th× träng l−îng

cét láng sÏ c©n b»ng víi søc c¨ng bÒ mÆt t¸c dông theo chu vi mao dÉn víi b¸n kÝnh r₀.

Ta cã biÓu thøc:

2

πr₀h ρ g = 2πr₀σ coθ

(1-15)

Tõ ®©y ta tÝnh ®−îc chiÒu cao cét láng:

2σ cosθ

r₀ρg

h=

(1-16)

Trong h×nh vÏ ta cã thÓ thÊy, b¸n kÝnh cong cña bÒ mÆt cét láng r b»ng:

r_o

r =

(1-17)

(1-18)

cosθ

2σ

rρg

KÕt hîp hai biÓu thøc trªn ta cã :

h =

1.4. C¸C D¹NG LI£N KÕT Vµ N¡NG L¦îng liªn kÕt Èm

1.4.1. Liªn kÕt ho¸ häc

Liªn kÕt ho¸ häc gi÷a Èm vµ vËt kh« rÊt bÒn v÷ng trong ®ã c¸c ph©n tö n−íc ®·

trë thµnh mét bé phËn trong thµnh phÇn ho¸ häc cña ph©n tö vËt Èm. N¨ng l−îng liªn

kÕt Èm ho¸ häc h×nh thµnh nhê lùc t¸c dông cña c¸c ion hydroxin hoÆc nhê mèi liªn

kÕt tinh thÓ ngËm n−íc vµ cã gi¸ trÞ lín nhÊt so víi c¸c d¹ng liªn kÕt Èm kh¸c. Èm liªn

kÕt ho¸ häc chØ cã thÓ t¸ch ra khi cã ph¶n øng ho¸ häc vµ th−êng ph¶i nung nãng vËt

®Õn nhiÖt ®é cao, dÉn ®Õn sù thay ®æi tÝnh chÊt ho¸ lý cña vËt. Cã thÓ x¸c ®Þnh n¨ng

l−îng tù do cña n−íc liªn kÕt ho¸ häc vµ nhiÖt l−îng cÇn thiÕt ®Ó ph¸ vì mèi liªn kªt

®ã dùa vµo ¸p suÊt thuû ph©n theo nhiÖt ®é,vÝ dô,®èi víi tinh thÓ sunfat ®ång ngËm

0

n−íc CuSO₄.H₂O ë nhiÖt ®é 25 C øng víi p_b= 3200 N/m², ¸p suÊt cña h¬i n−íc liªn

kÕt lµ p_u= 110 N/ m²,n¨ng l−îng liªn kÕt Èm ho¸ häc lµ l =8,4.10³J/mol. Trong qu¸

tr×nh sÊy Èm liªn kÕt ho¸ häc kh«ng bÞ t¸ch ra.

1.4.2. Liªn kÕt hÊp phô(LKHP)

LKHP ®−îc xem lµ liªn kÕt cña mét líp cì ph©n tö trªn bÒ mÆt c¸c hang xèp cña

vËt liÖu. Ng−êi ta xem n−íc hoÆc h¬i n−íc liªn kÕt víi vËt liÖu nh− mét hÖ liªn kÕt c¬-

lý ®¼ng nhiÖt. Gäi p_blµ ph©n ¸p suÊt b·o hoµ cña h¬i n−íc tù do øng víi nhiÖt ®é T vµ

p_ulµ ph©n ¸p suÊt c©n b»ng cña h¬i n−íc trªn bÒ mÆt vËt liÖu cã ®é chøa Èm u th× n¨ng

l−îng LKHP(n¨ng l−îng cÇn thiÕt ®Ó ph¸ vì liªn kÕt ®ã cña n−íc) cã thÓ xem b»ng

c«ng tham gia trong qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt ®Ó ®−a h¬i n−íc tõ ¸p suÊt p_u®Õn ¸p suÊt p_b.

NÕu cho r»ng h¬i n−íc lµ khÝ lý t−ëng th× c«ng ®ã sÏ lµ:

p_b

l = RT ln

= - RT ln ϕ

(1-19)

p_u

p_b

trong ®ã: R lµ h»ng sè khÝ cña h¬i n−íc = 462 J / kg.K vµ ϕ =

.

7

N¨ng l−îng liªn kÕt Èm còng cã thÓ ®−îc biÓu diÔn qua hiÖu øng nhiÖt liªn kÕt,

tøc lµ hiÖu sè gi÷a nhiÖt l−îng cÇn thiÕt ®Ó lµm bay h¬i Èm láng liªn kÕt vµ Èm láng tù

do. NÕu ký hiÖu r_ulµ nhiÖt Èn ho¸ h¬i cña n−íc liªn kÕt trong vËt cã ®é chøa Èm u vµ r_b

lµ nhiÖt Èn ho¸ h¬i cña n−íc tù do th× nhiÖt l−îng cÇn thiÕt ®Ó t¸ch Èm LKHP b»ng:

q = ∆r = r_u- r_b

(1-20)

Víi hÖ ®¼ng nhiÖt ta cã:

p_b

Q = l = RT ln

p_u

(1-21)

1.4.3. Liªn kÕt mao dÉn (LKMD)

LKMD lµ liªn kÕt chñ yÕu trong vËt VLA. Lùc liªn kÕt ë ®©y lµ lùc mao dÉn do

søc c¨ng bÒ mÆt cña chÊt láng dÝnh −ít, thÓ hiÖn qua c«ng thøc(1-12). Tr−êng hîp Èm

LKMD th× n¨ng l−îng liªn kÕt Èm l ®−îc tÝnh phô thuéc vµo b¸n kÝnh cña mÆt cong cét

láng trong mao dÉn r vµ tÝnh chÊt cña chÊt láng.

