Luận văn Tạo động lực lao động tại Hệ thống giáo dục Vinschool
LỜI CAM ĐOAN
Tác giả xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của cá
nhân tác giả được thực hiện dưới dự hướng dẫn khoa học của TS. Ngô Anh
Cường. Các số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận văn
này trung thực. Tác giả xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình.
Hà Nội, ngày 11 tháng 08 năm 2019
Học viên
Trần Công Tú
LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành nhất, tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS.
Ngô Anh Cường là người trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình tác giả trong
suốt quá trình thực hiện đề tài này.
Tác giả cũng gửi lời cảm ơn tới Ban Giám đốc, Ban chủ nhiệm và tất cả
các thầy, cô trong khoa Quản trị nhân lực - Trường Đại học Lao động xã hội
đã trang bị kiến thức và tạo mọi điều kiện thuận lợi trong thời học tập và thực
hiện luận văn tại Học viện.
Tác giả trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo, Ban giám hiệu Hệ thống giáo
dục Vinschool đã giúp đỡ và tạo điều kiện để tác giả hoàn thành việc thu thập
số liệu phục vụ luận văn này.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày 11 tháng 08 năm 2019
Học viên
Trần Công Tú
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ............................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài.............................................................................................1
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.......................................................2
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu. .....................................................................3
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu...................................................................4
5. Phương pháp nghiên cứu.................................................................................4
6. Những đóng góp mới của luận văn..................................................................5
CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TẠO ĐỘNG LỰC TRONG ....................6
DOANH NGHIỆP...............................................................................................6
1.1 Các khái niệm cơ bản.................................................................................6
1.1.1 Động cơ lao động.................................................................................6
1.1.2 Nhu cầu................................................................................................6
1.1.3 Lợi ích .................................................................................................6
1.1.4 Động lực lao động................................................................................7
1.1.5 Tạo động lực lao động..........................................................................7
1.2 Các học thuyết về tạo động lực lao động....................................................8
1.2.1 Học thuyết nhu cầu của Maslow (Abraham Maslow) ..........................8
1.2.2 Học thuyết về sự tăng cường tích cực (B.F.Skinner)..........................10
1.2.3 Học thuyết công bằng (J.Stacy Adams).................................................11
1.3 Nội dung của tạo động lực lao động........................................................11
1.3.1 Xác định nhu cầu của người lao động ...............................................11
1.3.2 Tạo động lực thông qua yếu tố tài chính ...........................................12
1.3.3 Tạo động lực thông qua yếu tố phi tài chính .....................................16
1.3.3.1 Môi trường và điều kiện làm việc ......................................................... 16
1.3.3.2. Tạo động lực thông qua chế độ phúc lợi .............................................. 17
1.3.3.3. Phân tích công việc, đánh giá công việc............................................... 18
1.3.3.4. Tạo động lực thông qua đào tạo và phát triển nguồn nhân lực ............. 20
1.4 Các tiêu chí đánh giá kết quả tạo động lực lao động ...............................22
1.4.1 Kết quả công việc của người lao động..................................................22
1.4.2 Thái độ và hành vi của người lao động.................................................23
1.4.3 Yếu tố kích thích người lao động..........................................................24
1.5 Các nhân tố ảnh hưởng tới động lực lao động .........................................24
1.5.1 Nhân tố thuộc về cá nhân người lao động.............................................24
1.5.2 Nhân tố thuộc về doanh nghiệp ............................................................27
1.5.3 Nhân tố thuộc môi trường bên ngoài ....................................................29
1.6 Kinh nghiệm tạo động lực của một số doanh nghiệp ..................................30
1.6.1 Kinh nghiệm tạo động lực cho người lao động của tập đoàn FPT..........30
1.6.2 Kinh nghiệm tạo động lực cho người lao động tại Hệ thống cổ phần
Bưu chính viễn thông Viettel..........................................................................31
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG TẠI HỆ
THỐNG GIÁO DỤC VINSCHOOL
2.1 Tổng quan về Hệ thống giáo dục Vinschool ................................................36
2.1.1 Tóm lược quá trình hình thành và phát triển..........................................36
2.1.2 Sơ đồ tổ chức bộ máy ...........................................................................37
2.2 Phân tích thực trạng tạo động lực lao động tại Hệ thống giáo dục
Vinschool..........................................................................................................37
2.2.1. Thực trạng xác định nhu cầu của người lao động tại hệ thống giáo
dục Vinschool................................................................................................37
2.2.2 Tạo động lực thông qua yếu tố kích thích tài chính..............................38
2.2.3. Tạo động lực thông qua yếu tố kích thích phi tài chính.......................44
2.2.4. Kết quả khảo sát về tạo động lực cho người lao động tại hệ thống
giáo dục Vinschool ........................................................................................51
