Tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh - Nghiên cứu thực nghiệm tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

TÁC ĐỘNG CỦA RỦI RO THANH KHOẢN ĐẾN HIỆU QUẢ

HOẠT ĐỘNG KINH DOANH: NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM

TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM

THE IMPACT OF LIQUIDITY RISK ON BANK PERFORMANCE

EFFICIENCY: EMPIRICAL EVIDENCE IN VIETNAM

Trầm Thị Xuân Hương¹, Trần Thị Thanh Nga²

Ngày nhận: 24/1/2018

Ngày nhận bản sửa: 23/8/2018

Ngày đăng: 5/10/2018

Tóm tắt

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu Bankscope và phương pháp SGMM nhằm phân tích tác động của rủi ro

thanh khoản (RRTK) đến hiệu quả hoạt động kinh doanh (HQHĐKD) ngân hàng, trường hợp Việt

Nam trong giai đoạn 2004 – 2015. Kết quả nghiên cứu cho thấy RRTK có xu hướng tác động cùng

chiều với HQHĐKD ngân hàng, trường hợp tại Việt Nam. Bên cạnh đó, kết quả cho thấy quy mô

ngân hàng tác động ngược chiều đến HQHĐKD ngân hàng, rủi ro tín dụng tác động ngược chiều

với HQHĐKD ngân hàng, HQHĐKD ngân hàng khá nhạy cảm với biến động của cấu trúc tài sản

và HQHĐKD ngân hàng trường hợp tại Việt Nam không chịu tác động bởi yếu tố khủng hoảng tài

chính. Điều này gợi mở hàm ý chính sách quan trọng cho các ngân hàng thương mại tại Việt Nam

để kiểm soát RRTK nhằm ổn định hoạt động ngân hàng.

Từ khóa: rủi ro thanh khoản, hiệu quả hoạt động kinh doanh, ngân hàng.

Abstract

Bankscope data and Generalized Method of Moments (SGMM) method were used to analyze the

impact of liquidity risk on bank performance efﬁciency, in the case of Vietnam in the period 2004-

2015. We also considered another factors impact on bank performance besides liquidity risk. Results

show that bank’s performance efﬁciency depends positively on liquidity risk, on share of own

bank’s capital of the bank’s total assets, on change in GDP, on change in inﬂation and negatively on

size of banks, credit risk. In another hand, the results of the study did not ﬁnd statistically evidence

of the impact of ﬁnancial crisis on bank performance efﬁciency in Viet Nam. This suggests an

important policy implication for commercial banks in Vietnam to control liquidity risk in order to

stabilize banking operations.

Keywords: liquidity risk, performance efﬁciency, bank.

1. Giới thiệu

còn liên quan đến ổn định của cả hệ thống ngân

hàng (Eichberger, Jürgen và Martin Summer,

2005). Các nghiên cứu về RRTK được xem là

một trong các loại rủi ro ngân hàng như rủi ro tín

Rủi ro thanh khoản là rủi ro nguy hiểm nhất

trong các rủi ro của ngân hàng, không chỉ đe dọa

sự an toàn của từng ngân hàng thương mại, mà

__________________________________________

¹Trường Đại học Kinh tế TP.HCM, Email: [email protected]

²Trường Đại học Tài chính – Marketing, Email: [email protected]

14

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

dụng hoặc là một trong những yếu tố tác động hoạt động của các ngân hàng khu vực Đông

đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng Nam Á. Các nghiên cứu về các nhân tố tác động

(Bourke,1989; Shen và cộng sự, 2009). Các đến hoạt động kinh doanh ngân hàng như hoạt

nghiên cứu tiếp cận nguyên nhân gây ra RRTK động cho vay thông qua chỉ tiêu dư nợ cho vay

(Bonﬁm và Kim, 2014; Bunda và Desquilbet, trên tổng tài sản (Nguyễn Việt Hùng, 2008),

2008; Gibilaro, Giannotti, và Mattarocci, 2010; hoạt động huy động vốn thông qua chỉ tiêu huy

Vodova, 2011) nhằm phân tích các yếu tố ảnh động vốn trên tổng cho vay (Nguyễn Thị Loan

hưởng đến RRTK.

& Trần Thị Ngọc Hạnh, 2013; Nguyễn Việt

Có khá nhiều nghiên cứu thực nghiệm liên Hùng, 2008); Quy mô vốn chủ sở hữu (Nguyễn

quan đến mối liên hệ giữa RRTK và HQHĐKD Thị Loan & Trần Thị Ngọc Hạnh, 2013;

ngân hàng. Một số nghiên cứu ở khu vực Nguyễn Việt Hùng, 2008); Quy mô vốn tài sản

châu Phi (Sayedi, S. N.,2014; Athanasoglou (Nguyễn Việt Hùng, 2008); Tốc độ tăng trưởng

và cộng sự, 2006; Ajibike, John O. và Aremu, kinh tế (Nguyễn Minh Sáng, 2013); Tỷ lệ lạm

Olusegun S.,2015); khu vực châu Á (Shen và phát (Nguyễn Minh Sáng, 2013). Có thể thấy,

cộng sự,2009); khu vực châu Âu (Bourke,1989; các nghiên cứu tiếp cận riêng về tác động của

Poposka và Trpkoski,2013; Goddard và cộng RRTK đến HQHĐKD ngân hàng chưa được

sự,2004; Kosmidou và cộng sự, 2005) cho tìm thấy trong các nghiên cứu trước đây.