2σ

r

l = v

(1-22)

ë ®©y v lµ thÓ tÝch riªng cña chÊt láng.

1.4.4. Liªn kÕt thÈm thÊu (LKTT)

LKTT ®iÓn h×nh lµ liªn kÕt cña n−íc trong c¸c dung dÞch. NÕu p_ulµ ph©n ¸p suÊt

h¬i n−íc trªn bÒ mÆt dung dÞch vµ p_blµ ph©n ¸p suÊt b·o hoµ cña h¬i n−íc trªn bÒ mÆt

n−íc tù do th× n¨ng l−îng LKTT cã thÓ ®−îc tÝnh :

p_u

l = - RT ln

= - RT ln ϕ

(1-23)

p_b

Kh«ng kÓ liªn kÕt ho¸ häc, khi so s¸nh 3 lo¹i liªn kÕt Èm: LKHP, LKMD vµ

LKTT th× n¨ng l−îng LKMD lµ lín nhÊt vµ bÐ nhÊt lµ n¨ng l−îng LKTT. V× vËy, trong

qu¸ tr×nh sÊy c¸c vËt cã LKMD cÇn tiªu tèn n¨ng l−îng nhiÒu h¬n.

Ph−¬ng ph¸p th−êng dïng ®Ó x¸c ®Þnh n¨ng l−îng liªn kÕt Èm lµ ph−¬ng ph¸p

thùc nghiÖm. §¬n gi¶n nhÊt lµ dïng nguån ®iÖn ®Ó cung cÊp nhiÖt cho vËt sau khi gi÷

nhiÖt ®é cña vËt kh«ng ®æi vµ b»ng víi m«i tr−êng xung quanh. Dùa vµo c«ng suÊt

®iÖn tiªu thô ta sÏ x¸c ®Þnh l−îng nhiÖt dïng ®Ó lµm bay h¬i Èm chÝnh lµ n¨ng l−îng cã

gi¸ trÞ b»ng n¨ng l−îng liªn kÕt Èm. §Ó x¸c ®Þnh chÝnh x¸c n¨ng l−îng liªn kÕt Èm vµ

tÝnh chÊt c¸c lo¹i liªn kÕt Èm trong qu¸ tr×nh sÊy cÇn kÕt hîp ph−¬ng ph¸p thùc nghiÖm

víi viÖc ph©n tÝch ®Æc tÝnh trao ®æi nhiÖt Èm cña vËt víi m«i tr−êng xung quanh.

1.5. c¸c ®Æc tr−ng nhiÖt ®éng cña vla

1.5.1.ThÕ truyÒn Èm (TTA)

Trong nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu ng−êi ta xem qu¸ tr×nh truyÒn nhiÖt vµ truyÒn

chÊt(cô thÓ lµ truyÒn Èm) ®ång d¹ng nhau. Kh¸i niÖm TTA dùa trªn c¬ së sù t−¬ng tù

nhiÖt ®éng cña hai qu¸ tr×nh truyÒn nhiÖt vµ truyÒn Èm. Kh¸i niÖm “Èm”,”kh«” trong

truyÒn Èm t−¬ng tù nh− kh¸i niÖm “nãng”, “l¹nh” trong truyÒn nhiÖt. §Ó ®o ®é

8

“Èm”,”kh«” cña vËt, ng−êi ta chän mét ®¹i l−îng t−¬ng tù vÒ mÆt nhiÖt ®éng nh− nhiÖt

®é vµ gäi lµ thÕ truyÒn Èm, ký hiÖu lµ θ . Trong tr−êng hîp dÉn Èm ®¼ng nhiÖt cã thÓ

xem TTA θ lµ mét hµm cña ®é chøa Èm u: θ = f( u ). §Ó tÝnh to¸n qu¸ tr×nh truyÒn

Èm trong vËt liÖu ViÖn sÜ A.C. L−-c«v chän mét vËt mÉu lµm chuÈn (giÊy läc), sau ®ã

cho vËt liÖu Èm tiÕp xóc víi nã cho ®Õn khi ®¹t tr¹ng th¸i c©n b»ng Èm gi÷a hai vËt råi

x¸c ®Þnh hµm Èm vµ tÝnh thÕ truyÒn Èm.

