Mấy đặc điểm diễn ngôn nam tính - nữ tính trong văn học Việt Nam thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX
30
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
MẤY ĐẶC ĐIỂM DIỄN NGÔN NAM TÍNH – NỮ TÍNH TRONG
VĂN HỌC VIỆT NAM THẾ KỶ XVIII – NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX
Vũ Thꢀ Thu Hưꢁng1
Trưꢀng Đꢁi hꢂc Ngoꢁi thương Hà Nꢃi
Tóm tꢄt: Sꢅ chꢆng lꢇn phꢈc tꢁp cꢉa các thiꢊt chꢊ quyꢋn lꢅc trong bꢌi cꢍnh lꢎch sꢏ ñꢐc
biꢑt ñã khiꢊn văn hꢂc Viꢑt Nam thꢊ kꢒ XVIII – nꢏa ñꢓu thꢊ kꢒ XIX có sꢅ sꢍn sinh và hoán
chuyꢔn các diꢕn ngôn mꢃt cách mau lꢖ. Diꢕn ngôn giꢗi hay diꢕn ngôn nam tính – nꢘ tính
mꢐc dù ñã ñưꢙc sꢍn sinh và ñưꢙc cꢉng cꢌ lâu dài trong suꢌt các thꢀi kỳ lꢎch sꢏ vꢗi ñꢐc
ñiꢔm chung là duy trì trꢚt tꢅ ưu thꢊ, thꢌng trꢎ cꢉa nam tính (ñi kèm là chꢊ ñꢃ gia trưꢛng /
nam trꢎ) và vꢎ thꢊ tiêu cꢅc, tòng thuꢃc cꢉa nꢘ tính; song ñꢊn giai ñoꢁn này, ñã có sꢅ
chuyꢔn di, hoán vꢎ theo chiꢋu hưꢗng ngưꢙc lꢁi: diꢕn ngôn nꢘ tính dꢓn khꢜng ñꢎnh ñưꢙc vꢎ
thꢊ và thoát khꢝi phꢓn nào sꢈc chꢊ ngꢅ cꢉa diꢕn ngôn nam quyꢋn ñang suy yꢊu.
Tꢀ khóa: Văn hꢂc Viꢑt Nam thꢊ kꢒ XVIII – nꢏa ñꢓu thꢊ kꢒ XIX, nam tính, nꢘ tính, diꢕn ngôn.
1. Mꢂ ĐꢃU
Văn hꢀc Viꢁt Nam thꢂ kꢃ XVIII – nꢄa ñꢅu thꢂ kꢃ XIX ghi nhꢆn sꢇ thay ñꢈi, chuyꢉn di
cꢊa hàng loꢋt các diꢌn ngôn truyꢍn thꢎng và sꢇ xuꢏt hiꢁn cꢊa nhꢐng diꢌn ngôn mꢑi, làm
thay ñꢈi hiꢁn trꢋng và cho thꢏy tính chꢏt nhiꢌu ñꢒng cꢊa mꢒt giai ñoꢋn văn hꢀc phꢓc tꢋp,
ña thanh. Diꢌn ngôn ñưꢔc xem như hꢁ thꢎng cꢊa nhꢐng tư tưꢕng, quan ñiꢉm, khái niꢁm,
cách thꢓc tư duy và hành xꢄ, nhꢐng cái ñưꢔc hình thành trong mꢒt bꢎi cꢖnh xã hꢒi cꢗ thꢉ,
có mꢒt hiꢁu lꢇc chung ñꢎi vꢑi cách suy nghĩ và nói năng cꢊa mꢘi nhóm ngưꢙi cũng như
mꢘi cá nhân. Nói cách khác, nó là mꢒt thꢓ khung khꢈ cho phép và giꢑi hꢋn nhꢆn thꢓc, phát
ngôn cꢊa chꢊ thꢉ vꢍ thꢂ giꢑi, thꢆm chí vꢍ bꢖn thân. Diꢌn ngôn, do ñó thuꢒc vꢍ các thiꢂt
chꢂ, bꢚ chi phꢎi bꢕi các luꢆt lꢁ và ñꢛng sau nó là bàn tay vô hình cꢊa quyꢍn lꢇc. Lꢙi nói và
suy nghĩ cꢊa con ngưꢙi không phꢖi là sꢇ biꢉu hiꢁn mꢒt cách tꢇ do nhꢐng tư tưꢕng cá nhân,
mà bꢚ ñꢚnh hình và nhꢎt chꢜt vào trong mꢒt thꢓ khuôn khꢈ có trưꢑc. Xem xét văn hꢀc tꢝ
góc ñꢒ diꢌn ngôn sꢞ cho thꢏy không chꢟ các hiꢁn tưꢔng bꢍ mꢜt vꢍ tác giꢖ, tác phꢠm mà
ñꢡng thꢙi còn là thiꢂt chꢂ quyꢍn lꢇc chi phꢎi cách mà mꢒt tác giꢖ sáng tꢋo nên các tư tưꢕng
1
Nhꢆn bài ngày 10.5.2017; gꢄi phꢖn biꢁn, chꢟnh sꢄa và duyꢁt ñăng ngày 20.6.2017
Liên hꢁ tác giꢖ: Vũ Thꢚ Thu Hưꢙng; Email: [email protected]
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
31
và hình tưꢔng cꢊa anh ta; cho thꢏy ñiꢍu gì ñã tác ñꢒng ñꢂn các thꢊ pháp nghꢁ thuꢆt và viꢁc
lꢇa chꢀn ngôn tꢝ trong tác phꢠm. Diꢌn ngôn có thꢉ tꢋo lꢆp tri thꢓc nhꢏt ñꢚnh vꢍ mꢒt thꢙi
ñꢋi, mꢒt con ngưꢙi, sꢇ kiꢁn nào ñó. Thꢙi ñꢋi nào càng nhiꢍu biꢂn cꢎ, càng dꢌ sꢖn sinh ra
nhiꢍu diꢌn ngôn chꢡng lꢏn phꢓc tꢋp. Sꢇ giao cꢢt diꢌn ngôn cho thꢏy sꢇ ñan cài, ñua tranh
cꢊa các thiꢂt chꢂ quyꢍn lꢇc và sꢇ khó khăn khi phân tách tư tưꢕng. Thꢂ kꢃ XVIII – nꢄa
ñꢅu thꢂ kꢃ XIX là mꢒt giai ñoꢋn như vꢆy, khi nhꢐng biꢂn ñꢒng chính trꢚ phꢓc tꢋp ꢖnh
hưꢕng sâu sꢢc ñꢂn ñꢙi sꢎng xã hꢒi, làm ñꢖo chiꢍu hàng loꢋt diꢌn ngôn và kiꢂn tꢋo nhꢐng
diꢌn ngôn mꢑi, ñꢜc biꢁt là các diꢌn ngôn vꢍ giꢑi. Nhꢐng biꢉu hiꢁn cꢊa diꢌn ngôn giꢑi hay
diꢌn ngôn nam tính – nꢐ tính ꢕ giai ñoꢋn này ñã hưꢑng tꢑi viꢁc xóa bꢣ các ñꢚnh kiꢂn, hóa
giꢖi cꢏm kꢤ cũng như ñòi lꢋi tiꢂng nói bꢚ che dꢏu, tꢠy xóa trong quá khꢓ; ñꢡng thꢙi phát
huy các giá trꢚ nhân văn cao ñꢥp cꢊa thꢙi ñꢋi.
2. NꢄI DUNG
2.1. Diꢅn ngôn nam tính – nꢆ tính
Nꢛm ꢕ vꢚ trí trung tâm trong các nghiên cꢓu vꢍ giꢑi, thuꢆt ngꢐ nam tính, nꢘ tính ñưꢔc
sꢄ dꢗng vꢑi nhiꢍu nꢒi hàm ý nghĩa khác nhau, tꢋo nên nhꢆn thꢓc có tính phꢈ quát, chính là
các diꢌn ngôn vꢍ giꢑi, cho rꢛng "nꢐ tính ñꢎi vꢑi phꢗ nꢐ, nam tính ñꢎi vꢑi nam giꢑi là ñꢜc
tính tꢇ nhiên, bꢏt biꢂn. Nói cách khác, chúng ñưꢔc nói ñꢂn như nhꢐng ñꢜc tính ñꢡng nhꢏt
vꢑi giꢑi tính sinh hꢀc, bꢏt chꢏp sꢇ biꢂn ñꢒng cꢊa các không gian và thꢙi gian văn hóa"
(Phꢋm Quỳnh Phương). Cách hiꢉu vꢍ nam tính, nꢐ tính như vꢆy ñã ñꢡng thꢙi tꢋo ra nhꢐng
diꢌn ngôn khác vꢍ vai trò giꢑi (thiên chꢓc), vꢍ năng lꢇc giꢑi...; ñưa ñꢂn nhꢐng ꢖo tưꢕng vꢍ
viꢁc có nhꢐng chꢓc năng hay năng lꢇc bꢠm sinh thuꢒc vꢍ mꢘi giꢑi ngay tꢝ khi sinh ra,
cùng nhꢐng sꢇ tòng thuꢒc và thꢇc thi bꢈn phꢆn mà mꢘi giꢑi phꢖi gánh chꢚu. Diꢌn ngôn
nam tính, nꢐ tính cũng ñã sꢖn sinh nhꢐng bꢒ tiêu chuꢠn phù hꢔp vꢑi hành ñꢒng và ꢓng xꢄ
cꢊa mꢘi giꢑi – nhꢐng khuôn mꢦu vꢍ giꢑi mang tính kiꢂn tꢋo xã hꢒi nhưng ñưꢔc gán ñꢜt
như nhꢐng ñꢜc tính / tính cách tꢇ nhiên. Mꢘi ngưꢙi sinh ra ñã thuꢒc mꢒt giꢑi tính cꢎ ñꢚnh
vꢑi nhꢐng tính cách ñꢜc trưng: nam tính gꢢn vꢑi nam giꢑi vꢑi các ñꢜc ñiꢉm: mꢋnh mꢞ, chꢊ
ñꢒng, tꢇ tin, quyꢂt ñoán, ñꢒc lꢆp, lý trí, sâu sꢢc... trong khi nꢐ giꢑi gꢢn vꢑi nꢐ tính và mang
ñꢜc trưng yꢂu ñuꢎi, hy sinh, phꢗ thuꢒc, cꢖm tính, nông nꢈi...
