Hoạt động của ngành ngân hàng trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 6 (250) 2019

38

HOẠT ĐỘNG CỦA NGÀNH NGÂN HÀNG

TRONG BỐI CẢNH CUỘC CÁCH MẠNG

CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ 4

NGUYỄN THỊ NHƯ QUỲNH^*

LÊ ĐÌNH LUÂN^**

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 tạo ra nhiều cơ hội mới cho sự phát triển

của nền kinh tế thế giới, trong đó, Việt Nam không ngoại lệ. Tuy nhiên, cùng với

cơ hội phát triển là thách thức đối với các lĩnh vực của xã hội, trong đó có ngành

ngân hàng. Từ phân tích tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4

đến toàn nền kinh tế Việt Nam nói chung và ngành ngân hàng nói riêng, bài viết

khái quát, các vấn đề cần giải quyết trong lĩnh vực ngân hàng hiện nay và đưa

ra một số khuyến nghị để các ngân hàng Việt Nam có thể vận hành tốt và tăng

sức cạnh tranh trong thời gian tới.

Từ khóa: cách mạng công nghiệp 4.0, ngân hàng Việt Nam, thách thức, cơ hội

Nhận bài ngày: 20/5/2019; đưa vào biên tập: 27/5/2019; phản biện: 10/6/2019;

duyệt đăng: 31/7/2019

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

nghiệp bắt đầu vào thời điểm chuyển

giao sang thế kỷ XXI và được xây

dựng dựa trên cuộc cách mạng số,

đặc trưng bởi internet. Theo Klaus

Schwab (2016), Chủ tịch Diễn đàn

Kinh tế Thế giới, Industry 4.0 (tiếng

Đức là Industrie 4.0) là một thuật ngữ

bao gồm một loạt các công nghệ tự

động hóa hiện đại, xu hướng trao đổi

dữ liệu, công nghiệp chế tạo và sản

xuất thông minh. Cách mạng công

nghiệp 4.0 không chỉ giới hạn ở tự

động hóa, hệ thống thông minh và

được kết nối, mà còn bao trùm phạm

vi rộng lớn bao gồm các làn sóng phát

triển của những đột phá trong các lĩnh

vực khác nhau từ mã hóa chuỗi gene

cho tới công nghệ nano, in 3D, từ các

năng lượng tái tạo tới tính toán lượng

Theo Cục Thông tin Khoa học và Công

nghệ Quốc gia (2016), cách mạng

công nghiệp trên thế giới đã hình

thành và trải qua được 4 lần với

những thay đổi mang tính đột biến và

triệt để. Nhiều cuộc cách mạng đã

diễn ra trong suốt lịch sử thế giới khi

công nghệ mới và phương pháp nhận

thức thế giới mới đã tạo ra một sự

thay đổi sâu sắc trong hệ thống kinh

tế và kết cấu xã hội.

Hiện nay, chúng ta đang ở giai đoạn

đầu của cuộc cách mạng công nghiệp

lần thứ 4, cuộc cách mạng công

^*, ^**Trường Đại học Ngân hàng Thành phố

Hồ Chí Minh.

NGUYỄN THỊ NHƯ QUỲNH - LÊ ĐÌNH LUÂN – HOẠT ĐỘNG CỦA NGÀNH…

39

tử (Roland Berger, 2014: 10). Đó là xu những vấn đề mà các ngân hàng sẽ

hướng kết hợp giữa các hệ thống phải đối mặt.

thực và ảo, internet kết nối vạn vật

(Internet of Things - IoTs) và các hệ

cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đến

thống kết nối Internet (Internet of

System - IoS). Công nghiệp 4.0 tạo điều

ngân hàng có chiến lược đầu tư về

kiện thuận lợi cho việc tạo ra các “nhà

Việc xác định rõ các tác động của

ngành ngân hàng là cần thiết để các

nguồn lực, công nghệ, chiến lược

máy thông minh” hay “nhà máy số”.

Trong các nhà máy thông minh này,

nhằm tăng sức cạnh tranh trong thời

kỳ hội nhập.

các hệ thống vật lý không gian ảo sẽ

2. TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH

giám sát các quá trình vật lý, tạo ra

MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ 4

TỚI NGÀNH NGÂN HÀNG VIỆT NAM

một bản sao ảo của thế giới vật lý.