thấy mối tương quan cùng chiều giữa RRTK và

Trên cơ sở kế thừa các nghiên cứu trước,

HQHĐKD ngân hàng. Một số nghiên cứu khác nghiên cứu thực nghiệm này thể hiện sự đóng

ở khu vực châu Á (Chen và cộng sự,2001, Lee góp trên các khía cạnh khác nhau: Thứ nhất,

và Hsieh,2013); khu vực châu Phi (Kutsienyo, đóng góp nhất định về lý thuyết liên quan đến

2011; Bassey và Moses, 2015) lại cho thấy mối RRTK và HQHĐKD ngân hàng. Thứ hai, bổ

tương quan ngược chiều giữa RRTK và hiệu sung kết quả nghiên cứu thực nghiệm về tác

quả hoạt động kinh doanh ngân hàng. Một số động của RRTK đến HQHĐKD ngân hàng Việt

nghiên cứu (Roman và Sargu,2015; Almumani, Nam. Thứ ba, đề xuất các gợi ý chính sách kiểm

2013; Ayaydin và Karakaya, 2014) không cho soát RRTK và đảm bảo HQHĐKD ngân hàng.

thấy mối quan hệ giữa RRTK và HQHĐKD

2. Cơ sở lý thuyết và bằng chứng thực

ngân hàng hoặc mối quan hệ này có ý nghĩa nghiệm

nhưng chiều hướng tác động phụ thuộc vào đặc

điểm kinh tế và mô hình sử dụng như nghiên

2.1. Các lý thuyết về rủi ro thanh khoản

Theo Rudolf Duttweiler¹, thanh khoản đại

cứu (Naceur và Kandil, 2009; Ferrouhi, 2014). diện cho khả năng thực hiện tất cả các nghĩa

Đối với Việt Nam, đa phần các nghiên cứu chỉ vụ thanh toán khi đến hạn, liên quan đến các

tập trung vào việc đo lường các yếu tố tác động dòng lưu chuyển tiền tệ, nếu ngân hàng không

đến HQHĐKD ngân hàng (Liễu Thu Trúc và thể thực hiện nghĩa vụ thanh toán sẽ dẫn đến

Võ Thành danh, 2012) sử dụng phương pháp tình trạng thiếu thanh khoản. Dưới góc độ ngân

phân tích tổng năng suất nhân tố và phương hàng, thanh khoản là khả năng ngân hàng đáp

pháp phân tích bao dữ liệu để chỉ ra kết quả

rằng hiệu quả kinh doanh NHTM Việt Nam là

do yếu tố phi hiệu quả về mặt công nghệ, quy

mô ngân hàng lớn hay nhỏ và sự tiêu tốn một

cách lãng phí các yếu tố đầu vào: lao động, vốn,

công nghệ,… Nghiên cứu của (Nguyễn Công

Tâm và Nguyễn Minh Hà, 2012) về hiệu quả

ứng kịp thời và đầy đủ các nghĩa vụ tài chính

phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh

như chi trả tiền gửi, cho vay, thanh toán và các

giao dịch tài chính khác. Khi tình trạng thiếu

1

Rudolf Duttweiler: “Quản lý thanh khoản trong

ngân hàng: Phương pháp tiếp cận từ trên xuống”,

NXB Tổng hợp TPHCM, tr.23

15

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

thanh khoản kéo dài sẽ dẫn đến RRTK. Bonﬁm Các nghiên cứu về hiệu quả hoạt động kinh

doanh ngân hàng hay khả năng sinh lợi của

ngân hàng cơ bản dựa trên 2 lý thuyết: lý thuyết

Quyền lực thị trường (MP – market power) và

lý thuyết Cấu trúc – Hiệu quả (ES - efﬁcient

structure).

và Kim (2012) cho rằng sự phức tạp của vai trò

trung gian tài chính của ngân hàng làm phát sinh

rủi ro nguy hiểm đó là RRTK. Các ngân hàng

sử dụng các nguồn lực hạn chế của mình trong

việc cấp các khoản vay cho các doanh nghiệp

và người tiêu dùng để tài trợ thanh khoản nhằm

đáp ứng nhu cầu đầu tư và tiêu dùng của họ.

Hơn nữa, phần lớn các nguồn lực được sử dụng

bởi các ngân hàng này thường được gắn liền

với nghĩa vụ nợ phải trả trong các hình thức

nhận tiền gửi. Sự không phù hợp về kỳ hạn đã

dẫn đến rủi ro thanh khoản cho các ngân hàng

(Diamond và Dybvig, 1983). Ủy ban Basel về

giám sát ngân hàng (1997) cho rằng RRTK là

rủi ro mà ngân hàng không có khả năng gia

tăng quỹ trong tài sản hoặc nghĩa vụ nợ với chi

phí thấp nhất. Brunnermeier (2009) nhấn mạnh

rằng nếu các ngân hàng không quản lý RRTK

phù hợp, chắc chắn các ngân hàng phải đối

mặt với một cú sốc thanh khoản, phải thường

xuyên bán tháo tài sản thanh khoản tích trữ và

giảm cho vay đối với nền kinh tế. Những hành

động này sẽ làm gia tăng khả năng gián đoạn

thị trường và ngân hàng phải đối mặt với các cú

sốc thanh khoản, dẫn đến một sự suy giảm kéo

dài trong thanh khoản thị trường, điều này ảnh

hưởng nghiêm trọng đến tăng trưởng kinh tế

thực. Có thể thấy rằng, vấn đề RRTK của từng

NHTM cũng như RRTK hệ thống của toàn hệ

2.2.1. Lꢀ thuyꢁt Quyền lực thꢂ trưꢃng (MP –

market power)

