Giáo trình Tin học căn bản
MỤC LỤC
MỤC LỤC................................................................................................................................................1
Chương 1: CÁC KIẾN THỨC CƠ BẢN ...........................................................................................5
1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM .....................................................................................................................5
1.1.Tin học ( Informatics )..............................................................................................................5
Tin học là khoa học nghiên cứu về xử lý thông tin một cách tự động..............................................5
1.2. Máy tính điện tử ( Computer ): .............................................................................................5
cách tự động bằng chương trình với tốc độ cực nhanh và độ chính xác cao. ...................................5
1. 3. Dữ liệu ( Data ):.......................................................................................................................6
4. Thông tin ( Information ):..........................................................................................................7
tượng trong thế giới khách quan. ......................................................................................................7
III. Soạn thảo văn bản tiếng Việt ........................................................................................................36
1. Chọn chế độ màn hình ................................................................................................................36
2. Chọn mã và phông chữ tiếng Việt...............................................................................................37
3. Cách gõ dấu tiếng Việt..............................................................................................................38
4. Chọn cỡ chữ.......................................................................................................................38
5.Chọn kiểu căn lề...........................................................................................................................38
6. Các phím thường dùng khi soạn thảo .....................................................................................39
7. Cách nhập các ký tự đặc biệt. ..................................................................................................39
8. Cách nhập chỉ số trên và chỉ số dưới.......................................................................................40
9. Cách nhập các công thức toán học ..........................................................................................40
IV. CÁC THAO TÁC TRÊN TẬP. .................................................................................................40
1. Mở một tập mới chưa có....................................................................................................40
2. Mở một tập đã có trên đĩa................................................................................................40
3. Ghi tập văn bản lên đĩa: ...........................................................................................................41
4. Đóng tập tin ...............................................................................................................................44
5. Di chuyển giữa các tập tin đang mở ........................................................................................44
V. CÁC THAO TÁC TRÊN KHỐI.................................................................................................44
VI. ĐỊNH DẠNG VĂN BẢN............................................................................................................45
1. Định dạng ký tự.........................................................................................................................45
2. Định dạng đoạn ký tự ( Paragraph ). ......................................................................................50
3. Định dạng trang văn bản..........................................................................................................52
VII. TRANG TRÍ VĂN BẢN...........................................................................................................69
1. Tạo chữ nghệ thuật – Word Art ..............................................................................................69
2. Chọn hình ảnh có sẵn vào văn bản – Clip Art và From File...............................................71
3. Chọn các hình hình học có sẵn vào văn bản - AutoShapes ..................................................72
4. Vẽ hình trong Word - Drawing................................................................................................74
VIII. TẠO BẢNG BIỂU TRONG WORD......................................................................................76
1. Cách tạo bảng biểu....................................................................................................................76
2. Cách nhập nội dung vào bảng biểu ........................................................................................77
3. Cách chỉnh sửa nội dung, sao chép, di chuyển, xoá dữ liệu trong bảng biểu .....................77
4. Các thao tác chọn dịng, cột .....................................................................................................77
5. Sắp xếp dữ liệu trong bảng biểu ..............................................................................................81
6. Tính toán trên bảng biểu..........................................................................................................82
7. Chuyển bảng biểu thành dạng Text và ngược lại..................................................................83
8. Lặp lại dịng tiu đề của bảng biểu nhiều trang khi sang trang mới. .................................84
9. Sử dụng thanh công cụ Tab and Boeders ...............................................................................84
IX. IN ẤN TRONG WORD ..............................................................................................................85
1
1. Thực hiện lệnh in.......................................................................................................................85
2. Hủy bỏ lệnh in.............................................................................................................................86
X. CÁC THAO TÁC NÂNG CAO TRONG WORD.....................................................................88
1. Tìm kiếm từ, cụm từ - FIND ..................................................................................................88
2. Thay thế từ, cụm từ - Replace.................................................................................................89
3. Chọn dòng, trang, bảng biểu xuất hiện trên cửa sổ soạn thảo – GO TO.............................91
5. Trình bày các dòng ghi chú - FootNote...................................................................................92
7. Tự động tạo bảng mục lục cho văn bản – Index and Table ..................................................94
9. Kiểm tra lỗi chính tả và sửa lỗi ngữ pháp sau khi nhập văn bản.....................................96
Tự động định dạng bằng Auto Correct...........................................................................98
Tạo Style...........................................................................................................................100
Tạo Template...................................................................................................................105
Tạo Macro.......................................................................................................................107
Tiện ích trộn thư..............................................................................................................110
Bảo vệ nội dung văn bản.................................................................................................112
Đặt thông tin tóm tắt cho Document ............................................................................115
Tạo biểu đồ trên Word. ..................................................................................................116
1. Cách khởi động EXCEL........................................................................................................125
2. Cách kết thúc EXCEL ...........................................................................................................125
III. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN ...................................................................................................127
1. Cột ( Column ).........................................................................................................................127
2. Dòng ( Row ) ...........................................................................................................................127
3. Ô ( cell ) ...................................................................................................................................127
4. Khối ô ( Block of cell )............................................................................................................128
5. Cách chọn ô và khối ô.............................................................................................................128
IV. CÁC LOẠI DỮ LIỆU VÀ CÁCH NHẬP...............................................................................129
1. Nhập số: ...................................................................................................................................130
2. Nhập ngày tháng:....................................................................................................................131
3. Nhập giờ:.................................................................................................................................131
4. Loại chuỗi ( Text ) ..................................................................................................................132
5. Kiểu công thức ( Formular ) .................................................................................................132
V. LẬP BẢNG TÍNH.....................................................................................................................134