1

§èi víi vËt mÉu L−-c«v lÊy

gi¸ trÞ ®é chøa Èm cùc ®¹i u_maxvµ gäi lµ mét ®é

100

truyÒn chÊt, ký hiÖu ⁰M. Nh− vËy TTA cña vËt mÉu ®−îc tÝnh:

u

0

θ =

.100 , M

(1-24)

u_max

Khi giÊy läc kh« tuyÖt ®èi, TTA = 0 ⁰M, cßn khi giÊy läc cã ®é chøa Èm hÊp phô

0

cùc ®¹i u_hpc®= 0,277 kg/kg ë nhiÖt ®é 25 C th× TTA = 100 M. NÕu giÊy läc cã ®é

chøa Èm u = 0,5 kg/kg th× TTA t−¬ng øng sÏ lµ:

0,5

0

θ =

.100 = 180 M

0.277

Vµ khi vËt liÖu Èm tiÕp xóc víi giÊy läc, ®¹t tr¹ng th¸i c©n b»ng Èm t−¬ng øng th×

TTA cña nã còng lµ 180 ⁰M

Gi¸ trÞ TTA cña vËt liÖu cßn phô thuéc vµo ®é Èm m«i tr−êng xung quanh. C¸c

thùc nghiÖm ®· cã c«ng thøc x¸c ®Þnh TTA trong vËt liÖu ë m«i tr−êng khi:

23,9ϕ

- ϕ = 0 ÷ 0,19

th× θ =

(1-25)

0,1465 +ϕ

1

- 0,19 ≤ ϕ ≤ 1,0 th×

= 0,013 − 0,0362lnϕ

(1-26)

θ

1.5.2. Èm dung riªng

T−¬ng tù nh− kh¸i niÖm nhiÖt dung riªng ë truyÒn nhiÖt, trong truyÒn Èm ng−êi ta

cã ®¹i l−îng gäi lµ Èm dung riªng C_avµ ®−îc tÝnh nh−:

∂u

∂θ

⎛

⎜

⎞

⎟

C_a=

(1-27)

⎝

⎠

T

trong ®ã: ∂ u - l−îng Èm trao ®æi trong qu¸ tr×nh truyÒn Èm

∂ θ - sù thay ®æi kh¶ n¨ng trao ®æi Èm cña vËt

khi ®ã ®é chøa Èm cã thÓ tÝnh:

θ

u = C_adθ

(1-28)

∫

0

T−¬ng tù nh− nhiÖt dung riªng, khi xem Èm dung riªng kh«ng phô thuéc TTA ta

cã :

u = C_aθ

(1-29)

9

§Ó ®o nhiÖt ®é theo thang b¸ch ph©n,ng−êi ta lÊy n−íc lµm vËt mÉu víi nhiÖt ®é

n−íc ®¸ ®ang tan lµ 0⁰C vµ nhiÖt ®é n−íc ®ang s«i lµ 100⁰C ë cïng ¸p suÊt 760 mmHg.

T−¬ng tù, ®Ó x©y dùng thang ®o TTA ng−êi ta lÊy xuenluilo (giÊy läc) lµm vËt mÉu.

0

Khi xuenluilo kh« tuyÖt ®èi, TDA = 0 M, cßn khi xuenluilo cã ®é chøa Èm hÊp phô

cùc ®¹i u_hpc®= 0,277 kg/kg ë nhiÖt ®é 25 ⁰C th× TDA = 100 ⁰M. Nh− vËy Èm dung riªng

cña nã sÏ lµ:

u_hpc®

0,277

100

C_a=

=

= 0,00277 kg/kg ⁰M

(1-30)

100

Còng nh− nhiÖt dung riªng, Èm dung riªng ®−îc x¸c ®Þnh b»ng thùc nghiÖm.Gi¸

trÞ Èm dung riªng cña mét sè VLA nh− sau:

B¶ng 1.1. Èm dung riªng trung b×nh cña mét sè VLA

0

⁰M

C_a.10²,kg/kg⁰M

0,007

ω₀, %

VLA

1.C¸t th¹ch anh

2.Gç th«ng

3.Cao lanh

4.Keo ®éng vËt

5.Lóa

t C

θ

25

100 ÷300 0,8 ÷ 2,0

200 ÷700 130 ÷ 230

0,21

40 ÷ 65

25 ÷ 70

25

0,10

80 ÷ 250

70 ÷ 100

12,5 ÷ 100

35 ÷ 50

40 ÷ 60

7 ÷ 30

0,70

25

0,365

1.5.3. HÖ sè gradien nhiÖt ®é

HÖ sè gradien nhiÖt ®é cña VLA lµ tû sè cña l−îng chªnh lÖch ®é chøa Èm víi

l−îng chªnh lÖch nhiÖt ®é khi kh«ng cã sù truyÒn Èm ( j= 0 ), ®−îc ký hiÖu δ :

∆u

∆T

⎛

⎜

⎞

⎟

δ =

, 1/ ⁰K

(1-31)

⎝

⎠

J =0

HÖ sè gradien nhiÖt ®é δ cho biÕt sù thay ®æi ®é chøa Èm cña vËt liÖu khi cã sù

thay ®æi nhiÖt ®é cña nã.