LýthuyếtQuyềnlựcthịtrường(MP–market

power) có hai hướng tiếp cận chính: lý thuyết

Cấu trúc – Hành vi – Hiệu quả (SCP, Structure-

Conduct-Performance) và lý thuyết Quyền lực

thị trường tương đối (RMP – Relative market

power). Lý thuyết Cấu trúc – Hành vi – Hiệu

quả (SCP, Structure – Conduct – Performance)

cho rằng cấu trúc của thị trường quyết định hành

vi của công ty và hành vi quyết định kết quả của

thị trường, chẳng hạn như khả năng sinh lợi, tiến

bộ về kỹ thuật và tăng trưởng. Đặc biệt nhiều

ngành có sự tập trung cao tạo ra những hành

vi dẫn đến kết quả nền kinh tế nghèo nàn, đặc

biệt là làm giảm sản lượng và hình thành giá cả

độc quyền (Bain, J. S.,1951). Lập luận theo lý

thuyết SCP, thị trường ngân hàng càng tập trung

thì lãi suất cho vay càng cao và lãi suất huy

động càng thấp vì mức độ cạnh tranh thấp đi.

Trong khi đó, lý thuyết RMP (Relative market

power) gợi ý rằng, các công ty có thị phần lớn

và có các sản phẩm khác biệt có thể thực hiện

quyền lực thị trường và kiếm lợi nhuận không

cạnh tranh (Berger, 1995b). Chẳng hạn một số

thống ngân hàng ít nhận được sự quan tâm của ngân hàng lớn với ưu thế thương hiệu và chất

lượng sản phẩm của mình có thể tăng giá sản

phẩm và dịch vụ để thu được nhiều lợi nhuận

hơn. Lý thuyết hàm ý lĩnh vực nào càng có thị

trường tập trung thì khả năng sinh lời càng cao

do lợi ích từ sức mạnh thị trường mang lại. Do

đó, tồn tại mối quan hệ tương quan dương giữa

lợi nhuận và quyền lực thị trường (Maudos và

de Guevara, 2007), giả thuyết hàm ý quyền lực

thị trường gia tăng thông qua hiệu quả quy mô

làm tăng hiệu quả của các ngân hàng. Hay nói

các nhà hoạch định chính sách cũng như các

nhà quản trị ngân hàng cho đến khi cuộc khủng

hoảng tài chính toàn cầu 2007 – 2009 xảy ra.

Chính vì vậy, việc đánh giá tác động của RRTK

đến HQHĐKD ngân hàng là cần thiết và có giá

trị thực tiễn.

2.2. Các lý thuyết về mối quan hệ giữa

RRTK và HQHĐKD ngân hàng

Hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng

thường được đo lường bằng khả năng sinh lợi.

16

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

cách khác, quy mô càng tăng làm tăng lợi nhuận ích đưa vào mô hình đo lường khả năng sinh

của các ngân hàng.

2.2.2. Lꢀ thuyꢁt Cꢄu trꢅc – Hiꢆu quả (ES - rằng khả năng sinh lợi của ngân hàng là một

efﬁcient structure) hàm theo cả các yếu tố bên trong và bên ngoài

Lý thuyết Cấu trúc - Hiệu quả (ES - efﬁcient (Olweny và Shipho, 2011).

lợi của ngân hàng và phần lớn đều thừa nhận

structure), được đề xuất bởi Demsetz (1973)

cho rằng các ngân hàng hiệu quả nhất giành

3. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện với dữ liệu bảng

được cả lợi nhuận và thị phần cao hơn; các ngân từ 26 ngân hàng trong giai đoạn 2004 – 2015

hàng tăng khả năng sinh lời là kết quả gián tiếp tại Việt Nam. Dữ liệu được lấy từ 2 nguồn: (i)

của việc cải thiện hiệu quả quản trị ngân hàng dữ liệu cấp độ ngân hàng từ cơ sở dữ liệu của

chứ không phải sức mạnh từ lợi ích thị trường. Bankscope, (ii) dữ liệu thông tin vĩ mô từ cơ

Lý thuyết này hàm ý rằng, mối quan hệ giữa cấu sở dữ liệu của Ngân hàng Phát triển Châu Á

trúc thị trường và hiệu suất công ty được xác (ADB). Trên cơ sở các dữ liệu nghiên cứu, đề

định bởi hiệu suất công ty hay nói cách khác tài xác định các biến nghiên cứu và mô hình

hiệu suất công ty tạo nên cấu trúc thị trường. nghiên cứu tác động đến RRTK đến HQHĐKD

Theo đó, các ngân hàng lợi nhuận cao hơn là ngân hàng, trường hợp Việt Nam. Do hạn chế

do chúng hoạt động hiệu quả hơn (Olweny và của mô hình Pool OLS trong ước lượng dữ liệu

Shipho, 2011), lý thuyết Cấu trúc – Hiệu quả bảng (Kiviet, 1995), do đó ước lượng FEM và

REM có thể được sử dụng để xử lý các hiệu ứng

cá nhân ( Individual Effects); tuy nhiên vì FEM

và REM không xử lý được hiện tượng nội sinh

(Ahn & Schmidt, 1995), do đó kỹ thuật ước

lượng SGMM được sử dụng để xử lý các vấn

đề nêu trên (Arellano & Bond, 1991; Hansen,

1982; Hansen, Heaton, & Yaron, 1996). Phương

pháp SGMM cho ra các hệ số ước lượng vững,

phân phối chuẩn và hiệu quả. Phần mềm Stata

phiên bản 12 được sử dụng để xác định các kết

quả nghiên cứu này.