1. Mở, ghi, đóng, xóa một bảng tính:........................................................................................134
3. Điền nhanh dữ liệu cho một khối ô có cùng một dữ liệu ....................................................134
4. Hiệu chỉnh dữ liệu..................................................................................................................134
5. Sao chép dữ liệu......................................................................................................................135
6. Di chuyển dữ liệu....................................................................................................................136
7. Đánh số thứ tự ( Điền dữ liệu tăng / giảm dần )..................................................................136
8. Định dạng số: Chọn cách thể hiện số phù hợp với nội dung cần diễn tả cho dễ đọc.....................136
9. Chèn dòng / cột ........................................................................................................................136
10. Xóa dòng / cột ........................................................................................................................137
11. Che dấu dòng / cột .................................................................................................................137
12. Cố định dòng / cột..................................................................................................................137
13. Ẩn dòng lưới ..........................................................................................................................137
V. MỘT SỐ HÀM CƠ BẢN THƯỜNG DÙNG..........................................................................138
2
1. Hàm MIN................................................................................................................................138
2. Hàm MAX...............................................................................................................................138
3. Hàm SQRT .............................................................................................................................138
4. Hàm ABS ................................................................................................................................139
5. Hàm INT .................................................................................................................................139
6. Hàm MOD ..............................................................................................................................139
7. Hàm Pi....................................................................................................................................139
8. Hàm ROUND...........................................................................................................................139
9. Hàm SUM ...............................................................................................................................140
10. Hàm PRODUCT ..................................................................................................................140
11. Hàm SUMPRODUCT..........................................................................................................140
12. Hàm AVERAGE ..................................................................................................................140
13. Hàm IF ..................................................................................................................................141
14. Hàm AND.............................................................................................................................141
15. Hàm OR ...............................................................................................................................141
16. Hàm NOT.............................................................................................................................142
17. Hàm HOUR .........................................................................................................................142
18. Hàm MINUTE.....................................................................................................................142
19. Hàm SECOND.....................................................................................................................142
20. Hàm DAY.............................................................................................................................143
21. Hàm MONTH......................................................................................................................143
22. Hàm YEAR..........................................................................................................................143
23. Hàm NOW ...........................................................................................................................143
24. Hàm TODAY.......................................................................................................................143
25. Hàm WEEKDAY ................................................................................................................144
26. Hàm LEFT...........................................................................................................................144
27. Hàm RIGHT........................................................................................................................144
28. Hàm MID.............................................................................................................................144
29. Hàm LEN.............................................................................................................................144
30. Hàm UPPER........................................................................................................................145
31. Hàm LOWER......................................................................................................................145
32. Hàm PROPER.....................................................................................................................145
33. Hàm TRIM ..........................................................................................................................145
34. Hàm VALUE .......................................................................................................................145
35. Hàm TEXT ..........................................................................................................................145
36. Hàm VLOOKUP.................................................................................................................146
37. Hàm HLOOKUP.................................................................................................................146
38. Hàm INDEX ........................................................................................................................147
39. Hàm MATCH......................................................................................................................147
40. Hàm RANK ..........................................................................................................................147
41. Hàm COUNT........................................................................................................................147
42. Hàm COUNTA.....................................................................................................................148
43. Hàm SUMIF .........................................................................................................................148
44. Hàm COUNTIF....................................................................................................................148
45. Hàm DSUM ..........................................................................................................................148
46. Hàm DMAX..........................................................................................................................149
47. Hàm DMIN ...........................................................................................................................149
48. Hàm DAVERAGE ...............................................................................................................149
49. Hàm DCOUNT.....................................................................................................................149
50. Hàm DCOUNTA..................................................................................................................150
VI. TẠO BIỂU ĐỒ.........................................................................................................................150
1. Tạo biểu đồ bằng phím F 11...................................................................................................150
3
Chương 1: CÁC KIẾN THỨC CƠ BẢN
1.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM
1.1.1.Tin học ( Informatics )
Tin học là khoa học nghiên cứu về xử lý thông tin một cách tự động.
Trước kia, trong định nghĩa thuật ngữ “ tin học “ còn có một câu: “ bằng máy tính điện
tử ” – để nói lên phương tiện kỹ thuật của việc xử lý thông tin.
Nhưng hiện nay phương tiện xử lý thông tin đa dạng hơn, không chỉ có máy tính điện tử
mà còn có cả các thiết bị viễn thông. Nên trong định nghĩa mới in gần đây người ta bỏ câu này
đi.
1.1.2. Máy tính điện tử ( Computer ):
Là một loại máy được cấu thành từ các thiết bị điện tử, cơ khí có chức năng xử lý
thông tin một cách tự động bằng chương trình với tốc độ cực nhanh và độ chính xác cao.
Những loại máy chúng ta đã có thường biến đổi năng lượng thành năng lượng – VD:
Máy nhiệt điện biến đổi nhiệt năng thành điện năng ……
Máy tính điện tử khác hẳn với tất cả các loại máy đã có. Nó không biến đổi năng lượng
thành năng lượng - Mà nó biến đổi thông tin thành thông tin.
Máy tính điện tử xuất hiện đầu tiên tại Mỹ năm 1946 để đáp ứng những yêu cầu của
cuộc chiến tranh thế giới lần thứ 2 – Lúc đó máy tính rất đồ sộ: Máy nặng 30 tấn, sử dụng
18.000 bóng điện tử ( sử dụng công nghệ bóng bán dẫn ), tốc độ đạt vài ngàn phép tính / 1
giây, chương trình ít linh hoạt – Thường dùng để làm những phép tính dài dòng, lặp đi lặp lại,
tốn kém thời gian
Đến những năm 70 – 80 của thế kỷ trước, công nghệ vi xử lý ra đời, chúng ta đã chế tạo
được những máy tính có kích thước nhỏ hơn nhưng có khả năng tính toán mạnh hơn – đạt
khoảng vài triệu đến một tỷ phép tính / 1 giây.
