Rủi ro trong hoạt động thanh toán L/C tại sở giao dịch Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam
RꢀI RO TRONG HOꢁT ðꢂNG THANH TOÁN L/C TꢁI Sꢃ GIAO DꢄCH
NGÂN HÀNG NÔNG NGHIꢅP VÀ PHÁT TRIꢆN NÔNG THÔN VIꢅT NAM
Nguyꢀn Ngꢁc Hꢂng
NHNo&PTNT Viꢃt Nam
Thanh toán quꢀc tꢁ (TTQT) là mꢂt nghiꢃp vꢄ ngoꢅi bꢆng ñꢇc trưng và quan trꢈng
trong hoꢅt ñꢂng kinh doanh cꢉa các ngân hàng thương mꢅi (NHTM) Viꢃt Nam. Do
phꢅm vi rꢂng cꢉa hoꢅt ñꢂng TTQT là rꢂng lꢊn và bao gꢋm nhiꢌu ñꢀi tưꢍng tham gia
nên rꢉi ro có thꢎ xuꢏt hiꢃn tꢅi nhiꢌu thꢐi ñiꢎm, gây ra các thiꢃt hꢅi không nhꢑ cho các
bên. NHTM là trung gian cung cꢏp các dꢒch vꢄ thanh toán cho khách hàng, bên cꢅnh
viꢃc thu ñưꢍc mꢂt mꢓc lꢍi nhuꢔn thì cũng phꢆi gánh chꢒu hàng loꢅt nhꢕng rꢉi ro. Rꢉi
ro trong TTQT ñꢀi vꢊi NHTM có thꢎ là thiꢃt hꢅi xꢆy ra do không thu hꢋi ñưꢍc vꢀn,
phát sinh nhꢕng khoꢆn chi phí không cꢖn thiꢁt hay là nhꢕng yꢁu tꢀ làm giꢆm uy tín
cꢉa ngân hàng.
Nꢂi dung bài viꢁt ñꢌ cꢔp ñꢁn nhꢕng rꢉi ro thưꢐng gꢇp trong hoꢅt ñꢂng thanh toán
L/C- mꢂt phương thꢓc TTQT chiꢁm tꢗ trꢈng lꢊn nhꢏt - tꢅi Sꢘ Giao dꢒch Ngân hàng
Nông nghiꢃp và Phát triꢎn Nông thôn Viꢃt Nam (SGD NHNo).
1. RꢀI RO TÍN DꢇNG
1.1. ðꢈi vꢉi thanh toán hàng xuꢊt khꢋu
Hiꢀn nay, trong thanh toán hàng xuꢁt khꢂu tꢃi SGD NHNo cũng như tꢃi các chi nhánh
cꢄa NHNo thꢅc hiꢀn chiꢆt khꢁu chꢇng tꢈ dưꢉi hai hình thꢇc: Chiꢆt khꢁu miꢊn truy ñòi
và chiꢆt khꢁu truy ñòi.
ðꢎ ngân hàng thꢙc hiꢃn chiꢁt khꢏu miꢚn truy ñòi cꢖn có các ñiꢌu kiꢃn:
- Loꢃi L/C trꢋ tiꢌn ngay và cho phép ñòi tiꢌn bꢍng ñiꢀn;
- L/C quy ñꢎnh vꢏn ñơn lꢏp theo lꢀnh cꢄa ngân hàng phát hành (NHPH) và toàn bꢐ
vꢏn ñơn gꢑc ñưꢒc xuꢁt trình cho SGD NHNo;
- Chꢇng tꢈ hoàn toàn phù hꢒp vꢉi các ñiꢌu khoꢋn và ñiꢌu kiꢀn cꢄa L/C;
- HNPH L/C phꢋi là ngân hàng có uy tín trên thꢎ trưꢓng quꢑc tꢆ và có quan hꢀ thanh
toán sòng phꢔng vꢉi SGD NHNo.
- Cán bꢐ ngân hàng phꢋi kiꢕm tra các thông tin vꢌ mꢖt hàng, giá cꢋ, thꢎ trưꢓng tiêu thꢗ
cꢄa lô hàng nhꢏp vào thꢓi ñiꢕm chiꢆt khꢁu.
Thông thưꢐng, SGD cũng như các chi nhánh NHNo thꢙc hiꢃn chiꢁt khꢏu truy ñòi ñꢕ
giꢋm thiꢕu rꢄi ro cho ngân hàng vì ngân hàng có quyꢌn truy ñòi khách hàng trong
trưꢓng hꢒp bên nưꢉc ngoài tꢈ chꢑi thanh toán. Chiꢆt khꢁu truy ñòi ñưꢒc áp dꢗng cho
cꢋ L/C trꢋ ngay và L/C trꢋ chꢏm. ðꢑi vꢉi L/C trꢋ chꢏm, viꢀc chiꢆt khꢁu chꢘ ñưꢒc thꢅc
hiꢀn khi nhꢏn ñưꢒc ñiꢀn chꢁp nhꢏn thanh toán hoꢖc hꢑi phiꢆu ñưꢒc ký hꢏu chꢁp nhꢏn
thanh toán vào ngày ñáo hꢃn bꢙi ngân hàng phát hành (ngân hàng xác nhꢏn).