(ES - Efﬁcient structure) thường được đề xuất

theo 2 hướng tiếp cận khác nhau, tùy thuộc vào

loại hiệu suất được xem xét. Ở hướng tiếp cận

theo hiệu quả X - (X – Efﬁciency), các công ty

hiệu quả cao hơn thường đạt thị phần lớn và

lợi nhuận cao hơn, bởi vì họ có khả năng giảm

thiểu chi phí sản xuất ở bất kỳ sản lượng đầu ra

nào (Al - Muharrami, 2009). Đối với hướng tiếp

cận hiệu quả theo quy mô (Scale – Efﬁciency),

mối quan hệ được mô tả ở trên được giải thích

dựa theo quy mô. Các ngân hàng lớn hơn có

chi phí sản xuất thấp hơn, nhờ đó lợi nhuận cao

hơn là nhờ tính kinh tế theo quy mô (Olweny và

Shipho, 2011).

Bài báo dựa trên cách tiếp cận của Ferrouhi

(2014) để xây dựng mô hình đánh giá tác động

của RRTK đến HQHĐKD ngân hàng và có bổ

sung biến đo lường RRTK theo phương pháp khe

hở tài trợ (dư nợ tín dụng – huy động vốn)/tổng

tài sản nhằm giải quyết mục tiêu nghiên cứu.

Mô hình:

Như vậy, có thể thấy lý thuyết Quyền lực

thị trường (MP – Market power) cho rằng, khả

năng sinh lợi của ngân hàng là một hàm theo

yếu tố thị trường, trong khi lý thuyết cấu trúc

(ES - Efﬁcient structure) cho rằng hiệu quả của

ngân hàng chịu ảnh hưởng của hiệu quả nội bộ

và các quyết định quản trị, tức là các yếu tố bên

trong. Theo đó, nhiều nhà nghiên cứu đã dựa

vào lý thuyết trên để giới thiệu một số biến hữu

P_t= f(α, P_t-1,LIQUIDITY RISK , CONTROL , u)

it

Trong đó: Biến phụ thuộc, P_it(NIM, ROA,

ROE). Biến độc lập gồm: LIQUIDITY RISK:

FGAP (khe hở tài trợ), NLTA (Dư nợ tín dụng/

Tổng tài sản), NLST (Dư nợ tín dụng/Tổng

17

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

nguồn vốn huy động ngắn hạn). Các biến kiểm và Wald có P-value (< 0,05) cho thấy tồn tại

soát gồm: Quy mô ngân hàng (SIZE_it); Bình hiện tượng phương sai thay đổi và hiện tượng

phương quy mô ngân hàng (SIZE_it^2 ); Chất tự tương quan trong FEM, điều này khiến cho

lượng tài sản thanh khoản gồm các biến: LIA_itkết quả của các hệ số hồi quy sẽ không hiệu

(Tài sản thanh khoản/Tổng tài sản), LLR_it(Tài quả. Hơn nữa, theo cơ sở lập luận phương pháp

sản thanh khoản/Tổng dư nợ tín dụng), LADS_itnghiên cứu ở trên do xuất hiện hiện tượng nội

(Tài sản thanh khoản/Tổng nguồn vốn huy động sinh trong mô hình, nên tác giả sẽ hồi quy theo

ngắn hạn); Cấu trúc vốn (ETA_it); Dự phòng phương pháp hệ thống (S–GMM). Phương pháp

rủi ro tín dụng (LLP_it); Tăng trưởng kinh tế S–GMM để loại bỏ các vấn đề của phương sai

(GDP_it); Biến động của lạm phát (INF_it); Cung thay đổi, tự tương quan hay nội sinh nên kết quả

tiền (M2_it); D_CRIS: khủng hoảng tài chính.

Trong đó: α (hệ số chặn), i (ngân hàng), kiểm định Sargan Test để kiểm định tính over-

t (năm), u (phần dư mô hình). identifying của các biến công cụ. Các kết quả

ước lượng sẽ hiệu quả và vững. Sau đó, sử dụng

4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận kết quả tìm thấy được trong mô hình là vững và hoàn

Để đánh giá tác động của RRTK đến toàn có thể phân tích được.

HQHĐKD của các ngân hàng, nghiên cứu sử

dụng các mô hình ước lượng khác nhau được

thực hiện cho 3 thang đo ROA, ROE và NIM

trong đó mỗi mô hình được ước lượng theo

OLS, REM, FEM, GMM. Các ước lượng đều

có ý nghĩa thống kê (Prob > F) của mô hình đều

rất nhỏ (Prob > F = 0,0000). Kế tiếp là sử dụng

các kiểm định (test) như: F, LM, Hausman test

Xét về tương quan, tác động của RRTK đến

HQHĐKD ngân hàng, nghiên cứu trường hợp

Việt Nam phù hợp với những dự đoán trên cơ

sở khoa học. Nghiên cứu tìm thấy RRTK có

xu hướng tác động cùng chiều đến HQHĐKD

ngân hàng (ROE, NIM) đều ở mức ý nghĩa 1%.