Để đáp ứng yêu cầu sử dụng của con người ở những mức độ khác nhau, hiện nay có
nhiều loại máy tính cùng song song tồn tại và phát triển - Những máy này khác nhau về kích
thước, tính năng, tốc độ và giá thành ……
5
*. Máy vi tính ( Máy tính cá nhân – Personal Computer – PC )
+ Ra đời vào năm 1981 của hãng IBM
+ Là loại máy tính thông dụng nhất hiện nay – Có rất nhiều người sử dụng loại máy tính
này ( cơ quan, trường học, gia đình …… )
+ PC có đặc điểm: Giá thành tương đối rẻ ( 5 – 7 triệu VNĐ ), kích thước nhỏ, gọn, dễ
sử dụng, ít hư hỏng, chi phí khai thác và bảo hành thấp, tính năng tác dụng của nó ngày càng
được hoàn thiện.
+ Máy vi tính hiện nay có nhiều kiểu dáng khác nhau tuỳ theo hãng và năm sản xuất …… (
IBM, Intel, Datamini, Việt Nam, Compact …… )
* Trạm làm việc ( Worktation ): Có kích thước bằng PC, nhưng có công suất tính toán
mạnh hơn nhiều so với PC. Trạm làm việc có khả năng nhập, xuất đồ họa tốt – nên nó được sử
dụng nhiều trong các ứng dụng kỹ thuật, đặc biệt là thiết kế.
* Máy tính lớn ( Mainframe Computer ): Là các cỗ máy có kích thước lớn, đắt tiền – Nó
có công suất tính toán mạnh ( đạt khoảng 250 triệu phép tính / giây ) – Vì vậy, máy tính lớn
thường được sử dụng trong lĩnh vực kinh doanh, thương mại như ngân hàng, cao ốc kinh
doanh, công ty bảo hiểm, công ty cấp nước, điện lực …… Ngoài ra, nó còn được sử dụng
trong các hệ thống mạng lớn ( nó có thể chia sẻ cho hơn 500 máy tính con cùng một lúc truy
cập vào máy tính trung tâm ).
* Siêu máy tính ( Super Computer ): Là các máy tính có công suất tính toán cực mạnh –
Được dùng trong các công việc tính toán với các số rất lớn như dự báo thời tiết, thiết kế máy
bay, nghiên cứu hạt nhân, điều khiển các chuyến bay vũ trụ ……
Và hiện nay, xu hướng chung của công nghệ máy tính là làm sao cho máy tính gọn nhẹ
hơn về cấu tạo, tốc độ xử lý cao, tích hợp nhiều chức năng ( máy tính, điện thoại, đầu máy CD
để nghe nhạc, xem ti vi …… ), tiến tới có khả năng giao tiếp với người bằng tiếng nói, có khả
năng trí tuệ nhân tạo ( biết suy luận giống con người ) …… và giá thành ngày càng hạ.
1.1.3. Dữ liệu ( Data ):
Dữ liệu là tất cả những gì mà con người có thể thu nhận được bằng các giác quan của mình.
6
Dữ liệu có nhiều hình thức thể hiện: Chữ viết, lời nói, hình ảnh ( tranh vẽ ), tín hiệu
điện ( điện, từ, quang, nhiệt độ ), hành vi cử chỉ ( khóc, cười, nheo mắt ) ……
=> Như vậy dữ liệu là tất cả các sự việc, các hình ảnh chúng ta nhu nhận được bằng các
giác quan trong cuộc sống.
1.1.4. Thông tin ( Information ):
Thông tin là tất cả những gì có thể đem đến cho con người những hiểu biết về các sự vật hiện
tượng trong thế giới khách quan.
Thông thường dữ liệu chúng ta thu nhận được là những sự việc, những hình ảnh thô
mang ít ý nghĩa cho đến khi chúng được xử lý ( sắp xếp, tính toán …… theo một cấu trúc nào
đó ) sẽ xuất ra những dữ liệu có ý nghĩa hơn. Những dữ liệu có ý nghĩa hơn này được gọi là
thông tin
=> Như vậy, có thể hiểu thông tin là ý nghĩa được gắn vào dữ liệu – Hay thông tin
được chứa trong dữ liệu – Còn dữ liệu là vật liệu mang thông tin
VD: Đang đi trên đường -> Đèn đỏ bật sáng -> Các phương tiện tham gia giao thông
phải dừng lại.
- Đèn đỏ bật sáng => Là một hình thức của dữ liệu, mắt ta thu nhận được.
- Các phương tiện tham gia giao thông phải dừng lại => Là thông tin.
VD: Nhìn thấy một người đang cười -> Bằng kinh nghiệm cho ta thấy người đó đang
vui: - Nhìn thấy một người đang cười => Là dữ liệu
- Người đó đang vui
=> Là thông tin
Thông tin tồn tại một cách khách quan trong cuộc sống, nó có thể được ghi lại lưu giữ
và truyền đi – VD: Những điều mà chúng ta nghe thấy, nhìn thấy hàng ngày như: Dự báo thời
tiết, giá điện đang tăng …… chính là thông tin
Việc chúng ta ghi lại những điều này ra giấy là chúng ta ghi lại thông tin
Còn việc chúng ta nói điều này cho người khác nghe gọi là truyền tin.
5. Tính năng của máy tính điện tử.
7
- Tốc độ xử lý: Máy tính điện tử có tốc độ xử lý thông tin cực kỳ nhanh, độ chính xác cao.