Có thꢉ thꢏy, viꢁc sꢖn sinh và cꢊng cꢎ các diꢌn ngôn vꢍ nam tính, nꢐ tính diꢌn ra lâu
dài trong suꢎt các thꢙi kỳ lꢚch sꢄ và phꢈ biꢂn ꢕ nhiꢍu xã hꢒi vꢑi ñꢜc ñiꢉm chung là duy trì
trꢆt tꢇ ưu thꢂ, thꢎng trꢚ cꢊa nam tính (ñi kèm là chꢂ ñꢒ gia trưꢕng/nam trꢚ – patriarchal) và
vꢚ thꢂ tiêu cꢇc, tòng thuꢒc cꢊa nꢐ tính. Khꢧng ñꢚnh nam tính, nꢐ tính (cũng như nam giꢑi,
nꢐ giꢑi) là nhꢐng khái niꢁm cꢊa chꢀn lꢀc tꢇ nhiên và cꢅn ñưꢔc bꢖo lưu. Huyꢍn thoꢋi vꢍ
mꢒt thꢓ nam tính, nꢐ tính gꢢn liꢍn vꢑi giꢑi có tính quyꢂt ñꢚnh luꢆn như vꢆy không chꢟ do
32
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
sꢇ hꢋn chꢂ vꢍ tư tưꢕng, mà nhꢛm chꢊ ñích tꢋo ra nhꢐng diꢌn ngôn vĩnh viꢌn hóa cꢏu trúc
thꢎng trꢚ cꢊa nam giꢑi. Hꢀ nhꢆn thꢏy "nhꢐng gì trưꢑc nay vꢦn coi như tri thꢓc phꢈ quát và
tuyꢁt ñꢎi vꢍ thꢂ giꢑi thꢇc ra lꢋi là nhꢐng tri thꢓc bꢢt nguꢡn tꢝ cꢖm nhꢆn cꢊa mꢒt bꢒ phꢆn
có quyꢍn lꢇc trong xã hꢒi, tꢓc là cꢊa nhꢐng ông chꢊ nam giꢑi" và khꢧng ñꢚnh nam tính hay
nꢐ tính chính là "nhꢐng cách kꢂt cꢏu xã hꢒi linh ñꢒng" (Foucault, 1997).
Bꢕi khuôn mꢦu giꢑi là sꢖn phꢠm kiꢂn tꢋo xã hꢒi, nên luôn có nhꢐng phiên bꢖn khác
nhau vꢍ nam tính, nꢘ tính. Trong thꢇc tꢂ, nꢒi hàm cꢊa các khuôn mꢦu này ñưꢔc lý giꢖi
không giꢎng nhau, phꢗ thuꢒc cꢖ vào vꢚ trí xã hꢒi và nꢍn tꢖng văn hóa cꢊa mꢘi ngưꢙi khi
tiꢂp cꢆn. Theo Connell (1995), "nam tính là mꢒt cách ñꢉ làm ñàn ông", nên "chúng ta cꢅn
phꢖi nói vꢍ các nam tính chꢓ không phꢖi duy nhꢏt mꢒt kiꢉu nam tính vì không phꢖi mꢀi
ngưꢙi ñàn ông ñꢍu như nhau". Ngay tꢝ nhꢐng năm 80 cꢊa thꢂ kꢃ trưꢑc, tác giꢖ ñã ñưa ra
quan niꢁm vꢍ các thꢓ bꢆc nam tính. Tꢝ nam tính bá quyꢋn (hegemonic masculinity) khꢧng
ñꢚnh vꢚ thꢂ thꢎng trꢚ tuyꢁt ñꢎi cꢊa ngưꢙi ñàn ông, ñꢂn nam tính thông ñꢆng (complicit
masculinity) vꢑi thái ñꢒ thꢣa hiꢁp nhꢏt ñꢚnh ñꢎi vꢑi phꢗ nꢐ chꢓ không công khai thꢉ hiꢁn
quyꢍn lꢇc cꢊa mình, kꢉ cꢖ nam tính bꢎ lꢋ hóa (marginalized masculinities) cꢊa nhꢐng
ngưꢙi ñàn ông thuꢒc vꢍ nhꢐng giai cꢏp hoꢜc dân tꢒc có vꢚ thꢂ thꢏp hơn nam giꢑi ꢕ nhóm
thꢎng trꢚ. Còn vꢍ nꢐ tính, tuy không có thꢓ bꢆc theo tương quan quyꢍn lꢇc như nam tính,
nhưng Connell cũng cho rꢛng không tꢡn tꢋi ñơn thuꢅn mꢒt kiꢉu nꢐ tính. Ngoài loꢋi nꢐ tính
ñiꢉn hình nhꢏt là nꢘ tính nꢞi trꢃi (emphasized femininity) cꢊa ngưꢙi ñàn bà tuân thꢊ tuyꢁt
ñꢎi sꢇ phꢗ thuꢒc vào ñàn ông, còn có nhiꢍu kiꢉu nꢐ tính khác ñưꢔc xác lꢆp tùy theo mꢓc
ñꢒ chꢏp nhꢆn, thꢣa hiꢁp hay phꢖn kháng vꢑi khuynh hưꢑng nam trꢚ. Theo Connell, không
có nꢐ tính nào là bá quyꢍn. Tꢏt cꢖ các hình thꢓc cꢊa nꢐ tính trong xã hꢒi này ñưꢔc xây
dꢇng trong bꢎi cꢖnh sꢇ phꢗ thuꢒc chung cꢊa phꢗ nꢐ ñꢎi vꢑi nam giꢑi. Theo ñó, nꢘ tính nꢞi
trꢃi (emphasized femininity) ñưꢔc hiꢉu là kiꢉu nꢐ tính tuân thꢊ tuyꢁt ñꢎi trꢆt tꢇ giꢑi do ñàn
ông thiꢂt lꢆp, và luôn luôn phꢗc tùng, phꢗ thuꢒc vào ñàn ông. Mꢜc dù Connell không tiꢂn
hành phân loꢋi, song các kiꢉu loꢋi khác cꢊa nꢐ tính ñưꢔc xác lꢆp thông qua viꢁc tuân thꢊ
hay chꢎng ñꢎi các tiêu chuꢠn cꢊa nꢐ tính nꢈi trꢒi; mà thꢇc chꢏt là mꢓc ñꢒ tuân thꢊ các yêu
cꢅu cꢊa chꢂ ñꢒ gia trưꢕng / nam trꢚ.