Với IoT, các hệ thống vật lý không

2.1. Tác động của cuộc cách mạng

gian ảo này tương tác với nhau và

công nghiệp lần thứ 4 tới đời sống

với con người theo thời gian thực, và

kinh tế

thông qua IoS thì người dùng sẽ

được tham gia vào chuỗi giá trị thông

4 đã và đang diễn ra với tốc độ nhanh,

qua việc sử dụng các dịch vụ này.

Cuộc cách mạng khác biệt, có tốc độ

hội của nền kinh tế toàn cầu, trong đó

phát triển theo cấp số nhân, phạm vi

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ

tác động tới sự phát triển kinh tế xã

có Việt Nam. Các chuyên gia kinh tế

lan tỏa sâu rộng, xóa nhòa biên giới

đều cho rằng, cách mạng công nghiệp

các quốc gia và tác động đến tất cả

các lĩnh vực trong đời sống xã hội,

4.0 sẽ tác động mạnh tới (i) cơ cấu và

trình độ phát triển kinh tế; (ii) tăng

làm thay đổi cơ cấu và bản chất của

trưởng kinh tế; (iii) mô hình kinh

ngành nghề. Đặc biệt, đối với ngành

doanh.

ngân hàng là sự xuất hiện của đồng

tiền ảo (cryptocurrency), các ứng dụng

trong quản lý thông minh…

Thứ nhất, cách mạng công nghiệp 4.0

tác động mạnh mẽ đến cơ cấu và

trình độ phát triển kinh tế. Khi cách

mạng công nghiệp 4.0 diễn ra, hiện

tượng dễ thấy là nhân công giá rẻ

trình độ thấp sẽ nhường chỗ cho nhân

lực có trình độ cao, tạo áp lực lớn lên

thị trường lao động. Theo Tổ chức

Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD)

(2016), trong tương lai, trung bình 9%

Bên cạnh các cơ hội mở ra, ngành

ngân hàng đồng thời phải đối mặt với

không ít thách thức trong việc hoàn

thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt

động ngân hàng để thích ứng với

cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

Ngoài ra các thách thức liên quan đến

thay đổi mô hình quản trị, cấu trúc sản

phẩm để phù hợp với xu hướng khách việc làm hiện nay có nguy cơ bị thay

hàng thế hệ số, phòng ngừa rủi ro an thế hoàn toàn bởi tự động hóa,

ninh mạng, bảo mật thông tin khách

hàng, chất lượng đội ngũ nhân sự là

khoảng 47% các công việc hiện tại tại

Mỹ có thể sẽ biến mất vì tự động hóa;

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 6 (250) 2019

40

30% việc làm sẽ trải qua quá trình trước lựa chọn điều chỉnh mô hình

trang bị lại, bao gồm các kỹ năng mới.

Lúc này, quốc gia nào có nguồn nhân

sự chất lượng và năng lực sáng tạo,

quốc gia đó sẽ có lợi thế cạnh tranh.

Bên cạnh đó, cơ hội thay đổi trật tự

trình độ phát triển kinh tế của các

quốc gia sẽ có chuyển biến nhờ tiếp

cận sớm và nhanh với cách mạng

công nghiệp 4.0. Các quốc gia đang

phát triển nếu có khả năng tiếp cận

nhanh với cách mạng công nghiệp 4.0

sẽ có khả năng rút ngắn khoảng cách

với nước phát triển, nhưng ngược lại

các quốc gia này cũng có khả năng

đối mặt với nguy cơ tụt hậu xa hơn

nếu không tận dụng tốt những lợi thế

và cơ hội từ cuộc cách mạng công

nghiệp này.

cho phù hợp hoặc sẽ phải đối mặt với

thất bại.

Cách mạng công nghiệp 4.0 có khả

năng nâng cao mức thu nhập và cải

thiện chất lượng cuộc sống cho người

dân toàn cầu. Người tiêu dùng sẽ là

những cá thể được hưởng nhiều lợi

nhất từ cuộc cách mạng này do công

nghệ đã giúp họ tạo ra những sản

phẩm và dịch vụ mới, mang lại hiệu

quả và sự hài lòng cao. Những thay

đổi lớn về nhu cầu, sự tham gia và

những hành vi mới của người tiêu

dùng buộc các công ty phải điều chỉnh

phương thức thiết kế, tiếp thị và phân

phối sản phẩm, dịch vụ để tăng tính

cạnh tranh. Bên cạnh đó, đổi mới

công nghệ cũng sẽ dẫn đến một sự

thay đổi to lớn từ phía cung hàng hóa

thông qua tiết giảm chi phí và tăng

năng suất lao động. Các chi phí bao

gồm chi phí giao thông vận tải, chi phí

thông tin liên lạc sẽ giảm xuống, hậu

cần và chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ trở

nên hiệu quả hơn. Tất cả những yếu

tố kể trên sẽ giúp mở rộng thị trường

và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Thứ hai, tác động đối với tăng trưởng

