Luận văn Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo trên địa bàn phường Liên Mạc - Quận Bắc Từ Liêm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ HẬU

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG

VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO TRÊN

ĐỊA BÀN PHƯỜNG LIÊN MẠC - QUẬN BẮC TỪ LIÊM -

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI – 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ HẬU

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG

VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO TRÊN

ĐỊA BÀN PHƯỜNG LIÊN MẠC - QUẬN BẮC TỪ LIÊM -

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số: 8760101

LUẬN VĂN THẠC SỸ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS NGUYỄN THỊ KIM HOA

HÀ NỘI - 2018

I

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT............................................................IV

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU ................................................................... V

DANH MỤC BIỂU ĐỒ..............................................................................VI

PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................... 1

1. Tính cấp thiết của đề tài........................................................................... 1

2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu.................................................................. 4

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu........................................................ 10

4. Đối tượng và pham vi nghiên cứu......................................................... 11

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu................................... 11

6. Những đóng góp mới của luận văn........................................................ 14

7. Kết cấu của luận văn.............................................................................. 15

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC

XÃ HỘI TRONG VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO

PHƯỜNG LIÊN MẠC............................................................................... 16

1.1. Khái niệm công cụ đề tài..................................................................... 16

1.1.2 . Khái niệm về nghèo........................................................................... 17

1.1.3. Khái niệm về hộ nghèotheo tiêu chí của Bộ LĐTBXH....................... 18

1.2. Lý luận về vai trò của nhân viên CTXH trong việc thực hiện chính

sách giảm nghèo ......................................................................................... 19

1.2.1. Khái niệm công tác xã hội. ................................................................. 19

1.2.2. Khái niệm nhân viên công tác xã hội .................................................. 20

1.2.3. Vai trò của nhân viên CTXH trong việc thực hiện chính sách giảm

nghèo. .......................................................................................................... 21

1.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của nhân viên Công tác xã hội

trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo tại phường Liên Mạc......... 29

1.3.1. Yếu tố chủ quan thuộc về đặc điểm hộ nghèo phường Liên Mạc........ 29

1.3.2. Yếu tố khách quan.............................................................................. 32

II

1.4. Luật pháp chính sách liên quan đến vai trò của nhân viên CTXH

trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo ............................................. 38

1.4.1. Văn bản liên quan đến vai trò của nhân viên CTXH trong việc thực hiện

chính sách giảm nghèo ................................................................................. 38

1.4.2. Văn bản liên quan đến hoạt động trợ giúp người nghèo:..................... 38

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1............................................................................. 40

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC

XÃ HỘI TRONG VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO 41

2.1. Mô tả đặc điểm địa bàn và khách thể nghiên cứu. ........................... 41

2.1.1 Đặc điểm địa bàn................................................................................. 41

2.1.2. Khách thể nghiên cứu:........................................................................ 48

2.2. Thực trạng vai trò của nhân viên CTXH trong việc thực hiện chính

sách giảm nghèo tại phường Liên Mạc ..................................................... 49

2.2.1. Vai trò của nhân viên CTXH trong việc thực hiện chính sách giảm

nghèo. .......................................................................................................... 49

2.3. Các yếu tố tác động đến vai trò của nhân viên CTXH trong việc thực

hiện chính sách giảm nghèo. ...................................................................... 82

2.3.1. Yếu tố chính sách và pháp luật ảnh hưởng đến vai trò của nhân viên

công tác xã hội trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo tại phường Liên

Mạc, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội.................................................................. 83

2.3.2. Nhận thức của cán bộ chính sách (nhân viên công tác xã hội)về ngành

nghề của họ. ................................................................................................. 85

2.3.3. Năng lực của cán bộ chính sách tại phường Liên Mạc ảnh hưởng đến

vai trò của học trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo. ....................... 86

2.3.4. Thực trạng nhãn quan lãnh đạo ảnh hưởng đến vai trò của nhân viên

công tác xã hội trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo ........................ 86

2.3.5. Trình độ, nhận thức của hộ nghèo ảnh hưởng đến vai trò của nhân viên

công tác xã hội trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo tại phường Liên

Mạc.............................................................................................................. 88

III

2.3.6. Nhận thức của cộng đồng ảnh hưởng đến vai trò của nhân viên công

tác xã hội trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo tại phường Liên Mạc89

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2............................................................................... 91

CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ

CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC THỰC HIỆN

CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG LIÊN MẠC

.............................................................................................................. 92