Sꢑ tiꢌn chiꢆt khꢁu tuỳ tꢈng trưꢓng hꢒp cꢗ thꢕ mà áp dꢗng linh hoꢃt nhưng không vưꢒt
quá 90% trꢎ giá bꢐ chꢇng tꢈ ñưꢒc chiꢆt khꢁu. Doanh sꢑ cho vay chiꢆt khꢁu tꢃi SGD
NHNo tăng qua các năm do nhu cꢚu vay vꢑn sꢋn xuꢁt hàng xuꢁt khꢂu. Thꢅc chꢁt ñây
là mꢐt khoꢋn cho vay ñưꢒc thꢆ chꢁp bꢙi bꢐ chꢇng tꢈ hàng xuꢁt theo L/C. Theo quy
ñꢎnh, nꢆu quá 60 ngày kꢕ tꢈ ngày chiꢆt khꢁu mà SGD NHNo không nhꢏn ñưꢒc thông
báo trꢋ tiꢌn cꢄa ngân hàng nưꢉc ngoài thì ngân hàng có quyꢌn tꢅ ñꢐng trích nꢒ tài
khoꢋn tiꢌn gꢛi cꢄa khách hàng ñꢕ thu nꢒ. Nꢆu tài khoꢋn hꢆt sꢑ dư thì chuyꢕn sang nꢒ
quá hꢃn và phòng tín dꢗng có trách nhiꢀm theo dõi và thu nꢒ.
Trong thꢓi gian vꢈa qua, rꢄi ro trong tín dꢗng tꢃi SGD NHNo dưꢉi hình thꢇc chiꢆt
khꢁu truy ñòi, miꢊn truy ñòi xꢋy ra khi có nhꢜng doanh nghiꢀp sau khi nhꢏn hàng
chiꢆt khꢁu chꢇng tꢈ, do tình hình làm ăn kém hiꢀu quꢋ nên không thꢅc hiꢀn ñưꢒc
nghĩa vꢗ tài chính ñꢑi vꢉi ngân hàng, hiꢀn tưꢒng nꢒ nꢚn dây dưa thanh toán cho ngân
hàng là tương ñꢑi phꢝ biꢆn hoꢖc do khách hàng tìm mꢞi lý do khác ñꢕ chꢏm thanh
toán cho ngân hàng. Rꢄi ro tín dꢗng cũng xꢋy ra khi ngân hàng nưꢉc ngoài chꢏm
thanh toán ꢋnh hưꢙng ñꢆn vꢑn khꢋ dꢗng cꢄa ngân hàng, làm căng thꢔng thêm cung-
cꢚu ngoꢃi tꢀ cꢄa ngân hàng. ðó cũng là lý do phát sinh rꢄi ro trong thanh khoꢋn ñꢑi
vꢉi SGD NHNo.
1.2. ðꢈi vꢉi thanh toán hàng nhꢌp khꢋu
Khi thanh toán hàng nhꢏp khꢂu theo yêu cꢚu cꢄa khách hàng, SGD NHNo mꢙ L/C ñꢕ
thanh toán tiꢌn hàng cho khách hàng. Rꢄi ro tín dꢗng ñã ꢂn chꢇa ngay trong viꢀc ký
quꢟ mꢙ L/C cho khách hàng cꢄa SGD NHNo.
Theo quy ñꢎnh hiꢀn hành cꢄa NHNo, các chi nhánh trong toàn hꢀ thꢑng nói chung và
SGD nói riêng, sau khi tiꢆp nhꢏn ñꢠng ý mꢙ L/C cho khách hàng thì phꢋi tiꢆn hành ký
quꢟ. Trưꢉc ñây, hꢚu hꢆt các chi nhánh cꢄa NHNo ñꢌu quy ñꢎnh mꢇc ký quꢟ là 100%
cho các ñơn vꢎ thanh toán bꢍng hình thꢇc L/C trꢈ mꢐt sꢑ trưꢓng hꢒp ñꢖc biꢀt. Tuy
nhiên, ñiꢌu này không phát huy ñưꢒc tác dꢗng, làm giꢋm tính cꢃnh tranh ñꢠng thꢓi
làm cho mꢐt sꢑ khách hàng chuyꢕn sang các ngân hàng khác. Vì vꢏy, hiꢀn nay ngân
hàng ñã tiꢆn hành xác ñꢎnh mꢇc ký quꢟ mꢐt cách linh hoꢃt hơn:
- Các khách hàng không phꢋi ký quꢟ khi mꢙ L/C: Khách hàng có tài khoꢋn tiꢌn gꢛi
lꢉn, có uy tín trong giao dꢎch vꢉi SGD trong vꢁn ñꢌ thanh toán, có các giao dꢎch lꢉn
qua SGD, tình hình hoꢃt ñꢐng sꢋn xuꢁt kinh doanh tꢑt, có sꢇc cꢃnh tranh trên thꢎ
trưꢓng.
- Mꢇc ký quꢟ tꢈ 10%- 30% giá trꢎ L/C ñưꢒc áp dꢗng phꢝ biꢆn trong hoꢃt ñꢐng TTQT
cꢄa SGD NHNo.