kinh tế. Nhờ sự tiến bộ trong khoa học

kỹ thuật, đặc biệt là vận dụng các ưu

điểm nổi bật của cách mạng công

nghiệp 4.0, năng suất lao động xã hội

cao hơn, từ đó tạo động lực quan

trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Thứ ba, yêu cầu hoàn thiện mô hình

kinh doanh rất bức thiết. Cách mạng

công nghiệp 4.0 đặt ra những thách Kỷ nguyên số ngoài thúc đẩy tăng

thức lớn đối với doanh nghiệp đã/sẽ trưởng kinh tế thông qua tăng doanh

tham gia vào chuỗi sản xuất toàn cầu thu và năng suất thì còn phụ thuộc rất

lớn vào mạng lưới kết nối công nghệ

và kỹ năng trình độ của người lao

động. Chỉ cần một lỗi nhỏ trong quá

trình vận hành có thể gây gián đoạn

hoặc thất bại đến toàn hệ thống.

về những thay đổi liên quan đến chi

phí, quản trị rủi ro, giảm thiểu tính linh

hoạt và sự độc lập trong chiến lược

kinh doanh. Khi cách mạng công

nghiệp 4.0 phát triển, năng suất lao

động tăng, chi phí sản xuất sản phẩm

giảm kéo theo giá hàng hóa giảm; lúc

này các doanh nghiệp phải đứng

2.2. Tác động của cách mạng công

nghiệp 4.0 đến ngành ngân hàng

Việt Nam

NGUYỄN THỊ NHƯ QUỲNH - LÊ ĐÌNH LUÂN – HOẠT ĐỘNG CỦA NGÀNH…

41

Nguyễn Thị Hiền, Đỗ Thị Bích Hồng hàng là tiên quyết.

(2017) cho rằng, mặc dù không nằm

Trong những năm gần đây, sự xuất

hiện điện thoại thông minh (Smartphone)

đã làm thay đổi cách thức giao tiếp và

tương tác của con người, kéo theo sự

thay đổi trong kênh phân phối, mạng

lưới bán hàng và cách thiết kế sản

phẩm. Nếu trước đây, để thực hiện

giao dịch với ngân hàng, khách hàng

cần phải ra trực tiếp phòng giao dịch,

chi nhánh ngân hàng, thì nay khách

hàng có thể thực hiện giao dịch thông

qua các kênh bán hàng như Internet

Banking, Mobile banking, Tablet

banking, ví điện tử, mạng xã hội

(Social Media)…

trong 9 lĩnh vực được đánh giá là chịu

ảnh hưởng mạnh mẽ của cách mạng

công nghiệp 4.0 nhưng ngành tài

chính - ngân hàng - khu vực đang

được coi là đứng đầu về ứng dụng

công nghệ thông tin, chắc chắn cũng

sẽ không nằm ngoài vòng xoáy của

cách mạng công nghiệp 4.0. Các tác

động của cuộc cách mạng này tới

ngành ngân hàng tại Việt Nam được

biểu hiện như sau:

Một là, cách mạng công nghiệp 4.0

làm thay đổi cách thức hoạt động,

phân phối sản phẩm của các ngân

hàng. Với việc ứng dụng nhiều công

nghệ máy tính vào phân phối sản

phẩm, ứng dụng chuyển đổi kỹ thuật

số, các sản phẩm của ngân hàng có

thể tích hợp được với nhiều sản phẩm

dịch vụ phụ trợ để làm hài lòng khách

hàng. Do đó, việc nắm bắt và hiểu rõ

nhu cầu của khách hàng của các ngân

Bảng 1 cho thấy, tại nước ta từ năm

2014 - 2018 đã có khoảng 15 - 20

ngân hàng triển khai ngân hàng số.

