Luận văn Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ban Quản lý Dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

PHẠM NGỌC THANH

HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI BAN

QUẢN LÝ DỰ ÁN PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TỔNG HỢP

CÁC TỈNH MIỀN TRUNG – KHOẢN VAY BỔ SUNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN

HÀ NỘI - 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

PHẠM NGỌC THANH

HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI BAN

QUẢN LÝ DỰ ÁN PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TỔNG HỢP

CÁC TỈNH MIỀN TRUNG – KHOẢN VAY BỔ SUNG

Chuyên ngành: Kế toán

Mã số:

60340301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRẦN MẠNH DŨNG

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội tại Ban

quản lý dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung – Khoản vay

bổ sung” là công trình nghiên cứu thực sự của cá nhân tôi, chưa được công bố

trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào. Các số liệu, nội dung được trình

bày trong luận văn này là hoàn toàn hợp lệ và đảm bảo tuân thủ các quy định

về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Tôi xin chịu trách nhiệm về đề tài nghiên cứu của mình.

Tác giả

PHẠM NGỌC THANH

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian tham gia học lớp Cao học tại Trường Đại học Lao động

Xã hội, tôi đã được học các môn học về chuyên ngành kế toán do các Thầy,

Cô giáo của Trường Đại học Lao động Xã hội trực tiếp giảng dạy giúp tôi có

thêm kiến thức để phục vụ tốt hơn cho công việc ở nơi công tác; giúp tôi có

khả năng nghiên cứu độc lập và có năng lực tham gia vào công việc quản lý

tốt hơn nữa.

Xuất phát từ kinh nghiệm trong quá trình công tác cùng với vốn kiến

thức đã được học và tìm hiểu, nghiên cứu các tài liệu, các văn bản quy định

của pháp luật, của Nhà nước, các quy định của nhà tài trợ, các bài báo, bài

viết trên các tạp chí chuyên ngành về công tác kiểm soát nội bộ dự án, tôi đã

lựa chọn đề tài: “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ban Quản lý Dự

án Phát triển Nông thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung – Khoản vay bổ

sung”.

Với thời gian nghiên cứu có hạn, trong khi vấn đề nghiên cứu còn rộng

và phức tạp. Mặc dù đã được sự tận tình giúp đỡ của các đồng nghiệp, đặc

biệt là thầy giáo PGS.TS. Trần Mạnh Dũng, nhưng với sự hiểu biết của bản

thân còn hạn chế, không thể tránh khỏi những thiếu sót nên tác giả rất mong

nhận được sự góp ý, chia xẻ của các thầy cô giáo và những người quan tâm

đến công tác kiểm soát nội bộ dự án để đề tài nghiên cứu được hoàn thiện

hơn.

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đối với Trường Đại học Lao động Xã

hội, các cán bộ hướng dẫn khóa học, các thầy, cô giáo, đặc biệt là thầy giáo

PGS.TS. Trần Mạnh Dũng; các lãnh đạo, cán bộ tại Dự án Phát triển nông

thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung, Khoản vay bổ sung - Ban quản lý các dự

án Nông nghiệp đã tận tình giúp đỡ tác giả hoàn thiện nghiên cứu này.

Tác giả xin chân thành cảm ơn!

I

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT............................................................ IV

DANH MỤC BẢNG.................................................................................... V

DANH MỤC SƠ ĐỒ .................................................................................. VI

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU .......................... 1

1.1. Tính cấp thiết của đề tài......................................................................... 1

1.2. Tổng quan nghiên cứu ........................................................................... 2

1.3. Mục tiêu nghiên cứu............................................................................... 4

1.4. Câu hỏi nghiên cứu................................................................................ 5

1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu......................................................... 5

1.6. Phương pháp nghiên cứu ...................................................................... 6

1.7. Kết cấu của đề tài .................................................................................. 7

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ

TẠI DỰ ÁN SỬ DỤNG VỐN VAY ODA ................................................... 8

2.1. Lý luận chung về kiểm soát nội bộ ....................................................... 8

2.1.1. Lịch sử ra đời và phát triển lý luận về Kiểm soát nội bộ ....................... 8

2.1.2. Kiểm soát nội bộ theo INTOSAI ........................................................ 13

2.2. Kiểm soát nội bộ dự án ODA.............................................................. 21

2.2.1. Môi trường kiểm soát ......................................................................... 23

2.2.2. Đánh giá rủi ro.................................................................................... 26