2.3. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tạo động lực lao động tại hệ thống
giáo dục Vinschool ...........................................................................................66
2.3.1. Các nhân tố thuộc về cá nhân người lao động......................................... 66
2.3.2. Các nhân tố thuộc về môi trường bên trong Hệ thống............................. 68
2.2.3. Các nhân tố thuộc về môi trường bên ngoài Hệ thống ............................ 73
2.4. Đánh giá chung về tạo động lực lao động cho người lao động tại hệ
thống giáo dục Vinschool ................................................................................ 77
2.4.1. Những ưu điểm ................................................................................... 77
2.4.2. Các hạn chế và nguyên nhân............................................................... 78
2.4.2.1. Các hạn chế còn tồn tại....................................................................... 78
2.4.2.2. Nguyên nhân của những hạn chế ........................................................ 80
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG TẠI..................... 81
HỆ THỐNG GIÁO DỤC VINSCHOOL.......................................................... 81
3.1 Phương hướng tạo động lực lao động tại Hệ thống giáo dục Vinschool81
3.1.1 Mục tiêu phát triển của Hệ thống.......................................................... 81
3.1.2 Định hướng tạo động lực lao động........................................................ 82
3.2 Một số giải pháp nhằm tạo động lực lao động tại Hệ thống giáo dục
Vinschool......................................................................................................... 82
3.2.1 Giải pháp về xác định nhu cầu............................................................. 82
3.2.2 Giải pháp tạo động lực thông qua yếu tố kích thích tài chính.............. 84
3.2.2.1. Hoàn thiện công tác phân tích công việc.............................................. 84
3.2.2.2 . Đổi mới công tác đánh giá thực hiện công việc................................... 84
3.2.2.3 Hoàn thiện công tác tiền lương gắn với kết quả thực hiện công việc..... 87
3.2.2.4. Xây dựng chế độ khen thưởng và phúc lợi phù hợp............................ 87
3.2.3. Giải pháp tạo động lực thông qua yếu tố kích thích phi tài chính....... 90
3.2.3.1 . Xây dựng môi trường làm việc thuận lợi ............................................ 90
3.2.3.2 . Tăng cường các biện pháp kích thích tinh thần cho người lao động.... 92
KẾT LUẬN...................................................................................................... 94
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................... 95
PHỤ LỤC ........................................................................................................ 98
PHỤ LỤC 1: PHIẾU KHẢO SÁT ĐỘNG LỰC LÀM VIỆC CỦA CÁN BỘ
NHÂN VIÊN TẠI VINSCHOOL..................................................................... 98
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt
STT
Diễn giải
1
2
NXB
Nhà xuất bản
GS/PGS/TS/Th.S
Giáo sư/Phó giáo sư/Tiến
Sĩ/Thạc sĩ
3
CNH-HĐH
Công nghiệp hóa – Hiện đại
hóa
4
5
6
7
NLĐ
CBNV
Người lao động
Cán bộ nhân viên
Hợp đồng lao động
HĐLĐ
BHXH/BHYT/BHTN
Bảo hiểm xã hội/ Bảo hiểm y
tế/ Bảo hiểm thất nghiệp
8
CBLĐ
KPIs
COT
PTLC
CLB
Cán bộ lãnh đạo
Chỉ số hiệu quả
9
10
11
12
Bảng dự giờ giáo viên
Phổ thông liên cấp
Câu lạc bộ
DANH MỤC BẢNG BIỂU
2.1.2 Sơ đồ tổ chức bộ máy .......................................................................... 37
Hình 2.1: Sơ đồ tổ chức bộ máy của Hệ thống giáo dục Vinschool ............. 37
Bảng 2.2: So sánh các chế độ với các trường quốc tế khác........................... 38
trên địa bàn Hà Nội ...................................................................................... 38
Bảng 2.3: Bảng thống kê tạo động lực thông qua xây dựng tiêu chuẩn,........ 44
Bảng 2.4: Bảng thống kê phân công bố trí lao động ..................................... 45
Bảng 2.5: Bảng thống kê tạo động lực thông qua xây dựng tiêu chuẩn,........ 46
vị trí việc làm ............................................................................................... 46
Bảng 2.6: Bảng thống kê tạo môi trường làm việc thân thiện ....................... 47
và điều kiện làm việc thuận lợi..................................................................... 47
Bảng 2.7: Bảng thống kê tạo cơ hội thăng tiến cho người lao động .............. 48
Bảng 2.8: Bảng thống kê tạo động lực thông qua các hoạt động giao lưu văn
hóa văn nghệ,… ........................................................................................... 49
Biểu đồ 2.1: Biểu đồ thể hiện động lực được thăm khám và chăm lo sức khoẻ
thường xuyên ............................................................................................... 50
Bảng 2.8: Bảng thống kê tạo mức độ hài lòng của người lao động trong...... 52
Bảng 2.9: Bảng thống kê năng suất, chất lượng và hiệu quả công việc......... 55
Bảng 2.10: Bảng thống kê sự gắn bó của người lao động với hệ thống......... 58
Bảng 2.11: Tỉ lệ nghỉ việc trung bình ........................................................... 61
mỗi năm tại Hệ thống giáo dục Vinschool.................................................... 61
Bảng 2.12: Bảng thống kê tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người lao
động ............................................................................................................. 62
Bảng 2.13: Bảng thống kê giờ về của toàn bộ CBNV tại hệ thống giáo dục
Vinschool từ 1/3 – 1/6/2018 ......................................................................... 64
Bảng 2.14: Bảng khảo sát nhu cầu và các mức độ nhu cầu........................... 75
của người lao động trong hệ thống giáo dục Vinschool ............................... 75
Bảng 3.1: Xác định nhu cầu thay đổi trong tạo động lực của người lao động
tại Hệ thống giáo dục Vinschool................................................................... 83
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong xã hội hiện nay, con người là yếu tố quan trọng quyết định đến
sự tồn tại và phát triển của đất nước nói chung và của mỗi tổ chức nói riêng.