Kết quả này khá tương đồng với các nghiên

để chọn mô hình thích hợp cho phân tích. Đó là cứu trước (Lee và Kim, 2013; Suﬁan và Chong,

các lựa chọn giữa mô hình OLS hay FEM; chọn

OLS hay REM và REM hay FEM. Tỷ lệ VIF

đều nhỏ hơn 20, nên mô hình không tồn tại hiện

tượng đa cộng tuyến. Các F test, LM test, cho

thấy các P-value của F, LM test đều nhỏ hơn

5% (< 0,05), có bằng chứng để bác bỏ các giả

thuyết. Kiểm định Hausman cho kết quả p-value

(Prob > F) của mô hình đều nhỏ hơn 0.05, đều

này cho thấy mô hình FEM là phù hợp hơn

REM. Và kiểm định LM cho kết quả REM là

phù hợp hơn Pooled OLS. Như vậy giữa phương

pháp REM và FEM thì FEM là phương pháp

phù hợp nhất. Tuy nhiên kiểm định Wooldridge

2008; Almumani, 2013; Ayaydin và Karakaya,

2014; Demirgüç-Kunt và cộng sự, 2003). Điều

này hàm ý rằng các ngân hàng có HQHĐKD có

xu hướng gia tăng đều chứa đựng RRTK cao

hơn. Ngoài ra, nghiên cứu tìm thấy biến trễ của

các biến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân

hàng (ROE, NIM) có tương quan cùng chiềuvới

HQHĐKD ngân hàng ở mức ý nghĩa 1%, kết

quả hoàn toàn tương với kết quả các nghiên

cứu trước (Ayaydin và Karakaya, 2014; Lee và

Kim, 2013). Điều đó cho thấy HQHĐKD ngân

hàng có tác động lẫn nhau và tương quan giữa

các thời kỳ.

18

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

19

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

20

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

Nghiên cứu tìm thấy mối quan hệ cùng chiều hàng tăng mạnh. Tuy nhiên, khi kiềm chế lạm

giữa yếu tố cấu trúc tài sản (LIA) với HQHĐ phát, tốc độ tăng trưởng bắt đầu có dấu hiệu

ngân hàng (ROA) đều ở mức ký nghĩa 1%. Kết phục hồi thì hoạt động của các NHTM lại bộc

quả cho thấy, các ngân hàng nắm giữ các tài lộ những hạn chế yếu kém, buộc phải tập trung

sản thanh khoản cao, rủi ro tài chính thấp hơn, vào nâng cao chất lượng hoạt động, xử lý nợ

HQHĐKD sẽ được kiểm soát tốt trong thời kỳ xấu, khó mở rộng quy mô hoạt động nên làm

có cú sốc thanh khoản. Cấu trúc tài sản được đo cho các hoạt động ngân hàng giảm sút, từ đó

lường với biến LLR (Tài sản thanh khoản/Tổng ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng.

dư nợ) đều cho thấy có tác động ngược chiều Làn sóng mua bán, sáp nhập, tái cấu trúc diễn

với HQHĐ ngân hàng (ROA, ROE) với mức ý ra hàng loạt theo chủ trương của NHNN, với hy

nghĩa thống kê 1%. Qua đó, cho thấy rằng nếu vọng ngân hàng sau sáp nhập tăng trưởng vượt

ngân hàng nắm giữ tỷ lệ tài sản thanh khoản bậc về quy mô, cộng hưởng thế mạnh của cả

cao sẽ làm gia tăng tỷ suất sinh lời nhưng đến hai nhằm giảm thiểu chi phí. Tuy nhiên, vấn đề

một lúc nào đó, do gia tăng dư nợ tín dụng, điều quan trọng là hiệu quả không được phát huy khi

này làm gia tăng rủi ro cho ngân hàng vì gia ngân hàng tái cấu trúc.

tăng chi phí, hiệu quả hoạt động ngân hàng có

Rủi ro tín dụng được đo lường bằng thang

xu hướng giảm. Điều này hàm ý HQHĐ ngân đo LLP (Dự phòng rủi ro tín dụng/Cho vay

hàng nhạy cảm với các biến động của tài sản. ròng) tương quan ngược chiều với HQHĐKD

Điều này hoàn toàn phù hợp với thực tế, vì lợi ngân hàng với mức ý nghĩa 1%. Điều này

nhuận ngân hàng không chỉ có được từ hoạt cho thấy tác động của hoạt động tín dụng đến

danh tiếng, cơ hội kinh doanh, mà một phần lớn HQHĐKD ngân hàng là khá rõ nét và phù hợp

sinh lợi từ quản trị rủi ro kỳ hạn của tài sản. Khi với thực tiễn. Kết quả hàm ý rằng, yếu tố rủi

thị trường biến động, đặc biệt là trong điều kiện ro tín dụng tác động gián tiếp đến RRTK từ đó

nền kinh tế biến động tốt, khả năng thanh khoản tác động đến HQHĐKD ngân hàng. Điều đó,

và giá trị tài sản của ngân hàng sẽ tăng giá, các cho thấy trong giai đoạn tái cơ cấu, xử lý nợ

khoản đầu tư thu hồi nhanh hơn, sẽ góp phần xấu có vai trò quan trọng trong việc cải thiện

tăng hiệu quả ngân hàng.

khả năng sinh lời.