Chính việc thay thế kênh bán hàng đã

làm thay đổi tư duy của các nhà quản

trị ngân hàng từ ngân hàng truyền

thống sang “ngân hàng số - digital

banking” - “ngân hàng không giấy”.

Bảng 1. Tình hình triển khai ngân hàng số tại Việt Nam

Internet

banking banking

Mobile

Mạng xã hội

(facebook, twitter)

Ngân hàng

Không gian giao dịch số

7 ngân hàng

thương mại nhà

nước (gồm 3

ngân hàng mua

lại 0 đồng)

Có

Có, trừ

Ngân hàng

Xây dựng

Có, trừ GPBank

BIDV – Smartbanking, BUNO,

SMCC

VCB – Digital Lab

Vietinbank Ipay, SMS banking

6 ngân hàng

Có

Citibank số hóa xác thực giọng

thương mại 100%

vốn nước ngoài

nói

3 ngân hàng liên

doanh

Có

Chưa có

27 ngân hàng

thương mại cổ

phần

Có, trừ

Saigonbank Saigonbank

Có, trừ

VPBank – TIMO

TPBank- Livebank

Nguồn: Cấn Văn Lực, 2018.

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 6 (250) 2019

42

Nếu trước đây việc mở rộng quy mô nghiệm trong thương mại điện tử (e-

ngân hàng được thực hiện thông qua commerce) khai thác công nghệ ngân

mở rộng mạng lưới chi nhánh, phòng hàng kỹ thuật số… Vì máy móc hiện

giao dịch để tăng sức cạnh tranh thì đại, thông minh đến đâu cũng không

nay các ngân hàng cần tập trung đầu thể thay thế con người. Cách mạng

tư vào dịch vụ công nghệ để thỏa mãn công nghiệp 4.0 sẽ khuyến khích

nhu cầu của khách hàng.

người làm việc có xu hướng thích ứng

với sự chuyển đổi của ngành, từ đó

điều chỉnh khả năng làm việc của

người làm để gia tăng lợi ích, hiệu

quả kinh doanh.

Hai là, cách mạng công nghiệp 4.0

làm gia tăng công nghệ tự động hóa,

tác động đến nguồn nhân sự. Tiền ảo

(cryptocurrency) hay gọi chung là tiền

điện tử (digital currency) là sản phẩm

của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

Sự ra đời và phát triển của các đồng

tiền này (như bitcoin) đã hình thành

3. NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ

KHĂN ĐỐI VỚI NGÀNH NGÂN HÀNG

CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY

Cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra

các sàn giao dịch ảo tác động đến sẽ tác động mạnh mẽ, lan tỏa mọi mặt

của đời sống kinh tế - xã hội và hứa

hẹn sẽ tạo thêm nhiều cơ hội, động

lực mới cho ngành ngân hàng trong

việc nâng cao năng lực quản trị, tự

động hóa quy trình nghiệp vụ. Mặc dù

vậy, ngành ngân hàng cũng sẽ phải

đối mặt với không ít thách thức ở phía

trước.