Đối với 1 doanh nghiệp, nguồn nhân lực chính là linh hồn cho sự phát triển,
doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường hiện nay
đòi hỏi các nhà quản lý phải biết khai thác sử dụng nguồn nhân lực của mình
một cách hiệu quả. Muốn vậy thì cần nghiên cứu tìm hiểu về nhu cầu về lợi
ích vật chất, lợi ích tinh thần của người lao động nhằm kích thích cho người
lao động có thể phát huy được hết tiềm năng của họ.
Hệ thống giáo dục Vinschool ngay từ khi thành lập đã đề ra sứ mệnh
của riêng mình và kỳ vọng về sự nghiệp đổi mới giáo dục toàn diện. Một ngôi
trường Việt Nam mang đẳng cấp giáo dục quốc tế, là “Nơi ươm mầm tinh
hoa” của các thế hệ học sinh Việt Nam. Với những bước đi tiên phong về sự
cải cách của mình, hệ thống giáo dục Vinschool đang xây dựng và hoàn thiện
đội ngũ nhân sự có khả năng thích nghi cao với những thay đổi mang tính đột
phá của mình. Một môi trường giáo dục với hiệu suất lao động cao song hành
với nó là áp lực công việc đối với người lao động cũng không hề nhỏ.
Trong quá trình làm việc tại hệ thống giáo dục Vinschool tác giả nhận
thấy hệ thống có tiến hành nhiều biện pháp khuyến khích, tạo động lực cho
người lao động và đã phần nào đáp ứng được mục tiêu của tổ chức tuy nhiên
vẫn còn một số hạn chế nhất định. Nhận thức được tầm quan trọng của việc
hoàn thiện các biện pháp tạo động lực lao động tại đây, tác giả đã đi vào
nghiên cứu đề tài: “Tạo động lực lao động tại Hệ thống giáo dục Vinschool”
với mong muốn góp phần tạo động lực cho người lao động từ đó giúp hệ
thống thực hiện được mục tiêu phát triển bền vững trong điều kiện hiện nay
và tương lai.
2
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Hiện nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề tạo động lực
lao động trong doanh nghiệp. Cho thấy có nhiều cách tiếp cận khác nhau về
tạo động lực. Luận văn của tác giả sẽ kế thừa các lý luận và thực tiễn về tạo
động lực lao động từ đó phát triển cơ sở lý luận về tạo động lực lao động
trong doanh nghiệp.