Tốc độ xử lý của máy tính là tốc độ điện tử. Cho nên ưu điểm chính của máy tính là có
tốc độ xử lý thông tin cực kỳ nhanh với độ chính xác cao ( cao hơn con người rất nhiều – nó có
thể thực hiện hàng triệu đến một tỷ phép tính trên một giây ).
VD: Một nhà thiên văn thời trung cổ tên là Tycho Brahe đã dành toàn bộ cuộc đời mình
để quan sát và ghi nhận vị trí của các hành tinh.
Học trò của ông là Johannes Kepler, sau khi nghiên cứu kết quả quan sát của Thầy đã
cảm nhận ra một qui luật chuyển động của các hành tinh. Và ông đã bỏ ra mấy chục năm để xử
lý nhừng ghi nhận này bằng những phép tính dài dòng, phức tạp. Mãi tới năm 1621, Kepler
mới công bố qui luật về sự chuyển động của các hành tinh.
Sau này ngành hàng không vũ trụ đã sử dụng chúng để lập kế hoạch cho các chuyến bay
vào không gian.
=> Như vậy, Kepler và người Thầy của mình đã mất hơn một cuộc đời để thực hiện
những phép tính phục vụ cho các qui luật về sự chuyển động của các hành tinh.
Ngày nay một sinh viên ngành thiên văn học chỉ cần dùng một chiếc máy tính có thể
kiểm chứng được những phép tính đó trong vài giờ
VD: Trong mục chuyện lạ Việt Nam, có câu chuyện về một em bé ở Bắc Giang có khả
năng làm các phép tính cộng, trừ, nhân, chia, khai căn các số có 3 chữ số nhanh bằng tốc độ
của máy tính. Đây là một tiềm năng của con người mà không phải ai cũng có. Mặt khác, đó chỉ
là những phép tính đơn giản – Còn những phép tính phức tạp thì khả năng của con người thua
xa tốc độ của máy tính điện tử.
- Khả năng lưu trữ thông tin: Máy tính điện tử có khả năng lưu trữ một khối lượng
thông tin khổng lồ trong những thiết bị gọn nhỏ. Thông tin được lưu trữ an toàn. Khi cần lấy ra
rất nhanh, độ chính xác cao.
VD: Một đĩa cứng của máy vi tính Pentium III = 40 GB
Cứ 1 GB được khoảng 10.000 trang văn bản
Với 40 GB sẽ lưu trữ 400.000 trang văn bản = khoảng 120 – 150 triệu ký tự.
8
=> Như vậy, một thư viện lớn chỉ cần chứa trong vài đĩa cứng là đủ. Nên hiện nay ở các
thư viện quốc gia, các trường đại học lớn, các trung tâm nghiên cứu …… người ta đã xây dựng
được thư viện điện tử – Mang lại hiệu quả kinh tế cao.
- Xử lý dữ liệu tự động bằng chương trình đã định sẵn: Thông thường máy tính điện
tử có thể làm được các phép tính nhập / xuất, +, -, *, ?, so sánh …… Các máy tính tay (
caculator ) cũng có thể làm được những phép tính này.
Nhưng việc xử lý dữ liệu của máy tính điện tử khác với máy tính tay ở chỗ:
+ Máy tính tay cần đến sự can thiệp của con người ở mỗi bước xử lý dữ liệu – VD: Để
thực hiện phép tính 2 + 3 = 5, ta phải làm như sau:
Nhấn phím số 2 để nhập liệu ( toán hạng )
Nhấn phím dấu + để nhập phép tính ( toán tử )
Nhấn phím số 3 để nhập liệu ( toán hạng )
Nhấn phím dấu = để xuất hiện kết quả lên màn hình.
Xem kết quả xong, nếu cần chúng ta phải ghi lại trên giấy.
=> Nếu chúng ta không nhấn phím từng bước, máy tính cầm tay không biết công việc
phải làm.
+ Còn máy tính điện tử xử lý dữ liệu một cách tự động, không cần đến sự can thiệp của
con người – Thậm chí sự can thiệp không cần thiết của con người có thể làm máy tính ngưng
hoạt động (treo máy).
Tuy nhiên, máy tính điện tử thông minh nhưng không khôn. Chúng không thể quyết
định được khi nào thì thực hiện công việc gì: nhập, xuất, tính toán, so sánh …… Do vậy, để
máy tính điện tử có thể làm việc được, chúng ta phải cung cấp cho nó một tập hợp các lệnh gọi
là chương trình để hướng dẫn máy tính làm việc.
=> Như vậy chúng ta thấy rằng máy tính xử lý dữ liệu thành thông tin một cách tự động
dưới sự điều khiển của một chương trình được lưu trữ trên máy ( trong bộ nhớ RAM ) => Do
vậy, máy làm việc rất nhanh và độ chính xác cao.
II. CẤU TẠO CỦA MÁY VI TÍNH ( PC )
9
Nói một cách tổng quát thì một máy tính điện tử có hai hệ thống.
Hệ thống các thiết bị gọi là phần cứng.
Hệ thống các chương trình gọi là phần mềm.
1. Phần cứng ( Hardware ): Là các thiết bị máy móc tạo nên máy tính điện tử.
Là tất cả những cái chúng ta có thể nhìn thấy, cầm nắm được.
Phần cứng gồm 4 bộ phận.
a/ Thiết bị nhập ( Input ): Là những thiết bị cho phép nhập dữ liệu vào máy tính.
Thiết bị nhập gồm có: Bàn phím, con chuột, máy quét, camera số, chụp hình số,
webcam, modem ……
b/ Bộ xử lý trung tâm ( Central Processing Unit – CPU - Bộ vi xử lý – Con chip ).
Đây là bộ não của máy tính – Đảm nhận việc tính toán và điều khiển mọi hoạt động của
máy tính.
CPU có 3 bộ phận chính:
- Khối điều khiển ( Control Unit - CU ): Có chức năng điều khiển việc thực hiện các
lệnh và điều phối sự trao đổi thông tin giữa CPU và các thiết bị ngoại vi ( Vì tốc độ của hai bộ
phận này không tương ứng: Bộ xử lý trung tâm hợp thành từ các mạch điện tử -> có tốc độ
làm việc điện tử – Còn các thiết bị ngoại vi là các bộ phận điện cơ -> có tốc độ làm việc chậm
hơn nhiều ).
- Khối tính toán số học và lôgic ( Arithmetic Logical Unit – ALU ): Là nơi thực hiện
các phép toán số học, lôgic, so sánh. Có chức năng mã hóa và giải mã ( Mã hóa là chuyển từ
ngôn ngữ cấp cao sang ngôn ngữ máy – Giải mã là chuyển từ ngôn ngữ máy sang ngôn ngữ
cấp cao ).
- Các thanh ghi ( Reg ) : Dùng để lưu trữ tạm thời các lệnh, dữ liệu đang được xử lý.
c/ Bộ nhớ: Dùng để lưu trữ tạm thời hay lâu dài các câu lệnh, các chương trình, dữ liệu,
thông tin ……
Bộ nhớ gồm hai loại: Bộ nhớ trong và Bộ nhớ ngoài.
10
* Bộ nhớ trong ( bộ nhớ chính ): Gồm có RAM và ROM.
- Bộ nhớ ROM ( Read Only Memory ): Là bộ nhớ dùng để chứa những thông tin cần
thiết, tối thiểu để máy có thể hoạt động được khi chưa có phần mềm ( Khi mua máy mới về,
chưa cài phần mềm – Chúng ta cắm điện và mở máy lên thấy trên màn hình có dòng sáng hoặc
các chấm sáng nhấp nháy, có tiếng sôi giống như mở ti vi mà chưa có sóng của đài truyền hình
– là do ROM điều khiển ).
+ ROM là một con chip ( đã được nạp phần mềm ) gắn trên bo mạch chủ của máy tính.
+ Phần mềm trên ROM sẽ được đọc đầu tiên sau khi máy tính khởi động và phần mềm
này sẽ nạp hệ điều hành vào bộ nhớ RAM.
+ Thông tin trên ROM là những chương trình do nhà sản xuất phần cứng viết và ghi cố
định vào trong máy – Nên chỉ có thể đọc và sử dụng, không thay đổi được.
+ Khi bị mất nguồn điện thông tin trong ROM vẫn còn
- Bộ nhớ RAM ( Random Access Memory ): Là bộ nhớ dùng để chứa tất cả các câu
lệnh, các dữ liệu có liên quan tới chương trình đang chạy
+ RAM được chế tạo bởi các vi mạch. Nó có các chân để nối với các bus địa chỉ, bus số
liệu, bus điều khiển.
+ Về mặt tổ chức bộ nhớ RAM, người ta ghép 8 bit ( 1 byte ) thành một ô nhớ.
+ Các ô nhớ được đánh số thứ tự gọi là địa chỉ ô nhớ ( address ). Và bộ điều khiển nhận
dạng ô nhớ bởi địa chỉ của ô nhớ ( Địa chỉ ô nhớ khác nội dung của ô nhớ – Nội dung ô nhớ là
thông tin chứa trong ô nhớ ).
+ Số lượng địa chỉ tùy thuộc vào số lượng các bit dùng để trỏ địa chỉ ô nhớ => Như vậy,
dung lượng bộ nhớ tùy thuộc vào số lượng các bit dùng để trỏ địa chỉ.
Máy 8080 XT dùng 16 bit địa chỉ = 2 16 byte nhớ = 64 KB bộ nhớ
Máy 8086 XT dùng 20 bit địa chỉ = 2 20 byte nhớ = 01 MB bộ nhớ
Máy 80286 AT dùng 24 bit địa chỉ = 2 24 byte nhớ = 16 MB bộ nhớ
Máy 80386 AT dùng 32 bit địa chỉ = 2 32 byte nhớ = 04 GB bộ nhớ
11
+ Dung lượng của RAM quyết định tốc độ và tính linh hoạt của máy tính. RAM càng
lớn máy tính xử lý càng nhanh ( RAM hiện nay từ 128 – 512 MB )
+ RAM có đặc điểm sau:
Tốc độ đọc ghi thông tin cực nhanh và trực tiếp (khác với tuần tự )
Để đọc bộ nhớ ROM cần khoảng vài trăm nS (nanôgiây – 1/triệu giây)
Để đọc bộ nhớ SRAM cần khoảng một chục nS
Để đọc bộ nhớ DRAM cần khoảng 60 nS
Do đặc điểm này nên RAM có giá thành cao. Vì vậy, để giảm giá thành người ta thường
chỉ gắn một số nhất định thanh RAM vào máy tính ( 16, 32, 64, 128, 256 … ). Các máy
Noname thường gắn DRAM
Thông tin trong RAM sẽ bị mất khi mất nguồn điện.
* Bộ nhớ ngoài (bộ nhớ phụ): Là các thiết bị dùng để lưu trữ thông tin lâu dài trên máy
tính.