Văn hóa Đông Á lꢋi có hꢁ thꢎng quan niꢁm riêng vꢍ nam tính, nꢐ tính. Triꢂt lý âm
dương cꢊa Trung Hoa (bꢢt nguꢡn tꢝ lý thuyꢂt Chu Dꢚch) cũng chia thꢂ giꢑi thành hai nꢄa
Dương (Càn) và Âm (Khôn), trong ñó Dương mang các thuꢒc tính: cao, quý, ñꢒng, cương,
kiꢁn, ñꢋi biꢉu cho ñàn ông, ngưꢙi cha, ngưꢙi chꢡng. Âm vꢑi các ñꢜc tính: ty, tiꢁn, tĩnh, nhu,
thuꢆn, ñꢋi biꢉu cho ñàn bà, ngưꢙi mꢥ, ngưꢙi vꢔ. Mꢜc dꢅu, âm và dương bꢈ sung cho nhau
mꢒt cách tuyꢁt ñꢎi và thꢂ giꢑi chꢟ tꢡn tꢋi khi có sꢇ vꢆn hành và tương tác giꢐa hai nguyên
lý ꢏy, nhưng rõ ràng, so vꢑi dương, nguyên lý âm luôn mang giá trꢚ tiêu cꢇc, thꢏp kém.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
33
Bàn vꢍ vꢏn ñꢍ này, Dꢚch Trung Thiên nhꢆn ñꢚnh: "Sau thꢙi nguyên thꢊy, xã hꢒi truyꢍn
thꢎng cꢊa Trung Quꢎc là xã hꢒi nam quyꢍn, hoꢜc có thꢉ nói ñó là xã hꢒi lꢏy ñàn ông làm
trung tâm. Đꢉ duy trì trꢆt tꢇ và mô thꢓc thꢎng trꢚ cꢊa xã hꢒi ñó, ñàn ông Trung Quꢎc ñã
dꢇng lên hꢁ thꢎng lí luꢆn triꢂt hꢀc nhꢛm duy trì hꢔp pháp sꢇ áp bꢓc thꢎng trꢚ ñꢎi vꢑi phꢗ
nꢐ" [5, tr.67]. Theo tác giꢖ, hꢁ thꢎng lí luꢆn này gꢡm ba bưꢑc: ñꢅu tiên, tꢝ trong quan hꢁ
nam nꢐ rút ra hai phꢋm trù triꢂt hꢀc trꢝu tưꢔng âm và dương, sau ñó căn cꢓ vào ñꢜc ñiꢉm
sinh lí, tâm lí cꢊa nam và nꢐ, xác ñꢚnh tính chꢏt dương là cương và âm là nhu, dương là
ñꢒng và âm là tĩnh; thꢓ hai, ꢓng dꢗng khái niꢁm âm dương vào các lĩnh vꢇc khác nhau; và
cuꢎi cùng ñem phꢋm trù triꢂt hꢀc này chuyꢉn hóa thành phꢋm trù luân lí. "Trꢙi chꢧng phꢖi
ꢕ trên ư? Đꢏt không phꢖi ꢕ dưꢑi ư? Cho nên, "thiên tôn ñꢚa ti", quan hꢁ trꢙi ñꢏt là như vꢆy,
huꢎng chi con ngưꢙi? Bꢕi vꢆy, ñàn ông thuꢒc vꢍ "dương", "cương", "ñꢒng" như trꢙi, cho
nên ñưꢔc tôn quý; ñàn bà thuꢒc vꢍ "âm", "nhu", "tĩnh" như ñꢏt, cho nên thꢏp hèn, ti tiꢁn, và
gꢀi ñó là "nam tôn nꢐ ti". Kꢨ cương và ñꢒng có thꢉ tung hoành khꢢp thiên hꢋ rꢒng lꢑn, kꢨ
nhu và tĩnh chꢟ có thꢉ ꢕ nhà thꢈi cơm, giꢜt giũ, như thꢂ gꢀi là "nam chꢊ ngoꢋi, nꢐ chꢊ nꢒi".
Đương nhiên, kꢨ ti tiꢁn bꢚ kꢨ cao quý thꢎng trꢚ, ngưꢙi yꢂu hèn phꢖi chꢚu sꢇ xꢂp ñꢜt cꢊa
ngưꢙi khꢣe mꢋnh cũng là vì vꢆy. Viꢁc xã hꢒi truyꢍn thꢎng Trung Quꢎc nam nꢐ không bình
ñꢧng, xét cho cùng không phꢖi do lí luꢆn ñó tꢋo thành, nhưng lí luꢆn ñó ñã ꢖnh hưꢕng ñꢂn
tâm lí con ngưꢙi là ñiꢍu không thꢉ chꢎi bꢣ. Ít ra nó ñã tꢋo nên mꢒt tâm lý lꢁch lꢋc: "Phꢗ nꢐ
sinh ra vꢎn mꢍm yꢂu, nên phꢖi chꢏp nhꢆn..." [5, tr 67]. Như vꢆy, triꢂt lý âm – dương không
chꢟ ñơn thuꢅn là sꢖn phꢠm cꢊa tư duy nhꢚ phân vꢍ thꢂ giꢑi cꢊa ngưꢙi Trung Quꢎc, mà còn
bao chꢓa trong ñó nꢘ lꢇc bꢖo vꢁ trꢆt tꢇ uy quyꢍn cꢊa ngưꢙi ñàn ông. Lꢎi tư duy luꢆn lý
như vꢆy thꢇc chꢏt không chꢟ tꢡn tꢋi ꢕ các quꢎc gia châu Á.
Trong lꢚch sꢄ, văn hóa Trung Hoa, nꢐ tính ñưꢔc phân loꢋi theo các kiꢉu loꢋi: phꢗ nꢐ
yꢂu hèn, phꢗ nꢐ mꢋnh mꢞ, và phꢗ nꢐ mang ñꢅy ñꢊ ñꢜc trưng nꢐ tính, thuꢅn túy nꢐ tính
(trưꢑc mꢜt ñàn ông). Trong văn hóa Trung Quꢎc, phꢗ nꢐ tꢝ khi sinh ra ñã mang nꢜng sꢇ kỳ
thꢚ. Ngay sꢇ ra ñꢙi cꢊa hꢀ cũng ñã bꢚ coi là ñiꢍu bꢏt hꢋnh, không may mꢢn, thꢆm chí là có
tꢒi. Tꢝ ñꢙi Thương, quan niꢁm trinh, hꢘu tꢏ (có con trai là ñiꢍu tꢎt ñꢥp, hꢋnh phúc – cát
lꢔi) và bꢇt gia, hꢘu nꢘ (có con gái là ñiꢍu không tꢎt) ñã xuꢏt hiꢁn. Sꢇ kỳ thꢚ viꢁc sinh con
gái có nhiꢍu nguyên nhân, song dꢌ hiꢉu nhꢏt là vꢑi ngưꢙi mꢥ, sinh con trai có thꢉ nâng cao
hoꢜc gia tăng ñꢚa vꢚ cꢊa mình trong gia ñình, còn sinh con gái lꢋi là viꢁc xꢏu; ñꢎi vꢑi ngưꢙi
cha, sinh con trai sꢞ có ngưꢙi thꢝa kꢂ, mꢕ rꢒng thꢂ lꢇc gia tꢒc, còn ñꢨ con gái chꢟ thêm
"cꢊa nꢔ". Vì là "cꢊa nꢔ" nên con gái bꢚ "giꢖm bꢑt ñꢅu tư", nghĩa là không ñưꢔc ñi hꢀc, ăn
mꢜc cꢇc khꢈ và bꢚ lꢔi dꢗng giá trꢚ (làm viꢁc nhà, viꢁc ñꢡng áng, bꢚ gꢖ bán). Khi vꢍ nhà
chꢡng, ñꢜc biꢁt trong trưꢙng hꢔp bꢚ gꢖ bán, ngưꢙi phꢗ nꢐ không chꢟ bꢚ tưꢑc ñoꢋt trinh tiꢂt
mà còn mꢏt luôn cꢖ nhân quyꢍn, nhân cách, trꢕ thành nô bꢒc cho chꢡng và gia ñình chꢡng.
34
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
Tác giꢖ nhꢆn ñꢚnh: "Cho nên, ngưꢙi con gái ꢕ nhà mꢥ ñꢨ là "cꢊa nꢔ", vꢍ nhà chꢡng trꢕ
thành ngưꢙi yꢂu hèn, chꢚu mꢀi oan khuꢏt, chꢧng khác gì ngưꢙi vô tính. Thꢆm chí, không
chꢟ "vô tính" mà còn là "phi nhân tính..." [5, tr.69].
Vꢑi nhꢐng phꢗ nꢐ thuꢒc hàng nô bꢒc, thì tính chꢏt "vô tính" và sꢎ phꢆn mong manh
cꢊa hꢀ càng trꢕ nên rõ nét. Phꢗ nꢐ yꢂu hèn trong quan niꢁm cꢊa ngưꢙi Trung Quꢎc là
nhꢐng kꢨ "không có quyꢍn làm ngưꢙi", và "không có ñꢜc trưng giꢑi tính". Tương phꢖn vꢑi
kiꢉu phꢗ nꢐ này là nhꢐng phꢗ nꢐ mꢋnh mꢞ, tiêu biꢉu như mꢗ Cꢎ hoꢜc Tôn Nhꢚ nương
trong Thꢉy hꢏ vꢑi các ñꢜc ñiꢉm "nam tính hóa" như xuꢏt thân lꢗc lâm hꢖo hán, chuyên giꢂt
ngưꢙi cưꢑp cꢊa, ngoꢋi hình thô kꢁch, sát khí ñꢛng ñꢛng hoꢜc phꢈ biꢂn hơn cꢖ là ngưꢙi vꢔ
"hꢈ cái", "sư tꢄ Hà Đông" trong gia ñình hay ngưꢙi "ñàn bà ñanh ñá" ngoài ñưꢙng phꢎ.