1.5.4. HÖ sè dÉn thÕ truyÒn Èm

Nh− ®· biÕt, trong truyÒn nhiÖt ta coi nhiÖt ®é t lµ thÕ truyÒn nhiÖt, cßn hÖ sè dÉn

nhiÖt ®é a lµ hÖ sè dÉn thÕ truyÒn nhiÖt. T−¬ng tù, trong truyÒn Èm (truyÒn chÊt) ta cã

®é chøa Èm u lµ thÕ truyÒn vµ a_mgäi lµ hÖ sè dÉn thÕ truyÒn Èm. §¹i l−îng nµy ®Æc

tr−ng cho tèc ®é biÕn ®æi thÕ truyÒn Èm cña vËt liÖu vµ b»ng thùc nghiÖm, cã thÓ x¸c

®Þnh nh− sau:

2

⎡

⎤

π

τ

m

a_m=

,

m²/ s

(1-32)

⎢

⎣

⎥

⎦

2

(

u₀− u_óρ₀

)

víi : m - l−îng Èm truyÒn qua mét ®¬n vÞ diÖn tÝch bÒ mÆt tiÕp xóc gi÷a VLA vµ

vËt liÖu chuÈn

τ - thêi gian tiÕp xóc

u₀- ®é chøa Èm ban ®Çu cña VLA

10

u_s- ®é chøa Èm cña vËt mÉu

ρ₀- khèi l−îng riªng cña vËt liÖu kh« tuyÖt ®èi

1.5.5. HÖ sè dÉn Èm

Còng nh− qu¸ tr×nh truyÒn nhiÖt, trong qu¸ tr×nh truyÒn Èm ta cã hÖ sè dÉn Èm λ_a

nh− sau:

λ_a=a_m.C_a.

kg / m.h.⁰M

(1-33)

ρ

,

0

víi : a_m- hÖ sè dÉn thÕ truyÒn Èm

C_a- Èm dung riªng

ρ₀

- khèi l−îng riªng cña vËt liÖu kh« tuyÖt ®èi

1.6.c¸c ®Æc tr−ng nhiÖt vËt lý cña vla

1.6.1. NhiÖt dung riªng (NDR)

NhiÖt dung riªng cña VLA ®−îc x¸c ®Þnh tõ NDR cña vËt kh« tuyÖt ®èi vµ cña

Èm chøa trong vËt.

C_KG_K+ C_aG_aC_KG_K+ C_aG_a

C =

=

(1-34)

G_K+ G_a

G

C_K(100 −ω) + C_aω

100

hay

C =

(1-35)

(1-36)

C_a− C_K

hoÆc

C =C_K+

ω

100

Trong c¸c c«ng thøc trªn C_K,C_a-NDR cña vËt kh« vµ Èm; G_K, G_a- khèi l−¬ng cña

vËt kh« vµ Èm; ω - ®é Èm t−¬ng ®èi cña VLA.

NÕu tÝnh NDRcña VLA theo khèi l−îng vËt kh« tuyÖt ®èi ta cã ®¹i l−îng nhiÖt

dung riªng dÉn xuÊt C_dx(cßn gäi lµ NDR qui dÉn) ®−îc tÝnh theo NDR vËt kh«, ®é Èm

truyÖt ®èi ω ₀hay ®é chøa Èm u:

ω₀

100

C_dx=C_K+ C_a

= C_K+ C_au

(1-37)

Trong c¸c c«ng thøc trªn ta thÊy NDR cña VLA phô thuéc tuyÕn tÝnh víi ®é Èm.

Nh−ng theo kÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy nã kh«ng tu©n thñ quy luËt nµy vµ cßn phô

thuéc vµo nhiÖt ®é. Nguyªn nh©n lµ do khi ®é Èm vµ nhiÖt ®é thay ®æi, tÝnh chÊt ho¸ lý

cña vËt kh« cã thay ®æi, ®ång thêi tû lÖ gi÷a Èm láng,h¬i Èm vµ kh«ng khÝ trong c¸c

hang xèp còng thay ®æi.

1.6.2. HÖ sè dÉn nhiÖt (HSDN)

Trong VLA qu¸ tr×nh truyÒn nhiÖt ®−îc thùc hiÖn d−íi c¸c d¹ng sau:

- Sù dÉn nhiÖt cña b¶n th©n vËt liÖu kh«;

- Sù dÉn nhiÖt vµ ®èi l−u cña Èm láng, h¬i Èm víi kh«ng khÝ trong c¸c hang xèp;

- Sù bøc x¹ gi÷a c¸c bÒ mÆt cu¶ c¸c hang xèp;

- Sù lu©n chuyÓn cña l−îng Èm trong lßng vËt.

11

V× thÕ HSDN cña VLA ph¶i xÐt tíi tÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn vµ ®−îc x¸c ®Þnh theo

c«ng thøc sau:

λ = λ _k+λ _a+λ _KK+λ _bx+λ _u

trong ®ã: λ _k-HSDN cña vËt liÖu kh« tuyÖt ®èi;

(1-38)

λ _a,λ _KK- HSDN t−¬ng ®−¬ng do truyÒn nhiÖt ®èi l−u cña Èm vµ kh«ng khÝ;

λ _bx- HSDN t−¬ng ®−¬ng xÐt ®Õn ¶nh h−ëng cña trao ®æi nhiÖt bøc x¹ gi÷a c¸c bÒ

mÆt hang xèp;

λ _u- HSDN t−¬ng ®−¬ng xÐt ®Õn qu¸ tr×nh truyÒn Èm trong vËt.