Luận án tiến sĩ “Giải pháp tạo động lực cho lao động quản lý trong các
doanh nghiệp Nhà nước ở Hà Nội và ở Việt Nam đến năm 2020” của Vũ Thu
Uyên, Trường đại học Kinh tế quốc dân (2008). Luận án đã hệ thống hóa
những lý luận cơ bản về vai trò lao động quản lý trong các doanh nghiệp. Đề
xuất những giải pháp nhằm tạo động lực cho lao động quản lý trong các
doanh nghiệp nhà nước ở Hà Nội đến năm 2020. [12]
Tác giả Lê Thị Diệu Hằng (2015), trong luận văn thạc sĩ quản trị nhân
lực “Công tác Đào tạo nguồn nhân lực ở Công ty Cổ Phần Licogi 16” đã hệ
thống hóa một số vấn đề lý luận về đào tạo nguồn nhân lực trong các doanh
nghiệp. Đánh giá thực trạng, rút ra những thành tựu và hạn chế còn tồn tại
trong công tác 3 đào tạo nguồn nhân lực ở Công ty Cổ phần Licogi 16. Qua
đó, tác giả luận văn đã đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác đào
tạo nguồn nhân lực ở Công ty CP Licogi 166 trong thời gian tới. [6]
Tác giả Hoàng Thị Hồng Nhung (2015) trong luận văn “Tạo động lực
lao động tại Tổng công ty 789 – Bộ Quốc Phòng” đã nghiên cứu về tạo động
lực cho người lao động qua việc hệ thống hóa các vấn đề lý luận về tạo động
lực, chỉ ra các yếu tố tạo động lực thông qua yếu tố kích thích vật chất và tinh
thần. Từ đó đánh giá được thực trạng tạo động lực tại Tổng công ty 789 Bộ
Quốc Phòng và đề xuất các giải pháp đẩy mạnh việc tạo động lực cho người
lao động trong thời gian sau đó tại Công ty. [8]
Tuy nhiên, tại Hệ thống giáo dục Vinschool hiện nay chưa có đề tài nào
nghiên cứu về vấn đề tạo động lực lao động. Hệ thống là doanh nghiệp hoạt
động trong lĩnh vực giáo dục nên lao động làm việc tại hệ thống cũng có
những đặc điểm riêng. Vì vậy, tác giả đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tạo
3
động lực cho người lao động tại Hệ thống giáo dục Vinschool” nhằm tìm ra
giải pháp tăng cường động lực cho lao động tại Hệ thống. Tác giả hi vọng
luận văn sẽ mang lại giá trị ứng dụng trong công tác quản trị nhân lực tại Hệ
thống.
Luận án tiến sỹ “Giải pháp tạo động lực cho lao động quản lý trong các
doanh nghiệp Nhà nước ở Hà Nội và ở Việt Nam đến năm 2020” của Vũ Thu
Uyên, Trường đại học Kinh tế quốc dân (2008). Luận án đã hệ thống hóa
những lý luận cơ bản về vai trò lao động quản lý trong các doanh nghiệp. Đề
xuất những giải pháp nhằm tạo động lực cho lao động quản lý trong các
doanh nghiệp nhà nước ở Hà Nội đến năm 2020. Các công trình nghiên
cứu trên chủ yếu đã phác họa ra một số thực trạng, dựa trên những số liệu
thống kê hay kết quả điều tra xã hội học và đưa ra một số giải pháp về tạo
động lực lao động. Hầu hết các đề tài đều ở tầm vĩ mô, hoặc cụ thể nhưng đối
tượng nghiên cứu là khác nhau, thời điểm nghiên cứu khác nhau, khu vực,
lĩnh vực nghiên cứu khác nhau và đặc điểm tại mỗi Hệ thống cũng không
giống nhau, nên không hoàn toàn áp dụng được ở các doanh nghiệp khác
nhau. Đặc biệt tại hệ thống giáo dục Vinschool hiện nay chưa có đề tài nào
nghiên cứu về vấn đề tạo động lực lao động. Tác giả hi vọng luận văn sẽ
mang lại giá trị ứng dụng trong công tác quản trị nhân lực tại hệ thống giáo
dục Vinschool.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu.
- Mục tiêu chung: Luận văn nhằm đề xuất một số giải pháp nhằm tạo
động lực cho người lao động trong hệ thống giáo dục Vinschool.
- Mục tiêu cụ thể:
+ Hệ thống hóa cơ sở lý luận về tạo động lực trong doanh nghiệp.
+ Phân tích thực trạng tạo động lực tại Hệ thống giáo dục Vinschool.
+ Đề xuất một số giải pháp để tạo động lực lao động tại Hệ thống giáo
dục Vinschool trong thời gian tới.
4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Tạo động lực lao động tại hệ thống giáo dục Vinschool
Phạm vi nghiên cứu:
- Về không gian: Hệ thống giáo dục Vinschool.
- Về thời gian: 2017- 2018
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp phân tích tài liệu
Khi nghiên cứu lý thuyết thường bắt đầu bằng việc phân tích các tài liệu
để tìm ra các cấu trúc lý thuyết, các trường phái, các xu hướng phát triển của lý
thuyết, các đặc điểm riêng biệt của lý thuyết, …
5.2. Phương pháp phỏng vấn sâu
Trong đề tài này, tác giả đã thực hiện phỏng vấn sâu các đối tượng sau:
giáo viên, cán bộ nhân viên đang làm việc tại Hệ thống giáo dục Vinschool cơ sở
Times City và Harmony, thành phố Hà Nội. Trong đó số lượng như sau: 15 giáo
viên, 10 cán bộ nhân viên.