Ngoài cꢜp ñꢎi lꢆp phꢗ nꢐ yꢂu hèn – mꢋnh mꢞ, mꢒt cꢜp ñꢎi lꢆp khác là phꢗ nꢐ dâm ñãng và
trinh tiꢂt liꢁt nꢐ. Đꢜc ñiꢉm chung cꢊa phꢗ nꢐ dâm ñãng và trinh tiꢂt liꢁt nꢐ là ñꢍu xinh ñꢥp,
duyên dáng, mang ñꢅy ñꢊ các ñꢜc trưng nꢐ tính, vꢨ ñꢥp nꢐ tính (trong cꢖm nhꢆn cꢊa ñàn
ông). Tuy nhiên, ñꢜc ñiꢉm khác biꢁt rõ nét là trong khi phꢗ nꢐ dâm ñãng (như Phan Kim
Liên, Diêm Bà Tích, Giꢖ thꢚ, Lꢐ Hꢆu, Tꢝ Hy, Võ Tꢢc Thiên...) thưꢙng ñꢒc ác, lòng dꢋ
nguy hiꢉm khó lưꢙng thì trinh tiꢂt liꢁt nꢐ lꢋi mang phꢠm chꢏt cương cưꢙng, nhân cách tꢎt
ñꢥp, lòng dꢋ thꢊy chung. Tuy nhiên, ñꢜc ñiꢉm xinh ñꢥp cꢊa nhân vꢆt liꢁt nꢐ thưꢙng chính
là nguyên do ñꢠy hꢀ vào con ñưꢙng phꢖi tuꢦn tiꢂt ñꢉ giꢐ phꢠm hꢋnh, cho nên "viꢁc quá
xinh ñꢥp, quá hꢏp dꢦn, hoꢜc quá nꢐ tính, ñꢎi vꢑi trinh tiꢂt liꢁt nꢐ hoꢜc nhꢐng ngưꢙi chuꢠn
bꢚ làm trinh tiꢂt liꢁt nꢐ là chuyꢁn phiꢍn phꢓc". Vì vꢆy, ngưꢙi quꢖ phꢗ quyꢂt chí thꢊ tiꢂt chꢟ
có hai con ñưꢙng: hoꢜc tꢇ tꢄ hoꢜc cꢎ tình làm cho mình xꢏu xí, tꢎt nhꢏt là quên mình là
phꢗ nꢐ, ñꢜc biꢁt phꢖi chiꢂn thꢢng, kháng cꢇ lꢋi các cám dꢘ mê hoꢜc vꢍ tình dꢗc. Ngưꢙi quꢖ
phꢗ chiꢂm sꢎ lưꢔng lꢑn trong hꢁ thꢎng các nhân vꢆt trinh tiꢂt liꢁt nꢐ, và cách sꢎng tiêu diꢁt
bꢖn năng, bꢖo toàn phꢠm hꢋnh cꢊa hꢀ chính là mꢒt cách khác biꢂn mình thành "vô tính",
chꢟ khác rꢛng "vô tính" cꢊa phꢗ nꢐ yꢂu hèn chꢊ yꢂu do ngưꢙi khác không coi hꢀ là ngưꢙi,
còn cái "vô tính" cꢊa ngưꢙi liꢁt nꢐ ña phꢅn do chính hꢀ tꢇ coi mình không phꢖi là ngưꢙi.
Cho nên mꢜc dù liꢁt nꢐ là nhꢐng ngưꢙi phꢗ nꢐ mang ñꢜc ñiꢉm mꢋnh mꢞ (liꢁt) song vꢍ bꢖn
chꢏt vꢦn là nhꢐng ngưꢙi phꢗ nꢐ yꢂu hèn.
Khi thꢖo luꢆn vꢍ nam tính Đông Á, có hai giꢖ thuyꢂt phꢈ biꢂn trong giꢑi hꢀc giꢖ làm
viꢁc trong lĩnh vꢇc này: thuyꢂt âm – dương và thuyꢂt văn – võ. Trong văn hóa phương
Đông, tꢡn tꢋi lý thuyꢂt vꢍ sꢇ phân chia phꢈ quát giꢐa âm (nꢐ tính, lꢋnh, tꢎi, ñi xuꢎng, ꢕ
dưꢑi, thꢗ ñꢒng) và dương (nam tính, nóng, sáng, ñi lên, bên trên, chꢊ ñꢒng). Sꢇ cân bꢛng
âm – dương quyꢂt ñꢚnh sꢇ ꢈn ñꢚnh và phát triꢉn cꢊa tꢋo vꢆt. Ngay cꢖ sꢇ phân chia nam –
nꢐ cũng xuꢏt phát tꢝ cꢜp phꢋm trù âm – dương này. Tuy nhiên, âm – dương không phꢖi là
cꢜp khái niꢁm có tính cꢎ kꢂt mà chúng luân chuyꢉn liên tꢗc, linh hoꢋt: tính chꢏt âm và
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
35
dương ñưꢔc quyꢂt ñꢚnh phꢗ thuꢒc vào các mꢎi quan hꢁ giꢐa ñꢎi tưꢔng và chꢊ thꢉ. Trong
cꢜp quan hꢁ này thì yꢂu tꢎ này là dương nhưng trong cꢜp quan hꢁ vꢑi yꢂu tꢎ khác thì nó có
thꢉ là âm. Theo Lili Zhou, "bꢖn sꢢc cꢊa âm /dương hoꢜc nam / nꢘ là trong sꢇ thay ñꢈi liên
tꢗc theo cꢊa hꢀ các vꢚ trí khác nhau trong mꢎi quan hꢁ quyꢍn lꢇc. Ví dꢗ, mꢒt ngưꢙi ñàn
ông giꢖ ñꢚnh là vꢚ trí âm (nꢐ) khi ông phꢖi ñꢎi mꢜt vꢑi mꢒt ngưꢙi mꢋnh hơn mình, chꢧng
hꢋn như cha mình hoꢜc cꢏp trên" [4, tr.4]. Điꢍu này ñưꢔc thꢉ hiꢁn qua vꢚ thꢂ và cꢖm giác
"nꢐ tính" cꢊa nam giꢑi trong quan hꢁ vꢑi hoàng ñꢂ: luôn tꢇ nhꢆn mình ꢕ vꢚ trí thꢏp nhꢏt, ví
hoàng ñꢂ vꢑi mꢒt sꢇ vꢆt mang dương tính ñꢆm ñꢜc (mꢜt trꢙi, ñông quân...) và giꢐ khoꢖng
cách xa xôi, sꢇ e ꢏp/e ngꢋi khi tiꢂp xúc, mꢀi ñꢍ ñꢋt không bao giꢙ ꢕ dꢋng trꢇc tiꢂp mà luôn
bóng gió, hàm ꢠn... Như vꢆy, viꢁc xác ñꢚnh nam tính / nꢘ tính không thꢉ chꢟ phꢗ thuꢒc vào
các ñꢜc tính sinh hꢀc thuꢅn túy, mà còn cꢅn dꢇa trên các yꢂu tꢎ xã hꢒi khác, mà quyꢍn lꢇc
là yꢂu tꢎ cơ bꢖn và ñꢜc biꢁt quan trꢀng trong bꢎi cꢖnh thꢙi kì phong kiꢂn.
Đꢉ xác ñꢚnh rõ hơn các tính năng ñꢒc ñáo cꢊa nam tính Nho giáo trong Trung Quꢎc
thꢙi tiꢍn hiꢁn ñꢋi, hai hꢀc giꢖ Kam Louie và Louise Edwards phát triꢉn mô hình văn – võ
(wen – wu). Hꢀ cho rꢛng nam tính Nho giáo như là mꢒt cꢏu trúc xã hꢒi, là mꢒt hiꢁn thân
cꢊa sꢇ cân bꢛng giꢐa hai thuꢒc tính văn và võ, trong ñó văn bao gꢡm thành tꢇu văn hꢀc và
văn hóa, và vũ ñꢋi diꢁn cho sꢓc mꢋnh cơ thꢉ cꢊa nam giꢑi bao gꢡm sꢓc mꢋnh và thꢉ lꢇc.
"Theo nghĩa ñen, nó có nghĩa là văn ꢟ võ, và nó bao gꢡm sꢇ phân ñôi giꢐa thành tꢇu văn
hóa và võ thuꢆt, thành tꢇu tinh thꢅn và thꢉ chꢏt... Đó là mꢒt lý tưꢕng mà tꢏt cꢖ nhꢐng
ngưꢙi ñàn ông có nghĩa vꢗ phꢖi hưꢑng tꢑi (...). Nó ñã trꢕ thành lý tưꢕng nam tính trong
suꢎt lꢚch sꢄ Trung Quꢎc, vì vꢆy có rꢏt nhiꢍu thành ngꢐ truyꢍn thꢎng ñꢉ mô tꢖ ngưꢙi ñàn
ông hoàn hꢖo có cꢖ văn và võ..." [3, tr.4].
Khung diꢌn ngôn vꢍ nam tính và nꢐ tính ꢕ phương Tây và phương Đông mꢜc dù có
nhiꢍu khác biꢁt, song ñꢍu thꢎng nhꢏt ꢕ mꢒt ñiꢉm là chꢟ ra sꢇ phân cꢏp cꢊa cꢏu trúc nam
tính, nꢐ tính. Sꢇ phân cꢏp này cho thꢏy ñꢜc trưng và sꢇ ña dꢋng cꢊa cꢏu trúc nam tính – nꢐ
tính ꢕ mꢘi nꢍn văn hóa. Trong văn hꢀc trung ñꢋi Viꢁt Nam, cꢏu trúc nam tính – nꢐ tính vꢝa
có nét tương ñꢡng vꢝa có nét dꢚ biꢁt so vꢑi văn hóa Đông Á, ñꢜc biꢁt trong nhꢐng giai
ñoꢋn có nhiꢍu biꢂn chuyꢉn quan trꢀng vꢍ lꢚch sꢄ, chính trꢚ, tư tưꢕng.