Qua ph©n tÝch trªn cïng víi kÕt qu¶ nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu cho thÊy HSDN

cña VLA phô thuéc ®é xèp, ®é Èm vµ tÝnh chÊt c¸c qu¸ tr×nh lµm nãng hoÆc lµm nguéi

vËt liÖu.

1.6.3. HÖ sè dÉn nhiÖt ®é( HSD N§)

HSD N§ lµ mét trong nh÷ng ®¹i l−îng quan träng ®Æc tr−ng cho qu¸n tÝnh nhiÖt

cña vËt thÓ. Khi biÕt hÖ sè dÉn nhiÖt, nhiÖt dung riªng vµ khèi l−îng riªng cña vËt liÖu

th× HSD N§ ®−îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc sau:

λ

Cρ

a =

(1-39)

VËt cã gi¸ trÞ a cµng lín th× qu¸ tr×nh gia nhiÖt hoÆc lµm nguéi vËt cµng nhanh.

TÝch sè C. ρ lµ nhiÖt dung riªng thÓ tÝch cña vËt thÓ, cho biÕt kh¶ n¨ng tÝch nhiÖt cña

vËt. Tõ (1-34) cho thÊy khi cïng λ nÕu C. ρ cµng lín th× a cµng nhá, cã nghÜa lµ vËt cã

kh¶ n¨ng tr÷ nhiÖt cµng lín th× qu¸ tr×nh gia nhiÖt vµ lµm nguéi cµng chËm.

12

Ch−¬ng 2. T¸C NH¢N SÊY

T¸c nh©n sÊy (TNS) lµ nh÷ng chÊt dïng ®Ó ®−a l−îng Èm t¸ch ra tõ vËt sÊy ra

khái thiÕt bÞ sÊy(TBS). Trong qu¸ tr×nh sÊy, m«i tr−êng bao quanh vËt sÊy lu«n ®−îc bæ

sung Èm tho¸t ra tõ vËt sÊy. §iÒu nµy sÏ lµm c¶n trë sù bay h¬i Èm tõ vËt sÊy. Trong

nhiÒu tr−êng hîp TNS cßn ®ãng vai trß cung cÊp nhiÖt cho vËt sÊy ®Ó ho¸ h¬i Èm láng.

Trong c¸c TBS tiÕp xóc, bøc x¹... TNS chØ ®ãng vai trß vËn chuyÓn Èm, cßn nguån

nhiÖt cã thÓ lµ bÒ mÆt ®èt nãng, nguån bøc x¹ …. ë c¸c TBS ®èi l−u th× TNS võa lµm

nhiÖm vô cung cÊp nhiÖt cho vËt sÊy võa lµm nhiÖm vô t¶i Èm. TNS th−ênglµ c¸c chÊt

khÝ nh−: kh«ng khÝ, khãi, h¬i qu¸ nhiÖt. ChÊt láng còng ®−îc sö dông lµm TNS nh− c¸c

lo¹i dÇu, mét sè lo¹i muèi nãng ch¶y v.v…. Trong ch−¬ng nµy chóng ta chØ xem xÐt

hai lo¹i TNS th«ng dông lµ kh«ng khÝ vµ khãi.

2.1. kh«ng khÝ Èm (KKA)

2.1.1. Kh¸i niÖm chung

Kh«ng khÝ lµ lo¹i TNS cã s½n trong tù nhiªn, kh«ng ®éc h¹i vµ kh«ng lµm bÈn

s¶n phÈm sÊy. Kh«ng khÝ cã chøa h¬i n−íc gäi lµ kh«ng khÝ Èm vµ ®−îc coi lµ hçn hîp

khÝ lý t−ëng cña hai thµnh phÇn: kh«ng khÝ kh« (KKK) vµ h¬i n−íc. V× vËy KKA còng

- Khèi l−îng cña KKA (G) b»ng tæng khèi l−îng cña KKK (G_K) vµ h¬i n−íc (G_h)

G = G_K+ G_h

(2-1)

V = V_K= V_h

(2-2)

- NhiÖt ®é cña KKK vµ h¬i n−íc b»ng nhau vµ chÝnh lµ nhiÖt ®é cña KKA :

t = t _K= t_h(2-3)

n−íc:

p = p_K+ p_h

(2-4)

Tuú theo tr¹ng th¸i cña h¬i n−íc trong KKA ta cã 3 lo¹i:

møc tèi ®a vµ nã cßn cã thÓ nhËn thªm h¬i n−íc. Tr¹ng th¸i cña h¬i n−íc trong KKA

¸p suÊt b·o hoµ cña h¬i n−íc øng víi nhiÖt ®é cña KKA, p_h< p_hs.

b»ng ¸p suÊt b·o hoµ cña h¬i n−íc øng víi nhiÖt ®é KKA, p_h= p_hs.

13

hoµ Èm.

2.1.2. C¸c th«ng sè ®Æc tr−ng cña KKA

2.1.2.1.§é Èm tuyÖt ®èi

§é Èm tuyÖt ®èi ρ _hcña KKA lµ khèi l−îng cña h¬i n−íc cã trong 1 m³

KKA,(kg/m³KKA).