3.1. Đề xuất một số nhóm giải pháp .......................................................... 92

3.1.1. Giải pháp về mặt cơ chế, chính sách................................................... 92

3.1.2 .Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ nhân viên công tác xã hội............ 93

3.1.3. Giải pháp phát huy vai trò của chính quyền địa phương ..................... 95

3.1.4. Phát huy vai trò của hộ nghèo trong quá trình tham gia hoạt động kinh

tế nhằm vươn lên thoát nghèo bền vững. ...................................................... 97

3.1.5. Phát triển hoạt động công tác xã hội trong việc thực hiện chính sách

giảm nghèo................................................................................................... 99

3.1.6. Phát triển đội ngũ nhân viên Công tác xã hội trong việc hỗ trợ người

nghèo tiếp cận các chính sách, các dịch vụ:................................................ 100

3.2. Giải pháp đặc thù. ............................................................................. 104

3.2.1. Giải pháp nâng cao vai trò tuyên truyền viên của nhân viên CTXH

trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo............................................... 104

3.2.2. Giải pháp nâng cao vai trò nhân viên CTXH trong việc tư vấn, tham

vấn về chính sách bảo hiểm y tế, hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cho hộ nghèo

................................................................................................................... 105

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3........................................................................... 107

KẾT LUẬN............................................................................................... 108

DANH MỤC THAM KHẢO

PHỤ LỤC

IV

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT

Chữ viết tắt

Nội dung

1

2

3

4

5

6

7

CTXH

TDP

Công tác xã hội

Tổ dân phố

NVCTXH

CTVCTXH

LĐTB&XH

UBND

Nhân viên công tác xã hội

Cộng tác viên công tác xã hội

Lao động thương binh và xã hội

Ủy ban nhân dân

BHYT

Bảo hiểm y tế

V

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU

STT

Số hiệu

bảng số liệu

Bảng số 2.1

Tên bảng/biểu đồ

Số liệu hộ nghèo 10 Tố dân phố trên địa bàn

phường Liên Mạc

Trang

1

2

3

4

5

6

7

44

Bảng số 2.2

Bảng số 2.3

Bảng số 2.4

Bảng số 2.5

Bảng 2.6

Số liệu việc làm của hộ nghèo phường Liên

Mạc

45

47

48

59

78

Tổng hợp nguyên nhân nghèo

Số liệu hộ nghèo 04 TDP

Thông tin cán bộ công tác tại phường Liên

Mạc được phỏng vấn sâu

Bảng tổng hợp các nội dung đối thoại chính

sách

Bảng 2.7

Tổng hợp hộ nghèo được hỗ trợ xây dựng,

sửa chữa nhà ở

VI

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

STT

Số hiệu

biểu đồ

Tên bảng/biểu đồ

Trang

1

Biểu đồ 2.1

Các hình thức tiếp cận chính sách của những

người thụ hưởng chính sách tại phường Liên

Mạc

53

2

3

4

5

Biểu đồ 2.2

Biểu đồ 2.3

Biểu đồ 2.4

Biểu đồ 2.5

Đánh giá hiệu quả hoạt động tuyên truyền về

chính sách giảm nghèo

72

74

75

76

Vai trò kết nối của cán bộ chính sách trong

việc tuyên truyền chính sách giảm nghèo

Số liệu người được hỗ trợ giới thiệu và tạo

việc làm

Kết quả khảo sát đánh giá về hiệu quả của

công tác giới thiệu, tạo việc làm

I.

II.

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Do xuất phát điểm của nền kinh tế, cùng trình độ tổ chức, quản lý xã

hội của đất nước khi bước vào giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội còn thấp,

nên vấn đề bảo đảm an sinh xã hội trong đó có xóa đói, giảm nghèo, giảm

nghèo bền vững đã được Đảng, Nhà nước xác định là mục tiêu, biện pháp cần

tiến hành kiên trì, bền bỉ trong một thời gian dài. Xóa đói, giảm nghèo vừa

nâng cao chất lượng nguồn lực cho sự nghiệp xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ

quốc; vừa góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội; giảm bớt chênh lệch

thu nhập giữa các nhóm dân cư; vừa thể hiện rõ bản chất tốt đẹp của xã hội xã

hội chủ nghĩa mà chúng ta đang hướng tới, dù mới chỉ ở thời kỳ quá độ.

Đại hội X, Đảng ghi nhận: “Công tác xóa đói, giảm nghèo được đẩy

mạnh bằng nhiều hình thức, đã thu được nhiều kết quả tốt thông qua việc trợ

giúp điều kiện sản xuất, tạo việc làm, cải thiện kết cấu hạ tầng, nhà ở, tạo cơ

hội cho người nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, tăng thu nhập, cải

thiện đời sống; động viên các ngành, các cấp, các đoàn thể quần chúng và các

tầng lớp dân cư tham gia”(4).

Tại Nghị quyết Đại hội XI của Đảng xác định một trong những nhiệm

vụ chủ yếu là: “Tập trung giải quyết vấn đề việc làm và thu nhập cho người

lao động, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Tạo bước tiến

rõ rệt về thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội, giảm

tỷ lệ hộ nghèo”

Xóa đói giảm nghèo là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta nhằm

cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người nghèo, thu hẹp khoảng cách

về trình độ phát triển giữa các vùng, địa bàn và giữa các dân tộc, nhóm dân

cư. Thành tựu xóa đói giảm nghèo đã góp phần to lớn trong việc thúc đẩy

tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội.

2

Trong những năm gần đây, tác động hiệu quả từ chính sách đổi mới,

nền kinh tế nước ta tăng trưởng nhanh, đại bộ phận đời sống nhân dân đã

được cải thiện. Bên cạnh đó, một bộ phận không nhỏ dân cư vẫn đang chịu

cảnh nghèo đói và chưa đảm bảo được những điều kiện sống tối thiểu. Trong

khi đó, phân hóa giàu nghèo ở nước ra đang diễn ra gay gắt và là vấn đề xã

hội cần được quan tâm. Vì những lý do nêu trên mà chương trình xóa đói

giảm nghèo được đánh giá là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu

trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nước ta.

Quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước Việt Nam là đi đôi với tăng

trưởng kinh tế phải đẩy mạnh giảm nghèo, bảo đảm công bằng và tiến bộ xã

hội trong quá trình phát triển giữa các vùng, miền trong cả nước, hạn chế tốc

độ gia tăng khoảng cách giàu, nghèo. Thực hiện chủ trương đó, trong những

năm vừa qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trong công tác

xóa đói, giảm nghèo. Ngày 5-4, Ngân hàng Thế giới (WB) đã công bố Báo

cáo "Bước tiến mới: Giảm nghèo và thịnh vượng chung tại Việt Nam" cho

thấy, tình trạng đói nghèo ở Việt Nam tiếp tục giảm, nâng cao chất lượng

cuộc sống cho hàng triệu người, nhất là trong các dân tộc thiểu số (DTTS) với

tỷ lệ giảm tới 13%, mức lớn nhất trong mười nămqua.

Mục tiêu của chính sách giảm nghèo là hỗ trợ và giúp đỡ người nghèo

thoát nghèo cả dưới góc độ nghèo về vật chất và nghèo con người, nghèo về

xã hội. Các chính sách giảm nghèo đều hướng tới mục tiêu nâng cao phúc lợi

cho người nghèo, tăng cường các khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản

cho người nghèo từ đó nâng cao vốn con người và tiếng nói của người nghèo.

Để thực hiện tốt được mục tiêu của chính sách giảm nghèo thì vai trò

của nhân viên công tác xã hội là rất quan trọng. Mặc dù hiện tại do cơ chế

chính sách nhân viên công tác xã hội thực hiện chính sách an sinh xã hội

còn là những cán bộ LĐTBXH, công chức VHXH đóng vai trò nòng cốt trong

3

việc thực hiện chính sách giảm nghèo; giúp đỡ hộ nghèo, hộ cận nghèo tiếp

cận được chính sách hỗ trợ sản xuất, dạy nghề, tạo việc làm, tăng thu nhập

cho người nghèo, chính sách tín dụng vay vốn ưu đãi cho hộ nghèo, chính

sách hỗ trợ giáo dục và đào tạo, hỗ trợ y tế và dinh dưỡng, hộ trợ về nhà ở,

hỗ trợ người nghèo tiếp cận các dịch vụ trợ giúp pháp lý và hỗ trợ người

nghèo hưởng thụ văn hóa, thông tin.

Phường Liên Mạc là một trong 13 phường thuộc quận Bắc Từ Liêm có

tỷ lệ hộ nghèo đứng thứ 2 của quận. Theo báo cáo kết quả thực hiện nhiệm

vụ phát triển kinh tế xã hội, ANQP năm 2016, 2017phường Liên Mạc đã thực

hiện tốt được chính sách giảm nghèo từ 129 hộ chiếm tỷ lệ ( 4.1%) năm 2016

xuống còn 90 hộ nghèo chiếm tỷ lệ (2.02%) tháng 11 năm 2017

Để có được kết quả cao như vậy là do sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của

Đảng ủy - HĐND - UBND phường Liên Mạc trong việc thực hiện các chủ

trương chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước trong các lĩnh vực kinh

tế - xã hội - quốc phòng an ninh và từ sự nỗ lực vươn lên từ bản thân đối

tượng nên đã thực hiện tốt chương trình giảm nghèo giai đoạn 2016-2020. Để

thực hiện tốt được nhiệm vụ được giao, công chức VHXH phải thực hiện tốt

luật cán bộ công chức quy định chức trách nhiệm vụ được giao và thực hiện

tốt vai trò của nhân viên công tác xã hội trong công tác thực hiện chính sách.

Do đó mà đề tài nghiên cứu sẽ đi sâu nghiên cứu về vai trò của nhân viên

công tác xã hội nằm trong chức danh công chức văn hóa xã hội thực hiện các

chính sách giảm nghèo tại phường Liên Mạc.

Vì những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu “Vai trò của nhân

viên công tác xã hội trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo cho các hộ

gia đình nghèo trên địa bàn Phường Liên Mạc nhằm tìm hiểu vai trò của nhân

viên công tác xã hội trong quá trình tiếp cận, triển khai thực hiện các nhóm

chính sách: Hỗ trợ phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho hộ nghèo; hỗ

4

trợ hiệu quả cho người nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hôi cơ bản, ưu tiên cho

các dịch vụ gắn với tiêu chí nghèo đa chiều như y tế, giáo dục, nhà ở, nước

sạch và vệ sinh, thông tin cho hộ gia đình nghèo. Trên cơ sở đó nghiên cứu sẽ

tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn để đưa ra những ý kiến nhằm nâng cao

hiệu quả của chính sách giảm nghèo hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Vấn đề nghèo đói nghèo và chính sách giảm nghèo luôn là vấn đề nóng

và mang tính toàn cầu, đã thu hút đươc sự quan tâm của nhiều nhà khoa học,

nhà nghiên cứu, các tổ chức xã hội trong và ngoài nước, trong đó các nghiên

cứu đặc biệt quan tâm đến chính sách giảm nghèo và thực hiện chính sách

giảm nghèo như:

Cơ quan hợp tác phát triển quốc tế Thụy Điển (SIDA) (1995), có đề cập

trong cuốn “Vấn đề nghèo ở Việt Nam”[50] một định nghĩa rất rộng về cái

nghèo, đã đi sâu phân tích tình hình nghèo của các nhóm nghèo ở Việt Nam,

đánh giá những tác động của công cuộc đổi mới đến người nghèo gắn liền với

việc tiếp cận các vấn đề y tế, giáo dục, tín dụng…đưa ra một số vấn đề có ý

nghĩa chiến lược cần xem xét để nâng cao hiệu quả giảm nghèo ở Việt Nam.

World Bank (WB) (2006) đã thực hiện nghiên cứu và xuất bản cuốn

sách: “Beyond the number: Understanding the institution for monitoring

poverty reduction strategies” (Đằng sau những con số: điều tra phân tích để

giám sát chiến lược xóa đói giảm nghèo), (Washington, DC) bởi tập thể tác

giả: Tara Bedi, Aline Coundouel, Marcus Cox, Markus Goldstein, Nigel

Thornton [53]. Nghiên cứu đã chỉ ra nền tảng của mối quan hệ trong việc tăng

cường hệ thống hướng dẫn chi tiết chiến lược giảm nghèo, qua đó xây dựng

chính sách và đánh giá tác động của chính sách đối với các nước nghèo. Phân

tích thực tiễn chính sách và kết quả thu được ở một số nước Anbani, Bolivia,

Guyana, Honduras.

5

Báo cáo của Viện nghiên cứu phát triển Mekong (MDDRI), Đánh giá

tác động của chính sách giảm nghèo của thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn

2009- 2013: Báo cáo đi sâu vào việc phân tích, đánh giá tác động của các

chương trình cũng như những chính sách giảm nghèo của Thành phố Hồ Chí

Minh giai đoạn 2009 - 2013 dưới các khía cạnh như khả năng tiếp cận các

chính sách đến người dân, những hiệu quả cũng như những hạn chế mà chính

sách mang lại đối với người thụ hưởng chính sách. Báo cáo thực hiện điều tra

trên 1000 hộ gia đình tại 10 quận/ huyện của Thành phố Hồ Chí Minh. Qua

điều tra có thể đánh giá chi tiết việc thực hiện chương trình giảm nghèo dưới

tác động của người thụ hưởng cũng như người thực hiện chương trình[20]

Giảm nghèo ở Việt Nam: Cơ hội và thách thức (Viện khoa học xã hội

Việt Nam - VASS, Hà Nội, 3/2011): Báo cáo chủ yếu đề cập đến công cuộc

giảm nghèo của Việt Nam trong bối cảnh kinh tế mới sau khi Việt Nam gia

nhập WTO (Tổ chức thương mại Thế giới) . Qua đó, báo cáo đánh giá những

tác động bất ổn của nền kinh tế vĩ mô đến đời sống của người nghèo cũng

như những người có thu nhập thấp. Từ đó đưa ra những giải pháp phù hợp

nhằm củng cố an sinh xã hội, giảm nghèo bền vững. Báo cáo còn nghiên cứu

sâu, nhấn mạnh đến những cơ hội và thách thức mà người nghèo và người có

thu nhập thấp tham gia hưởng lợi từ tiến trình tăng trưởng kinh tế [19]

Nghèo đói và xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam: Công trình nghiên cứu

của Lê Xuân Bá và các đồng nghiệp đã được viết và xuất bản thành sách.

Trong công trình nghiên cứu này, các tác giả đã đề cập đến vấn đề xóa đói

giảm nghèo luôn gắn bó và chịu ảnh hưởng của quan hệ giai cấp và các chế

độ xã hội khác nhau. Hiện tượng bị tha hóa và tự tha hóa con người dưới chế

độ tư bản chủ nghĩa luôn là một lực cản đối với công việc xóa đói giảm

nghèo. Trong tác phẩm này, các tác giả đã đưa ra những cái nhìn chung nhất,

tổng qua nhất về tình hình nghèo đói và công tác xóa đói giảm nghèo ở Việt

6

Nam. Nghèo đói được nhìn nhận và đánh giá ở nhiều mức độ khác nhau. Bên

cạnh việc đánh giá tình hình chung, tác phẩm còn đưa ra một số giải pháp để

nâng cao hiệu quả giảm nghèo bền vững [1]

Vấn đề giảm nghèo trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

(Trần Thị Hằng, 2001). Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tế và những số liệu

thống kê, tác giả đã đánh giá tình hình thực hiện công tác xóa đói giảm nghèo

ở Việt Nam. Đồng thời cũng chỉ ra được tầm quan trọng của công tác xóa đói

giảm nghèo trong nền kinh tế thị trường [8]

“ Giáo trình Kinh tế phát triển” Vũ Thị Ngọc Phùng năm 2006 bàn

nhiều về vấn đề mối quan hệ giữa kinh tế và phát triển. Trong cuốn sách chỉ

có 2 chương trình đề cập đến nghèo khổ nhưng tác giả đưa ra khá chi tiết về

lý luận, cách tiếp cận, cách đánh giá nghèo khổ nhưng tác tác giả đưa ra khá

chi tiết về lý luận, cách tiếp cận, cách đánh giá nghèo khổ, bất bình đẳng

trong xã hội dựa vào các chỉ số khác nhau, đề cập phương pháp giảm nghèo

hiệu quả.

Về mặt văn hoá của nhóm người nghèo thì có cuốn sách “Văn hóa của

nhóm người nghèo Việt Nam. Thực trạng và giải pháp” Tác giả Lương Hồng

Quang đã cho rằng nghèo khổ và văn hoá của nhóm nghèo có liên quan tới

các vấn đề thuộc phạm trù văn hoá của nhóm nghèo đóng khung trong một

khu vực, nó phụ thuộc vào bối cảnh lịch sử. Nghiên cứu về văn hoá của nhóm

nghèo tác giả chủ yếu phải dựa vào tiêu chí thu nhập bình quân, nhưng tác giả

tập trung nghiên cứu tâm lý, lối sống, cách tiếp cận của họ đối với xã hội. Tác

giả thấy rằng những người nghèo có trình độ văn hoá thấp hoặc mù chữ, họ

thường cảm thấy cô lập, tự ti, bị tước đoạt những cái mà người khác có được,

khi được trợ cấp xã hội thì dường như họ lại trông chờ ỉ lại. Tác giả cũng đưa

ra được những giải pháp khoa học có tính khả thi, tuy nhiên các giải pháp đó

chủ yếu là dựa vào nguồn ngân sách Nhà nước chứ chưa tập trung phát huy

7

được tổng lực của toàn xã hội, sự tự lực của người nghèo bởi nâng cao trình

độ văn hoá cho người nghèo cần phải có một thời gian dài. Tác giả cho rằng,

muốn xoá được tận gốc của cái nghèo và có tính bền vững thì phải nâng cao

văn hoá cho người nghèo vì khi con người có tri thức thì họ tiếp cận được với

thế giới bên ngoài và tiếp thu khoa học kỹ thuật nhanh đặc biệt là trong việc

sản xuất kinh doanh.[15]

“Cuộc chiến chống nghèo đói thực trạng và giải pháp” tác giả Nguyễn

Hải Hữu cho rằng tín dụng ưu đãi là biện pháp tỏ ra có tác dụng mạnh trong

việc trợ giúp hộ nghèo đặc biệt là nhóm nghèo nhất. Tuy nhiên, lưu tâm về

vấn đề bền vững của cáchoạt động tín dụng ưu đãi này, theo tác giả, cần phải

thay đổi cơ chế, từng bước chuyển dần từ cơ chế ưu đãi, bao cấp (lãi suất

thấp, không phải thế chấp) sang cơ chế thương mại, gắn tín dụng với tiết

kiệm, hạn chế rủi ro cho người nghèo và nhất là cung cấp tín dụng kịp thời.

Tác giả cũng đề xuất lộ trình nâng dần lãi suất theo cơ chế thị trường. Đối với

các xã quá khó khăn có thể áp dụng lãi suất ưu đãi thêm một thời gian, đối với

vùng có điều kiện phát triển hơn thì chuyển sang cho vay hộ nghèo với lãi

suất thương mại, khuyến khích hộ nghèo kết hợp vay vốn với tiết kiệm, trợ

giúp đào tạo, chuyển giao công nghệ [7]

Công trình nghiên cứu “Giảm nghèo ở Việt Nam: thành tựu và thách

thức” của Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (Hà Nội, 2011). Công trình đã

đánh giá những thành tựu trong công cuộc giảm nghèo của Việt Nam trong

hai thập kỷ qua (cụ thể là từ năm 1993 đến nay); phân tích công tác giảm

nghèo đặt trong bối cảnh sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại

Thế giới (WTO), trong đó đặc biệt chú ý đến cách ứng phó với các rủi ro

mang tính hệ thống ở cấp độ nền kinh tế, cũng như với các rủi ro ở cấp độ hộ

gia đình hoặc cấp cá nhân và cách tạo ra nhiều cơ hội hơn cho người nghèo và

người thu nhập thấp trong bối cảnh kinh tế mới. Cụ thể các vấn đề liên quan

8

đến duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, tăng cường hệ thống an sinh xã hội, mở

rộng cơ hội và nâng cao năng lực cho người nghèo và người thu nhập thấp; và

nhận định những thách thức ở phía trước.

Không chỉ nghiên cứu về việc thực hiện các mục tiêu xóa bỏ tình trạng

nghèo đói ở Việt Nam, có rất nhiều tác giả đã lồng ghép và đưa vai trò của

công tác xã hội vào việc thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo nhằm nâng

cao hiệu quả của việc thực hiện chính sách như:

Tham luận Vai trò của công tác xã hội chuyên nghiệp ( Đàm Hữu Đắc,

2008) trong hội thảo Đào tạo và Phát triển Công tác xã hội ở Việt Nam-

Thách thức và triển vọng: Tham luận đã chỉ rõ sự cần thiết một đội ngũ nhân

viên công tác xã hội được đào tạo bài bản, chuyên nghiệp và khoa học. Tác

giả đã nhấn mạnh đến tính chuyên nghiệp của nhân viên công tác xã hội các

nước trên thế giới. “Công tác xã hội thể hiện rất rõ nét trong huy động nguồn

lực, phát huy tiềm năng của mỗi cá nhân, gia đình, cộng đồng và của các quốc

gia. Do vậy, hoạt động này không chỉ tạo ra sự phát triển bền vững mà còn

góp phần đáng kể cho việc giảm tải ngân sách nhà nước trong việc quyết các

vấn đề lao động, việc làm và các vấn đề an sinh xã hội khác”. Tác giả đã chỉ

rõ những vai trò và nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội đảm nhận trong

10 lĩnh vực khác nhau, đồng thời tham luận cũng chỉ ra một số thách thức to

lớn đối với công tác xã hội ở nước ta trong bối cảnh hội nhập[6]

Vai trò của công tác xã hội trong xóa đói giảm nghèo (Nghiên cứu

trường hợp tại xã Hải Phong, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định) Đây là đề tài

luận văn Thạc sỹ chuyên ngành công tác xã hội của tác giả Viên Bùi Văn

Dương. Luận văn nghiên cứu về vai trò nhân viên công tác xã hội trong việc

thực hiện các chính sách xóa đói giảm nghèo tại địa phương. Thông qua

nghiên cứu có thể thấy rõ được những số liệu cụ thể, chính xác phản ánh được

những thay đổi mang tính tích cực khi có sự can thiệp của công tác xã hội

9

vào việc triển khai và thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo và tác giả còn

chỉ ra được những yếu tố tác động làm cho nhân viên công tác xã hội không

phát huy hết được năng lực và tính chuyên nghiệp của mình.

Vai trò của nhân viên công tác xã hội đối với lồng ghép giới trong dự

án xóa đói giảm nghèo (Nghiên cứu trường hợp tại 3 xã Bãi Ngang, Huyễn

Quảng Trạch, Tỉnh Quảng Bình). Đây là luận văn Thạc sỹ của Lê Thị Thu

Hằng. Nghiên cứu được tác giả đưa ra nhằm tìm hiểu về vai trò của nhân viên

công tác xã họi đối với việc nâng cao khả năng thực hiện chính sách của nữ

giới, bình đẳng giới trong hoạt động triển khai. Tác giả nêu rõ thực trạng nhận

thức về bình đẳng giới và hoạt động lồng ghép giới đang diễn ra trên địa bàn

nghiên cứu.Từ đó tác giả chỉ ra vai trò của nhân viên công tác xã hội đối với

việc lồng ghép giới trong việc xóa đói giảm nghèo. Nghiên cứu đã nêu bật lên

những hạn chế khi triển khai những chính sách lồng ghép giới. Từ những hạn

chế đó, tác giả đã đưa ra một số khuyến nghị hữu ích nhằm cải thiện những

khó khăn [7]

Qua các công trình nghiên cứu, bài viết và các tham luận đã đề cập đến

công tác thực hiện chính sách giảm nghèo và việc lồng ghép vai trò của nhân

viên công tác xã hội ở các góc độ, khía cạnh khác nhau cả về lý luận và thực tiễn.

Song các bài viết chưa thực sự sát với tình hình thực tế hiện nay ở Việt

Nam trong giai đoạn mới, đó là việc nhìn nhận các vai trò của cán bộ chính

sách trong sự tham chiếu với vai trò thực của một nhân viên công tác xã hội.

Nếu như ở những bài nghiên cứu, báo cáo và tham luận nêu trên chỉ đề cập

đến nhân viên công tác xã hội với vai trò của họ thì từ bài nghiên cứu này,

chúng tôi sẽ nêu rõ những vai trò của nhân viên công tác xã hội mà các cán bộ

chính sách thực hiện được trong phạm vi cấp xã phường, thị trấn.Thông qua

bài nghiên cứu này, chúng tôi muốn đi sâu vào nghiên cứu vai trò của nhân

viên công tác xã hội trong việc triển khai và thực hiện các nhóm chính sách

10

giảm nghèo như: Hỗ trợ phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho hộ nghèo;

hỗ trợ hiệu quả cho người nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hôi cơ bản, ưu tiên

cho các dịch vụ gắn với tiêu chí nghèo đa chiều như y tế, giáo dục, nhà ở,

nước sạch và vệ sinh, thông tin. Từ đó, phân tích làm rõ những thuận lợi, khó

khăn trong việc thực hiện vai trò của nhân viên công tác xã hội. Đồng thời

đưa ra những ý kiến đề xuất nhằm nâng cao việc thực hiện vai trò của nhân

viên công tác xã hội giúp các hộ gia đình thoát nghèo bền vững

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1. Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu hệ thống hóa những vấn đề lý luận về vai trò của nhân

viên công tác xã hội, chính sách giảm nghèo, đồng thời đánh giá thực trạng

và một số yếu tố tác động đến vai trò của nhân viên công tác xã hội trong

việc thực hiện chính sách giảm nghèo trên địa bàn phường Liên Mạc, trên cơ

sở đó đưa ra một số khuyến nghị giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả vai trò

của nhân viên công tác xã hội trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo

trên địa bàn phường Liên Mạc.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về vai trò của nhân viên công tác xã hội

trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo.

- Tìm hiểu, khảo sát đánh giá thực trạng vai trò của nhân viên công tác

xã hội trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo tại phường Liên Mạc

- Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của nhân viên công

tác xã hội trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo trên địa bàn Phường

Liên Mạc.

Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao vai trò của nhân viên công tác

xã hội trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo.

11

4. Đối tượng và pham vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu:

- Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong việc thực hiện chính sách

giảm nghèo đối với các hộ gia đình nghèo.

4.2. Khách thể nghiên cứu:

- 40 người đại diệncho hộ gia đình nghèo trên địa bàn phường Liên Mạc.

- Cán bộ LĐTBXH thực hiện chính sách giảm nghèo (Nhân viên CTXH)

và các thành viên trong ban Trợ giúp người nghèo tại phường Liên Mạc.

4.3. Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nội dung

Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong việc thực hiện chính sách

giảm nghèo. Luận văn sẽ tập trung nghiên cứu vào 06 vai trò của nhân viên

công tác xã hội là :

- Vai trò là người giáo dục

- Vai trò là người tuyên truyền viên

- Vai trò là người tư vấn, tham vấn

- Vai trò là người vận động nguồn lực

- Vai trò là người kết nối nguồn lực

- Vai trò là người tạo sự thay đổi

Phạm vi không gian

Phường Liên Mạc - Quận Bắc Từ Liêm- Hà Nội

Phạm vi thời gian

Từ tháng 01/2018 đến tháng 6/2018

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.

5.1. Phương pháp luận

Nghiên cứu trên cơ sở duy vật biện chứng: Từ những đánh giá thực

trạng về vai trò của nhân viên CTXH trong việc thực hiện chính sách giảm

12

nghèo trên cơ sở thực tiễn để đúc rút thành lý luận và những đề xuất thực tiễn,

chính sách pháp luật

Nghiên cứu vấn đề trong hệ thống: Hệ thống nhữn lý thuyết có liên

quan trực tiếp, hệ thống các yếu tố có liên quan : lý thuyết về vai trò của nhân

viên CTXH, hệ thống chính sách giảm nghèo, khả năng của hộ nghèo vươn

lên thoát nghèo…

5.2 Phương pháp nghiên cứu

5.2.1. Phương pháp phân tích tài liệu

Là phương pháp sử dụng các kỹ thuật chuyên môn nhằm thu thập thông

tin, số liệu, tài liệu từ các nguồn tài liệu đã được công bố hoặc rút ra từ các

nguồn tài liệu những thông tin cần thiết phục vụ cho quá trình nghiên cứu

Yêu cầu đối với phương pháp phân tích tài liệu: Đòi hỏi phải phân tích

có hệ thống. Phải phân loại, lựa chọn, khái quát, so sánh thông tin tài liệu.

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng phương pháp phân tích tài

liệu:

Các giáo trình, tài liệu có liên quan đến CTXH : Nhập môn CTXH,

phát triển cộng đồng, lý thuyết CTXH, chính sách giảm nghèo.

Phân tích những công trình nghiên cứu khoa học có liên quan đến vai

trò của nhân viên CTXH trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo “ Vai trò

của nhân viên CTXH đối với lồng ghép giới trong dự án xóa đói giảm nghèo (

nghiên cứu trường hợp tại 3 xã bãi ngang, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng

Bình), nghèo đói và xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam (công trình của Lê Xuân

Bá và các đồng nghiệp đã được viết và xuất bản thành sách)

Đọc và phân tích các tài liệu báo cáo của UBND phường Liên Mạc,

UBND quận Bắc Từ Liêm: Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển

kinh tế xã hội, quốc phòng an ninh năm 2016, 2017 của UBND phường Liên

Mạc, UBND quận Bắc Từ Liêm; báo cáo kết quả thực hiện chính sách giảm

nghèo giai đoạn 2016-2020 năm 2016, 2017 của UBND phường Liên Mạc.

Luận văn Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo trên địa bàn phường Liên Mạc - Quận Bắc Từ Liêm - Thành phố Hà Nội