nhân sự của ngân hàng. Trước đây

quản lý cấp cao hay nhân viên ngân

hàng đều tập trung giao dịch vào các

sản phẩm truyền thống thì nay nhiệm

vụ của họ còn thêm việc quản lý đồng

tiền mã hóa. Từ đó, tạo ra nhiều công

việc mới như quản lý máy đào tiền,

phân tích thị trường tiền ảo… Bên

cạnh đó, xu hướng phát triển ngân

hàng số - digital banking ngày càng

được triển khai rộng rãi. Hệ thống

ngân hàng truyền thống sẽ dần bị thay

thế bởi các ngân hàng công nghệ hiện

đại với hệ thống tự động hóa. Việc tự

động hóa sẽ làm cho khách hàng

thuận tiện trong quá trình giao dịch,

nhưng cũng dẫn đến nguy cơ mất việc

làm của một số vị trí trong ngân hàng

như giao dịch viên, nhân viên tín

dụng… Tuy nhiên, các vị trí việc làm

mới về công nghệ thông tin lại xuất

hiện như phát triển phần mềm, bảo

mật hệ thống, sale marketing có kinh

3.1. Cơ hội

Một là, đối với hoạt động ngân hàng,

cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ

tạo động lực cho các ngân hàng trong

việc ứng dụng mô hình quản trị thông

minh (AI) và tự động hóa trong quy

trình nghiệp vụ. Đồng thời, cách mạng

công nghiệp 4.0 sẽ giúp các ngân

hàng dần chuyển mình từ xử lý thủ

công sang môi trường tự động hóa

hoàn toàn, các sản phẩm có hàm

lượng công nghệ cao sẽ thu hút khách

hàng nhiều hơn trong quá trình sử

dụng. Theo đó, các ngân hàng phải

gia tăng tính chính xác, hạn chế các

NGUYỄN THỊ NHƯ QUỲNH - LÊ ĐÌNH LUÂN – HOẠT ĐỘNG CỦA NGÀNH…

43

lỗi giao dịch thông thường, tính minh áp lực phát triển từ các công ty fintech,

bạch, trách nhiệm giải trình trong quản năng lực cạnh tranh của các ngân

trị điều hành phải được cải thiện. hàng truyền thống ngày càng được

Song song với điều này là chất lượng nâng cao để có thể trụ vững trên thị

dịch vụ công nghệ thông tin, hạ tầng trường. Từ đó, mô hình tổ chức, chất

mạng, ứng dụng phục vụ người dùng lượng sản phẩm phải ngày càng hoàn

phải gia tăng, diễn ra 24/24. Khách thiện, phục vụ tốt hơn cho nhu cầu

hàng không còn phụ thuộc vào giờ khách hàng.

hành chính của ngân hàng mà có thể

giao dịch mọi lúc mọi nơi, đồng thời

trong nhiều trường hợp không cần sự

can thiệp trực tiếp của nhân viên ngân

hàng.

Bốn là, cách mạng công nghiệp 4.0

giúp hạ tầng viễn thông ngày càng

phát triển, việc chăm sóc khách hàng

tại các ngân hàng theo phương thức

từ xa qua video - call trở nên dễ dàng

và thuận lợi hơn. Trong tương lai

không xa, công nghệ thực tế ảo và

hình ảnh ba chiều có thể sẽ thay thế

cảnh giao tiếp của con người.

Hai là, cách mạng công nghiệp 4.0 là

bàn đạp giúp các ngân hàng trong

nước gia tăng sức cạnh tranh với các

ngân hàng tiên tiến trong khu vực và

trên thế giới. Ảnh hưởng của cách

mạng công nghiệp 4.0 mà cụ thể là

Năm là, trước bối cảnh cuộc cách

mạng công nghiệp 4.0 thị trường lao

internet di động, IoS, IoTs sẽ là những động có cơ hội được cải tiến chất

lượng, năng suất lao động cải thiện

nhờ trí tuệ nhân tạo cùng áp lực nâng

cao trình độ chuyên môn của đội ngũ

nhân sự hoạt động trong ngành.

ứng dụng phổ biến trong hoạt động

phát triển sản phẩm, đặc biệt là các

sản phẩm có hàm lượng công nghệ

cao. Trong đó việc sử dụng dữ liệu

lớn (Big Data) để phân tích hành vi

khách hàng là xu hướng tương lai cho

thời đại công nghệ số khi có thể thu

thập dữ liệu bên trong và bên ngoài

thông qua tổ chức phân tích hành vi

khách hàng nhằm nâng cao chất

lượng dịch vụ, mang lại giá trị gia tăng,

tiết giảm chi phí và hỗ trợ cho các quá

trình ra quyết định (Jan Smit et al.,

2016: 23, 33, 58).

3.2. Những khó khăn

Bên cạnh thuận lợi do công nghệ

thông tin mang lại, việc áp dụng các

nguyên tắc của cuộc cách mạng công

nghiệp 4.0 đặt ra không ít thách thức

và khó khăn cho ngành ngân hàng.

Nhận diện đúng những khó khăn để

chuyển thành cơ hội là yêu cầu thiết

yếu để phát triển và gia tăng sức cạnh

tranh trong bối cảnh hiện nay.