- Bộ nhớ ngoài gồm: Đĩa cứng, đĩa mềm, đĩa CD, đĩa VCD, băng từ ……
- Bộ nhớ ngoài có đặc điểm chung:
+ Tốc độ chậm hơn nhiều so với RAM và ROM ( 360 – 3.600 vòng / phút )
+ Không mất thông tin khi bị mất nguồn điện
+ Dễ bị hư, giá thành rẻ
d/ Thiết bị xuất: Là những thiết bị cho phép xuất thông tin ra ngoài
Thiết bị xuất gồm: Màn hình, máy in, máy vẽ, modem ……
2. Phần mềm ( Soft ware ): Là toàn bộ các chương trình cho phép phần cứng thực hiện một
công việc hữu ích trên máy tính.
Phần mềm có nhiều loại:
- Phần mềm hệ thống ( HĐH ): OS/2, MS – DOS, WINDOWS từ 9X …… XP
- Phần mềm tiện ích: NC, NU, PC – Tool ……
12
- Phần mềm ứng dụng: Word, Excel, Access, Foxpro ……
- Các ngôn ngữ lập trình: Ngôn ngữ cấp thấp: Ngôn ngữ máy, Hợp ngữ ……
Ngôn ngữ cấp cao: Pascal, C, C ++ ……
=> Như vậy, ta thấy bộ xử lý của máy tính điện tử rất thông minh nhưng không thể làm
được gì nếu không có chương trình điều khiển nó. Do vậy rõ ràng sự thông minh của máy tính
điện tử là do phần mềm quyết định chứ không phải là phần cứng. Hay nói cách khác nếu
không có phần mềm, phần cứng sẽ trở nên vô dụng.
III. CÁC HỆ ĐẾM DÙNG TRONG TIN HỌC.
1. Hệ đếm thập phân ( Hệ cơ số 10 – Decimal System – Ký hiệu là D )
- Hệ này dùng 10 chữ số ( 0, 1 …… 9 ) để biểu diễn, đếm, tính toán các số
- 10 được gọi là cơ số, các số trong hệ cơ số 10 được gọi là các ký số thập phân.
- Mọi số TP đều biểu diễn được dưới dạng tổng các số với lũy thừa cơ số 10.
VD: 32 11 50 = 3 * 102 + 1 * 101 + 5 * 100 = 300 + 10 + 5
11 20,3-1 4-2 = 1 * 101 + 2 * 100 + 3 * 10-1 + 4 * 10-2 = 10 + 2 + 0,3 + 0,04
- Chúng ta dùng hệ đếm này trong cuộc sống hàng ngày và trong khi viết các chương
trình bằng ngôn ngữ lập trình cấp cao.
2. Hệ đếm nhị phân ( Hệ cơ số 2 –Binary System – Ký hiệu là B )
- Hệ này dùng 2 chữ số ( 0 và 1 ) để biểu diển, đếm, tính toán các số
- 2 được gọi là cơ số, các số trong hệ cơ số 2 được gọi là các ký số nhịphân.
- Mọi số của hệ nhị phân đều biểu diễn được dưới dạng thập phân bằng tổng các số với
lũy thừa cơ số 2.
VD:
12 11 00 = 1 * 22 + 1 * 21 + 0 * 20 = 4 + 2 + 0 = 6 D
13 12 11 00 = 1 * 23 +1 * 22 + 1 * 21 + 0 * 20 = 8 + 4 + 2 + 0 = 14 D
- Chúng ta dùng hệ đếm này để biểu diễn, đếm, tính toán dữ liệu trong máy tính – Vì hệ
cơ số 2 đơn giản về mặt cấu trúc ( chỉ có 2 ký số ) nên dễ tạo ra các mạch điện để thực hiện các
13
phép toán số học, lôgic, so sánh. Ở đây, người ta qui định: 1 là có điện và 0 là không có điện
hoặc 1 là mở, 0 là tắt ……
- Cách đếm số – Đếm giống như đếm số thập phân
VD: Hệ thập phân:
Bắt đầu đếm từ 0, 1, 2 …… 9
Hết số về 0 phía trước tăng thêm 1 = 10 …… 19
Hết số về 0 phía trước tăng thêm 1 = 20 ……
Bắt đầu đếm từ 0, 1
Hệ nhị phân:
Hết số về 0 phía trước tăng thêm 1 = 10, 11
Hết số về 0 phía trước tăng thêm 1 = 100, 101, 111
3. Hệ bát phân ( Hệ cơ số 8 – Octal - Ký hiệu là O )
- Hệ này dùng 8 chữ số ( 0, 1 …… 7 ) để biểu diễn, đếm, tính toán các số.
- 8 gọi là cơ số, các số trong hệ cơ số 8 được gọi là các ký số bát phân.
- Mọi số bát phân đều biểu diễn được dưới dạng thập phân bằng tổng các số với lũy
thừa cơ số 8.
VD: 12 11 60 = 1 * 82 + 1 * 81 + 6* 80 = 64 + 8 +6 = 78 D
- Chúng ta dùng hệ đếm này để biểu diễn các số của hệ nhị phân – Một ký hiệu trong hệ
8 tương ứng với 3 ký số nhị phân.
VD: Dãy nhị phân:
Dãy thập lục phân:
=> Như vậy, 12 ký số nhị phân sẽ được biểu diễn rất gọn bằng 4 ký số bát phân
001 010 111 011
1
2
7
3
= 1273
- Cách đếm số:
Bắt đầu đếm 0, 1, 2 …… 7
Hết số về 0 phía trước tăng thêm 1 = 10, 11 …… 17
Hết số về 0 phía trước tăng thêm 1 = 20, 21 …… 27.....
4. Hệ thập lục phân ( Hệ cơ số 16 – Hexa Decimal - Ký hiệu là H )
14
- Hệ này dùng 16 chữ số ( 0, 1 …… 9, A, B, C, D, E, F ) để biểu diễn, đếm, tính toán
các số.
số 16.