5.3. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi là phương pháp dùng hàng loạt những
câu hỏi đã in sẵn vào trong các phiếu để người được nghiên cứu đọc và trả lời
bằng cách ghi câu trả lời ra phiếu bản. Dựa vào những thông tim thu thập được,
người nghiên cứu phân tích, đánh giá vấn đề cần nghiên cứu.
+ Số lượng mẫu: 127
+ Cách thức chọn mẫu: ngẫu nhiên
+ Địa bàn khảo sát: Giáo viên, cán bộ nhân viên cơ sở trường Vinschool
Times City, Vinschool The Harmony.
5.4. Phương pháp thống kê toán học
Số liệu thu được sau điều tra chính thức được xử lý bằng chương trình
Microsoft Excel.
5
6. Những đóng góp mới của luận văn
- Hệ thống hóa các lý thuyết có liên quan đến tạo động lực cho
người lao động.
- Phân tích thực trạng tạo động lực lao động tại hệ thống giáo dục
Vinschool.
- Đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường động lực lao động
cho hệ thống giáo dục Vinschool. Thông qua đó giúp củng cố đội ngũ
nhân sự, tạo thế mạnh cho việc phát triển của hệ thống giáo dục
Vinschool.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần phần mở đầu và kết luận, báo cáo có kết cấu như sau:
Chương I: Lý luận chung về tạo động lực trong doanh nghiệp
Chương II: Thực trạng tạo động lực lao động tại hệ thống giáo dục
Vinschool
Chương III: Giải pháp tạo động lực lao động tại hệ thống giáo dục
Vinschool
6
CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TẠO ĐỘNG LỰC TRONG
DOANH NGHIỆP
1.1 Các khái niệm cơ bản
1.1.1 Động cơ lao động
“Động cơ là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ óc con người, là
những mục tiêu thúc đẩy hành động của con người nhằm thoả mãn nhu cầu và
tình cảm của họ” [9]. Động cơ luôn gắn liền với nhu cầu của con người và
hoạt động của mỗi cá nhân là thoả mãn những nhu cầu đòi hỏi của bản thân
mỗi cá nhân đó.
1.1.2 Nhu cầu
Nhu cầu là một hiện tượng tâm lý của con người; là đòi hỏi, mong
muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và tinh thần để tồn tại và phát
triển. Tùy theo trình độ nhận thức, môi trường sống, những đặc điểm tâm sinh
lý, mỗi người có những nhu cầu khác nhau. [9]
1.1.3 Lợi ích
Quan niệm lợi ích là một sự biểu hiện khác của nhu cầu; những tác giả
khác lại trình bày quan niệm cho rằng, mặc dù gắn bó chặt chẽ với nhu cầu,
nhưng lợi ích mang nội hàm và ngoại diên hoàn toàn mới.
Đa số tác giả khẳng định lợi ích là mối quan hệ xã hội khách quan;
Một số tác giả lại cho rằng, lợi ích là một “hiện tượng”, một “sự vật”
hay một “trạng thái” được quy định bởi các mối quan hệ xã hội nhất định
trong việc thỏa mãn nhu cầu của con người. [9]
“Lợi ích là mức độ đáp ứng các nhu cầu vật chất và tinh thần do công
việc đó tạo ra” [9].
Theo quan niệm trên thì lợi ích được hiểu là thành quả mà người lao
động nhận được bằng vật chất hay tinh thần thông qua bản thân khi họ tham
7
gia sản xuất hoặc các hoạt động khác trong tổ chức cũng như trong xã hội.
Lợi ích có vai trò to lớn trong hoạt động quản lý, trong hoạt động lao động
của con người, tạo ra động lực mạnh mẽ cho các hoạt động của con người,
buộc con người phải động não, cân nhắc, tìm tòi nhằm thỏa mãn nhu cầu của
mình. Các nhà quản trị doanh nghiệp khi tìm hiểu được tâm lý lợi ích của
người lao động sẽ có những biện pháp phù hợp để khuyến khích người lao
động hăng say làm viêc đạt hiệu quả công việc tốt nhất.
1.1.4 Động lực lao động
Theo giáo trình quản trị nhân lực của PGS. TS Nguyễn Ngọc Quân và
ThS Nguyễn Vân Điềm: “Động lực lao động là sự khát khao, tự nguyện của
người lao động để tăng cường nỗ lực nhằm hướng tới việc đạt được mục tiêu,
kết quả nào đó của doanh nghiệp”. [4]
Theo Bùi Anh Tuấn và Phạm Thúy Hương (2003): “Động lực lao động
là những nhân tố ở bên trong nhằm kích thích con người nỗ lực làm việc trong
điều kiện cho phép tạo ra năng suất, hiệu quả cao. Biểu hiện của động lực lao
động là sự sẵn sàng nỗ lực, say mê làm việc nhằm đạt được mục tiêu của tổ
chức cũng như của bản thân người lao động” [9].