Một là, liên quan đến chính sách và

hành lang pháp lý. Cách mạng công

nghiệp 4.0 xuất hiện, đồng nghĩa với

các giao dịch điện tử được thực hiện

Ba là, sự phát triển mạnh mẽ của mô

hình ngân hàng số sẽ tạo ra nhiều

sản phẩm mới có lợi cho người dùng

như M-POS, Internet banking, Mobile

banking, ví điện tử… Đồng thời, với với tần số ngày một lớn, do đó việc sử

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 6 (250) 2019

44

dụng các chứng từ điện tử cần phải dịch vụ tài chính trên thị trường sẽ

dần được thay thế chứng từ giấy và dần co hẹp lại, cạnh tranh khốc liệt để

phải được cụ thể hóa bằng các văn chiếm lĩnh khách hàng giữa ngân

bản luật. Đồng thời sự ra đời và phát hàng thương mại và công ty công

triển của các đồng tiền điện tử. Cần nghệ tài chính là xu hướng tất yếu.

lưu ý rằng đây là loại tiền không phải

Ba là, chất lượng nguồn nhân sự. Như

do Ngân hàng Nhà nước phát hành,

đã phân tích ở trên, cách mạng công

nên cần thay đổi cách thức điều hành

nghiệp 4.0 diễn ra, cũng là lúc các

chính sách tiền tệ để điều hành nền

ngân hàng không còn cạnh tranh với

kinh tế một cách hiệu quả nhất.

nhau về số lượng chi nhánh, phòng

Hai là, mức độ cạnh tranh của ngân

hàng ngày càng gay gắt. Nếu trước

đây, đối thủ cạnh tranh trực tiếp của

ngân hàng là các công ty tài chính,

quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm… thì

nay một loại hình dịch vụ tài chính mới

xuất hiện là các công ty công nghệ tài

chính (Fintech) sẽ là các đối thủ cạnh

tranh lớn nhất của ngành ngân hàng

và các tổ chức tín dụng khác.

“Fintech” là sự kết hợp của hai thuật

ngữ Financial Services và Technology,

chỉ các doanh nghiệp cung cấp các

dịch vụ tài chính bằng cách sử dụng

phần mềm và công nghệ hiện đại

(Gimpel et al., 2016).

giao dịch, do đó, một số lượng nhân

viên ngân hàng (đặc biệt là các nhân

viên giao dịch, nhân viên quản trị

hoạt động phòng ban…) sẽ giảm.

Thậm chí sẽ có cuộc cạnh tranh giữa

lao động con người và robot, trong đó

robot có khả năng thay thế con người

trong quá trình giao dịch, tương tác

với khách hàng. Bên cạnh đó, nhu

cầu về nguồn nhân lực chất lượng

cao sẽ gia tăng (giỏi cả về chuyên

môn nghiệp vụ tài chính, ngân hàng

và công nghệ thông tin). Trong thời

gian tới, nhu cầu nhân sự công nghệ

thông tin cho ngành ngân hàng sẽ thu

hút nhiều lập trình viên và kỹ sư an

ninh mạng. Hiện nay, hầu hết nhân

sự ngành ngân hàng thường phân

vào hai nhóm, một là tập trung xử lý

các vấn đề liên quan đến chuyên

môn nghiệp vụ, hai là tập trung viết

phần mềm và xử lý các lỗi sai sót của

hệ thống. Ảnh hưởng của cách mạng

công nghiệp 4.0 mà cụ thể là internet

di động, điện toán đám mây, Internet

kết nối vạn vật thì yêu cầu cấp thiết

đối với nhân sự là vừa giỏi chuyên

môn, vừa có thể xử lý các vấn đề liên

quan đến phần mềm.

Theo Price Waterhouse Cooper (PwC)

(2016), trong vòng từ 3 tới 5 năm tới,

tổng mức đầu tư vào công ty công

nghệ tài chính trên toàn cầu có thể

vượt mức 150 tỷ USD. Cũng theo

khảo sát này, 83% các doanh nghiệp

dịch vụ tài chính truyền thống cho

rằng một phần hoạt động kinh doanh

của họ có nguy cơ rơi vào tay của

công ty công nghệ tài chính. Nếu tính

riêng trong lĩnh vực ngân hàng thì tỷ lệ

này có thể lên tới 95%. Do đó, miếng

bánh thị phần của các nhà cung cấp

NGUYỄN THỊ NHƯ QUỲNH - LÊ ĐÌNH LUÂN – HOẠT ĐỘNG CỦA NGÀNH…

45

Bốn là, hạ tầng công nghệ thông tin, tin cá nhân riêng tư của người khác

vấn đề bảo đảm thông tin và an ninh và đăng tải trên mạng. Điều này đòi

mạng tài chính quốc gia. Đi kèm với hỏi hệ thống tài chính, ngân hàng

phải hoạt động có trách nhiệm xã hội

nhiều hơn, quan tâm nhiều hơn đến

tính an toàn và riêng tư trong thông tin

của khách hàng và có cách thức

phòng vệ để bảo đảm an toàn bảo

mật mạng.