Đồng thời, nghiên cứu tìm thấy quy mô ngân

Đối với các biến vĩ mô, nghiên cứu tìm thấy

hàng (SIZE) tác động ngược chiều với HQHĐ mối tương quan cùng chiều giữa tăng trưởng

ngân hàng (ROE) ở mức ý nghĩa 1%, cho thấy kinh tế GDP và HQHĐ ngân hàng (ROE) ở

quy mô tăng lên nhưng HQHĐKD ngân hàng mức ý nghĩa 1%. Kết quả này khá tương đồng

giảm. Điều này là phù hợp thực tế Việt Nam, với các nghiên cứu trước (Goddard và cộng sự,

nguyên nhân dẫn đến sự tương quan ngược 2004, Chen và cộng sự, 2001, Shen và cộng sự,

chiều là do những thay đổi trong chính sách quá 2009). Điều này hàm ý rằng, tăng trưởng kinh

nhanh của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trong tế sẽ tác động làm gia tang HQHĐKD ngân

giai đoạn nghiên cứu. Trong giai đoạn 2008 – hàng, trong điều kiện nền kinh tế suy thoái thì

2010, Chính phủ đã thực hiện chính sách hỗ trợ HQHĐKD ngân hàng có xu hướng giảm, điều

lãi suất làm cho hoạt động tín dụng tăng trưởng này được giải thích là do khi kinh tế tăng trưởng

mạnh, nguồn thu từ lãi của các ngân hàng tăng giảm, các doanh nghiệp hoạt động kém hiệu

cao kéo theo khả năng sinh lời của các ngân quả, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ cho ngân

21

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

hàng, làm giảm lợi nhuận NHTM. Biến động và cộng sự, 1997). Thứ ba, quy mô tác động

lạm phát tương quan cùng chiều với HQHĐKD ngược chiều với HQHĐKD ngân hàng, trường

ngân hàng (NIM) ở mức ý nghĩa 1%. Kết quả hợp tại Việt Nam. Điều này cho thấy, quy mô

này tương đồng với các nghiên cứu trước (Shen ngân hàng tăng nhưng HQHĐKD không tăng.

và cộng sự, 2009; Suﬁan và Chong, 2008).

Các nhà quản trị ngân hàng tại Việt Nam cần

Bên cạnh đó, HQHĐKD ngân hàng Việt chú ý thận trọng, kiểm soát kế hoạch tăng quy

Nam không chịu tác động bởi yếu tố khủng mô của các ngân hàng để đảm bảo HQHĐKD

hoảng tài chính có thể do thị trường tài chính ngân hàng. Điều này, góp phần các hàm ý cho

Việt Nam chưa hội nhập sâu nhưng rất nhạy các nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam.

cảm với các biến động thị trường. Việc Chính

Tuy nhiên, hạn chế của nghiên cứu là mẫu dữ

phủ theo đuổi mục tiêu kiểm soát lạm phát hay liệu được thu thập trong giai đoạn 2004 – 2015

tăng trưởng đều có tác động đến HQHĐKD là khá ngắn so với các nước đang phát triển và

ngân hàng.

5. Kết luận và hàm ý chính sách

chỉ mới sử dụng thang đo tỷ số là ROA, ROE,

NIM. Nguồn thông tin này mang tính thời điểm

Như vậy, bài viết kiểm định tác động RRTK và cho rằng thông tin HQHĐKD ngân hàng đã

đến HQHĐKD ngân hàng, trường hợp ViệtNam được điều chỉnh theo chiến lược kinh doanh của

có thể rút ra một số hàm ý như sau:

ngân hàng.

Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực

Thứ nhꢄt, kết quả nghiên cứu cho thấy

RRTK có xu hướng tác động cùng chiều với nghiệm về tác động RRTK đến HQHĐKD

HQHĐKD ngân hàng. Điều này hàm ý, các ngân hàng, trường hợp Việt Nam. Tuy nhiên,

ngân hàng có HQHĐKD có xu hướng gia nghiên cứu chưa xem xét tác động của RRTK

tăng đều chứa đựng RRTK cao hơn. Thứ hai, đến HQHĐKD ngân hàng giữa các nhóm ngân

HQHĐKD ngân hàng khá nhạy cảm với các hàng lớn, vừa và nhỏ và chưa đánh giá tính

biến động của cấu trúc tài sản. Chất lượng tài tương đồng của kết quả nghiên cứu so với các

sản thanh khoản càng cao, HQHĐKD ngân quốc gia có nền kinh tế phát triển trong khu vực

hàng càng cao. Điều này là do các ngân hàng và các quốc gia phát triển ngoài khu vực để gia

thường dự trữ tài sản thanh khoản ở mức tối tăng tính tin cậy của kết quả nghiên cứu. Nếu

ưu để đảm bảo hoạt động kinh doanh nếu có như bộ dữ liệu có quy mô lớn hơn thì sẽ hỗ trợ

các cú sốc xảy ra. Nếu như các ngân hàng dự cho việc xem xét vấn đề nghiên cứu một cách

trữ tài sản thanh khoản vượt quá mức tối ưu đầy đủ và chi tiết hơn. Nhóm tác giả kỳ vọng

thì sẽ tác động làm giảm HQHĐKD do chi phí sẽ có những nghiên cứu tiếp theo để khắc phục

tăng nhanh hơn so với doanh thu (Akhavein những hạn chế khách quan của nghiên cứu này.

Tài liệu tham khảo

Tiếng Anh:

Abdullah, A., & Khan, A. Q. (2012). Liquidity risk management: a comparative study

between domestic and foreign banks in Pakistan. Journal of Managerial Sciences

Volume VI Number, 1, 62.