1.1.5 Tạo động lực lao động
Để có được động lực cho người lao động làm việc thì phải tìm cách tạo
ra được động lực đó. Như vậy “Tạo động lực trong lao động là hệ thống các
chính sách, các biện pháp các thủ thuật quản lý tác động đến người lao động
nhằm làm cho người lao động có được động lực để làm việc”. [1]
Mỗi người làm việc đều có những lý do khác nhau. Người lao động đều
làm việc bởi họ có thể có được những thứ mà họ cần từ công việc. Những thứ
mà người lao động dành được từ công việc có ảnh hưởng tới tinh thần, nhuệ
khí, động lực làm việc và chất lượng cuộc sống của họ. Điều mà Nhà quản lý
cần làm là sử dụng các động lực để thúc đẩy mọi ngừời thực hiện nhiệm vụ
một cách có hiệu quả cho doanh nghiệp nơi họ làm việc. Một tổ chức muốn
8
làm việc có hiệu quả và thành công thì cần phải kích thích và thỏa mãn được
sự nỗ lực của mọi người để đảm bảo cho việc thực hiện nhiệm vụ có hiệu quả.
Tạo động lực cho người lao động là việc dùng những biện pháp nhất
định để kích thích người lao động làm việc một cách tự nguyện, nhiệt tình,
hăng say và có hiệu quả hơn trong công việc.
Theo Bùi Anh Tuấn và Phạm Thúy Hương (2003): “Tạo động lực lao
động được hiểu là hệ thống các chính sách, biện pháp, thủ thuật quản lý tác
động đến người lao động nhằm làm cho người lao động có động lực trong làm
việc" [9, tr.91].
Như vậy, có thể coi vấn đề tạo động lực lao động là vấn đề thuộc về sự
chủ động của tổ chức. Để có thể tạo động lực lao động cho người lao động thì
tổ chức phải xem xét sẽ phải đưa ra chính sách nào để thúc đẩy động lực làm
việc của người lao động, sẽ phải tạo ra môi trường làm việc, môi trường giao
tiếp như thế nào để người lao động cảm thấy thoải mái nhất và có động lực
lao động cao nhất...Tuy nhiên không phải tổ chức nào cũng có những giải
pháp hoàn hảo cho tất cả những vấn đề này, bởi nguồn lực tổ chức là có hạn.
Do đó, tổ chức sẽ phải lựa chọn những vấn đề ưu tiên nhất để giải quyết trước
trong phạm vi nguồn lực hạn chế của mình để các quyết định, chính sách... có
thể thực hiện được
1.2Các học thuyết về tạo động lực lao động
1.2.1 Học thuyết nhu cầu của Maslow (Abraham Maslow)
Maslow cho rằng con người có nhiều nhu cầu mong muốn được thỏa
mãn và được sắp xếp theo thứ tự nhất định. Theo ông con người có năm nhu
cầu cần được thỏa mãn và được sắp xếp theo thứ tự thỏa mãn từng nhu cầu.
Học thuyết của Maslow cho rằng khi mỗi một nhu cầu trong số các nhu cầu
trên được thỏa mãn thì nhu cầu tiếp theo trở nên quan trọng hơn. Sự thỏa mãn
nhu cầu của các cá nhân sẽ di theo thứ bậc như trên và mặc dù không có nhu
cầu nào được thỏa mãn hoàn toàn nhưng một nhu cầu đã được thỏa mãn thì
không còn tạo ra động lực được nữa. Do vậy Maslow cho rằng để tạo ra được
9
động lực cho nhân viên người quản lý cần phải hiểu nhân viên đó đang nằm
trong thứ bậc nào của nhu cầu.
Hệ thống nhu cầu do Abraham Maslow xây dựng nên là một trong
những mô hình được sử dụng rộng rãi nhất trong nghiên cứu về động cơ cá
nhân. Ông nhấn mạnh rằng trong mỗi con người bao giờ cũng tồn tại một hệ
thống phức tạp gồm 5 nhóm nhu cầu, thứ tự từ thấp tới cao:
Nhu cầu thể chất – nhu cầu cơ bản cho sự tồn tại cá nhân: Nhu cầu
này còn được gọi là nhu cầu của cơ thể (body needs), hoặc nhu cầu sinh lý
(physiological needs) bao gồm các nhu cầu cơ bản của con người như thức
ăn đầy đủ, không khí để thở, nước uống, bài tiết, thở, nghỉ ngơi, các nhu cầu
cho con người thoải mái về cơ thể. Đây là những nhu cầu cơ bản và mạnh
nhất của con người. Các nhu cầu này khi không được đáp ứng sẽ kéo theo
những khó khăn tâm lý. Con người cần phải đáp ứng những nhu cầu cơ bản
thì mới có thể đáp ứng được những nhu cầu cao hơn.