- 16 gọi là cơ số, các số trong hệ cơ số 16 được gọi là các ký số thập lục phân.
- Mọi số TLP đều biểu diễn được dưới dạng thập phân bằng tổng các số với lũy thừa cơ
VD: 12 11 A0 = 1 * 162 + 1 * 161 + A * 160 = 256 + 16 +10 = 282D
- Chúng ta dùng hệ đếm này để biểu diễn các số của hệ nhị phân – Một ký hiệu trong hệ
16 tương ứng với 4 ký số nhị phân.
VD: Dãy nhị phân:
0001 0010 1110 1101 B
= 12ED H
Dãy thập lục phân:
1
2
E
D
=> Như vậy, 16 ký số nhị phân sẽ được biểu diễn rất gọn bằng 4 ký số TLP
- Cách đếm số:
Bắt đầu đếm 0, 1, 2 …… 9, A, B, C, D, E, F
Hết số về 0 phía trước tăng thêm 1 = 10, 11 …… 1F
Hết số về 0 phía trước tăng thêm 1 = 20, 21 …… 2F
Hết số về 0 phía trước tăng thêm 1 = 30, 31 …… 3F ……
5. Cách chuyển đổi giữa các hệ đếm:
a/ Từ nhị phân, bát phân, thập lục phân sang thập phân.
- Đánh trọng số từ phải qua trái bắt đầu từ số 0.
- Nhân từng số với cơ số lũy thừa trọng số rồi cộng lại
VD: 12 11 00 = 1 * 22 + 1 * 21 + 0 * 20 = 4 + 2 + 0 = 6 D
12 11 A0 = 1 * 162 + 1 * 161 + A * 160 = 256 + 16 +10 = 182 H
b/ Từ thập phân sang nhị phân, bát phân, thập lục phân.
- Chia liên tiếp cho cơ số
- Lấy phần dư viết theo chiều ngược lại
15
VD: 25 chia cho 2 bằng 12
12 chia cho 2 bằng 6dư 0
dư 1
dư 0
6 chia cho 2 bằng 3
= 11001 B
3 chia cho 2 bằng 1
1 chia cho 2 bằng 0
dư 1
dư 1
dư 2
dư 5
dư 3
VD: 850 chia 16 bằng 53
53 chia 16 bằng 3
= 352 H
5 chia 16 bằng 0
c/ Từ nhị phân sang bát phân và ngược lại
- Từ nhị phân sang bát phân: Nhóm 3 bit nhị phân thành một số bát phân
VD: 100 . 011 . 101= 435 O
- Từ bát phân sang nhị phân: Cứ 1 số TLP viết thành 4 ký số nhị phân
VD: 552H = 101 . 101 . 010 B
Note: Cần 3 bit là đủ biểu diễn vì số thập lục phân lớn nhất là 7 = 111.
d/ Từ nhị phân sang thập lục phân và ngược lại
- Từ nhị phân sang thập lục phân: Nhóm 4 bit nhị phân thành một số thập phân
VD: 1100 . 0111 . 1001 = 179 H
- Từ thập lục phân sang nhị phân: Cứ 1 số TLP viết thành 4 ký số nhị phân
VD: A 52H = 1010 . 0101 . 0010 B
Note: Cần 4 bit là đủ biểu diễn vì số thập lục phân lớn nhất là F ( 15 ) = 24 = 1111.
16
Chương 2: HỆ ĐIỀU HÀNH WINDOW XP
I. KHÁI NIỆM, CHỨC NĂNG HỆ ĐIỀU HÀNH
1. Khái niệm hệ điều hành ( Operating System – OS ): Là một phần mềm hệ thống.
Phần mềm này bao gồm các chương trình được xây dựng sẵn nhằm giúp cho người sử dụng
điều khiển máy tính thuận tiện và hiệu quả.
Hệ điều hành là một phần mềm cơ sở và quan trọng: Nhờ có hệ điều hành mà máy tính
và người sử dụng có thể trao đổi thông tin được với nhau.
Người sử dụng chỉ có thể làm việc được với máy sau khi đã nạp hệ điều hành vào bộ
nhớ RAM.
2. Chức năng của hệ điều hành:
Có 4 chức năng cơ bản sau:
- Quản lý, phân phối và thu hồi bộ nhớ.
- Điều khiển việc thực hiện các chương trình.
- Điều khiển các thiết bị bên trong, thiết bị ngoại vi.
- Quản lý thông tin ( nhập / xuất / lưu trữ ).
II. HỆ ĐIỀU HÀNH WINDOWS
1. Lịch sử của MS WINDOWS
Hệ điều hành WINDOWS là hệ điều hành phát triển từ hệ điều hành MS – DOS - Trước
kia WINDOWS là một phần mềm ứng dụng chạy trên nền hệ điều hành MS – DOS. Đến năm
1995, hãng Microsoft viết thêm một số chương trình quản lý tập tin, thư mục, thiết bị và nâng
nó lên thành hệ điều hành – Vì thế Hệ điều hành WINDOWS còn gọi là hệ điều hành nửa WIN
- nửa DOS )
Quá trình phát triển của Hệ điều hành WINDOWS:
- Phần mềm MS WINDOWS 3.0 được đưa ra thị trường từ tháng 05/1990
- Phần mềm MS WINDOWS 3.1 và 3.1.1 được đưa ra thị trường năm 1993.
- Hệ điều hành MS WINDOWS 95 đưa ra thị trường năm 1995.
17
- Sau đó là WINDOWS 97, 98, 2000, XP ……
2. Đặc điểm của Hệ điều hành WINDOWS
- Giao diện người sử dụng: Giao diện là môi trường giao tiếp giữa người sử dụng và
máy tính: HĐH MS – DOS là giao diện dòng lệnh. Hỗ trợ bằng Phần mềm NC dùng giao diện
thực đơn - Đến WINDOWS: Dùng giao diện đồ họa bằng cách sử dụng các biểu tượng, hộp
danh sách, nút chọn, cửa sổ; Cách sắp xếp và bố trí màn hình giống như trên bàn làm việc.
- Tên File: Tên tập tin dài, không giới hạn tối đa 8 ký tự như MS - DOS
- Folder: Quan niệm một đối tượng này có thể được chứa trong một đối tượng khác.
Đối tượng chứa gọi là Folder. Vậy thư mục là Folder ( DOS gọi là Directory ).
- Đa phương tiện ( Multimedia ): Cho phép vừa làm việc vừa nghe nhạc, xem phim
VCD nhờ các ứng dụng kèm sẵn.
- Đa nhiệm: tại một thời điểm, WINDOWS cho phép chạy nhiều chương trình ứng
dụng chạy song song. Và có thể chia sẻ thông tin giữa các trình ứng dụng này.
- Cơ chế Plug and Play ( cắm và chạy ): Khi có sự thay đổi về phần cứng ( các thiết bị
) của máy tính. WINDOWS có khả năng tự động nhận biết và cài đặt lại cấu hình của các thiết
bị ( trong tập COFIG.SYS )
- Chế độ bảo vệ: Trong trường hợp, khi một ứng dụng có sự cố xảy ra và hiện tượng
treo máy ( halt ), WINDOWS sẽ hủy ứng dụng đó trong khi ứng dụng khác vẫn hoạt động.
- Kết nối với mạng: WINDOWS cung cấp các khả năng có sẵn đễ nối mạng giữa các
máy tính, cung cấp trình ứng dụng để truy cập và sử dụng tài nguyên trên mạng – VD: Internet
Explore, Microsoft Mail, Microsoft Fax, Microsoft Exchange …
- Trình tiện ích Maitenance Wizard: giúp máy tính có thể tự bảo trì và giúp máy có thể
hoạt động với hiệu suất tối đa bằng việc tự động xóa bỏ các tập tin không cần thiết, tối ưu hóa
dữ liệu trên đĩa cứng.
3. Yêu cầu về phần cứng khi chạy WINDOWS
- Máy PC Multimedia có bộ vi xử lý 486 DX - 66 MHz.
- Bộ nhớ RAM có 16 MB trở lên.
18
- Đĩa cứng từ 120 – 295 MB còn trống.
- Màn hình VGA tr73 lên – Nên dùng Super VGA 256 màu.
- Con chuột máy tính.
- Ổ đĩa CD – ROM: Để cài đặt các file Clipart, các Font chữ, các File Video và File
âm thanh mà trên bộ cài đặt không có.
III. HỆ ĐIỀU HÀNH WINDOWS XP
1. Khởi động WINDOWS XP
- Với hệ điều hành WINDOWS nói chung khi ta nhấn nút Power trên CPU máy tính sẽ
tự khởi động. Khi khởi động xong sẽ xuất hiện màn hình chính ( màn hình nền - Desktop ) của
WINDOWS.
- Còn Hệ điều hành WINDOWS XP, để bảo mật thông tin và quản lý người sử dụng
máy đặc biệt là các máy tính đã nối mạng. Ta thực hiện theo các thao tác sau:
+ Nhấn nút Power trên CPU. Đợi một lúc sẽ thấy xuất hiện màn hình chào hỏi của
WINDOWS XP – Yêu cầu nhấn tổ hợp 3 phím Ctrl + Alt + Del.
+ Xuất hiện hộp thoại đăng nhập cho chúng ta nhập tên người sử dụng và mật khẩu kèm
theo ( nếu có ).
- Nhập xong, ta nhấp chuột vào nút OK
Nếu nhập đúng, máy tính sẽ khởi động và xuất hiện màn hình chính
Nếu nhập sai, máy tính sẽ yêu cầu nhập lại.
2. Kết thúc chạy WINDOWS XP
- Đóng các ứng dụng đã mở để về lại màn hình chính của WINDOWS XP
- Bấm nút Start / Chọn Shutdown
- Xuất hiện hộp thoại:
19
+ Chọn Log off Administrator: Đóng các ứng dụng trở lại màn hình đăng nhập
+ Chọn Shutdown: Kết thúc làm việc với WINDOWS XP, đồng thời máy tự động tắt
luôn CPU
+ Restart: Đóng các ứng dụng - Khởi động lại WINDOWS XP.
+ Chọn Stadby: Chuyển máy tính qua chế độ chờ, ít tốn điện.
- Chọn Shutdown rồi OK.
Note: Nếu đang làm việc mà máy bị treo ( không còn điều khiển được bằng bàn phím hay con
chuột ), ta phải khởi động lại máy tính bằng cách
C1: Nhấn tổ hợp phím Ctrl + Alt + Del / Xuất hiện hộp thoại Windows Secuirity / Chọn
ShurtDown.
C2: Mở Start / Chọn ShutDown / Xuất hiện hộp thoại Sutdown Windows / Chọn
Restart.
C3: Tắt máy tính theo kiểu áp đặt: Tức là nhấn nút POWER - Hoặc nhấn nút Reset trên
CPU ( dùng tay nhấn và giữ nút POWER khoảng trên 30 giây ).
3. Giới thiệu màn hình chính của WINDOWS XP.
20
Tải về để xem bản đầy đủ
144 trang
24400
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Tin học căn bản", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_tin_hoc_can_ban.doc