Ahn, S. C., & Schmidt, P. (1995). Efﬁcient estimation of models for dynamic panel data. Journal

of econometrics, 68(1), 5-27.

22

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

Akhavein, J. D., Berger,A. N., & Humphrey, D. B. (1997). The effects of megamergers on efﬁciency

and prices: Evidence from a bank proﬁt function. Review of industrial Organization, 12(1), 95-

139.

Ajibike, J. O., & Aremu, O. S. (2015). The impact oﬂiquidity on Nigeria bank performance; a

dynamic panel approach. Journal of African Macroeconiomic Review, 5 (2): 316, 24.

Allen, F., & Gale, D. (2004). Financial intermediaries and markets. Econometrica, 72(4), 1023-

1061.

Al-Muharrami, S. (2009).ThecompetitionandmarketstructureintheSaudiArabiabanking.Journal

of Economic Studies, 36(5), 446-460.

Athanasoglou, P. P., Brissimis, S. N., & Delis, M. D. (2008). Bank-speciﬁc, industry-speciﬁc and

macroeconomic determinants of bank proﬁtability. Journal of international ﬁnancial Markets,

Institutions and Money, 18(2), 121-136.

Almumani, M. A. (2013). Impact of managerial factors on commercial bank proﬁtability: Empirical

evidence from Jordan. International Journal of Academic Research in Accounting, Finance and

Management Sciences, 3(3), 298-310.

Anbar, A., & Alper, D. (2011). Bank speciﬁc and macroeconomic determinants of commercial

bank proﬁtability: Empirical evidence from Turkey. Business and Economics Research Journal,

2(2), 139-152.

Anyanwaokoro, M. (1996). Banking Methods and Processes. Enugu: Hosanna Publications.

Aspachs, O., Nier, E.W., &Tiesset, M. (2005). Liquidity, banking regulationand the macroeconomy.

Available at SSRN 673883.

Ayaydin, H., & Karakaya, A. (2014). The effect of bank capital on proﬁtability and risk in Turkish

banking. International Journal of Business and Social Science, 5(1).

Anbar, A., & Alper, D. (2011). Bank speciﬁc and macroeconomic determinants of commercial

bank proﬁtability: Empirical evidence from Turkey.

Arellano, M., & Bond, S. (1991). Some tests of speciﬁcation for panel data: Monte Carlo evidence

and an application to employment equations. The review of economic studies, 58(2), 277-297.

Berger, A. N., & Bouwman, C. H. (2013). How does capital affect bank performance during

ﬁnancial crises? Journal of Financial Economics, 109(1), 146-176.

Berger,A.N.,Herring,R.J.,&Szegö,G.P.(1995).Theroleofcapitalinﬁnancialinstitutions.Journal

of Banking & Finance, 19(3), 393-430.

Bonﬁm, D., & Kim, M. (2011). Liquidity risk in banking: is there herding?

Bordeleau, É., & Graham, C. (2010). The impact of liquidity on bank proﬁtability: Bank of Canada.

Bain, J. S. (1951). Relation of proﬁt rate to industry concentration: American manufacturing,

1936–1940. The Quarterly Journal of Economics, 65(3), 293-324.

Brunnermeier, M. K. (2009). Deciphering the liquidity and credit crunch 2007–2008. The Journal

of economic perspectives, 23(1), 77-100.

Bourke, P. (1989). Concentration and other determinants of bank proﬁtability in Europe, North

America and Australia. Journal of Banking & Finance, 13(1), 65-79.

23

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

Bunda, I., & Desquilbet, J.-B. (2008). The bank liquidity smile across exchange rate regimes.

International Economic Journal, 22(3), 361-386.

Chen, H.J.; Kuo, C.J.; Shen, C.H. 2001. Determinants of net interest margins in Taiwan banking

industry, Journal of Financial Studies 9: 47–83.

Cucinelli, D. (2013). The determinants of bank liquidity risk within the context of euro area.

Interdisciplinary Journal of Research in Business, 2(10), 51-64.

Demsetz, H. (1973). Industry structure, market rivalry, and public policy. The Journal of Law &

Economics, 16(1), 1-9.

DeYoung, R., & Jang, K. Y. (2016). Do banks actively manage their liquidity? Journal of Banking

& Finance, 66, 143-161.

Diamond, D. W., & Rajan, R. G. (2001). Banks and liquidity. The American Economic Review,

91(2), 422-425.

Demirguc-Kunt, A., Laeven, L., & Levine, R. (2003). Regulations, market structure, institutions,

and the cost of ﬁnancial intermediation (No. w9890). National Bureau of Economic Research.

Eichberger, Jürgen, & Martin Summer. (2005). Bank capital, liquidity, and systemic risk. Journal

of the European Economic Association, 3(2-3), 547-555.

Fadare, S. O. (2011). Banking sector liquidity and ﬁnancial crisis in Nigeria. International Journal

of Economics and Finance, 3(5), 3.

Fan, L., & Shaffer, S. (2004). Efﬁciency versus risk in large domestic US banks. Managerial

Finance, 30(9), 1-19.

Ferrouhi, E. M. (2014). Moroccan Banks analysis using camel model. International Journal of

Economics and Financial Issues, 4(3), 622-627.

Gibilaro, L., Giannotti, C., & Mattarocci, G. (2010). Liquidity Risk Exposure For Specialized And

Unspecialized Real Estate Banks: Evidences From The Italian Market: European Real Estate

Society (ERES).