2.1.2.2.§é Èm t−¬ng ®èi

§é Èm t−¬ng ®èi ϕ cña KKA lµ tû sè gi÷a l−îng h¬i n−íc chøa trong KKA víi

l−îng h¬i n−íc lín nhÊt cã thÓ chøa trong KKA ®ã ë cïng mét nhiÖt ®é vµ ®o b»ng %.

Nh− vËy:

G_h

ϕ =

100 , %

(2-5)

G_{h max}

Tõ c¸c ph−¬ng tr×nh tr¹ng th¸i ta cã thÓ tÝnh ®−îc G_h, G_hmaxvµ tÝnh:

p_hV / R_hT

p_hsV / R_hT

p_h

ϕ =

100 =

100 , %

(2-6)

p_hs

suÊt h¬i n−íc b»ng ¸p suÊt b·o hoµ cña h¬i n−íc øng v¬i nhiÖt ®é KKA.

2.1.2.3.§é chøa Èm

§é chøa Èm cña KKA lµ khèi l−îng h¬i n−íc chøa trong 1 kg kh«ng khÝ kh«:

d = G_h/ G_K, kg/kg KKK

(2-7)

Tõ ph−¬ng tr×nh tr¹ng th¸i ta cã thÓ tÝnh G_h, G_Kvµ x¸c ®Þnh :

p_hR_K

d =

(2-8)

p_KR_h

víi R_h= 8314/18 [J/kgK] vµ R_K=8314/29 [J/kgK] ta cã:

p_h

d = 0,622

= 0,622

.

(2-9)

p_K

p − p_h

Khi thay P_h= ϕ p_hsta cã :

ϕp_hs

d = 0,622

.

(2-10)

p −ϕp_hs

0

n−íc sÏ kh«ng ®æi vµ b»ng ¸p suÊt cña KKA. Lóc ®ã p_hs= p vµ cho r»ng ¸p suÊt cña

KKA b»ng ¸p suÊt khÝ quyÓn lµ 1 bar, ta cã:

ϕ

1−ϕ

d = 0,622

(2-11)

14

§é chøa Èm cña KKA sÏ cã gi¸ trÞ cùc ®¹i khi kh«ng khÝ ë tr¹ng th¸i b·o hoµ,ϕ =

100 %:

d _max= 0,622

p_hs

(2-12)

p − p_hs

¸p suÊt b·o hoµ cña h¬i n−íc cã thÓ x¸c ®Þnh theo nhiÖt ®é hoÆc tõ c«ng thøc

trªn ta cã:

pd_max

p_hs=

(2-13)

0,622 + d_max

pd

p_h=

(2-14)

0,622 + d

2.1.2.4.NhiÖt dung riªng

§−îc coi nh− hçn hîp khÝ lý t−ëng nªn víi KKA nhiÖt dung riªng cã thÓ tÝnh nh−

sau:

C_K+ dC_h

C =

, kJ/kgK

(2-15)

1+ d

víi C_K≈ 1 kJ/kgK-lµ nhiÖt dung riªng cña kh«ng khÝ kh«, C_h≈ 1,84 kJ/kgK lµ

nhiÖt dung riªng cña h¬i n−íc, d-lµ ®é chøa Èm,kg.

2.1.2.5.Entanpi

Entanpi cña KKA b»ng tæng entanpi cña KKK vµ entanpi cña h¬i n−íc:

I = C_Kt + d ( r + C_ht ) , kJ/kg KKK

(2-16)

Víi C_K,C_hnh− trªn vµ r = 2500 kJ/kg lµ nhiÖt Èn ho¸ h¬i cña h¬i n−íc ta cã:

I = t + d ( 2500 + 1,84 t ) , kJ/kg KKK

(2-17)

2.1.2.6.NhiÖt ®é ®äng s−¬ng t_®s

®äng s−¬ng cña KKA cµng lín. §¹i l−îng nµy ®−îc x¸c ®Þnh b»ng hy®r«mÐt.

2.1.2.7.NhiÖt ®é nhiÖt kÕ −ít t₋

®o¹n nhiÖt. NÕu ta xÐt qu¸ tr×nh bay h¬i cña n−íc vµo kh«ng khÝ trong ®iÒu kiÖn ®o¹n

nhiÖt th× nhiÖt l−îng cÇn thiÕt ®Ó n−íc bay h¬i lÊy ngay tõ kh«ng khÝ. V× vËy líp kh«ng

khÝ ë bÒ mÆt bay h¬i mÊt ®i mét l−îng nhiÖt chÝnh b»ng l−îng nhiÖt ®Ó n−íc bay h¬i,

nªn nhiÖt ®é cña nã sÏ gi¶m vµ nhá h¬n so víi nhiÖt ®é cña kh«ng khÝ ë xa bÒ m¨t bay

h¬i. NhiÖt ®é líp kh«ng khÝ s¸t ngay bÒ mÆt bay h¬i gäi lµ nhiÖt ®é nhiÖt kÕ −ít t₋.

líp b«ng lu«n thÊm n−íc.