- Mꢇc ký quꢟ 100% thꢅc hiꢀn ñꢑi vꢉi nhꢜng khách hàng không có uy tín thanh toán
ñꢑi vꢉi ngân hàng hoꢖc tình hình tài chính gꢚn ñây không tꢑt.
Nguꢠn ký quꢟ có thꢕ là vꢑn tꢅ có cꢄa doanh nghiꢀp hoꢖc vꢑn vay cꢄa ngân hàng do
bên thꢇ ba bꢋo lãnh. Trong trưꢓng hꢒp khách hàng xin vay ngoꢃi tꢀ ñꢕ mꢙ L/C mà
ngân hàng chꢁp nhꢏn thì viꢀc xin vay ngoꢃi tꢀ phꢋi tuân thꢄ theo ñúng thꢄ tꢗc xin vay
ngoꢃi tꢀ có kỳ hꢃn. Thông thưꢓng các ñơn vꢎ xin vay thꢆ chꢁp bꢍng chính lô hàng
nhâp. Ngoài ra, ngân hàng còn phꢋi thanh toán uꢡ nhiꢀm chi, thanh toán thꢄ tꢗc phí
kiꢕm tra hꢃn ngꢃch nhꢏp khꢂu.
Sau khi kiꢕm tra nꢆu hꢒp lꢀ, thanh toán viên lꢏp hꢠ sơ L/C ñưa sꢑ liꢀu vào máy vi tính
theo quy ñꢎnh. Mꢐt bꢐ hꢠ sơ bao giꢓ cũng gꢠm ñꢚy ñꢄ các thông tin sau: Sꢑ tham
chiꢆu, tên, ñꢎa chꢘ cꢄa ngưꢓi mꢙ L/C, ngưꢓi hưꢙng lꢒi, ngân hàng thông báo, ngân
hàng xác nhꢏn, kim ngꢃch L/C, ngày mꢙ, ngày hꢆt hꢃn, thꢕ thꢇc thanh toán, tên hàng
hoá, khꢑi lưꢒng,…
Tuy có nhꢜng quy ñꢎnh chꢖt chꢢ nêu trên nhưng trong thꢓi gian vꢈa qua, rꢄi ro trong
lĩnh vꢅc này vꢣn xꢋy ra, thꢕ hiꢀn theo các hình thꢇc như sau:
- Mꢐt sꢑ doanh nghiꢀp không chꢎu thanh toán khi các chꢇng tꢈ hꢒp lꢀ ñã vꢌ. Hꢞ
thưꢓng vꢎn vào lí do hàng chưa vꢌ hoꢖc hàng có vꢁn ñꢌ chꢓ thương lưꢒng ñꢕ cꢑ tình
trì hoãn thꢓi hꢃn thanh toán. Các ngân hàng nưꢉc ngoài có thꢕ phꢃt SGD NHNo do
thanh toán chꢏm, ꢋnh hưꢙng tꢉi uy tín cꢄa SGD. Viꢀc cho vay ký quꢟ cũng như ñꢕ
thanh toán hàng nhꢏp khꢂu gây thiꢀt hꢃi không nhꢤ cho SGD khi mꢐt sꢑ ñơn vꢎ nhꢏp
khꢂu làm ăn thua lꢥ, mꢁt khꢋ năng thanh toán.
- Thiꢀt hꢃi trong viꢀc bꢋo lãnh L/C nhꢏp hàng trꢋ chꢏm. ðây chính là mꢐt hình thꢇc
tín dꢗng mà ngân hàng cꢁp cho ngưꢓi nhꢏp khꢂu. Bꢍng uy tín cꢄa mình, SGD NHNo
ñꢇng ra bꢋo lãnh các hꢑi phiꢆu kỳ hꢃn. Tuy nhiên, mꢐt sꢑ doanh nghiꢀp biꢆn nó thành
nguꢠn vꢑn tín dꢗng dài hꢃn, lꢒi dꢗng tiꢌn bán hàng trꢋ chꢏm quay vòng, sꢛ dꢗng vꢑn
sai mꢗc ñích…, dꢣn ñꢆn mꢁt khꢋ năng thanh toán cho ngưꢓi xuꢁt khꢂu khi ñꢆn hꢃn.
Trong vài năm trꢙ lꢃi ñây, rꢄi ro này có xu hưꢉng gia tăng, SGD NHNo chꢎu khá
nhiꢌu thiꢀt hꢃi trong viꢀc bꢋo lãnh L/C nhꢏp hàng trꢋ chꢏm, nꢆu ngân hàng phꢋi ñꢇng
ra trꢋ nꢒ thay cho các doanh nghiꢀp ñó thì khꢋ năng không thu hꢠi ñưꢒc nꢒ là rꢁt cao.