2.2.3. Hệ thống thông tin.............................................................................. 27

2.2.4. Các hoạt động kiểm soát..................................................................... 28

2.2.5. Hoạt động giám sát............................................................................. 31

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ........................................................................... 33

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI

BAN QUẢN LÝ DỰ ÁN PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TỔNG HỢP CÁC

II

TỈNH MIỀN TRUNG – KHOẢN VAY BỔ SUNG .................................. 34

3.1. Tổng quan về Dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền

Trung – Khoản vay bổ sung ....................................................................... 34

3.1.1. Giới thiệu chung về dự án................................................................... 34

3.1.2. Nội dung triển khai dự án.................................................................... 39

3.2. Thực trạng kiểm soát nội bộ tại Ban quản lý Dự án Phát triển nông

thông tổng hợp các tỉnh miền Trung – Khoản vay bổ sung....................... 47

3.2.1. Môi trường kiểm soát ......................................................................... 47

3.2.2. Đánh giá rủi ro.................................................................................... 50

3.2.3. Hệ thống thông tin và truyền thông..................................................... 51

3.2.4. Các hoạt động kiểm soát..................................................................... 57

3.2.5. Các hoạt động giám sát........................................................................ 72

3.3. Đánh giá thực trạng về Kiểm soát nội bộ tại Ban quản lý Dự án Phát

triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung – Khoản vay bổ sung....... 73

3.3.1. Ưu điểm.............................................................................................. 73

3.3.2. Tồn tại ................................................................................................ 75

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3............................................................................ 78

CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM

SOÁT NỘI BỘ TẠI BAN QUẢN LÝ DỰ ÁN PHÁT TRIỂN NÔNG

THÔN TỔNG HỢP CÁC TỈNH MIỀN TRUNG – KHOẢN VAY BỔ

SUNG .......................................................................................................... 79

4.1. Phương hướng và mục tiêu phát triển của Dự án Phát triển nông thôn

tổng hợp các tỉnh miền Trung – Khoản vay bổ sung................................. 79

4.1.1. Mục tiêu.............................................................................................. 79

4.1.2. Phương hướng đối với hoạt động kiểm soát nội bộ .............................. 81

4.2. Các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ban

quản lý dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung –

III

Khoản vay bổ sung ..................................................................................... 82

4.2.1. Hoàn thiện môi trường kiểm soát:........................................................ 83

4.2.2. Hoàn thiện đánh giá rủi ro ................................................................... 86

4.2.3. Hoàn thiện hệ thống thông tin và truyền thông..................................... 87

4.2.4. Hoàn thiện các hoạt động kiểm soát..................................................... 90

4.2.5. Hoàn thiện hoạt động giám sát............................................................ 93

4.3. Kiến nghị.............................................................................................. 93

4.3.1. Kiến nghị với Chính phủ .................................................................... 93

4.3.2. Kiến nghị đối với Bộ chuyên ngành.................................................... 94

4.3.3. Kiến nghị với địa phương triển khai dự án.......................................... 95

KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 ........................................................................... 97

KẾT LUẬN................................................................................................. 98

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................... 99

PHỤ LỤC.................................................................................................. 102

IV

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

NỘI DUNG ĐẦY ĐỦ

TỪ VIẾT TẮT

BCTC

Báo cáo tài chính

BQLDA

BQL

Ban quản lý dự án

Ban quản lý

DARD

DOF

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh

Vụ Tài chính

FM

Quản lý tài chính

FMM

PAM

GoV

Sổ tay quản lý tài chính

Sổ tay hướng dẫn thực hiện dự án

Chính phủ Việt Nam

IFC

Tổ chức tài chính quốc tế

Kiểm soát nội bộ

KSNB

LoC

Dòng tín dụng

M&E

MARD

MOF

MPI

Giám sát đánh giá

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

Bộ Tài chính

Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Ban chỉ đạo quốc gia

Dự án thành phần

NSC

DATP

PDO

Mục tiêu phát triển của dự án

Ban quản lý dự án Trung ương

UBND tỉnh

CPMU

PPC

PPMU

PSC

Ban quản lý dự án tỉnh

Ban chỉ đạo dự án cấp tỉnh

Phát triển nông thôn

PTNT

TA

Hỗ trợ kỹ thuật

ADB

UBND

BIDV

Ngân hàng Phát triển Châu Á

Ủy ban nhân dân

Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam

V

DANH MỤC BẢNG

TRANG

Bảng 3.1: Phân bổ và rút tiền vốn vay.......................................................... 37

Bảng 3.2: Tổng mức đầu tư của dự án phân theo đơn vị thực hiện ............... 38

Bảng 3.3: Trách nhiệm và thời gian lập, cập nhật kế hoạch dự án ................ 41

Bảng 4.1: Kết quả đầu ra về nâng cao năng lực, thể chế............................... 80

VI

DANH MỤC SƠ ĐỒ

TRANG

Sơ đồ 3.1: Mô hình tổ chức quản lý của Dự án............................................. 36

Sơ đồ 3.2: Quy trình lập và cập nhật kế hoạch tài chính dự án ..................... 40

Sơ đồ 3.3: Rút vốn và thanh toán qua tài khoản đặc biệt ............................ 403

Sơ đồ 3.4: Quy trình rút vốn thanh toán trực tiếp ......................................... 44

Sơ đồ 3.5: Quy trình rút vốn bồi hoàn .......................................................... 45

1

CHƯƠNG 1

GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Cùng với sự phát triển năng động và ngày một phức tạp của nền kinh tế,

với vai trò và chức năng của kiểm soát nội bộ (KSNB) trong việc đưa ra đảm

bảo về việc đơn vị có thể kiểm soát một cách hữu hiệu các rủi ro đã và đang

dần được thừa nhận trong khu vực kinh tế công, khu vực kinh tế tư nhân và cả

các tổ chức phi lợi nhuận.

Kiểm soát nội bộ tại BQL dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh

miền Trung – Khoản vay bổ sung là một phần cơ chế tài chính và công tác kế

toán trong hoạt động quản lý, được quy định trong Sổ tay quản lý tài chính dự

án và Sổ tay hướng dẫn thực hiện dự án (PAM) do đơn vị chủ quản dự án ban

hành nhằm hỗ trợ thực hiện hiệu quả, tuân thủ các chính sách và quy định của

Chính phủ và nhà tài trợ Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) để đảm bảo an

toàn nguồn lực tài chính. Mặt khác, KSNB được xây dựng nhằm tạo ra những

phản hồi và xem xét định kỳ và thường xuyên đối với việc quản lý việc sử

dụng và quản lý nguồn lực tài chính công. Thông qua hữu hiệu của KSNB,

Nhà nước kiểm soát được những vấn đề rủi ro như thất thoát tài sản, minh

bạch, kế toán không chính xác, hay ngăn ngừa những hành vi vi phạm pháp

luật.

Tuy nhiên trong bối cảnh hiện nay, KSNB trong khu vực kinh tế công

của Việt Nam chưa được xây dựng cụ thể. Mặc dù hệ thống quản lý tài chính

công quốc gia có nhiều cơ chế và nắm vai trò giám sát nội bộ, nhưng mục tiêu

của cơ quan chức năng KSNB này là tập trung vào thanh tra hơn là xem xét

theo hệ thống để đưa ra những phản hồi định kỳ và thường xuyên đối với việc

quản lý KSNB và sử dụng nguồn lực công.

KSNB tại BQL dự án có sử dụng nguồn vốn ODA là rất cần thiết nhằm

2

đảm bảo tính minh bạch, công khai và đúng đắn trong quản lý tài chính và sử

dụng các nguồn vốn của dự án. KSNB sẽ góp phần đảm bảo tuân thủ việc

thực hiện các chính sách, quy định của Chính phủ, các nhà tài trợ và các thủ

tục cụ thể của dự án, đảm bảo các hoạt động tài chính được minh bạch, rõ

ràng, phát hiện ra các sai sót có thể có trong quá trình thực hiện dự án, kiểm

soát các hoạt động: Đấu thầu, mua sắm; Quản lý tài chính và kế toán; Quản lý

rủi ro, quản trị nội bộ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của dự án và đưa

ra các khuyến nghị nhằm hoàn thiện các hệ thống trên.

Có thể nói, KSNB được xem như là công cụ hữu hiệu, nhân tố chủ chốt

của hệ thống quản lý tài chính công lành mạnh nhằm hỗ trợ tổ chức nâng cao

tính hiệu quả và hiệu lực cũng như các thủ tục và kiểm soát tài chính là hết sức

quan trọng. Với lý do đó, tác giả lựa chọn đề tài: “Hoàn thiện hệ thống kiểm

soát nội bộ tại Ban Quản lý Dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh

miền Trung – Khoản vay bổ sung” làm đề tài nghiên cứu ở cấp độ Thạc sỹ

của mình.

1.2. Tổng quan nghiên cứu

KSNB ngày càng được nhận thức quan trọng từ chính các nhà quản lý

doanh nghiệp và những người sử dụng thông tin tài chính kế toán của đơn vị.

Theo đó, nhiều công trình về KSNB gắn với các đơn vị cụ thể và các ngành

cụ thể ở các cấp độ khác nhau đã được thực hiện. Tiêu biểu có thể kể đến các

công trình sau:

+ Đặng Thanh Tùng (2006) với công trình “Hoàn thiện hệ thống kiểm

soát nội bộ với tăng cường quản lý tài chính tại Công ty Cổ phần Viễn thông

Tin học Bưu điện”; Chu Thị Thu Thủy (2007) với đề tài “Hoàn thiện hệ thống

kiểm soát nội bộ về chi phí sản xuất kinh doanh tại Công ty Cổ phần Kết cấu

Thép cơ khí”. Các nghiên cứu này mới chỉ đánh giá được thực trạng hệ thống

KSNB của từng quá trình như tiêu thụ, chi phí sản xuất và giá thành hay hoạt

động tài chính doanh nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện mà chưa

3

đánh giá và hoàn thiện trên tất cả các lĩnh vực hoạt động của đơn vị nghiên

cứu. Hơn nữa, các nghiên cứu này đề cập đến KSNB với 4 thành phần theo

quan điểm cũ hơn là đề cập đến 5 thành phần theo quan điểm mới hiện nay.

+ Nguyễn Tiền Phong (2007) với đề tài “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát

nội bộ nhằm phòng ngừa rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển

Việt Nam”. Trong nghiên cứu này, tác giả Phong tập trung làm rõ hệ thống

KSNB của BIDV từ trước khi hiện đại hoá đến khi đã thực hiện hiện đại hoá

đối với rủi ro tín dụng, qua đó nghiên cứu một cách có hệ thống những luận

cứ, cơ sở khoa học về hệ thống KSNB ngân hàng thương mại nói chung và

BIDV nói riêng trong hoạt động phòng ngừa rủi ro tín dụng. Những đề xuất,

giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả và khắc phục những khiếm khuyết

trong hoạt động KSNB tại BIDV được trình bày có thể áp dụng vào thực tiễn

hoạt động kinh doanh của đơn vị. Tuy nhiên, nghiên cứu này tập trung vào

các thành phần của KSNB theo quan điểm cũ trước đây gồm 4 thành phần

thay vì 5 thành phần của KSNB hiện tại.

+ Ngô Thị Thúy Lan (2011) với đề tài “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát

nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam”.

Tác giả lựa chọn đối tượng nghiên cứu có quy mô lớn, đã rút ra được bài học

từ trong xây dựng và hoàn thiện hệ thống KSNB hoạt động tín dụng tại các

ngân hàng thương mại ở nước ngoài. Trên cơ sở lý luận, thực tế tại Ngân hàng

TMCP Ngoại thương Việt Nam và các bài học rút ra từ quốc tế, tác giả đã đưa

ra các giải pháp hoàn thiện môi trường kiểm soát, hệ thống kế toán, thủ tục

kiểm soát và kiểm toán nội bộ. Song nghiên cứu này cũng tập trung vào các

thành phần của KSNB theo quan điểm cũ trước đây gồm 4 thành phần.

+ Bùi Thị Minh Hải (2012) với công trình “Hoàn thiện hệ thống KSNB

trong các doanh nghiệp may mặc Việt Nam”. Tác giả Nguyễn Thị Minh Hải

cũng đã khái quát được lý luận chung về hệ thống KSNB và cũng đúc rút một

số kinh nghiệm quốc tế về tổ chức hệ thống KSNB trong các doanh nghiệp

may mặc. Tuy nhiên trong luận án cũng chưa nghiên cứu rõ hệ thống KSNB

4

trên quan điểm hiện đại là hỗ trợ cho tổ chức để tạo ra giá trị gia tăng cho tổ

chức.

+ Nguyễn Thị Lan Anh (2013) với công trình “Hoàn thiện hệ thống kiểm

soát nội bộ tại Tập đoàn Hóa chất Việt Nam”. Nghiên cứu đã phân định các

quan điểm khác nhau về KSNB tại doanh nghiệp, từ đó xây dựng mô hình tổ

chức KSNB làm khung lý thuyết nghiên cứu KSNB tại Tập đoàn Hóa chất

Việt Nam gồm: Nội dung; Các yếu tố cấu thành; Mục tiêu của KSNB. Thông

qua thực trạng tổ chức KSNB của các Tập đoàn kinh tế trên thế giới như ở:

Mỹ, Trung Quốc, Luận án đã nêu ra một số bài học kinh nghiệm mà Việt

Nam có thể học hỏi để tổ chức KSNB tại các Tập đoàn kinh tế cũng như tại

Tập đoàn Hóa chất Việt Nam.

Các công trình nghiên cứu trên và nhiều các công trình nghiên cứu khác

nữa có những đóng góp đáng kể trong việc giải quyết vấn đề cơ sở lý luận và

thực tiễn về kiểm tra giám sát, quản lý, điều hành nền tài chính công của đất

nước và kiểm tra giám sát quá trình sử dụng vốn của các doanh nghiệp, các tài

liệu trên đã được tác giả tham khảo, nghiên cứu, kế thừa. Tuy nhiên, theo hiểu

biết của tác giả thì hoạt động kiểm soát trên chủ yếu tập trung cho các kiến

nghị hoạt động KSNB trong các doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế, lĩnh vực

công mà chưa có nghiên cứu nào khái quát cả về cơ sở lý luận và thực tiễn

KSNB (đặc biệt là các hoạt động kiểm soát) tại BQL dự án có sử dụng nguồn

vốn ODA nói chung và BQL Dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh

miền Trung – Khoản vay bổ sung nói riêng. Chính vì lý do đó mà nghiên cứu

này tập trung vào vấn đề về KSNB (đi sâu vào cơ sở lý luận và nội dung hoạt

động kiểm soát) của BQL Dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền

Trung – Khoản vay bổ sung, từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện KSNB tại

dự án.

1.3. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm hoàn thiện KSNB gắn với đơn vị

5

nghiên cứu tại BQL dự án PTNT tổng hợp các tỉnh miền Trung – Khoản vay

bổ sung.

Mục tiêu cụ thể cần hướng tới của nghiên cứu này là:

- Làm rõ lý luận cơ bản về kiểm soát nội bộ dự án nói chung.

- Phân tích và đánh giá thực trạng công tác KSNB tại Dự án Phát triển

nông thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung – Khoản vay bổ sung.

- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện KSNB tại Dự án Phát triển nông thôn

tổng hợp các tỉnh miền Trung – Khoản vay bổ sung.

1.4. Câu hỏi nghiên cứu

Để thỏa mãn mục tiêu cụ thể, nghiên cứu này này được thực hiện nhằm

trả lời các câu hỏi sau:

Thứ nhất, nội dung cơ bản nào liên quan đến KSNB.

Thứ hai, thực trạng KSNB tại BQL Dự án Phát triển nông thôn tổng hợp

các tỉnh miền Trung – Khoản vay bổ sung như thế nào?

Thứ ba, các giải pháp nào cần đưa ra nhằm hoàn thiện KSNB tại BQL

Dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung – Khoản vay bổ

sung.

1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu này tập trung làm rõ lý luận và thực tiễn KSNB (đặc biệt là

các hoạt động kiểm soát) tại BQL Dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các

tỉnh miền Trung – Khoản vay bổ sung.

Phạm vi nghiên cứu:

- Không gian: Tập trung nghiên cứu chủ yếu công tác KSNB tại dự án

Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung – Khoản vay bổ sung.

- Thời gian: Dữ liệu được thu thập liên quan đến tình hình thực hiện và

triển khai tại BQL Dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung –

Khoản vay bổ sung từ khi bắt đầu triển khai dự án đến năm 2016.

6

- Nội dung: KSNB với tư cách là một phần của cơ chế tài chính và công

tác kế toán trong hoạt động quản lý Dự án nhằm hỗ trợ việc thực hiện hiệu

quả, tuân thủ các chính sách và quy định của Chính phủ và nhà tài trợ Ngân

hàng Phát triển Châu Á (ADB), đảm bảo an toàn nguồn lực tài chính.

1.6. Phương pháp nghiên cứu

- Thu thập thông tin, số liệu: Để phản ánh được thực trạng công tác kiểm

soát nội bộ BQL dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung –

Khoản vay bổ sung trong những năm qua, tác giả thu thập dữ liệu sơ cấp và

thứ cấp:

+ Dữ liệu thứ cấp được tác giả thu thập qua các báo cáo của Đoàn đánh

giá thường niên hàng năm của Nhà tài trợ đối với dự án, các báo cáo thống kê

của Nhà nước, bộ ngành, các địa phương và cơ quan chuyên môn nghiệp vụ

của BQL dự án, BCTC của các tiểu BQL dự án 06 tỉnh trực thuộc. Ngoài ra,

tác giả còn tham khảo số liệu cũng như các quan điểm, nhận định, đánh giá

của các chuyên gia, nhà quản lý qua các hội thảo khoa học, các đề án, báo cáo

khoa học trong và ngoài nước.

+ Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua: Bảng câu hỏi khảo sát, phỏng

vấn điều tra tại bộ phận, phòng ban của BQL dự án để qua đó có được các dữ

liệu cả định lượng và định tính có liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Học viên

đã thiết kế bảng câu hỏi (Phụ lục số 01) với 52 câu hỏi cơ bản có nội dung

xoay quoanh 5 yếu tố cấu thành KSNB tại Dự án. Các câu hỏi điều tra được

thiết kế dạng câu hỏi đóng, khảo sát 5 phần: Môi trường kiểm soát, đánh giá

rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát. Bảng khảo

sát được gửi trực tiếp đến 102/199 tổng số cán bộ thuộc dự án (Bảng tổng hợp

kết quả khảo sát theo Phụ lục số 02).

- Xử lý dữ liệu:

+ Phương pháp thống kê, mô tả: Dựa trên số liệu tổng hợp báo cáo về

tiến độ và quá trình thực hiện dự án giúp thống kê lại bức tranh thực hiện dự

7

án từ năm 2015 - 2016.

+ Phương pháp so sánh: tác giả sử dụng phương pháp này để tập hợp,

sắp xếp, số liệu thu thập được dưới dạng biểu bảng, mô hình, đồ thị theo các

tiêu chí, tiêu thức phù hợp làm căn cứ cho việc so sánh, phân tích đánh giá.

+ Phương pháp phân tích tổng hợp: Phương pháp này được sử dụng để

phân tích đánh giá số liệu thống kê từ đó rút ra các nhận xét đánh giá khách

quan chính xác thực trạng công tác kiểm soát nội bộ dự án Phát triển nông

thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung – Khoản vay bổ sung trong những năm

qua.

+ Phương pháp chuyên gia: Luận văn sử dụng phương pháp này để thu

thập tham khảo ý kiến của các chuyên gia, các nhà quản lý để bổ sung cho các

nhận định đánh giá mang tính chất định tính hoặc đề xuất các giải pháp để đối

mới hoàn thiện công tác quản lý dự án.

1.7. Kết cấu của đề tài

Nghiên cứu này được xây dựng theo kết cấu gồm 4 chương:

Chương 1: Giới thiệu về đề tài nghiên cứu.

Chương 2: Cơ sở lý luận về hệ thống kiểm soát nội bộ tại Dự án sử

dụng vốn vay ODA.

Chương 3: Thực trạng kiểm soát nội bộ tại Ban quản lý Dự án Phát

triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung – Khoản vay bổ sung.

Chương 4: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội

bộ tại Ban quản lý Dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền

Trung – Khoản vay bổ sung.

8

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI DỰ ÁN

SỬ DỤNG VỐN VAY ODA

2.1. Lý luận chung về kiểm soát nội bộ

2.1.1. Lịch sử ra đời và phát triển lý luận về kiểm soát nội bộ

Hoạt động trong các đơn vị là một chuỗi các quy trình nghiệp vụ đan xen

nhau một cách có hệ thống và ở bất kì khâu nào của các quy trình nghiệp vụ

cũng cần chức năng kiểm soát. Hoạt động kiểm soát luôn giữ một vị trí quan

trọng trong quá trình quản lý và điều hành kinh doanh. Thông qua việc kiểm

soát hữu hiệu, nhà quản lý có thể đánh giá và điều chỉnh việc thực hiện nhằm

đảm bảo đạt được các mục tiêu đề ra với hiệu suất cao nhất.

Công cụ chủ yếu để thực hiện chức năng kiểm soát của các nhà quản lý

là hệ thống KSNB (Internal Control System).

* Trước năm 1992 (giai đoạn tiền COSO)

Năm 1929, Công bố của Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ - lần đầu đưa ra

khái niệm về KSNB và chính thức công nhận vai trò của KSNB trong doanh

nghiệp. Khái niệm KSNB lúc này được sử dụng trong các tài liệu kiểm toán

và được hiểu như là một biện pháp giúp cho việc:

- Bảo vệ tiền không bị các nhân viên gian lận;

- Bảo vệ tài sản không bị thất thoát;

- Ghi chép kế toán chính xác;

- Tuân thủ chính sách của nhà quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động

của doanh nghiệp.

Vào thập niên những năm 1940, các tổ chức kế toán công và kiểm toán

nội bộ tại Hoa Kỳ đã phát hành khá nhiều các báo cáo, hướng dẫn và tiêu

chuẩn về tìm hiểu KSNB trong các cuộc kiểm toán.

Giữa thập niên những năm 1970, KSNB được quan tâm đặc biệt trong

9

các lĩnh vực thiết kế hệ thống kế toán và kiểm toán, chủ yếu hướng vào cách

thức cải tiến hệ thống KSNB và vận dụng trong các cuộc kiểm toán.

Năm 1977, sau vụ bê bối Watergate với các khoản thanh toán bất hợp

pháp cho chính phủ nước ngoài, Quốc hội Mỹ đã thông qua Điều Luật Hành

vi Hối lộ ở nước ngoài. Trong đó, KSNB rất được quan tâm đề cập đến để

kiểm soát mọi hoạt động và khái niệm KSNB lần đầu tiên được xuất hiện

trong văn bản pháp luật.

Từ năm 1980 – 1988, với sự kiện nghiêm trọng là sự sụp đổ hàng loạt

các công ty cổ phần có niêm yết ở Hoa Kì như Ngân hàng Continental Illinois

National Bank năm 1984; Công ty Dầu khí Texaco năm 1987... các nhà lập

pháp buộc phải quan tâm nhiều đến KSNB và ban hành nhiều quy định hướng

dẫn như:

- Ủy ban quốc gia về phòng chống gian lận BCTC (1985) đưa ra hàng

loạt các quy tắc về đạo đức, kiểm soát và làm rõ các chức năng của KSNB.

- Ủy ban chuẩn mực kiểm toán Mỹ ban hành bản điều chỉnh chuẩn mực

kiểm toán về KSNB vào năm 1988.

- Ủy ban chứng khoán Mỹ ban hành các nguyên tắc về báo cáo trách

nhiệm và đánh giá hiệu quả của KSNB năm 1988.

- Năm 1991, Tổ chức nghiên cứu kiểm toán nội bộ đưa ra các hướng dẫn

kiểm soát và kiểm toán hệ thống thông tin.

Những quy định này đều hướng chung đến mục tiêu phát triển vai trò

của KSNB trong tổ chức, nhưng theo nhiều phương diện và có tồn tại nhiều

điểm không đồng nhất, vì thế dẫn đến yêu cầu phải hình thành một hệ thống

lý luận có tính chuẩn mực về KSNB.

* Giai đoạn Báo cáo COSO năm năm 1992

Các công ty ở Hoa Kỳ phát triển rất nhanh và mạnh vào thời bấy giờ, đi

kèm theo đó cũng là sự lớn mạnh nhanh về quy mô của các gian lận, gây thiệt

hại lớn cho nền kinh tế.

Nhiều Ủy ban ra đời để khảo sát và tìm cách khắc phục, ngăn chặn các

10

gian lận, hỗ trợ phát triển kinh tế. Như ở trên có đề cập, Ủy ban quốc gia về

phòng chống gian lận BCTC Treadway Commission được thành lập vào năm

1985 với mục tiêu hoạt động cơ bản là xác định các yếu tố gian lận trên

BCTC và đưa ra các đề xuất để giảm thiểu phạm vi ảnh hưởng của các gian

lận đó đến kết xuất thông tin. Một vấn đề lớn được quan tâm trong hội đồng

này là KSNB với sự ưu tiên quan tâm dành cho môi trường kiểm soát, các quy

tắc về đạo đức, các Ủy ban kiểm toán và các chức năng của kiểm toán nội bộ.

Ủy ban COSO là một Ủy ban gồm nhiều tổ chức nghề nghiệp nhằm hỗ

trợ cho Ủy ban Treadway như: Hiệp hội kế toán viên công chức Hoa Kỳ, Hội

Kế toán Hoa Kỳ … COSO đưa ra khuôn mẫu lý thuyết chuẩn cho KSNB. Đây

là hệ thống lý luận đầy đủ nhất về KSNB cho dến thời điểm hiện nay.

Báo cáo COSO năm 1992 gồm 4 phần: (i) Tóm tắt dành cho nhà quản lý;

(ii) Khuôn khổ chung của KSNB; (iii) Báo cáo cho bên ngoài; và (iv) Các

công cụ đánh giá KSNB.

Tóm lại, Báo cáo COSO là tài liệu đầu tiên trên thế giới nghiên cứu về

KSNB một cách đầy đủ và có hệ thống. Đặc điểm là tầm nhìn rộng, mang tính

quản trị, đề cập các vấn đề liên quan BCTC, lĩnh vực hoạt động và tính tuân

thủ. Báo cáo COSO tạo lập một cơ sở lý thuyết rất cơ bản về KSNB.

* Sau năm 1992 (giai đoạn hậu COSO)

Nền tảng lý luận chuẩn cơ bản về KSNB mà báo cáo COSO đã tạo dựng

là cơ sở lý luận hoàn thiện. Nhờ đó mà đã có hàng loạt nghiên cứu mở rộng

và phát triển trên nhiều lĩnh vực như:

- COBIT_1996 do ISACA ban hành. COBIT là hệ thống KSNB phát

triển theo hướng công nghệ thông tin, nhấn mạnh đến hệ thống kiểm soát

trong môi trường CIS. Cụ thể bao gồm kiểm soát CIS trong các lĩnh vực:

Hoạch định, Tổ chức mua và triển khai, Phân phối và hỗ trợ, Giám sát.

- SAS 78 (1995) và SAS 94 (2001): Các chuẩn mực kiểm toán Hoa Kỳ

chuyển sang sử dụng báo cáo COSO là nền tảng đánh giá hệ thống KSNB

Luận văn Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ban Quản lý Dự án Phát triển nông thôn tổng hợp các tỉnh miền Trung - Khoản vay bổ sung