dịch vụ, nền tảng, ứng dụng công

nghệ thông tin hiện đại dành cho

ngành ngân hàng và khách hàng là

vấn đề bảo mật, an ninh mạng. Thực

tế, trong thời gian gần đây, truyền

thông đã đưa tin về một số vụ mất tiền

trong tài khoản của khách hàng bởi

các hacker, tin tặc tấn công. Ngân

hàng Nhà nước đã ban hành Chỉ thị

03/CT-NHNN ngày 10/01/2017 về việc

tăng cường đảm bảo an ninh, an toàn

trong thanh toán điện tử và thanh toán

thẻ, yêu cầu các đơn vị liên quan triển

khai các biện pháp nhằm đảm bảo an

ninh, an toàn trong thanh toán thẻ và

thanh toán trực tuyến, do đó bài toán

đảm bảo giao dịch của khách hàng

nhanh chóng, thuận tiện nhưng an

toàn đã đặt ra các thách thức không

nhỏ cho các ngân hàng.

4. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH

SÁCH

Kỷ nguyên công nghệ số hiện nay

mang lại nhiều điều mới mẻ, nhiều

ứng dụng thuận lợi cho người dùng và

ngân hàng, nhưng cũng mang lại

không ít thách thức liên quan đến

nhiều vấn đề như hành lang pháp lý,

cạnh tranh, nguồn nhân sự, bảo mật

và an ninh mạng… Dưới đây là một

số khuyến nghị nhằm tận dụng cơ hội

và tháo gỡ khó khăn của ngành ngân

hàng hiện nay.

Đối với các chính sách liên quan

đến Ngân hàng Nhà nước

Gần đây, vấn đề tin tặc, hacker

thường xuyên xảy ra làm ảnh hưởng

không chỉ tới uy tín các ngân hàng,

mà còn ảnh hưởng đến cơ quan nhà

nước với vai trò quản lý nền kinh tế vĩ

mô. Vì vậy, làm thế nào để vừa gia

tăng tính an toàn của hệ thống, vừa

thuận tiện cho người dùng là yêu cầu

cấp bách mà ngân hàng phải xử lý

sớm để xây dựng lại niềm tin với

khách hàng; và làm thế nào để xây

dựng lại niềm tin giữa các ngân hàng,

cơ quan quản lý và công chúng được

đặt ra.

Một là, xây dựng chiến lược phát triển

ngành ngân hàng trở thành một trong

những ngành then chốt của hệ thống

tài chính, có mô hình tổ chức, quản trị;

cơ chế vận hành đồng bộ, hiệu quả,

phù hợp với cuộc cách mạng công

nghiệp lần thứ 4.

Hai là, với các vấn đề chưa hoàn thiện

hành lang pháp lý như tiền ảo, tiền

điện tử, giao dịch điện tử… Ngân

hàng Nhà nước cần tiếp tục hoàn

thiện thể chế về hoạt động tiền tệ,

ngân hàng phù hợp với xu hướng thị

trường trong bối cảnh hiện nay. Ngân

hàng Nhà nước cần thường xuyên rà

Ngoài ra, thực tế hiện nay, một số cá

nhân tổ chức có thể thu thập thông

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 6 (250) 2019

46

soát văn bản pháp luật để ban hành ảnh hưởng.

kịp thời, tạo điều kiện thuận lợi cho

các ngân hàng thương mại hoạt động.

Hai là, cần đẩy mạnh tốc độ xây dựng

và hoàn thiện chiến lược tài chính

toàn diện, trong đó ưu tiên phát triển

các phần mềm giao dịch internet, có

thể kết hợp hợp tác với các công ty

công nghệ tài chính; thúc đẩy chuỗi

cung ứng sản phẩm, dịch vụ tài chính,

ngân hàng hiện đại.

Đối với các ngân hàng thương mại

Một là, để có thể hoạt động tốt trong

cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, các

ngân hàng cần chú trọng đầu tư nhiều

hơn nữa để phát triển cơ sở hạ tầng

công nghệ, phục vụ cho sự phát triển

và ra đời của các dịch vụ theo nhu

Ba là, xây dựng chiến lược phát triển

cầu của khách hàng và xu hướng trên nguồn nhân lực có chất lượng cao với

kiến thức chuyên sâu về sản phẩm

ngân hàng và về công nghệ thông tin.