HiÖu sè gi÷a nhiÖt ®é cña kh«ng khÝ víi nhiÖt ®é nhiÖt kÕ −ít ®Æc tr−ng cho kh¶

n¨ng hót Èm cña kh«ng khÝ cßn ®−îc gäi lµ thÕ sÊy (®éng lùc cña qu¸ tr×nh bay h¬i)

15

∆t = t - t₋

(2-18)

Khi ∆ t = 0, kh«ng khÝ ë tr¹ng th¸i b·o hoµ Èm, ϕ = 100 % th× n−íc kh«ng thÓ

bay h¬i vµo kh«ng khÝ (Tr−êng hîp ®Æc biÖt nÕu nhiÖt ®é cña n−íc lín h¬n nhiÖt ®é

kh«ng khÝ th× n−íc bay h¬i vµo kh«ng khÝ vµ ë d¹ng s−¬ng mï, kh«ng khÝ trë nªn qu¸

b·o hoµ). Khi ∆t cµng lín th× ®é Èm t−¬ng ®èi ϕ cña nã cµng nhá, kh«ng khÝ cµng kh«

nªn kh¶ n¨ng nhËn thªm h¬i n−íc cµng nhiÒu.

2.1.3. §å thÞ I-d cña KKA

2.1.3.1.§Æc ®iÓm

C¸c th«ng sè cña KKA, ngoµi ph−¬ng ph¸p gi¶i tÝch nh− trªn cßn cã thÓ x¸c ®Þnh

theo ph−¬ng ph¸p ®å thÞ. Trong thùc tÕ thuËn tiÖn nhÊt lµ dïng ®å thÞ I-d, trªn ®ã biÓu

diÔn c¸c qu¸ tr×nh thay ®æi tr¹ng th¸i cña kh«ng khÝ Èm rÊt ®¬n gi¶n vµ râ rµng. Trong

kü thuËt sÊy, ®å thÞ I-d rÊt quan träng, nã ®−îc sö dông ®Ó tÝnh to¸n qu¸ tr×nh sÊy:x¸c

®Þnh c¸c tiªu hao kh«ng khÝ, tiªu hao nhiÖt, c¸c th«ng sè cña KKA vµ biÓu diÔn qu¸

tr×nh sÊy lý thuyÕt, qu¸ tr×nh sÊy thùc tÕ . . .

H×nh 2.1.

HÖ trôc to¹ ®é cña ®å thÞ I-d

§å thÞ I-d lÇn ®Çu tiªn ®−îc Ramzyn- nhµ khoa häc ng−êi Nga- tr×nh bµy vµo

n¨m 1918. Sau ®ã mét nhµ khoa häc ng−êi §øc lµ Molier còng c«ng bè ®å thÞ t−¬ng tù

vµo n¨m 1923. §å thÞ I-d ®−îc thµnh lËp víi hai trôc to¹ ®é I vµ d hîp víi nhau mét

gãc 135⁰(h×nh 2.1). §Ó tiÖn quan s¸t ng−êi ta vÏ trôc d vu«ng gãc víi trôc I. C¸c

®−êng d = const lµ nh÷ng ®−êng th¼ng ®øng cßn c¸c ®−êng I = const lµ nh÷ng ®−êng

th¼ng hîp víi trôc tung ( trôc I) mét gãc 135⁰.

§å thÞ I-d ®−îc vÏ víi mét ¸p suÊt nhÊt ®Þnh cña KKA. Trong c¸c tµi liÖu cña

Nga th× ¸p suÊt khÝ trêi p =745 mmHg, cßn trong c¸c tµi liÖu cña Anh-Mü th× p = 760

mmHg. Chóng ta cã thÓ sö dông c¸c ®å thÞ nµy cho c¸c ¸p suÊt khÝ trêi kh¸c nhau, khi

yªu cÇu chÝnh x¸c th× cÇn ph¶i lµm phÐp qui ®æi.

16

2.1.3.2.C¸ch thµnh lËp ®å thÞ I-d

H×nh 2.2.

Trªn ®å thÞ I-d gi¸ trÞ entanpi ®−îc tÝnh b»ng kJ/kg KKK hay kcalo/kg KKK, cßn

b»ng mmHg.

tr×nh:

d

p_h= p

0,622 + d

Trªn ®å thÞ c¸c gi¸ trÞ p_h®−îc ®Æt ë gãc ph¶i phÝa d−íi.§−êng p_h= f (d) gÇn nh−

lµ ®−êng th¼ng.

Tõ ph−¬ng tr×nh I = t + d (2500 + 1,84 t) ,khi thay t = const vµo ta ®−îc quan hÖ I

= f (d) cã d¹ng c¸c ®−êng th¼ng. V× vËy, víi mét nhiÖt ®é ®· cho ta chØ cÇn x¸c ®Þnh

entanpi ë hai ®iÓm t−¬ng øng d₀= 0 vµ d₁nµo ®ã ta sÏ thu ®−îc ®−êng t = const. C¸c

®−êng nµy cã ®é dèc d−¬ng, khi t cµng lín th× ®é dèc cµng t¨ng.

c¸c ®−êng t = const. §Çu tiªn ta dùng ®−êng ϕ = 100 % nh− sau:

Víi nhiÖt ®é t₁ta dïng b¶ng h¬i n−íc x¸c ®Þnh ®−îc gi¸ trÞ p_hs1. Trªn ®å thÞ, tõ

kÎ ®−êng song song víi trôc tung, c¾t ®−êng t₁= const t¹i ®iÓm 1. Ta ®−îc mét gi¸ trÞ

cña ®−êng ϕ = 100 %. Lµm t−¬ng tù víi nhiÒu gi¸ trÞ nhiÖt ®é ta sÏ ®−îc ®−êng cong

ϕ = const.