Nhu cầu an toàn (safeny needs): Khi con người đã được đáp ứng các
nhu cầu cơ bản như ăn, mặc thì các nhu cầu về an toàn sẽ được hoạt hóa. An
ninh tạo cho cá nhân một môi trường không nguy hiểm. Con người mong
muốn có sự bảo vệ cho sự sống còn của mình khỏi các nguy hiểm. Nhu cầu
này sẽ trở thành động cơ hoạt động trong các trường hợp khẩn cấp, nguy khốn
đến tính mạng như chiến tranh, thiên tai, gặp thú dữ,….
Nhu cầu về giao lưu tình cảm (love/belonging needs): Nhu cầu này thể
hiện qua quá trình giao tiếp như việc tìm kiếm, kết bạn, tìm người yêu, lập gia
đình, tham gia một cộng đồng nào đó, đi làm việc, đi chơi picnic, tham gia
các câu lạc bộ, làm việc nhóm, …Nhu cầu này là một dấu vết của bản chất
sống theo bầy đàn của loài người chúng ta từ buổi bình minh của nhân loại.
Mặc dù, Maslow xếp nhu cầu này sau 2 nhu cầu phía trên, nhưng ông nhấn
mạnh rằng nếu nhu cầu này không được thoả mãn, đáp ứng, nó có thể gây ra
các bệnh trầm trọng về tinh thần, thần kinh.
Nhu cầu về được tôn trọng (esteem needs): Nhu cầu này còn được gọi
là nhu cầu tự trọng (self esteem needs) vì nó thể hiện 2 cấp độ: nhu cầu được
10
người khác quý mến, nể trọng thông qua các thành quả của bản thân, và nhu
cầu cảm nhận, quý trọng chính bản thân, danh tiếng của mình, có lòng tự
trọng, sự tự tin vào khả năng của bản thân.
Nhu cầu được thể hiện mình (self-actualizing needs): Khi nghe về nhu
cầu này: “thể hiện mình” chúng ta khoan vội gán cho nó ý nghĩa tiêu cực.
Không phải ngẫu nhiên mà nhu cầu này được xếp đặt ở mức độ cao nhất. Nói
một cách đơn giản hơn, đây chính là nhu cầu được sử dụng hết khả năng, tiềm
năng của mình để tự khẳng định mình, để làm việc, đạt các thành quả trong xã
hội. [3]
1.2.2 Học thuyết về sự tăng cường tích cực (B.F.Skinner)
Học thuyết này cho rằng những hành vi được thưởng thường có xu
hướng được lặp lại, những hành vi không được thưởng hay bị phạt thường có
xu hướng không lặp lại. Và khoảng thời gian giữa thời điểm xảy ra hành vi và
thời điểm thưởng phạt càng ngắn bao nhiêu thì càng có tác dụng điều chỉnh
hành vi bấy nhiêu. Mặc dù hình thức phạt có thể giúp cho người quản lý loại
trừ những hành vi ngoài ý muốn, tuy nhiên nó có thể phát sinh tình trạng
chống đối của người lao động, đem lại ít hiệu quả hơn hình thức thưởng.
Chính vì vậy, để tạo động lực cho người lao động, các nhà quản lý cần phải
xây dựng các công cụ thưởng phạt hữu hiệu, công bằng và cần quan tâm đến
các thành tích tốt và thưởng cho các thành tích đó.
Có ba loại hành vi tăng cường mà người lãnh đạo, quản lý có thể thực
hiện để tạo động lực cho người lao động đó là:
Khen thưởng nhân viên (tăng cường dương tính): người lãnh đạo, quản
lý khuyến khích nhân viên làm lại những gì mà anh ta làm tốt trước đó. Phần
thưởng có thể là những lời khen ngợi, bằng tiền hoặc bằng những quyết định
khen thưởng, đề bạt.
Sử dụng hình phạt (tăng cường âm tính): người lãnh đạo, quản lý phê
bình nhân viên về khuyết điểm anh ta đã mắc phải, chỉ cho nhân viên biết
những gì họ không được làm và cụ thể họ cần sửa chữa những gì.
11
Làm ngơ: người lãnh đạo, quản lý có thể làm ngơ, coi như không biết
việc làm sai của nhân viên. Sự lựa chọn này chỉ thích hợp khi người lãnh đạo,
quản lý cho rằng việc làm sai đó của nhân viên chỉ là nhất thời, nó không
nghiêm trọng đến mức sử dụng hình phạt.