Để đáp ứng yêu cầu này, các ngân

hàng có thể liên kết đào tạo với các

trường đại học hàng đầu về tài chính

ngân hàng để vừa đào tạo về kiến

thức chuyên môn vừa thực hành thực

tiễn để đáp ứng nhu cầu phục vụ hệ

thống ngân hàng hiện đại. 

thế giới dựa trên công nghệ số. Đồng

thời các ngân hàng cũng cần nâng

cao tầm quan trọng trong công tác

quản lý an ninh mạng, theo đó, cần

xây dựng thêm và nâng cao hệ thống

an ninh, bảo mật; xây dựng thêm

trung tâm dự phòng dữ liệu để đối phó

với tình trạng tin tặc, hacker tấn công

mà hoạt động kinh doanh không bị

TÀI LIỆU TRÍCH DẪN

1. Cấn Văn Lực. 2018. “Cơ hội, thách thức và giải pháp đối với hệ thống ngân hàng Việt

Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0”. Tạp chí An toàn Thông tin, ngày

6/2/2018, http://antoanthongtin.vn/Detail.aspx?CatID=e488ee33-8e50-45f5-bec5-3357a

de2d737&NewsID=1aac9a99-5341-4d95-a576-3e45ac5e82e3, truy cập ngày 25/3/2019.

2. Cục Thông tin Khoa học và công nghệ Quốc gia. 2016. “Cuộc cách mạng công

nghiệp lần thứ 4”, http://www.vista.gov.vn/LinkClick.aspx?fileticket=BDbI9Fg5FhY%3d

&tabid=152&language=vi-VN, truy cập ngày 10/4/2019.

3. Ernst & Young. 2018. “ASEAN Fintech Census 2018”, https://www.ey.com/Publica

tion/vwLUAssets/EY-asean-fintech-census-2018/$FILE/EY-asean-fintech-census-2018.

pdf, truy cập ngày 01/4/2019

4. Gimpel, H., Rau, D., & Roglinger, M. 2016. “Fintech – Geschaftsmodelle im Visier”.

Wirtschaftsinfornatik & Management, Vol.8 (3) p.38-47.

5. Jan Smit, Stephan Kreutzer, Carolin Moeller, & Malin Carlberg. 2016. “Policy

Department a: Economic and Scientific Policy Industry 4.0”, http://www.europarl.

europa.eu/RegData/etudes/STUD/2016/570007/IPOL_STU(2016)570007_EN.pdf, truy

cập ngày 10/4/2019.

6. Klaus Schwab. 2016. “The Fourth Industrial Revolution: What it Means, How to

Respond”, https://www.weforum.org/agenda/2016/01/the-fourth-industrial-revolution-wha

t-it-means-and-how-to-respond/, truy cập ngày 10/4/2019.

NGUYỄN THỊ NHƯ QUỲNH - LÊ ĐÌNH LUÂN – HOẠT ĐỘNG CỦA NGÀNH…

47

7. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. 2016. Báo cáo đánh giá tác động của cuộc cách

mạng công nghiệp lần thứ tư và một số định hướng hoạt động của ngành Ngân hàng

Việt Nam, Kỷ yếu Hội thảo OECD.

8. Nguyễn Thị Hiền, Đỗ Thị Bích Hồng. 2017. “Tác động của cách mạng công nghiệp

lần thứ 4 tới lĩnh vực tài chính - ngân hàng”, Tạp chí Tài chính, số 6/2017, trang 14-17.

9. PwC. 2016. “Khảo sát „Những ranh giới bị xóa nhòa: Các FinTech đang định hình

ngành dịch vụ tài chính như thế nào‟”, https://www.pwc.com/vn/vn/publica tions/

2016/pwc-vietnam-newsbrief-global-fs-fintech-survey-2016-vn.pdf, truy cập ngày

10/4/2019.

10. Roland Berger. 2014. Industry 4.0 - The New Industrial Revolution - How Europe

Will Succeed. Roland Berger Strategy Consultants.

11. Nguyễn Thị Tố Nga. 2016. “Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD)”.

http://nghiencuuquocte.org/2016/07/30/to-chuc-hop-tac-va-phat-trien-kinh-te-oecd/, truy

cập ngày 10/5/2019.