17

nhiÖt ®é t₁ta dïng b¶ng h¬i n−íc x¸c ®Þnh ®−îc gi¸ trÞ p_hs1. Sau ®ã x¸c ®Þnh p_h1= ϕ ₁

.p_hs1=0,5p_hs1. Tõ trÞ sè p_h1kÎ ®−êng song song víi trôc hoµnh c¾t ®−êng p_h= f (d) t¹i

§iÓm 2 lµ mét ®iÓm cña ®−êng cong ϕ ₁= 50 %. Cho nhiÒu gi¸ trÞ nhiÖt ®é kh¸c nhau

ta sÏ ®−îc nhiÒu gi¸ trÞ cña ®−êng cong ϕ ₁= 50 %.

C¸c ®−êng ϕ = const ë vïng nhiÖt ®é t > 100 ⁰C sÏ trë nªn th¼ng ®øng v× nh− ®·

tr×nh bµy ë phÇn trªn, khi nhiÖt ®é KKA lín h¬n 100 ⁰C th× khi ϕ = const sÏ kÐo theo

d = const.

2.1.3.3.BiÓu diÔn c¸c qu¸ tr×nh c¬ b¶n cña KKA trªn ®å thÞ I-d

a) X¸c ®Þnh c¸c th«ng sè KKA

Mçi ®iÓm trªn ®å thÞ m« t¶ mét tr¹ng th¸i cña kh«ng khÝ Èm, ®−îc x¸c ®Þnh bëi

hai th«ng sè vËt lý ®éc lËp. Tuú thuéc tr¹ng th¸i ta cã thÓ t×m ®−îc gi¸ trÞ t, t_®s,

t₋,I,,ϕ ,d,p_hvµ p_hscña KKA ngay trªn ®å thÞ. Trong c¸c tr−êng hîp kh¸c th× ph¶i kÕt

hîp víi ph−¬ng ph¸p gi¶i tÝch.

b) Qu¸ tr×nh lµm nãng vµ lµm l¹nh KKA

Trong thùc tÕ qu¸ tr×nh lµm nãng vµ lµm l¹nh KKA th−êng x¶y ra trong ®iÒu kiÖn

®é chøa Èm kh«ng ®æi(h×nh 2.3). Qu¸ tr×nh lµm nãng lµ ®−êng 1-2, nhiÖt ®é t¨ng lªn

cßn ®é Èm t−¬ng ®èi gi¶m ®i vµ ®é chøa Èm d = const. NhiÖt l−îng cÇn cung cÊp cho

qu¸ tr×nh nµylµ q = I₂- I₁.

H×nh 2.3.

Qu¸ tr×nh lµm l¹nh vµ lµm nãng kh«ng khÝ Èm

18

Qu¸ tr×nh lµm l¹nh th× ng−îc l¹i, lµ ®−êng 2-1. Qu¸ tr×nh lµm l¹nh KKA sÏ kÕt

thóc khi KKA trë nªn b·o hoµ (®iÓm 3).

NÕu tiÕp tôc lµm l¹nh th× KKA trë nªn qu¸ b·o hoµ vµ ë d¹ng s−¬ng mï víi h¬i

b·o hoµ (®iÓm 4’) cã ®é chøa Èm d_4’< d₃. B»ng c¸ch nµy ta ®· lµm gi¶m ®é chøa Èm

a) Qu¸ tr×nh hçn hîp cña hai dßng KKA

Trong kü thuËt ta th−êng gÆp c¸c tr−êng hîp hoµ trén hai dßng kh«ng khÝ víi c¸c

tr¹ng th¸i kh¸c nhau. NÕu cã G₁kg KKA ë tr¹ng th¸i A (d₁, I₁) hoµ trén víi G₂kg

I₁G₁+ I₂G₂= ( G₁+ G₂) I_h

(2-19)

G₂

G₁

Chia ph−¬ng tr×nh trªn cho G₁vµ ®Æt n =

-gäi lµ tû lÖ hçn hîp,ta cã:

I₁+ nI₂

1+ n

Entanpi cña hçn hîp:

I_h=

(2-20)

(2-21)

d₁+ nd₂

T−¬ng tù, ®é chøa Èm cña hçn hîp:

d_h=

1+ n

Tõ c¸c ph−¬ng tr×nh trªn ta thÊy: khi biÕt tr¹ng th¸i cña hai dßng KKA vµ tr¹ng

th¸i cña dßng hçn hîp ta cã thÓ x¸c ®Þnh ®−îc tû lÖ hçn hîp:

I_h+ I₁

I₂+ I_h

d_h+ d₁

d₂+ d_h

n =

=

(2-22)

khÝ sau khi hçn hîp (®iÓm C) n»m trªn ®−êng th¼ng nèi hai ®iÓm A vµ B víi tû lÖ:

AC AD

n =

=

(2-23)

CB DE

19

Giáo trình Kỹ thuật sấy 1 - Phạm Thanh