1.2.3 Học thuyết công bằng (J.Stacy Adams)
Học thuyết công bằng phát biểu rằng người lao động so sánh những gì
họ bỏ vào một công việc (đầu vào) với những gì họ nhận được từ công việc
đó (đầu ra) và sau đó đối chiếu tỷ suất đầu vào – đầu ra của họ với tỷ suất đầu
vào – đầu ra của những người khác. Nếu tỷ suất của họ là ngang bằng với tỷ
suất của những người khác, thì người ta cho rằng đang tồn tại một tình trạng
công bằng. Nếu như tỷ suất này là không ngang bằng, thì họ cho rằng đang
tồn tại một tình trạng bất công. Khi tồn tại những điều kiện bất công, các nhân
viên sẽ nỗ lực để hiệu chỉnh chúng.
1.3 Nội dung của tạo động lực lao động
1.3.1 Xác định nhu cầu của người lao động
Theo Maslow con người luôn bị chi phối vởi 5 nhóm nhu cầu có thứ
bậc từ thấp đến cao, nhưng trong đó nhu cầu mạnh nhất tại một thời điểm
nhất định sẽ dẫn đến hành động của con người và khi một nhu cầu được
thỏa mãn thì nó không còn tạ ra động lực nữa, khi đó một nhu cầu khác trở
nên mạnh hơn và trở thành động lực thôi thúc người lao động hành động.
Hành vi làm việc của người lao động cũng để nhằm đạt được thỏa mãn nhu
cầu của bản thân như có mức lương cao, có cơ hội thăng tiến, được người
khác tôn trọng,.. Vì vậy, để tạo động lực cho người lao động hang say làm
việc trước tiên phải xác định được nhu cầu, mong muốn của người lao động
với công việc là gì, đặc biệt là phải xác định được nhu cầu nào đang là ưu
tiên hàng đầu của người lao động để từ đó có những biện pháp thỏa mãn
nhu cầu đó một cách phù hợp.
Trong tập thể, mỗi người lao động là những cá nhân khác nhau về
giới tính, tuổi tác, vị trí, trình độ chuyên môn và chính những đặc điểm
12
khác nhau này sẽ tạo ra sự khác nhau về những nhu cầu cũng như mong
muốn đối với công việc của mỗi người lao động. Ví dụ như nhu cầu của
một nhân viên trẻ mới ra trường là lương cơ bản cao, được làm công việc
yêu thích và thỏa mãn cao trong khi đó nhu cầu của một nhân viên làm việc
lâu năm có nhiều kinh nghiệm bao gồm tiền thưởng hàng năm, sự an toàn
của vị trí làm việc, sự thăng tiến đều đặn, trách nhiệm đối với công việc, vị
trí trong nhóm làm việc. Do đó, để tạo động lực một cách hiệu quả thì cần
phải xác định xem trong số người lao động nhu cầu nào đang là nhu cầu
cấp thiết nhất của đại bộ phận người lao động trong Hệ thống và sau đó
phải phân loại nhu cầu theo từng nhóm đối tượng như nhu cầu của người
lao động quản lý, nhu cầu của công nhân, nhu cầu của lao động nam, lao
động nữ,… Từ đó xây dựng kế hoạch công tác tạo động lực một cách hợp
lý, thỏa mãn những nhu cầu cấp bách trước, có sự ưu tiên thỏa mãn nhu cầu
nào trước, nhu cầu nào sau.
Nhu cầu của người lao động có thể xác định thông qua phương pháp
điều tra bằng bảng hỏi với hệ thống các câu hỏi được thiết kế sẵn hoặc
thông qua phương pháp phỏng vấn, trao đổi trực tiếp với người lao động.
Trên cơ sở kết quả thu thập được cần tiến hành phân loại nhu cầu của người
lao động theo các nhóm đối tượng từ đó có thể thiết kế các biện pháp phù
hợp nhằm thỏa mãn nhu cầu của từng nhóm đối tượng.
1.3.2 Tạo động lực thông qua yếu tố tài chính
Ø Tạo động lực thông qua tiền lương:
Tiền lương là một trong những công cụ quan trọng để tạo động lực cho
người lao động. Đây là một khoản thu nhập chính để họ trang trải cuộc sống,
ảnh hưởng đến tương lai gia đình, là một phần chi phí cho các dịch vụ sinh
hoạt để tái sản xuất sức lao động. Đó là sự công nhận những đóng góp của
người lao động. Vì vậy, tiền lương phải đảm bảo được tính công bằng và hiệu
quả trong lao động.
Thứ nhất, tiền lương phải đảm bảo tính công bằng cả bên trong và
bên ngoài. Công bằng bên trong là việc chi trả tiền lương như nhau cho cùng
Tải về để xem bản đầy đủ
112 trang
26580
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Tạo động lực lao động tại Hệ thống giáo dục Vinschool", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_tao_dong_luc_lao_dong_tai_he_thong_giao_duc_vinscho.pdf