- Trưꢓng hꢒp SGD nhꢏn thư bꢋo lãnh nhꢏn hàng: ðôi khi hàng vꢌ ñꢆn cꢋng rꢠi mà bꢐ
chꢇng tꢈ vꢣn chưa vꢌ tꢉi ngân hàng. ðơn vꢎ nhꢏp khꢂu có yêu cꢚu giꢋi phóng hàng
càng nhanh càng tꢑt ñꢕ tránh phí tꢝn lưu kho bãi và các chi phí phát sinh. ðiꢌu kiꢀn ñꢕ
SGD thꢅc hiꢀn nghiꢀp vꢗ phát hành thư bꢋo lãnh- thư uꢡ quyꢌn nhꢏn hàng, ký hꢏu
vꢏn ñơn gꢑc là khách hàng phꢋi có cam kꢆt chꢏp nhꢏn thanh toán và ký quꢟ 100% trꢎ
giá hoá ñơn, hoꢖc uꢡ quyꢌn cho chi nhánh cꢄa NHNo khoanh sꢑ tiꢌn tương ꢇng trên
tài khoꢋn tiꢌn gꢛi cꢄa hꢞ hoꢖc ghi nꢒ tài khoꢋn tiꢌn vay khi thanh toán. Ngoài ra,
khách hàng phꢋi có thư yêu cꢚu phát hành bꢋo lãnh kèm 01 bꢋn sao hoá ñơn do ngưꢓi
xuꢁt khꢂu gꢛi trꢅc tiꢆp. Trên thꢅc tꢆ xꢋy ra không ít rꢄi ro cho SGD khi khách hàng ñã
nhꢏn hàng và khi bꢐ chꢇng tꢈ vꢌ rꢠi mà hꢞ không chꢎu thanh toán. Lúc ñó SGD phꢋi
tiꢆn hành cho vay bꢦt buꢐc và sꢢ chꢎu rꢄi ro khi nhà nhꢏp khꢂu phá sꢋn, mꢁt khꢋ năng
thanh toán.
1.3. ðꢈi vꢉi nꢍ quá hꢎn trong thanh toán L/C
Phꢚn lꢉn các khách hàng có quan hꢀ tín dꢗng trong hoꢃt ñꢐng TTQT vꢉi SGD NHNo
là các doanh nghiꢀp tham gia hoꢃt ñꢐng xuꢁt nhꢏp khꢂu (XNK). Tuy nhiên, các doanh
nghiꢀp này chꢄ yꢆu là doanh nghiꢀp vꢈa và nhꢤ, vꢑn chꢄ sꢙ hꢜu còn khiêm tꢑn.
Trong phương thꢇc này, phꢚn lꢉn các doanh nghiꢀp hoꢃt ñꢐng dꢅa vào sꢅ tài trꢒ bꢍng
uy tín hay bꢍng vꢑn vay cꢄa SGD. Khi gꢖp nhꢜng khó khăn khách quan như sꢅ biꢆn
ñꢐng cꢄa giá cꢋ hàng hoá, cꢄa tꢡ giá ngoꢃi tꢀ, chính sách thuꢆ và hàng rào thuꢆ
quan,… ñã làm cho khách hàng bꢎ thua lꢥ, thꢏm chí khách hàng bꢎ phá sꢋn, không có
khꢋ năng thanh toán toàn bꢐ hay mꢐt phꢚn tiꢌn vay cho ngân hàng và do ñó ꢋnh
hưꢙng ñꢆn khꢋ năng thu hꢠi vꢑn cꢄa ngân hàng.
ðꢑi vꢉi các L/C dùng vꢑn tꢅ có kí quꢟ dưꢉi 100%, rꢄi ro vꢣn xꢋy ra vꢉi SGD do
nhiꢌu khách hàng có phương án, kinh doanh khꢋ thi nhưng trình ñꢐ quꢋn trꢎ luꢠng tiꢌn
không tꢑt nên khi ñꢆn hꢃn thanh toán, khách hàng không có khꢋ năng thanh toán, buꢐc
SGD phꢋi tiꢆn hành cho vay. Trong nhꢜng trưꢓng hꢒp như vꢏy, ngân hàng mꢁt thêm
nhiꢌu chi phí như ñiꢀn thoꢃi, thꢓi gian, nhân lꢅc… ñꢕ ñôn ñꢑc, theo dõi, làm viꢀc vꢉi
khách hàng ñꢕ thanh toán cho nưꢉc ngoài.
Bꢀng 1. Tình hình nꢁ quá hꢂn L/C tꢂi Sꢃ giao dꢄch nhꢅng năm qua
ðơn vꢒ: Nghìn USD
Năm
Tꢆng sꢇ dư
L/C chưa
thanh toán
Nꢁ quá hꢂn L/C
Tăng,giꢀm
nghìn USD
Tꢈ trꢉng
(%)
Doanh
sꢁ
%
2006
2007
2008
2009
11,363.40
676.93
-
6.0
5.4
4.5
3.8
9,884.47
9,151.50
8,507.87
536.90
408.93
324.55
-140.03
-127.97
-84.37
-20.69
-23.84
-20.63
Nguꢋn: Báo cáo tꢛng kꢁt HðKD cꢉa Sꢘ giao dꢒch NHNo 2006- 2009
Nguyên nhân cꢉa tình trꢅng trên là:
- Hoꢃt ñꢐng XNK vꢉi doanh sꢑ chưa cao, các doanh nghiꢀp NK hoꢃt ñꢐng không mꢁy
hiꢀu quꢋ, quay vòng vꢑn chꢏm, bꢎ thua lꢥ dꢣn ñꢆn không có tiꢌn trꢋ ngân hàng khi ñꢆn
hꢃn thanh toán.
- Ngân hàng bꢋo lãnh cho doanh nghiꢀp mꢙ L/C hàng nhꢏp trꢋ chꢏm chưa có phân
tích, chꢞn lꢞc kꢟ lưꢧng phát sinh nꢒ quá hꢃn, bꢐ phꢏn thꢂm ñꢎnh hꢠ sơ khách hàng
còn lꢤng lꢨo, chưa chꢖt chꢢ và chưa lưꢓng hꢆt ñưꢒc các rꢄi ro phát sinh, tꢡ lꢀ ký quꢟ
thꢁp, phꢚn giá trꢎ thanh toán L/C còn lꢃi không có giá trꢎ tài sꢋn ñꢋm bꢋo.
Thꢅc tꢆ thì nꢒ quá hꢃn L/C trong thanh toán XNK cꢄa SGD có dꢁu hiꢀu giꢋm dꢚn qua
các năm. Tuy nhiên, có thꢕ nꢒ quá hꢃn sꢢ gia tăng trꢙ lꢃi nꢆu ngân hàng không có sꢅ
ñánh giá khách hàng (ngưꢓi mꢙ L/C) mꢐt cách kꢟ lưꢧng trong viꢀc nhꢏn ñꢎnh trưꢉc
ñưꢒc hꢞ không có khꢋ năng hoꢖc không muꢑn thanh toán. Do vꢏy, rꢄi ro vꢌ tài chính
vꢣn luôn là thách thꢇc cùng vꢉi hoꢃt ñꢐng thanh toán bꢍng L/C mà SGD phꢋi ñꢑi mꢖt.
2. RꢀI RO Kꢏ THUꢐT (LꢑI CHꢒNG Tꢓ)
Rꢄi ro kꢟ thuꢏt là nhꢜng rꢄi ro do nhꢜng sai sót mang tính kꢟ thuꢏt trong quy trình
thanh toán L/C, như viꢀc các bên tham gia thꢅc hiꢀn sai mꢐt khâu trong quy trình
nghiꢀp vꢗ thanh toán hay sꢅ khác nhau giꢜa bꢐ chꢇng tꢈ thanh toán vꢉi nꢐi dung quy
ñꢎnh trong L/C. Mꢐt bꢐ chꢇng tꢈ hoàn hꢋo là cơ sꢙ ràng buꢐc trách nhiꢀm giꢜa nhà
xuꢁt khꢂu vꢉi ngân hàng, giꢜa ngân hàng phát hành vꢉi nhà xuꢁt khꢂu, giꢜa ngân
hàng phát hành và ngân hàng xác nhꢏn, giꢜa ngân hàng thanh toán và ngân hàng hoàn
trꢋ. Do ñó, các chꢄ thꢕ ñꢖc biꢀt cꢚn quan tâm tꢉi viꢀc kiꢕm tra kꢟ L/C ñꢕ ñưa ra quyꢆt
ñꢎnh trꢋ tiꢌn.
Thꢅc tꢆ, tꢈng yꢆu tꢑ tꢃo nên bꢐ chꢇng tꢈ hoàn hꢋo giꢜa các ngân hàng tham gia thanh
toán còn nhiꢌu bꢁt cꢏp, như sꢅ phù hꢒp giꢜa các NH chưa thꢑng nhꢁt, ngân hàng này
cho là hꢒp lꢀ nhưng ngân hàng khác lꢃi bꢦt lꢥi chꢇng tꢈ và dꢣn ñꢆn kꢆt quꢋ không
thꢅc hiꢀn ñưꢒc khoꢋn thanh toán, hoꢖc bꢦt lꢥi quá khꢦt khe, tꢈ ñó nꢋy sinh rꢄi ro trong
TTQT.
Chꢇng tꢈ thanh toán là ñiꢌu khoꢋn bꢦt buꢐc và vô cùng quan trꢞng trong thanh toán
L/C. Thꢅc trꢃng bꢐ chꢇng tꢈ ñưꢒc xuꢁt trình là cơ sꢙ căn bꢋn cho viꢀc tꢈ chꢑi hay
chꢁp nhꢏn thanh toán. Nhà xuꢁt khꢂu chꢦc chꢦn ñòi ñưꢒc tiꢌn khi hꢞ xuꢁt trình tꢉi
ngân hàng ñưꢒc chꢘ ñꢎnh bꢐ chꢇng tꢈ hoàn hꢋo. Vꢌ hình thꢇc, bꢐ chꢇng tꢈ hoàn hꢋo
là bꢐ chꢇng tꢈ ñꢚy ñꢄ vꢌ sꢑ lưꢒng, ñúng vꢌ nꢐi dung theo quy ñꢎnh cꢄa L/C. Lꢥi
chꢇng tꢈ xuꢁt hiꢀn trong cꢋ hàng nhꢏp lꢣn hàng xuꢁt, bao gꢠm nhꢜng lꢥi liên quan tꢉi
sꢑ lưꢒng chꢇng tꢈ; nꢐi dung chꢇng tꢈ; thꢓi hꢃn xuꢁt trình chꢇng tꢈ bꢎ chꢣm trꢊ…
2.1. ðꢈi vꢉi lꢔi chꢕng tꢖ hàng nhꢌp
ðꢑi vꢉi hàng nhꢏp, SGD ñꢇng ra làm vai trò là ngân hàng mꢙ L/C (NHPH), thꢅc hiꢀn
cam kꢆt trꢋ tiꢌn cho nhà xuꢁt khꢂu nưꢉc ngoài. ðây là nghiꢀp vꢗ ꢂn chꢇa nhiꢌu rꢄi ro,
nꢆu doanh nghiꢀp vì mꢐt lý do nào ñó mà không trꢋ ñưꢒc tiꢌn theo ñúng cam kꢆt sꢢ
gây tꢝn thꢁt cho ngân hàng cꢋ vꢌ tài chính lꢣn uy tín. Thꢅc tꢆ chꢇng tꢈ hàng nhꢏp
thưꢓng ít lꢥi do ñã qua bưꢉc kiꢕm tra cꢄa ngân hàng nưꢉc ngoài. Tuy nhiên, theo
thꢑng kê cꢄa SGD, năm 2006 có khoꢋng 18% bꢐ chꢇng tꢈ cꢄa nhà xuꢁt khꢂu nưꢉc
ngoài xuꢁt trình theo L/C do các chi nhánh cꢄa SGD phát hành có sꢅ khác biꢀt, mà
các lꢥi chꢇng tꢈ ñꢑi vꢉi hàng nhꢏp cꢄa SGD xuꢁt hiꢀn chꢄ yꢆu ꢙ khâu tiꢆp nhꢏn và
kiꢕm tra chꢇng tꢈ. Trong ñó, nhiꢌu trưꢓng hꢒp ngân hàng phꢋi tꢈ chꢑi thanh toán do
có nhiꢌu sai sót nghiêm trꢞng tꢈ phía nưꢉc ngoài như chꢇng tꢈ không ñúng ngưꢓi kí
phát, chꢇng tꢈ vꢏn tꢋi không hoàn hꢋo, mô tꢋ hàng hoá trong hoá ñơn thương mꢃi
không ñúng nhꢜng quy ñꢎnh trong L/C. Mꢖt khác, cũng có trưꢓng hꢒp các lꢥi chꢇng
tꢈ xuꢁt phát tꢈ phía NHPH ñưa ra không chính xác, và phía ngân hàng nưꢉc ngoài
không chꢁp nhꢏn. Vꢉi tꢡ lꢀ sai sót trong kiꢕm tra chꢇng tꢈ là 18%, có thꢕ thꢁy rꢍng
chꢁt lưꢒng kiꢕm tra chꢇng tꢈ hàng nhꢏp cꢄa SGD chưa cao, còn nhiꢌu hꢃn chꢆ.
2.2. ðꢈi vꢉi lꢔi chꢕng tꢖ hàng xuꢊt
ðꢑi vꢉi hàng xuꢁt thì SGD ñóng vai trò là ngân hàng thông báo L/C hay là ngân hàng
chiꢆt khꢁu. Trên thꢅc tꢆ hiꢀn nay, trong hoꢃt ñꢐng TTQT cꢄa SGD thì rꢄi ro lꢥi chꢇng
tꢈ thưꢓng phát sinh do các nguyên nhân như cán bꢐ chưa tuân thꢄ ñúng quy trình kꢟ
thuꢏt, viꢀc kiꢕm soát chꢇng tꢈ không cꢂn thꢏn, lꢏp thiꢆu chꢇng tꢈ, thiꢆu nꢐi dung, do
thꢓi gian chꢏm…
Lꢥi chꢇng tꢈ hàng xuꢁt ñang là hiꢀn tưꢒng phꢝ biꢆn ꢙ hꢚu hꢆt các doanh nghiꢀp tham
gia hoꢃt ñꢐng XNK, chꢄ yꢆu là các lꢥi chꢇng tꢈ xuꢁt trình thiꢆu vꢌ sꢑ lưꢒng, muꢐn vꢌ
thꢓi gian, không ñꢄ nꢐi dung… Tuy nhiên, tình trꢃng này có thꢕ ñưꢒc cꢋi thiꢀn nꢆu
nhà XK lꢅa chꢞn ngân hàng có kinh nghiꢀm ñꢕ ñưꢒc tư vꢁn trong ký kꢆt hꢒp ñꢠng
thương mꢃi và kiꢕm soát L/C.
Bꢀng 2. Tꢈ lꢊ lꢋi chꢌng tꢍ hàng xuꢎt tꢂi SGD NHNo
Chꢌng tꢍ xuꢎt trình
Chꢂng tꢃ phù hꢄp
Chꢂng tꢃ sai sót
Trong ñó:
Tꢈ lꢊ
25% - 32%
75% - 68%
- Sai sót do vi phꢅm hꢄp ñꢆng
- Sai sót do kꢇ năng lꢈp chꢂng tꢃ
19% - 35%
81% - 65%
Nguyên nhân cꢄa nhꢜng rꢄi ro thưꢓng gꢖp trong viꢀc kiꢕm tra chꢇng tꢈ tꢃi SGD là:
Thꢄ nhꢅt, do kiꢕm tra không hꢆt lꢥi, dꢣn tꢉi mꢁt quyꢌn tꢈ chꢑi bꢙi ngân hàng không
ñưꢒc quyꢌn tꢈ chꢑi lꢚn hai. Trưꢓng hꢒp này gây ra rꢄi ro cho cꢋ NHPH lꢣn nhà NK.
Khi ñó nhà NK có thꢕ kiꢀn ngân hàng và mꢇc ñꢐ rꢄi ro phꢗ thuꢐc vào sꢅ phân ñꢎnh
lꢥi giꢜa nhà NK và ngân hàng.
Thꢄ hai, do không thꢕ phát hiꢀn ra sai sót trên cơ sꢙ bꢐ chꢇng tꢈ không hoàn hꢋo, tꢇc
là NHPH không nêu ra lꢥi cꢄa chꢇng tꢈ, vì thꢆ buꢐc phꢋi thanh toán tiꢌn cho nưꢉc
ngoài. Nꢆu nhà NK phát hiꢀn ra lꢥi, hꢞ có quyꢌn tꢈ chꢑi trꢋ NHPH toàn bꢐ giá trꢎ cꢄa
L/C ñó. Rꢄi ro này mꢐt mình NHPH phꢋi gánh chꢎu. Loꢃi lꢥi này thưꢓng liên quan
ñꢆn sꢅ phù hꢒp giꢜa các chꢇng tꢈ vꢉi nhau vꢌ ngày phát hành, ký hꢏu, sꢑ tiꢌn, …
Thꢄ ba, do tiꢆn hành kiꢕm tra chꢇng tꢈ vưꢒt quá thꢓi hꢃn quy ñꢎnh cho phép 5 ngày
làm viꢀc cꢄa ngân hàng. ðꢕ xꢋy ra trưꢓng hꢒp này, nꢆu chꢇng tꢈ có sai sót, NHPH
mꢁt quyꢌn tꢈ chꢑi trꢋ tiꢌn, trong khi ñó, nhà NK ñưꢒc quyꢌn khưꢉc tꢈ thanh toán cho
ngân hàng ñꢑi vꢉi nhꢜng lꢥi ñó.
Thꢄ tư, do bꢐ chꢇng tꢈ hoàn hꢋo nhưng ngân hàng lꢃi bꢦt lꢥi ñꢕ tꢈ chꢑi trꢋ tiꢌn. Nꢆu
nhà NK ñꢠng ý chꢦc chꢦn sꢢ không trꢋ tiꢌn ra nưꢉc ngoài, dꢣn tꢉi nguy cơ bꢎ nhà XK
khiꢆu kiꢀn. Nhꢜng lꢥi này thưꢓng liên quan ñꢆn viꢀc ký hꢏu vꢏn ñơn.
Vꢉi thꢅc tꢆ rꢄi ro trong thanh toán L/C rꢁt lꢉn, các ngân hàng cꢚn hꢆt sꢇc quan tâm tꢉi
viꢀc kiꢕm tra chꢇng tꢈ. Chꢇng tꢈ ñưꢒc lꢏp theo L/C và chꢎu sꢅ chi phꢑi cꢄa các văn
bꢋn pháp luꢏt liên quan, thưꢓng là UCP. ðây là cơ sꢙ rꢁt cꢗ thꢕ ñꢕ kiꢕm tra, nhưng
các ngân hàng vꢣn mꢦc vào nhꢜng tình huꢑng nêu trên, dꢣn ñꢆn rꢄi ro trong thanh
toán L/C. Nguyên nhân tꢈ nhiꢌu phía, nhưng quan trꢞng nhꢁt là do trình ñꢐ cán bꢐ
TTQT cꢄa ngân hàng còn bꢁt cꢏp, chưa ñáp ꢇng yêu cꢚu công viꢀc. Thꢅc tꢆ cho thꢁy
mꢇc ñꢐ rꢄi ro phꢗ thuꢐc chꢄ yꢆu vào NHPH, ngân hàng giꢜ vai trò hꢃn chꢆ tꢑi ña rꢄi
ro cho ngân hàng và cꢋ cho nhà NK. Nhꢜng rꢄi ro trên thưꢓng chiꢆm mꢐt tꢡ lꢀ rꢁt
thꢁp ꢙ nhꢜng nưꢉc phát triꢕn, nhꢜng ngân hàng có trình ñꢐ thanh toán cao, sꢛ dꢗng
công nghꢀ hiꢀn ñꢃi, kiꢕm tra chꢇng tꢈ bꢍng máy.
3. RꢀI RO THANH KHOꢗN
Chꢘ trong trưꢓng hꢒp hãn hꢜu, rꢄi ro thanh khoꢋn mꢉi ñe doꢃn ñꢆn khꢋ năng thanh
toán cuꢑi cùng cꢄa ngân hàng. Vì vꢏy, mꢐt trong nhꢜng nhiꢀm vꢗ quan trong hàng
ñꢚu ñꢑi vꢉi nhà quꢋn trꢎ ngân hàng là bꢋo ñꢋm khꢋ năng thanh khoꢋn mꢐt cách thưꢓng
xuyên, liên tꢗc và ñꢚy ñꢄ. Mꢐt ngân hàng ñưꢒc xem là có khꢋ năng thanh khoꢋn tꢑt
nꢆu như nó có thꢕ có ñưꢒc nhꢜng khoꢋn vꢑn khꢋ dꢗng vꢉi chi phí thꢁp ñúng tꢃi thꢓi
ñiꢕm ngân hàng có nhu cꢚu. Ngân hàng có khꢋ năng thanh khoꢋn tꢑt khi nó có trong
tay mꢐt lưꢒng vꢑn khꢋ dꢗng vꢉi quy mô hꢒp lý hoꢖc ngân hàng có thꢕ nhanh chóng
huy ñꢐng vꢑn thông qua con ñưꢓng vay nꢒ hoꢖc bán tài sꢋn có khꢋ năng thanh khoꢋn
cao. Yêu cꢚu thanh khoꢋn cꢄa ngân hàng ñưꢒc xem xét trên mꢑi tương quan cung- cꢚu
tiꢌn tꢀ. Nguꢠn cung thanh khoꢋn chꢄ yꢆu cꢄa ngân hàng gꢠm:
- Tiꢌn gꢛi cꢄa khách hàng, doanh thu tꢈ các dꢎch vꢗ tiꢌn gꢛi, thanh toán nꢒ cꢄa khách
hàng, bán tài sꢋn, vay NHNN,… Nguꢠn cꢚu thanh khoꢋn chꢄ yꢆu cꢄa ngân hàng gꢠm:
Khách hàng rút tiꢌn tꢈ tài khoꢋn, yêu cꢚu vay vꢑn tꢈ nhꢜng khách hàng chꢁt lưꢒng tín
dꢗng cao, thanh toán các khoꢋn vay phi tiꢌn gꢛi, chi phí bꢍng tiꢌn và thuꢆ xuꢁt hiꢀn
trong quá trình sꢋn xuꢁt kinh doanh.
- Trong TTQT nhu cꢚu vay và mua ngoꢃi tꢀ cꢄa khách hàng là rꢁt lꢉn. ðꢖc biꢀt trong
năm 2007 thanh toán nhꢏp khꢂu qua SGD tăng 8% và xuꢁt khꢂu tăng 6% so vꢉi cùng
kỳ năm trưꢉc, trong ñó thanh toán L/C ñꢃt 566 triꢀu USD, tăng 11,5%. Thꢅc trꢃng này
khiꢆn SGD có nhꢜng lúc ñꢑi mꢖt vꢉi rꢄi ro thanh khoꢋn. Dꢅ trꢜ ngoꢃi tꢀ tiꢌn mꢖt, tiꢌn
gꢛi ngoꢃi tꢀ tꢃi NHNN cꢄa SGD còn chưa ñáp ꢇng ñưꢒc nhu cꢚu cꢄa khách hàng,
cung ngoꢃi tꢀ còn nhiꢌu lúc căng thꢔng trong khi ñó SGD chưa có nhꢜng giꢋi pháp
thích ꢇng nhꢍm thoꢋ mãn nhu cꢚu cꢄa khách hàng mꢐt cách tꢑt nhꢁt. Chi phí ñꢕ bù
ñꢦp sꢅ thiꢆu hꢗt thanh khoꢋn tương ñꢑi lꢉn, không nhꢜng vꢏy còn làm cho mꢐt lưꢒng
khách hàng không nhꢤ ñã chuyꢕn quan hꢀ thanh toán sang ngân hàng khác hoꢖc giꢋm
giá trꢎ thanh toán. Chính ñiꢌu này là nguyên nhân dꢣn ñꢆn rꢄi ro trong thanh khoꢋn
cꢄa SGD trong thꢓi gian vꢈa qua. Vì vꢏy, trong thꢓi gian tꢉi, SGD cꢚn chꢄ ñꢐng hơn
nꢜa ñꢕ tăng cung ngoꢃi tꢀ cũng như dꢅ ñoán nhu cꢚu cꢄa khách hàng ñꢕ có kꢆ hoꢃch
huy ñꢐng, dꢅ trꢜ ngoꢃi tꢀ linh hoꢃt ñꢕ ñáp ꢇng nhu cꢚu thanh toán cꢄa khách hàng
ñꢠng thꢓi giꢋm thiꢕu nhꢜng rꢄi ro thanh khoꢋn cꢄa NH.
Tài liꢊu tham khꢀo:
- Giáo trình Nghiꢉp vꢊ thanh toán quꢁc tꢋ.
- Quꢀn trꢌ rꢍi ro trong kinh doanh Ngân hàng.
- Tꢅp chí Ngân hàng các năm 2007- 2010.
- Tài liꢉu Tꢎng kꢋt hoꢅt ñꢏng TTQT cꢍa NHNo.
- Peter Rose, Ngân hàng thương mꢅi.
8 trang
09/01/2024
14680
Free
Bạn đang xem tài liệu "Rủi ro trong hoạt động thanh toán L/C tại sở giao dịch Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- rui_ro_trong_hoat_dong_thanh_toan_lc_tai_so_giao_dich_ngan_h.pdf