2.2. Quá trình hoán vꢀ diꢅn ngôn nam tính – nꢆ tính trong văn hꢇc Viꢈt Nam
thꢉ kꢊ XVIII – nꢋa ñꢌu thꢉ kꢊ XIX
Nhꢆn xét vꢍ bꢎi cꢖnh lꢚch sꢄ, xã hꢒi Viꢁt Nam thꢂ kꢟ XVII – XVIII, GS.Trꢅn Ngꢀc
Vương cho rꢛng ñã có nhiꢍu biꢂn chuyꢉn quan trꢀng khiꢂn thay ñꢈi bꢒ mꢜt cꢊa xã hꢒi như:
các làng thꢊ công xuꢏt hiꢁn nhiꢍu vꢑi năng suꢏt cao, kích thích sꢇ ra ñꢙi cꢊa các trung tâm
thương mꢋi, ñꢒi ngũ thương nhân tăng lên, kinh ñô không còn giꢐ quy mô cũ mà ñã trꢕ
36
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
thành "tꢗ ñiꢉm" sinh hoꢋt văn hóa cꢊa văn nhân... Tꢏt cꢖ nhꢐng ñꢜc ñiꢉm ꢏy "tuy còn ít ꢣi,
nhưng ñꢊ ñꢉ hình thành nên mꢒt xã hꢒi thꢚ dân, mꢒt môi trưꢙng kinh tꢂ ꢩ văn hóa phi cꢈ
truyꢍn (...) Không nghi ngꢙ gì rꢛng, các nhà nho trong môi trưꢙng phi cꢈ truyꢍn như thꢂ, sꢞ
thꢉ hiꢁn nhꢐng sꢢc thái tư tưꢕng, tình cꢖm cũng phi cꢈ truyꢍn, tꢋo nên trong ñꢙi sꢎng tinh
thꢅn mꢒt luꢡng sinh khí mꢑi, vꢝa thꢉ hiꢁn tính tꢏt yꢂu cꢊa sꢇ vꢆn ñꢒng cꢊa bꢖn thân cuꢒc
sꢎng, nhưng cũng vꢝa mâu thuꢦn vꢑi nhꢐng xác tín, nhꢐng nguyên lý ꢓng xꢄ chính
thꢎng..." [8, tr.69].
Đây chính là mꢖnh ñꢏt màu mꢪ ñꢉ nꢖy sinh nhꢐng khuôn mꢦu nam tính / nꢘ tính hoàn
toàn mꢑi mꢨ so vꢑi truyꢍn thꢎng, mà tiêu biꢉu nhꢏt phꢖi kꢉ ñꢂn là tài tꢄ ꢩ giai nhân. Ngưꢙi
tài tꢄ là sꢇ kꢂt tinh ñꢜc biꢁt cꢊa nam tính theo mô hình văn – võ vào giai ñoꢋn cuꢎi cꢊa thꢙi
trung ñꢋi: mang ñꢅy ñꢊ trong mình các phꢠm chꢏt ưu tú cꢊa văn nhân ñưꢔc ñào tꢋo ñꢜc
tuyꢉn, vꢎn văn hóa sâu rꢒng và tài năng thơ ca (GS. Trꢅn Ngꢀc Vương nhꢏn mꢋnh: "Cꢅn
nhꢢc lꢋi rꢛng, các nhà nho tài tꢄ nꢛm ꢕ tꢅng thưꢔng lưu cꢊa giꢑi trí thꢓc. Đꢉ tꢇ nhꢆn và
ñưꢔc coi là ngưꢙi tài tꢄ, hꢀ tꢝng phꢖi là nhꢐng hꢀc trò xuꢏt sꢢc – nꢂu không toàn diꢁn thì
cũng là trên mꢒt sꢎ phương diꢁn chính – cꢊa Khꢈng môn" [8, tr.71]); tuy nhiên, lꢋi có
phꢋm vi hoꢋt ñꢒng hꢂt sꢓc rꢒng rãi, thꢆm chí trꢕ thành kꢨ nꢈi loꢋn chꢎng lꢋi triꢍu ñình
phong kiꢂn (trưꢙng hꢔp Cao Bá Quát). Hai phương diꢁn cơ bꢖn giúp phân biꢁt nhà nho
truyꢍn thꢎng vꢑi nhà nho tài tꢄ là thꢎ tài và ña tình. Nó chi phꢎi và quán xuyꢂn mꢀi logic
hành ñꢒng cꢊa ngưꢙi tài tꢄ trong mꢀi hoàn cꢖnh, trꢕ thành phꢠm chꢏt ưu trꢒi cꢊa con ngưꢙi
thꢂ tꢗc ñꢡng thꢙi cũng mang ñꢂn vô vàn hꢁ lꢗy và ñau khꢈ. Trong sáng tác cꢊa các nhà nho
tài tꢄ thì kiꢉu nhân vꢆt nam giꢑi mang phꢠm chꢏt tài tꢄ cũng trꢕ ñi trꢕ lꢋi vꢑi ñꢅy ñꢊ các
cung bꢆc cꢊa ham muꢎn, bꢖn năng và nhꢐng thôi thúc ñưꢔc thꢏu hiꢉu tài năng, ñưꢔc thꢣa
mãn các nhu cꢅu trꢅn thꢂ. Lương sinh cꢊa Truyꢑn Hoa Tiên, Kim Trꢀng cꢊa Truyꢑn Kiꢋu,
cũng là nhꢐng văn nhân ñã ñưꢔc lưꢔc bꢣ các ñꢜc ñiꢉm tu thân ñꢉ tꢆp trung vào con ñưꢙng
tình ái vꢑi ñꢊ mꢀi cung bꢆc cꢖm xúc trꢅn tꢗc, mꢑi mꢨ.
Trong hai phꢠm chꢏt cơ bꢖn cꢊa ngưꢙi tài tꢄ, thì càng ngày, tình càng ñưꢔc nhꢏn mꢋnh
hơn so vꢑi tài bꢕi tính chꢏt truyꢍn thꢎng cꢊa tài và khꢖ năng dꢌ dàng ñꢋt ñưꢔc nó thông
qua viꢁc hꢀc tꢆp và tu thân. Tuy nhiên, tình như mꢒt phꢓc hꢔp cꢖm xúc ña dꢋng thuꢒc vꢍ
bꢖn tính, là phương diꢁn bꢠm sinh và khó ñꢋt ñưꢔc thông qua con ñưꢙng cơ hꢀc, vì vꢆy, nó
ngày càng ñưꢔc tô ñꢆm như mꢒt yꢂu tꢎ ñꢜc trưng ꢕ ngưꢙi tài tꢄ khi muꢎn khu biꢁt hꢀ vꢑi
thꢂ giꢑi xung quanh. Tꢝ chꢘ gꢢn liꢍn vꢑi sꢇ thꢣa mãn nhꢗc dꢗc ꢕ thꢙi kì ñꢅu, sau ñó, tình
ñã tiꢂn gꢅn hơn ñꢂn viꢁc mô tꢖ bꢖn tính ña cꢖm ꢕ ngưꢙi tài tꢄ, vꢑi sꢇ nhꢋy cꢖm (có ñôi lúc
bꢚ xem là thái quá) trưꢑc thiên nhiên tꢋo vꢆt và con ngưꢙi. Trưꢙng ñoꢋn Kim Trꢀng trꢕ lꢋi
vưꢙn Thúy và biꢂt chuyꢁn Kiꢍu phꢖi bán mình chuꢒc cha ñưꢔc Nguyꢌn Du miêu tꢖ ꢕ cꢏp
ñꢒ "thꢎng thiꢂt": Vꢚt mình vꢠy gió tuôn mưa / Dꢓm dꢋ giꢂt ngꢂc thꢠn thꢀ hꢆn mai/ Đau ñòi
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
37
ñoꢁn, ngꢇt ñòi thôi/ Tꢡnh ra lꢁi khóc, khóc rꢆi lꢁi mê...". Ngay cꢖ Thúc Sinh, biꢂt tin Kiꢍu
chꢂt cháy khi mình vꢢng nhà, cũng "gieo mình vꢆt vã khóc than", và khꢧng ñꢚnh nꢘi ñau
ñꢑn khôn khuây khi vꢢng ñi kꢨ tri âm: "Dꢕ ai rꢇp thꢍm quꢁt sꢓu cho khuây". Viꢁc miêu tꢖ
cꢖm xúc nam giꢑi theo lꢎi ñꢜc tꢖ và thꢆm xưng như thꢂ không cꢅn phꢖi chú ý ñꢂn tꢅm vóc
trưꢔng phu hay ñꢋo ñꢓc Nho giáo gì cꢊa nhân vꢆt, mà chꢟ cꢅn tꢆp trung vào khꢢc hꢀa bꢖn
tính ña sꢅu, ña cꢖm và ñꢠy nó lên mꢓc ñꢒ cao nhꢏt, có phꢅn "kì dꢚ" và hơi cꢇc ñoan. Đꢚnh
lưꢔng vꢍ nam tính theo ñó, không hꢍ giꢖm ñi mà còn ñưꢔc tăng lên, bꢕi hình mꢦu vꢍ nam
giꢑi cũng ñã có sꢇ thay ñꢈi qua các thꢙi ñꢋi. Sꢇ yêu chuꢒng sꢅu bi, ña cꢖm trꢕ thành mꢒt
"khꢠu vꢚ" cꢊa cư dân thành thꢚ và là nguꢡn dꢦn cho sꢇ ra ñꢙi cꢊa nam tính mꢋm (soft
masculinity) và phꢍn nam tính (antiꢩmasculinity).
Phꢋm Quỳnh Phương lưu ý ñꢂn sꢇ luân chuyꢉn cꢊa cꢏu trúc nam tính, ñꢜc biꢁt là tính
bá quyꢍn: "Có nhꢐng trưꢙng hꢔp cùng mꢒt mꢒt ngưꢙi ñàn ông nhưng lꢋi mang hai tính
cách khác nhau: hung hăng, vũ phu ñꢎi vꢑi vꢔ nhưng lꢋi sꢔ sꢁt, nhún nhưꢙng trưꢑc ông
chꢊ. Như vꢆy, anh ta có thꢉ có biꢉu hiꢁn nam tính khi ý thꢓc ñưꢔc quyꢍn lꢇc nhưng lꢋi
biꢉu hiꢁn nꢐ tính lúc rơi vào hoàn cꢖnh lꢁ thuꢒc. Hơn thꢂ, ñꢉ bꢖo ñꢖm ñꢚa vꢚ cao quý trong
tương quan giꢑi, ngưꢙi ñàn ông sꢞ cꢢt ño chuꢠn mꢇc nꢐ tính cho nhꢐng ngưꢙi phꢗ nꢐ theo
cách mà mình mơ ưꢑc ꢩ ñương nhiên vꢑi nhꢐng phꢠm chꢏt mang tính quy thuꢒc" [5].
Trong văn hꢀc trung ñꢋi Viꢁt Nam, nꢘi lo sꢔ ñánh mꢏt nam tính bá quyꢍn ñưꢔc thꢉ hiꢁn rõ
rꢁt qua viꢁc mưꢔn giꢀng nꢐ giꢑi ñꢉ ký thác tâm tư, và chính qua dꢋng hình mưꢔn này, hꢀ
công khai thꢉ hiꢁn các vꢏn ñꢍ bꢚ cꢏm vꢑi giꢑi mình (mà có thꢉ ñưꢔc tha thꢓ vꢑi giꢑi kia);
nhꢛm "ñương ñꢅu vꢑi sꢇ hꢋn hꢥp cꢊa nhꢐng ranh giꢑi tù túng cꢊa nhꢐng ñꢚnh nghĩa vꢍ
giꢑi". Nguyꢌn Thanh Tùng nhꢆn ñꢚnh vꢍ hiꢁn tưꢔng có mꢒt sꢎ tác giꢖ nam "giꢖ thác" thành
các nhân vꢆt nꢐ ñꢉ bày tꢣ nhu cꢅu vꢍ lꢋc thú cꢊa mình, như Đꢜng Trꢅn Côn (Chinh phꢢ
ngâm khúc), Nguyꢌn Gia Thiꢍu (Cung oán ngâm khúc), khuyꢂt danh (Mꢖ ơi con muꢌn lꢇy
chꢆng)... và không loꢋi trꢝ cꢖ trưꢙng hꢔp mꢒt sꢎ bài thơ Nôm truyꢍn tꢗng cꢊa Hꢡ Xuân
Hương (Cái quꢁt, Quꢍ mít, Hang Cꢄc Cꢗ, Đèo Ba Dꢃi...). Có thꢉ nói ñây là cách tꢇ biꢂn
ñꢈi giꢑi giꢖ ñꢚnh ñꢉ phꢗc vꢗ ý ñꢡ cꢊa tác giꢖ văn hꢀc. "ꢫ ñây, chúng tôi cho rꢛng, nó cũng
là mꢒt hình thꢓc "chuyꢉn ñꢈi giꢑi tính" giꢖ tưꢕng, cꢎ ý, nhꢛm các mꢗc ñích: né tránh
nhꢐng ñiꢍu cꢏm kꢚ (vꢑi các tác giꢖ là nhꢐng nhà Nho nam ñꢋo mꢋo, nꢜng gánh "tu mi nam
tꢏ", "hiꢋn nhân quân tꢏ"), thꢉ nghiꢁm nhu cꢅu dꢗc tình tꢝ phía giꢑi ñꢎi ngưꢔc và khám phá
nhꢐng góc cꢋnh tâm sinh lí cꢊa các giꢑi ñꢎi vꢑi vꢏn ñꢍ hꢏp dꢦn muôn thưꢕ nꢀ. Nó cũng
cho thꢏy ý thꢓc, gánh nꢜng "nam quyꢍn" ñã ñè nꢜng lên tâm lí cꢊa các tác giꢖ nam khiꢂn
hꢀ không thꢉ trꢇc tiꢂp bꢒc lꢒ vꢚ thꢂ, nhu cꢅu giꢑi cꢊa bꢖn thân" [7]. Nguyꢌn Thanh Tùng
cũng ñꢍ cꢆp ñꢂn hiꢁn tưꢔng biꢂn ñꢈi giꢑi trong văn hꢀc trung ñꢋi Viꢁt Nam và nhꢆn ñꢚnh,
xu hưꢑng biꢂn ñꢈi giꢑi tính cꢊa các nhân vꢆt thưꢙng là tꢝ nꢐ sang nam, rꢏt ít trưꢙng hꢔp
38
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
biꢂn ñꢈi tꢝ nam sang nꢐ. Điꢍu này không phꢖi ngꢦu nhiên mà nó thꢉ hiꢁn cái nhìn nam
quyꢍn vꢦn còn ñè nꢜng trong thꢂ giꢑi quan cꢊa các tác giꢖ thꢙi trung ñꢋi, và khꢖ năng bá
quyꢍn cꢊa nam tính chꢢc chꢢn sꢞ vꢦn chiꢂm ưu thꢂ trong các sáng tác.
Trong mꢒt xã hꢒi nam quyꢍn, không phꢖi lúc nào nam giꢑi cũng giꢐ ñưꢔc ñꢚa vꢚ ñꢒc
tôn và sꢓc mꢋnh thꢎng trꢚ cꢊa hꢀ, ñꢜc biꢁt ꢕ các thꢙi kỳ có nhiꢍu biꢂn ñꢒng, ñe dꢀa ñꢂn sꢇ
suy sꢗp cꢊa sꢇ thꢉ hiꢁn vai trò nam tính; khi các ñiꢍu kiꢁn và hoàn cꢖnh cꢅn thiꢂt cho viꢁc
duy trì, tái tꢋo nam tính không còn ñꢅy ñꢊ. Xã hꢒi Viꢁt Nam bꢢt ñꢅu có nhꢐng biꢂn ñꢒng
lꢑn tꢝ thꢂ kꢃ XVII, trꢖi dài suꢎt thꢂ kꢃ XVIII và các giai ñoꢋn sau này: chính trꢚ bꢏt ꢈn, ñꢏt
nưꢑc chia năm bè bꢖy mꢎi, chiꢂn tranh loꢋn lꢋc liên miên, Nho giáo không còn giꢐ ñưꢔc
vai trò chꢎng ñꢪ vꢍ mꢜt tư tưꢕng và lꢞ sꢎng cho con ngưꢙi khiꢂn hꢀ mꢏt niꢍm tin, thân thꢂ
con ngưꢙi mong manh trưꢑc thꢙi cuꢒc hꢘn loꢋn... Sꢇ ra ñꢙi cꢊa các thành thꢚ và kiꢉu thꢚ
dân mꢑi cũng tꢋo ñiꢍu kiꢁn nꢖy nꢕ tư tưꢕng vꢍ con ngưꢙi cá nhân vꢑi ñꢅy ñꢊ các ñòi hꢣi,
dꢗc vꢀng, thꢚ hiꢂu... kiꢉu mꢑi, phi chính thꢎng. Sꢇ thꢣa hiꢁp giꢐa cái cũ vꢑi cái mꢑi ñã tꢋo
ra nhꢐng luꢡng tư tưꢕng phꢓc tꢋp, ñꢜc biꢁt là sꢇ giao thoa giꢐa nhꢐng xác tín, nguyên lý
ꢓng xꢄ chính thꢎngvꢑi nhꢐng tư tưꢕng thꢚ dân vꢍ vꢆt chꢏt, hưꢕng thꢗ, sꢢc dꢗc...
Trong tác phꢠm Sꢅ thꢌng trꢎ cꢉa nam giꢗi, Pierre Bourdieu có lưu ý tꢑi mꢎi tương
quan giꢐa khí lꢇc nam nhi và bꢋo lꢇc. Ngày tꢝ nhꢣ, ñꢓa bé trai ñã ñưꢔc gia ñình cung cꢏp,
bꢡi ñꢢp tiêu chí vꢍ nam tính. Vì thꢂ, khi không thꢉ thꢇc hiꢁn ñưꢔc hình mꢦu lý tưꢕng, hꢀ
rꢏt dꢌ bꢚ tꢈn thương và dꢌ tìm các phương cách khác khôi phꢗc nam tính, hoꢜc che giꢏu sꢇ
mꢍm yꢂu và bꢏt lꢇc cꢊa mình. Trưꢙng hꢔp văn hꢀc Viꢁt Nam, nꢂu như sꢇ thꢎng trꢚ cꢊa
kiꢉu nam tính mang thuꢒc tính võ ñꢅy uy dũng và cương mãnh chiꢂm ưu thꢂ ꢕ giai ñoꢋn
trưꢑc, gꢢn liꢍn vꢑi thꢙi kỳ hưng thꢚnh cꢊa xã hꢒi phong kiꢂn; thì ꢕ giai ñoꢋn nꢄa cuꢎi thꢂ
kꢃ XVIII – nꢄa ñꢅu thꢂ kꢃ XIX, kiꢉu nam tính mang thuꢒc tính văn lꢋi trꢕ nên phꢈ biꢂn;
tꢋo ra tính chꢏt âm tính ngay tꢝ nꢒi bꢒ cꢏu trúc quyꢍn lꢇc cꢊa nam tính. Nó cũng minh
chꢓng tính chꢏt bꢏt ꢈn cꢊa diꢌn ngôn nam tính: dưꢑi áp lꢇc cꢊa các thiꢂt chꢂ và sꢇ kỳ
vꢀng, không có mꢒt cꢏu trúc nam tính nào ñꢊ mꢋnh và bꢍn vꢐng ñꢉ tꢡn tꢋi vĩnh viꢌn; sꢇ
suy giꢖm nam tính hay sꢇ trꢘi dꢆy cꢊa nam tính phꢗ thuꢒc sꢞ tꢋo ñiꢍu kiꢁn thuꢆn lꢔi ñꢉ nꢐ
tính trꢘi dꢆy, thꢆm chí lꢏn lưꢑt nam tính trong mꢒt xã hꢒi không còn ñꢊ sꢓc bao bꢀc và
nâng ñꢪ nhꢐng "chꢊ nhân ông".
Trong văn hꢀc Viꢁt Nam giai ñoꢋn thꢂ kꢃ XVIII – nꢄa ñꢅu thꢂ kꢃ XIX, quá trình trꢘi
dꢆy chiꢂm ưu thꢂ cꢊa nꢐ tính và song hành vꢑi ñó là sꢇ âm tính hóa cꢏu trúc nam tính
truyꢍn thꢎng ñã diꢌn ra, tꢋo nên nhꢐng sꢇ hoán vꢚ nam tính – nꢐ tính ñꢜc biꢁt chưa tꢝng
thꢏy ꢕ nhꢐng giai ñoꢋn trưꢑc ñó. ꢫ giai ñoꢋn này, diꢌn ngôn nꢐ tính ñã mang nhꢐng ñꢜc
ñiꢉm mꢑi, thoát khꢣi phꢅn nào sꢓc chꢂ ngꢇ cꢊa diꢌn ngôn nam quyꢍn ñang suy yꢂu. ꢫ các
thꢙi ñꢋi trưꢑc, nam tính ñưꢔc gꢢn chꢜt vꢑi các ý niꢁm vꢍ trách nhiꢁm, chí khí, tꢅm vóc kì
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
39
vĩ, vꢑi dân tꢒc. ꢫ thꢙi kì này, sꢇ suy giꢖm nam tính ñã diꢌn ra: ꢕ ñꢒi ngũ sáng tác, ꢕ hình
tưꢔng, ꢕ kiꢉu hình tác giꢖ... Nꢐ tính trưꢑc ñây buꢒc phꢖi che giꢏu, nay ñưꢔc thꢉ hiꢁn công
khai, không tránh né qua thơ Nôm truyꢍn tꢗng cꢊa Hꢡ Xuân Hương, Truyꢑn Kiꢋu, các khúc
ngâm... Khi nam giꢑi không ñꢊ sꢓc gánh ñꢪ các nhiꢁm vꢗ, bꢈn phꢆn; trong bꢎi cꢖnh hoang
mang chung cꢊa thꢙi ñꢋi và tư tưꢕng, nꢐ tính bꢆt lên, chiꢂm ưu thꢂ, ñꢠy nam tính xuꢎng
hàng phꢗ thuꢒc, yꢂu mꢍm, nhiꢍu khi vô dꢗng. Lúc này, diꢌn ngôn nꢐ tính như là tꢆp hꢔp
cꢊa các thuꢒc tính bꢖo trꢔ cho sꢇ tái tꢋo, hꢡi sinh, luân chuyꢉn... (ñꢜc biꢁt trong thơ Nôm
truyꢍn tꢗng cꢊa Hꢡ Xuân Hương) ñã tꢋo ra luꢡng sinh khí cho thꢙi ñꢋi, ñꢠy nꢘi bi quan cꢊa
sꢇ sꢗp ñꢈ các mꢦu hình nam tính tꢝ phꢋm trù bi sang phꢋm trù hài hưꢑc, giꢌu nhꢋi. Quá
trình hoán vꢚ các diꢌn ngôn không thꢉ diꢌn ra công khai do nó có khꢖ năng làm sꢗp ñꢈ mꢦu
hình nam tính bá quyꢍn, do ñó mꢑi xuꢏt hiꢁn tình trꢋng núp bóng, ký thác, thay lꢙi... cꢊa
nhà Nho nam giꢑi nhꢛm thꢉ hiꢁn quan ñiꢉm, tâm sꢇ cá nhân. Tꢋ Chí Đꢋi Trưꢙng ñã chꢟ ra
tình trꢋng ꢏy trong nghiên cꢓu cꢊa mình: "Tꢏt nhiên lúc này không thꢉ có mꢒt thꢓ văn
chương cá nhân chꢊ nghĩa xuꢏt hiꢁn ꢕ Đꢋi Viꢁt, nơi mꢒt thꢉ chꢂ chính trꢚ còn kꢍm hãm con
ngưꢙi theo vꢑi mꢒt cơ sꢕ ñꢋo lý ñem tꢝ phương Bꢢc, càng lúc càng khꢢc nghiꢁt. Ngưꢙi ta
phꢖi lén lút náu hình, "núp bóng ñàn bà": Tꢓn cung nꢘ oán Bái Công văn, Cung oán ngâm
khúc. Nhà nho khi mưꢔn lꢙi nꢐ ñã trꢕ thành lꢁi cái. Dꢋng hình mưꢙn (làm ngưꢙi nꢐ) phꢎi
hꢔp vꢑi sꢇ mꢍm yꢂu tâm tính, ñꢊ cho sꢇ giꢖ trang cꢊa nho thꢅn che mꢢt ñưꢔc quyꢍn lꢇc
bên trên. Và thꢂ là Đꢋi Viꢁt có mꢒt thành phꢅn văn chương lꢁi cái..." [6, tr.65]. Do quá
trình hoán vꢚ không thꢉ diꢌn ra công khai, và các nam nhân không thꢉ trꢇc tiꢂp bꢒc lꢒ tính
cách mꢍm yꢂu cꢊa hꢀ, nên các thꢊ pháp như ñꢍo trang (transvestism) hay mưꢙn giꢂng
(ventriloquism) ñưꢔc sꢄ dꢗng vꢑi tꢅn suꢏt lꢑn nhꢛm thꢉ hiꢁn mꢒt cách kín ñáo các tâm sꢇ
cá nhân.
Mꢒt ñꢜc ñiꢉm dꢌ nhꢆn thꢏy nꢐa cꢊa quá trình hoán vꢚ diꢌn ngôn nam tính – nꢐ tính ꢕ
thꢙi kỳ này là kiꢉu nam tính thưꢔng võ, anh hùng cꢊa giai ñoꢋn trưꢑc cũng dꢅn trꢕ nên
vꢢng bóng, nhưꢙng chꢘ cho kiꢉu nam tính văn nhân mꢍm yꢂu, thꢆm chí có lúc bꢚ lép vꢂ
trưꢑc kiꢉu loꢋi nꢐ tính mꢋnh mꢞ, tiꢂt liꢁt. Trong Truyꢑn Kiꢋu, Thúc Sinh mꢜc dù là ngưꢙi
ra tay cꢓu vꢑt Kiꢍu khꢣi lꢅu xanh, cho Kiꢍu mꢒt danh phꢆn (dù lꢞ mꢀn) nên ñương nhiên
có vai trò như "ông chꢊ" cꢊa Kiꢍu, mang ñꢆm tính chꢏt dương tính. Nhưng trong quan hꢁ
vꢑi Hoꢋn Thư, thì Thúc Sinh lꢋi nhanh chóng trꢕ vꢍ trꢋng thái âm tính, thua kém hơn, do
nhiꢍu nguyên do: Thꢓ nhꢏt, thꢏp kém hơn vꢍ ñꢚa vꢚ xã hꢒi (Hoꢋn Thư là con quan Lꢋi bꢒ
trong khi Thúc Sinh chꢟ là thương nhân); thꢓ hai, Thúc Sinh ñã vi phꢋm lꢌ giáo (nꢋp thiꢂp
– cưꢑi vꢔ lꢞ mà không thông qua vꢔ cꢖ, không ñưꢔc vꢔ cꢖ chꢏp thuꢆn); thꢓ ba, cꢎ tình che
giꢏu mꢎi quan hꢁ mà không thông báo cho vꢔ cꢖ ñưꢔc biꢂt. Trong luꢆt pháp và lꢌ giáo
phong kiꢂn, viꢁc nꢋp thiꢂp phꢖi ñưꢔc thê chꢏp thuꢆn cho dù ngưꢙi chꢡng cꢎ tình lꢏy thiꢂp
mà bꢣ qua sꢇ ñꢡng ý cꢊa ngưꢙi vꢔ. Trong nhiꢍu trưꢙng hꢔp, ña phꢅn thiꢂp là do thê cưꢑi
40
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
vꢍ cho chꢡng, nhꢛm thꢣa mãn nhu cꢅu tình dꢗc cho ngưꢙi ñàn ông và thꢇc hiꢁn các công
viꢁc lao ñꢒng khác cꢊa gia ñình. Thúc Sinh lén lút cꢓu vꢑt Kiꢍu, ñinh ninh rꢛng mꢎi quan
hꢁ này xa xôi nên Hoꢋn Thư khó biꢂt. Khi Hoꢋn Thư ñánh ghen, Thúc Sinh rꢗng rꢙi nhưng
không dám/không thꢉ phꢖn ꢓng, cũng không thꢉ ra tay cꢓu vꢑt Kiꢍu mꢒt lꢅn nꢐa. Sꢇ yꢂu
ñuꢎi, hèn nhát cꢊa Thúc Sinh thꢉ hiꢁn qua phꢖn ꢓng: Sꢙ quen dám hꢛ ra lꢀi/ Khôn ngăn
giꢂt ngꢂc sꢢt sùi nhꢝ sa hoꢜc: Nꢘa khi dông tꢌ phũ phàng/ Thiꢑt riêng ñꢇy cũng lꢁi càng
cꢅc ñây/ Liꢑu mà cao chꢁy xa bay/ Ái ân ta có ngꢓn này mà thôi.
Như thꢂ, dù ꢕ ñꢚa vꢚ chꢡng, Thúc Sinh lꢋi mang vꢚ thꢂ bꢚ ñꢒng, yꢂu ꢑt so vꢑi Hoꢋn
Thư, thꢆm chí ñưꢔc miêu tꢖ như ngưꢙi ñàn ông bꢚ "nꢐ tính hóa". Còn Hoꢋn Thư trong vai
ngưꢙi vꢔ giành lꢋi uy quyꢍn cꢊa lꢌ giáo gia phong, bꢒc lꢒ tính cách mꢋnh mꢞ, bꢋo liꢁt, "sâu
sꢢc nưꢑc ñꢙi", nhiꢍu mưu chưꢑc, sꢬn sàng làm nhꢐng viꢁc phóng hꢣa ñꢎt nhà, bꢢt ngưꢙi
ném xác, xét xꢄ lꢆp nghiêm... khiꢂn cꢖ Kiꢍu lꢦn Thúc Sinh kinh sꢔ. Đây chính xác là mꢦu
hình nꢐ tính mꢋnh mꢞ trong cách phân loꢋi cꢊa văn hóa Trung Quꢎc, mꢒt thꢓ nꢐ tính có xu
hưꢑng nam tính hóa, mang tính chꢏt bá quyꢍn. Viꢁc ñòi hꢣi và lꢆp lꢋi trꢆt tꢇ gia phong cꢊa
Hoꢋn Thư không sai, do ñꢚa vꢚ chính ñáng cꢊa ngưꢙi vꢔ cꢖ, song cách ꢓng xꢄ và cơn ghen
khꢊng khiꢂp cꢊa nhân vꢆt này biꢉu hiꢁn mꢒt thꢓ nꢐ tính bꢋo liꢁt, lý trí, gꢅn vꢑi các phꢠm
chꢏt cꢊa nam tính.
Cũng là mꢒt kiꢉu hình tưꢔng phꢗ nꢐ mꢋnh mꢞ, song Thúy Kiꢍu ñưꢔc xây dꢇng vꢑi
ñꢜc trưng khác: ngưꢙi liꢁt nꢐ. Hình tưꢔng liꢁt nꢐ Thúy Kiꢍu chính là mꢒt minh chꢓng tiêu
biꢉu cho quá trình "vô tính hóa" ngưꢙi phꢗ nꢐ, trên con ñưꢙng thꢇc hành các nghĩa vꢗ ñꢋo
lý. Trưꢑc nhꢏt, Kiꢍu mang vꢨ ñꢥp giai nhân "mưꢙi phân vꢥn mưꢙi", song lꢋi ñi kèm vꢑi
thái ñꢒ giꢐ gìn cꢎt cách, phꢠm hꢋnh mꢒt cách quyꢂt liꢁt. Trong tình yêu say ñꢢm vꢑi Kim
Trꢀng, Kiꢍu phꢖi ñꢏu tranh vꢑi nhꢐng rung ñꢒng thân xác tꢇ nhiên, bꢖn năng cꢊa chính
mình, cách mà nàng ñáp trꢖ Kim Trꢀng khi "sóng tình dưꢙng ñã xiêu xiêu" mang ñꢅy màu
sꢢc giáo huꢏn ñꢋo ñꢓc: Đã cho vào bꢚc bꢌ kinh/ Đꢁo tòng phu lꢇy chꢘ trinh làm ñꢓu/ Ra
tuꢆng trên Bꢃc trong dâu/ Thì con ngưꢀi ꢇy ai cꢓu làm chi. Trong biꢂn cꢎ gia ñình, Kiꢍu
dꢅu có phân vân "bên tình bên hiꢂu bên nào nꢜng hơn" song vꢦn quꢖ quyꢂt: "Dꢣ cho ñꢔ
thiꢊp bán mình chuꢃc cha". Quyꢂt ñꢚnh cꢊa Kiꢍu như nàng tꢇ nhꢆn, là quên thân: "Thân
còn chꢜng tiꢊc, tiꢊc gì ñꢊn duyên?" hay "Vꢤ chi mꢃt mꢍnh hꢆng nhan?" và mꢜc dù "có thꢉ
không ý thꢓc vꢍ viꢁc ñem mình ra ñꢉ treo gương tiꢂt liꢁt nhưng lꢋi ý thꢓc mꢒt cách sâu sꢢc
và mꢋnh mꢞ vꢍ viꢁc noi gương ngưꢙi ñi trưꢑc trong hành xꢄ và thꢆm chí muꢎn vưꢔt lên
trong "cuꢒc ñua" vꢑi tiꢍn nhân":Dâng thư ñã thꢖn nàng Oanh/ Lꢁi thua ꢍ Lý bán mình hay
sao?Ý thꢓc quyꢂt liꢁt vꢍ viꢁc bꢖo toàn phꢠm hꢋnh xuꢏt hiꢁn ngay tꢝ khi Kiꢍu quyꢂt bán
mình, ñꢂn giây phút dꢇ liꢁu phòng thân:Trên yên sꢥn có con dao/ Giꢇu cꢓm nàng ñã gói
vào chéo khăn/ Phòng khi nưꢗc ñã ñꢊn chân/ Dao này thì liꢑu vꢗi thân sau nàyñꢂn thꢙi
khꢢc "toan bài quyên sinh" hay "rút dao tay áo tꢓc thì giꢕ ra" ꢕ chꢎn lꢅu xanh cꢊa Tú Bà.
Cái ý thꢓc dꢇ liꢁu và khꢖ năng hành ñꢒng quyꢂt liꢁt ꢏy mang ñꢆm phꢠm chꢏt cꢊa mꢒt liꢁt
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
41
nꢐ, ñꢉ ñꢂn sau này, ñưꢔc tiꢂp nꢎi trong trưꢙng ñoꢋn Tꢝ Hꢖi thꢏt trꢆn, chꢂt ñꢓng giꢐa trꢆn
tiꢍn, Kiꢍu bꢚ Hꢡ Tôn Hiꢂn ép "thꢚ yꢂn dưꢑi màn" rꢡi gꢖ bán cho thꢈ quan.Nꢘi ân hꢆn và
mꢜc cꢖm tꢒi lꢘi trưꢑc cái chꢂt cꢊa Tꢝ Hꢖi (giꢂt chꢡng) cꢒng dꢡn vꢑi nꢘi tꢊi hꢈ bꢚ ép ñàn
hát, rꢡi bꢚ gꢖ bán bꢕi chính nhꢐng kꢨ ñã giꢂt chꢡng mình ñã khiꢂn Kiꢍu ꢕ trong tình thꢂ
ñau ñꢑn tꢒt ñꢒ và chꢀn con ñưꢙng quyên sinh ñꢉ giꢐ gìn phꢠm tiꢂt. Con ñưꢙng trꢕ thành
liꢁt nꢐ cꢊa Kiꢍu tưꢕng rꢛng ñꢂn ñây ñã ñꢂn chung cꢗc, nhưng Nguyꢌn Du vꢦn còn muꢎn
nàng tiꢂt liꢁt hơn nꢐa, khi ñꢂn hꢡi ñoàn viên, vꢦn cho nàng phát ngôn nhꢐng lꢙi lꢞ ñꢅy ám
ꢖnh vꢍ chꢐ trinh, vꢍ ñꢋo bꢎ kinh; bꢣ qua hoàn toàn phương diꢁn thân xác và chꢟ giꢐ lꢋi
phꢅn danh tiꢂt: "trăm năm danh tiꢂt cũng vì ñêm nay". Kiꢍu ñã ñi ñꢂn cùng con ñưꢙng
trinh liꢁt cꢊa mình, con ñưꢙng ñꢋo lý mà nàng ñã kiên tâm suꢎt mưꢙi lăm năm; tꢝ ngưꢙi
con gái ña cꢖm ña sꢅu ñꢅy nhꢐng rung ñꢒng yêu ñương và thꢉ xác ñꢂn ngưꢙi "thꢗc nꢐ chí
cao" "khép cꢄa phòng thu" và "chꢧng tu thì cũng như tu mꢑi là".
3. KꢍT LUꢎN
Diꢌn ngôn nam tính – nꢐ tính là mꢒt trong nhꢐng diꢌn ngôn xuyên suꢎt ꢕ các nꢍn văn
hꢀc, song trong nhꢐng giai ñoꢋn ñꢜc biꢁt, nó trꢕ nên nꢈi trꢒi hơn, thꢉ hiꢁn ñưