Luận văn Tạo động lực lao động tại Bệnh viện Tâm thần Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI

LÊ KIM HUỆ

TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG

TẠI BỆNH VIỆN TÂM THẦN HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ NHÂN LỰC

HÀ NỘI - 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI

LÊ KIM HUỆ

TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG

TẠI BỆNH VIỆN TÂM THẦN HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản trị nhân lực

Mã số: 60340404

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ NHÂN LỰC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TSKH. NGUYỄN VIẾT VƯỢNG

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá

nhân tôi, chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào. Các

số liệu, nội dung được trình bày trong luận văn này là hoàn toàn hợp lệ và

đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Tôi xin chịu trách nhiệm về đề tài nghiên cứu của mình.

Tác giả

Lê Kim Huệ

I

MỤC LỤC

Trang

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT...................................................................... V

DANH MỤC BẢNG BIỂU.........................................................................VI

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ ........................................... VII

MỞ ĐẦU....................................................................................................... 1

1. Lý do chọn đề tài........................................................................................ 1

2. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.................................. 2

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................. 4

4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu .................................................................. 4

5. Phương pháp nghiên cứu............................................................................ 4

6. Đóng góp mới của đề tài............................................................................. 6

7. Kết cấu của luận văn .................................................................................. 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG...... 7

1.1. Một số khái niệm có liên quan .............................................................. 7

1.1.1. Nhu cầu, động lực lao động.................................................................. 7

1.1.2. Tạo động lực lao động.......................................................................... 9

1.1.3. Kích thích vật chất................................................................................ 9

1.1.4. Kích thích tinh thần ............................................................................ 10

1.2. Một số học thuyết về tạo động lực lao động ....................................... 11

1.2.1. Học thuyết nhu cầu của Abraham Maslow.......................................... 11

1.2.2. Học thuyết kỳ vọng của Victor H. Vroom .......................................... 14

1.2.3. Học thuyết công bằng của John Stacy Adams..................................... 15

1.2.4. Học thuyết tăng cường tích cực của Burrhus Frederic Skinner ........... 16

1.2.5. Vận dụng các học thuyết tạo động lực lao động.................................. 17

II

1.3. Nội dung tạo động lực lao động .......................................................... 18

1.3.1. Xác định nhu cầu................................................................................ 18

1.3.2. Xây dựng và tổ chức thực hiện các biện pháp kích thích vật chất ....... 19

1.3.3. Xây dựng và tổ chức thực hiện các biện pháp kích thích tinh thần...... 23

1.4. Đánh giá kết quả tạo động lực lao động ............................................. 26

1.4.1. Các tiêu chí đánh giá .......................................................................... 26

1.4.2. Phương pháp đánh giá ........................................................................ 28

1.5. Các nhân tố ảnh hưởng tới tạo động lực lao động............................. 29

1.5.1. Các nhân tố bên trong tổ chức ............................................................ 29

1.5.2. Các nhân tố bên ngoài tổ chức............................................................ 31

1.6. Kinh nghiệm và bài học tạo động lực lao động của một số cơ sở y tế33

1.6.1. Kinh nghiệm của một số cơ sở y tế..................................................... 33

1.6.2. Bài học rút ra cho Bệnh viện Tâm thần Hà Nội .................................. 35

Tiểu kết Chương 1...................................................................................... 36

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG TẠI

BỆNH VIỆN TÂM THẦN HÀ NỘI.......................................................... 38

2.1. Khái quát về Bệnh viện Tâm thần Hà Nội ......................................... 38

2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển Bệnh viện Tâm thần Hà Nội............. 38

2.1.2. Vị trí, chức năng của Bệnh viện Tâm thần Hà Nội.............................. 38

2.1.3. Cơ cấu tổ chức của Bệnh viện Tâm thần Hà Nội ................................ 39

2.1.4. Một vài nét về hoạt động và kết quả của Bệnh viện Tâm thần Hà Nội 39

2.1.5. Nguồn nhân lực tại Bệnh viện Tâm thần Hà Nội ................................ 40

2.2. Phân tích thực trạng tạo động lực lao động ....................................... 41

2.2.1. Thực trạng xác định nhu cầu của người lao động tại Bệnh viện Tâm

thần Hà Nội.................................................................................................. 42

2.2.2. Phân tích thực trạng tạo động lực lao động thông qua các biện pháp

kích thích vật chất ........................................................................................ 46

III

2.2.3. Phân tích thực trạng tạo động lực lao động thông qua các biện pháp

kích thích tinh thần....................................................................................... 61

2.3. Đánh giá kết quả tạo động lực lao động ............................................. 75

2.3.1. Hiệu suất sử dụng thời gian làm việc.................................................. 75

2.3.2. Năng suất, chất lượng và hiệu quả công việc ...................................... 76

2.3.3. Ý thức chấp hành kỷ luật.................................................................... 77

2.3.4. Mức độ yên tâm làm việc ................................................................... 77

2.4. Phân tích các nhân tố chính ảnh hưởng đến tạo động lực lao động . 78

2.4.1. Nhân tố bên trong............................................................................... 78

2.4.2. Nhân tố bên ngoài............................................................................... 81

2.5. Đánh giá thực trạng tạo động lực lao động........................................ 82

2.5.1. Ưu điểm.............................................................................................. 82

2.5.2. Hạn chế và nguyên nhân..................................................................... 83

Tiểu kết Chương 2...................................................................................... 86

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG TẠI BỆNH

VIỆN TÂM THẦN HÀ NỘI...................................................................... 87

3.1. Mục tiêu, phương hướng tạo động lực lao động tại Bệnh viện Tâm

thần Hà Nội................................................................................................. 87

3.1.1. Mục tiêu ............................................................................................. 87

3.1.2. Phương hướng.................................................................................... 88

3.2. Một số giải pháp tạo động lực lao động tại Bệnh viện Tâm thần Hà

Nội ............................................................................................................... 88

3.2.1. Hoàn thiện công tác xác định nhu cầu của người lao động.................. 88

3.2.2. Hoàn thiện hệ thống lương, phụ cấp ................................................... 89

3.2.3. Hoàn thiện công tác thưởng - phạt...................................................... 92

3.2.4. Hoàn thiện chế độ phúc lợi................................................................. 93

3.2.5. Hoàn thiện công tác phân công công việc........................................... 94

IV

3.2.6. Hoàn thiện công tác đánh giá thực hiện công việc .............................. 98

3.2.7. Hoàn thiện công tác tạo môi trường, điều kiện lao động thuận lợi cho

NLĐ............................................................................................................. 99

3.2.8. Hoàn thiện công tác tạo cơ hội đào tạo, phát triển nhân lực và thăng tiến

cho NLĐ .................................................................................................... 102

3.2.9. Đổi mới tư duy lãnh đạo, quản lý...................................................... 103

3.2.10. Hoàn thiện công tác đánh giá kết quả tạo động lực lao động........... 104

3.3. Khuyến nghị....................................................................................... 105

3.3.1. Khuyến nghị đối với Nhà nước......................................................... 105

3.3.2. Khuyến nghị đối với Sở Y tế Hà Nội................................................ 107

Tiểu kết Chương 3.................................................................................... 108

KẾT LUẬN............................................................................................... 109

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................. 111

PHỤ LỤC.................................................................................................. 114

V

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

TỪ VIẾT TẮT

NLĐ

NỘI DUNG ĐẦY ĐỦ

Người lao động

Bệnh viện

BV

LĐHĐ

BHXH

BHYT

BHTN

Lao động hợp đồng

Bảo hiểm xã hội

Bảo hiểm y tế

Bảo hiểm thất nghiệp

VI

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Trang

Bảng 2.1: Kết quả khám chữa bệnh, điều trị bệnh nhân nội - ngoại trú......... 40

Bảng 2.2: Tình hình nhân lực giai đoạn 2011-2014...................................... 40

Bảng 2.3: Hệ thống nhu cầu của NLĐ.......................................................... 43

Bảng 2.4: Bảng hệ số chi tiền lương tăng thêm năm 2014............................ 47

Bảng 2.5: Tiền lương bình quân từ 2010-2014 ............................................. 47

Bảng 2.6: Các tiêu chí ảnh hưởng đến tăng lương của NLĐ......................... 52

Bảng 2.7: Sự tác động của tiền lương tới động lực lao động của NLĐ ......... 53

Bảng 2.8: Đánh giá của NLĐ về công tác thưởng - phạt............................... 57

Bảng 2.9: Sự hài lòng của NLĐ về chế độ phúc lợi...................................... 60

Bảng 2.10: Đánh giá của NLĐ về công tác phân công công việc.................. 62

Bảng 2.11. Mức độ hài lòng với công việc hiện tại phân theo nhóm NLĐ.... 63

Bảng 2.12: Tổng hợp số lượt đào tạo từ năm 2010-2014.............................. 68

Bảng 2.13: Đánh giá của NLĐ về công tác đào tạo, phát triển nhân lực ....... 69

Bảng 2.14: Mức độ quan trọng của các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thăng

tiến .............................................................................................. 70

Bảng 2.15: Đánh giá của NLĐ về công tác thăng tiến .................................. 71

Bảng 2.16: Đánh giá của NLĐ về công tác tạo điều kiện, môi trường làm việc

thuận lợi ...................................................................................... 73

Bảng 2.17: Năng suất lao động bình quân tính theo giá trị từ 2010-2014...... 76

Bảng 2.18: Thống kê chỉ tiêu đánh giá ý thức chấp hành kỷ luật.................. 77

Bảng 2.19: Thống kê chỉ tiêu đánh giá mức độ yên tâm làm việc................. 77

Bảng 2.20: Cơ cấu nhân lực theo trình độ giai đoạn 2010-2014 ................... 79

VII

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ

Trang

Hình 1.1: Tháp nhu cầu của A.Maslow ........................................................ 11

Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức BV Tâm thần Hà Nội.......................................... 39

Biểu đồ 2.1: Tính thỏa đáng của hệ thống tiền lương.................................... 48

Biểu đồ 2.2: Tính công bằng trong trả lương................................................ 49

Biểu đồ 2.3. Tính công khai, khách quan của hệ thống tiền lương................ 51

Biểu đồ 2.4: Đánh giá của NLĐ về sự công bằng, khách quan của hệ thống

đánh giá viên chức tại BV Tâm thần Hà Nội ............................ 65

1

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Trong thời đại ngày nay, nguồn nhân lực ngày càng đóng vai trò quan

trọng đối với mỗi quốc gia và là yếu tố quyết định sự phát triển kinh tế, văn

hóa, xã hội, khẳng định vị thế dân tộc trên trường quốc tế. Đối với mỗi tổ

chức, nguồn lực con người là yếu tố đầu vào quan trọng quyết định sự thành

bại của tổ chức, đồng thời là cơ sở giúp tổ chức phát triển bền vững bên cạnh

các yếu tố như tài chính, cơ sở vật chất,... Trong xu thế toàn cầu hóa và hội

nhập kinh tế quốc tế đang diễn ra vô cùng mạnh mẽ, môi trường cạnh tranh

ngày càng trở nên gay gắt giữa các tổ chức đòi hỏi tổ chức phải xây dựng cho

mình một đội ngũ nhân lực chất lượng cao, làm việc hiệu quả nhằm phát huy

thế mạnh của tổ chức để giành được lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

Bệnh viện Tâm thần Hà Nội là đơn vị sự nghiệp công lập, trực thuộc Sở

Y tế Hà Nội và là Bệnh viện chuyên khoa đầu ngành tâm thần của Thành phố

Hà Nội có nhiệm vụ chăm sóc và bảo vệ sức khỏe tâm thần cho nhân dân Thủ

đô với quy mô 430 giường bệnh nội trú; quản lý, điều trị cho trên 10.000 bệnh

nhân tại cộng đồng. Để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, nâng cao chất

lượng khám chữa bệnh nhằm tạo uy tín, thương hiệu trong lĩnh vực điều trị

bệnh tâm thần, thu hút bệnh nhân góp phần tăng nguồn thu cải thiện đời sống

vật chất và tinh thần cho NLĐ, nguồn lực con người được lãnh đạo Bệnh viện

đánh giá có vai trò quan trọng trong hoạt động của đơn vị. Tuy nhiên, trải qua

hơn 50 năm xây dựng và phát triển trong điều kiện còn nhiều khó khăn cả về

kinh phí và quan niệm xã hội, lực lượng Bác sĩ cũng như nhân viên y tế có

trình độ cao còn rất thiếu và yếu nên việc sử dụng nguồn nhân lực của Bệnh

viện một cách hiệu quả luôn được lãnh đạo Bệnh viện quan tâm. Để đạt được

điều đó, Bệnh viện phải có cách thức và phương pháp thích hợp nhằm tạo

2

động lực thúc đẩy nhân viên làm việc tích cực, sáng tạo.

Qua thời gian làm việc tại Bệnh viện Tâm thần Hà Nội, nhận thức được

tầm quan trọng của công tác tạo động lực lao động và với mong muốn tìm ra

phương hướng, giải pháp tạo động lực cho NLĐ trong Bệnh viện nên sau một

thời gian nghiên cứu, tìm hiểu, tác giả đã chọn đề tài: “Tạo động lực lao

động tại Bệnh viện Tâm thần Hà Nội” cho luận văn thạc sĩ của mình.

2. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Ở Việt Nam, những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về tạo

động lực cho NLĐ ở các khu vực, thành phần kinh tế khác nhau; điều này

chứng tỏ công tác tạo động lực lao động đang ngày càng được nhiều tổ chức

quan tâm; có thể kể đến một số công trình nghiên cứu như:

Lê Thị Kim Chi (2002), Luận án Tiến sĩ Triết học Vai trò động lực của

nhu cầu và vấn đề chủ động định hướng hoạt động của con người trên cơ sở

nhận thức các nhu cầu, Viện Triết học, Hà Nội. Luận án nghiên cứu nhu cầu

và vai trò động lực của nó trong sự phát triển xã hội; chủ động định hướng

hoạt động của con người trên cơ sở nhận thức các nhu cầu; những nhu cầu cấp

bách ở Việt Nam hiện nay cần tập tập trung giải quyết nhằm tạo động lực cho

sự phát triển.

Phan Thanh Khôi (1992), Luận án Phó tiến sĩ Triết học Động lực của

trí thức trong lao động sáng tạo ở nước ta hiện nay, Học viện Nguyễn Ái

Quốc, Hà Nội. Luận án xác định những yếu tố và việc hình thành, tăng cường

những yếu tố với tính cách là động lực trực tiếp nhằm thúc đẩy tính tích cực

sáng tạo trong lao động của tri thức nước ta hiện nay.

Lê Đình Lý (2012), Luận án Tiến sĩ Chính sách tạo động lực cho cán

bộ công chức cấp xã (nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Nghệ An), Trường Đại học

Kinh tế quốc dân Hà Nội. Luận án trình bày những vấn đề cán bộ, công chức

cấp xã và chính sách tạo động lực cho cán bộ, công chức cấp xã. Thực trạng

3

động lực và chính sách tạo động lực cho cán bộ, công chức cấp xã (nghiên

cứu trên địa bàn tỉnh Nghệ An). Quan điểm và một số giải pháp hoàn thiện

chính sách tạo động lực lao động cho cán bộ, công chức cấp xã.

Nguyễn Thế Phong (2010), Luận án Tiến sĩ Kinh tế Phát triển nguồn

nhân lực trong các doanh nghiệp nhà nước kinh doanh nông sản khu vực phía

Nam, Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, TP Hồ Chí Minh.

Luận án đã phân tích thực trạng nguồn nhân lực và các công cụ phát triển

nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp nhà nước kinh doanh nông sản khu

vực phí Nam, đề xuất các giải pháp phát triển.

Vũ Thị Uyên (2008), Luận án Tiến sĩ Tạo động lực cho lao động quản

lý trong các doanh nghiệp Nhà nước ở Hà Nội đến năm 2020, Trường Đại

học Kinh tế quốc dân, Hà Nội. Luận án hệ thống hóa những lý luận cơ bản về

vai trò lao động quản lý trong doanh nghiệp. Hệ thống đề xuất về động lực,

tạo động lực trong lao động, các yếu tố và biện pháp tạo động lực. Phân tích,

đánh giá thực trạng động lực, các yếu tố tạo động lực. Đề xuất những giải

pháp nhằm tạo động lực cho lao động quản lý trong các doanh nghiệp nhà

nước.

Cẩm nang kinh doanh Harvard (2006), Tuyển dụng và đãi ngộ người

tài, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, TP Hồ Chí Minh đề cập đến

vấn đề tuyển dụng và đãi ngộ người tài, tạo động lực lao động để người tài

hăng say làm việc, gắn bó với tổ chức tạo thành sức mạnh cạnh tranh cho

doanh nghiệp vượt qua khó khăn và cạnh trang với các đối thủ trên thị trường.

Liên quan đến nội dung tạo động lực lao động trong doanh nghệp, tổ

chức còn nhiều nghiên cứu khác đã được công bố, song đề tài liên quan đến

“Tạo động lực lao động tại Bệnh viện Tâm thần Hà Nội” thì chưa có một

công trình nghiên cứu nào đã được công bố.

4

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích

Đề xuất phương hướng, giải pháp tạo động lực lao động cho người lao

động tại Bệnh viện Tâm thần Hà Nội.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về tạo động lực lao động;

- Phân tích thực trạng tạo động lực lao động tại Bệnh viện Tâm thần Hà

Nội;

- Một số đề xuất về phương hướng, giải pháp tạo động lực lao động tại

Bệnh viện tâm thần Hà Nội.

4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu:

Tạo động lực lao động trong tổ chức.

4.2. Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi về không gian: Bệnh viện Tâm thần Hà Nội;

- Phạm vi về thời gian: Giai đoạn nghiên cứu: Từ năm 2010 đến 2014:

Từ khi Bệnh viện Tâm thần Hà Nội được nâng hạng thành Bệnh viện Chuyên

khoa hạng I; Giai đoạn áp dụng: Từ năm 2016 đến năm 2020.

5. Phương pháp nghiên cứu

5.1. Nguồn thông tin:

5.1.1. Thông tin thứ cấp:

- Vấn đề lý luận được đúc rút từ các giáo trình, tài liệu chuyên ngành

trong nước, các văn bản pháp luật của Nhà nước Việt Nam.

- Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu thu thập từ các tài liệu, thông tin nội

bộ từ các khoa, phòng thuộc BV Tâm thần Hà Nội trong giai đoạn 2010-2014.

5.1.2. Thông tin sơ cấp

Luận văn tiến hành lấy ý kiến cán bộ lãnh đạo, quản lý, NLĐ thông qua

5

việc sử dụng bảng hỏi, câu hỏi phỏng vấn.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học:

Phương pháp thống kê: Thống kê số liệu của Bệnh viện Tâm thần Hà

Nội có liên quan đến công tác tạo động lực lao động;

Phương pháp phân tích tổng hợp: Phân tích các báo cáo, tổng hợp số

liệu liên quan đến tình hình hoạt động của Bệnh viện Tâm thần Hà Nội;

Phương pháp so sánh: sử dụng phương pháp so sánh để đối chiếu số

liệu giữa các năm của Bệnh viện Tâm thần Hà Nội, so sánh công tác tạo động

lực lao động tại Bệnh viện Tâm thần Hà Nội và một số đơn vị cùng ngành y tế

Hà Nội.

Phương pháp điều tra xã hội học: Điều tra bằng bảng hỏi, phỏng vấn.

5.2.1. Phương pháp thu thập thông tin:

- Đối với thông tin thứ cấp: phương pháp nghiên cứu tài liệu, phương

pháp thống kê.

- Đối với thông tin sơ cấp: phương pháp điều tra xã hội học thông qua

bảng hỏi, câu hỏi phỏng vấn.

Phương pháp điều tra thông qua bảng hỏi:

+ Đối tượng điều tra: NLĐ trong BV Tâm thần Hà Nội;

+ Nội dung bảng hỏi: bảng hỏi chia làm 04 phần: Phần 1: thông tin về

người được khảo sát, Phần 2: xác định nhu cầu của NLĐ, Phần 3: kích thích

vật chất, Phần 4: kích thích tinh thần.

Tổng số bảng hỏi được tiến hành điều tra: 110 (trong tổng số 380

NLĐ). Bảng hỏi được phát đến tận tay NLĐ, có hướng dẫn cụ thể, chia ra 04

phần: phần thông tin về người được khảo sát, phần xác định nhu cầu của

NLĐ, phần kích thích vật chất, phần kích thích tinh thần. Tổng số bảng hỏi

phát ra: 110; tổng số bảng hỏi thu về: 110; số bảng hỏi hợp lệ: 110. Đối tượng

6

điều tra: Cán bộ lãnh đạo, quản lý: 15 người, viên chức chuyên môn: 70

người, lao động phổ thông: 25 người.

Phương pháp điều tra qua câu hỏi phỏng vấn: đối tượng là cán bộ lãnh

đạo, quản lý bệnh viện, khoa/phòng.

5.2.2. Phương pháp xử lý thông tin:

Phương pháp xử lý thông tin được dùng là phương pháp phân tích tổng

hợp, so sánh. Kết quả điều tra được tác giả sử dụng phần mềm Microsoft

Excel để thống kê, tổng hợp số liệu.

6. Đóng góp mới của đề tài

Luận văn góp phần phân tích thực trạng tạo động lực tại Bệnh viện

Tâm thần Hà Nội và đề xuất những phương hướng, giải pháp khắc phục

những mặt còn tồn tại trong công tác tạo động lực tại Bệnh viện.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,

Luận văn được kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về tạo động lực lao động

Chương 2: Thực trạng tạo động lực lao động tại Bệnh viện Tâm thần

Hà Nội

Chương 3: Giải pháp tạo động lực lao động tại Bệnh viện Tâm thần Hà

Nội.

7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG

1.1. Một số khái niệm có liên quan

Công tác tạo động lực lao động đang là mối quan tâm của rất nhiều nhà

lãnh đạo và quản lý bởi kích thích lao động có thể giúp tăng năng suất lao

động nhằm tạo ra lợi nhuận cao hơn, hiệu quả hoạt động của tổ chức cao hơn

trên cơ sở trang thiết bị và vốn sẵn có.

Khi tham gia vào quá trình lao động, các yếu tố thuộc về cá nhân NLĐ

cũng đóng góp một phần quan trọng trong việc tạo động lực làm việc cho

chính họ để đạt được kết quả công việc tốt với năng suất lao động cao như:

nhu cầu, động cơ lao động, động lực lao động, các quan niệm về giá trị, lý

tưởng…

Nhu cầu tạo ra động cơ lao động, khi nhu cầu được đáp ứng ở một mức

độ nào đó thì NLĐ nhận được lợi ích, mà chính lợi ích tạo ra động lực lao

động, lợi ích đạt được càng cao thì động lực lao động càng lớn.

Muốn tạo động lực lao động thì tổ chức phải có những biện pháp, cách

ứng xử nhằm tạo ra động lực lao động.

Để hiểu rõ hơn về tạo động lực lao động, việc phân tích các yếu tố liên

quan đến tạo động lực lao động là hết sức cần thiết.

1.1.1. Nhu cầu, động lực lao động

1.1.1.1. Nhu cầu

Năng suất, chất lượng lao động của mỗi NLĐ khác nhau bởi họ có động

cơ lao động khác nhau, động cơ lao động càng cao thì năng suất, chất lượng

lao động càng cao và ngược lại.

“Động cơ lao động của NLĐ xuất phát từ việc mong muốn thỏa mãn

các nhu cầu thiết yếu cơ bản của NLĐ như: nhu cầu ăn, mặc, ở, đi lại, phát

triển, được tôn trọng…” [4, tr142].

8

Hiểu một cách khác, động cơ là mục đích chủ quan của hoạt động con

người (cộng đồng, tập thể, xã hội), là động lực thúc đẩy con người hành động

nhằm đáp ứng các nhu cầu đặt ra.

“Nhu cầu được hiểu là sự không đầy đủ về vật chất hay tinh thần mà

làm cho một số hệ quả (tức là hệ quả của việc thực hiện nhu cầu) trở nên hấp

dẫn” [21, tr.88].

Nhu cầu gắn liền với sự tồn tại và phát triển của con người cũng như

cộng đồng và tập thể xã hội. Hệ thống nhu cầu rất phong phú và đa dạng,

song cơ bản, nó được chia thành 02 nhóm chính là: Nhu cầu vật chất và nhu

cầu tinh thần.

Nhu cầu vật chất: là những nhu cầu sinh lý như ăn, mặc, ở, đi lại…

Nhu cầu tinh thần: là những nhu cầu xã hội (nhu cầu giao tiếp), nhu cầu

được tôn trọng, nhu cầu tự hoàn thiện…

Nội hàm của các nhu cầu này luôn vận động, biến đổi và cùng với thời

gian, có thể phát sinh thêm các nhu cầu mới.

NLĐ luôn mong muốn được thỏa mãn càng nhiều nhu cầu càng tốt,

nhưng việc thỏa mãn chúng phụ thuộc vào nhiều yếu tố và không phải lúc nào

họ cũng được thỏa mãn nhu cầu đầy đủ.

Mức độ đáp ứng các nhu cầu vật chất và tinh thần do công việc tạo ra

đó gọi là lợi ích mà NLĐ nhận được. Có 2 dạng lợi ích đó là lợi ích vật chất

và lợi ích tinh thần; trong hầu hết trường hợp, lợi ích càng cao thì động lực

lao động càng lớn.

1.1.1.2. Động lực lao động

“Động lực lao động là sự khao khát và tự nguyện của NLĐ để tăng

cường nỗ lực nhằm hướng tới việc đạt các mục tiêu của tổ chức” [12, tr 128].

Như vậy cũng có thể hiểu: động lực lao động xuất phát từ trong nội tâm

của NLĐ chứ không phải xuất phát từ bất kỳ một sự cưỡng chế nào, nó không

9

biểu hiện bằng lời nói mà qua các hành động cụ thể.

Động lực lao động không phải là tính cách cá nhân, nó có thể thay đổi

thường xuyên phụ thuộc vào các yếu tố khách quan trong công việc và trong

trường hợp các nhân tố khác không thay đổi, động lực lao động cao sẽ dẫn

đến năng suất và hiệu quả công việc cao hơn.

1.1.2. Tạo động lực lao động

“Tạo động lực lao động là tổng hợp các biện pháp và cách ứng xử của

tổ chức, của các nhà quản lý nhằm tạo ra sự khao khát và tự nguyện của NLĐ

cố gắng phấn đấu để đạt được các mục tiêu của tổ chức” [4, 145].

Như vậy, vấn đề tạo động lực lao động chủ yếu là vấn đề thuộc về sự

chủ động của tổ chức. Để tạo được động lực lao động cho NLĐ, tổ chức phải

đưa ra những chính sách, cách thức triển khai những chính sách đó để NLĐ

thực hiện nó một cách tự nguyện và tổ chức phải làm sao để NLĐ thực hiện

được những ước mơ, hoài bão, kế hoạch trong tương lai của họ, giúp họ thỏa

mãn nhu cầu, đạt được những lợi ích nhất định.

Để tạo được sự phát triển trong tương lai, tổ chức không thể không

quan tâm đến vấn đề tạo động lực lao động. Tuy nhiên, tổ chức sẽ phải lựa

chọn những vấn đề ưu tiên giải quyết trước trong phạm vi nguồn lực hạn chế

của mình để các phương pháp tạo động lực lao động có thể thực hiện được và

đạt được mục tiêu của tổ chức.

Các biện pháp tạo động lực lao động được đặt ra có thể là các đòn bẩy

kích thích vật chất và kích thích tinh thần.

1.1.3. Kích thích vật chất

Kích thích vật chất là những biện pháp kích thích lao động sử dụng các

biện pháp có liên quan đến tài chính để giúp cho NLĐ đảm bảo cuộc sống của

họ và gia đình họ như: tiền lương, phụ cấp lương, tiền thưởng, các chế độ

phúc lợi…

10

Kích thích vật chất là một động lực quan trọng thúc đẩy NLĐ làm việc

nhiệt tình, có trách nhiệm, phấn đấu nâng cao hiệu quả công việc.

Tiền lương được sử dụng như một công cụ cơ bản để kích thích vật

chất đối với NLĐ bởi tiền lương là bộ phận chủ yếu trong thu nhập và biểu

hiện rõ ràng nhất lợi ích kinh tế của NLĐ, nó nên được sử dụng như là một

đòn bẩy kinh tế mạnh mẽ nhất để kích thích NLĐ. Tiền lương phải được trả

thỏa đáng so với sự đóng góp của NLĐ và phải công bằng.

Sử dụng hợp lý các hình thức khuyến khích vật chất như: tăng lương

tương xứng với việc thực hiện công việc, tiền thưởng, các hình thức trả công

khuyến khích, chế độ phúc lợi… để nâng cao sự nỗ lực và thành tích lao động

của NLĐ.

1.1.4. Kích thích tinh thần

Kích thích tinh thần là những biện pháp kích thích lao động sử dụng

các biện pháp phi tài chính để thỏa mãn nhu cầu tinh thần của NLĐ như: phân

công công việc hợp lý; đánh giá thực hiện công việc công bằng, khách quan;

tạo cơ hội đào tạo, phát triển nhân lực và thăng tiến cho người lao động; tạo

điều kiện và môi trường làm việc thuận lợi cho NLĐ, tạo ra phong cách quản

lý và giao tiếp với nhân viên hiệu quả…

Trên thực tế không thể tách rời các đòn bẩy kích thích vật chất và tinh

thần với nhau bởi khi NLĐ được kích thích vật chất thì họ sẽ được thỏa mãn

những nhu cầu vật chất của mình, từ đó tinh thần của NLĐ sẽ được thúc đẩy

nếu họ đạt thành tích cao và ngược lại, khi NLĐ được kích thích về tinh thần,

họ sẽ làm việc với tinh thần thoải mái hơn từ đó dẫn đến việc họ sẽ đạt được

thành tích cao trong công việc và được hưởng thu nhập cao. Điều này cho

thấy, việc thực hiện kết hợp các đòn bẩy kích thích vật chất và tinh thần sẽ tạo

ra kết quả thực hiện công việc cao do sự “cộng hưởng” của hai loại đòn bẩy

này.