Goddard, J., Molyneux, P., & Wilson, J. O. (2004). The proﬁtability of European banks: a cross‐

sectional and dynamic panel analysis. The Manchester School, 72(3), 363-381.

Gorton, G. B., & Winton, A. (2014). Liquidity provision, bank capital, and the macroeconomy.

Bank Capital, and the Macroeconomy (January 25, 2014).

Hackethal, A., Rauch, C., Steffen, S., & Tyrell, M. (2010). Determinants of bank liquidity creation

Working paper.

Horváth, R., Seidler, J., & Weill, L. (2012). Bank capital and liquidity creation: Granger-causality

evidence.

Hansen, L. P. (1982). Large sample properties of generalized method of moments estimators.

Econometrica: Journal of the Econometric Society, 1029-1054.

Hansen, L. P., Heaton, J., & Yaron, A. (1996). Finite-sample properties of some alternative GMM

estimators. Journal of Business & Economic Statistics, 14(3), 262-280.

Kiviet, J. F. (1995). On bias, inconsistency, and efﬁciency of various estimators in dynamic panel

data models. Journal of econometrics, 68(1), 53-78.

24

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

Kosmidou, K., Tanna, S., & Pasiouras, F. (2005). Determinants of proﬁtability of domestic UK

commercial banks: panel evidence from the period 1995-2002. Paper presented at the Money

Macro and Finance (MMF) Research Group Conference.

Kutsienyo, L. (2011). The determinant of proﬁtability of banks in Ghana (Doctoral dissertation).

Lee, J. Y., & Kim, D. (2013). Bank performance and its determinants in Korea. Japan and the

World Economy, 27, 83-94.

J Eichberger M Summer (2005). Journal of the European Economic Association, Volume 3, Issue

2-3, 1 May 2005, Pages 547–555.

Moulton, H. G. (1918). Commercial banking and capital formation: III. The Journal of Political

Economy, 705-731.

Maudos, J., & de Guevara, J. F. (2007). The cost of market power in banking: Social welfare loss

vs. cost inefﬁciency. Journal of Banking & Finance, 31(7), 2103-2125.

Naceur, S. B., & Kandil, M. (2009). The impact of capital requirements on banks’ cost of

intermediation and performance: The case of Egypt. Journal of Economics and Business, 61(1),

70-89.

Olweny, T., & Shipho, T. M. (2011). Effects of banking sectoral factors on the proﬁtability of

commercial banks in Kenya. Economics and Finance Review, 1(5), 1-30.

Poposka, K., & Trpkoski, M. (2013). Secondary Model for Bank Proﬁtability Management–Test on

the Case of Macedonian Banking Sector. Research Journal of Finance and Accounting, 4(6),

216-225.

Roman, A., & Sargu, A. C. (2015). The Impact of Bank-speciﬁc Factors on the Commercial Banks

Liquidity: Empirical Evidence from CEE Countries. Procedia Economics and Finance, 20,

571-579.

Sayedi, S. (2014). Impacts of internal and external factors on proﬁtability of banks in Nigeria.

International Journal of Social Sciences and Entrepreneurship Vol, 1, 1-21.

Shen C., Chen Y., Kao L. & Yeh C. (2009). Bank Liquidity Risk and Performance. SSRN.

Skully, M. T., & Perera, S. (2012). Bank Market Power and Liquidity: Evidence from 113 Developed

and Developing Countries. Paper presented at the 25th Australasian Finance and Banking

Conference.

Suﬁan, F., & Chong, R. R. (2008). Determinants of bank proﬁtability in a developing economy:

Empirical evidence from the Philippines. Asian academy of management journal of accounting

and ﬁnance, 4(2), 91-112.

Siaw, S. (2013). Liquidity risk and bank proﬁtability. University of Ghana (Thesis).

Saunders A. and Cornett M.M (2006), “Financial Institutions Management”, 5th edition, McGraw-

Hill/Irwin, New York.

Vodova, P. (2011). Liquidity of Czech commercial banks and its determinants. International Journal

of Mathematical Models and Methods in Applied Sciences, 5(6), 1060-1067.

25

Tạp chí Nghiên cứu Tài chính – Marketing số 47, 10/2018

Tiếng Việt:

Nguyễn Công Tâm, & Nguyễn Minh Hà. (2012). Hiệu quả hoạt động của ngân hàng tại các nước

Đông Nam Á và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Kinh tꢁ và chính trꢂ thꢁ giꢇi, 111(199),

17-30.

Nguyễn Minh Sáng. (2013). Phân tích nhân tố tác động đến hiệu quả sử dụng nguồn lực của các

ngân hàng thương mại trên địa bàn TP.HCM. Phát triꢈn & Hꢉi Nhꢊp, 11(21), 10-15.

Nguyễn Thị Loan, & Trần Thị Ngọc Hạnh. (2013). Hiệu quả hoạt động tại các NHTM Việt Nam.

Phát triꢈn kinh tꢁ, 270, 12-25.

Nguyễn Việt Hùng. (2008). Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân

hàng thương mại ở Việt Nam. Trường Đại học kinh tế Quốc dân.

Liễu Thu Trúc, & Võ Thành danh. (2012). Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động

kinh doanh của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần việt nam giai đoạn 2006-2009. Tạp chí

Khoa học Trưꢃng Đại học Cần Thơ, 21, 148-157.

26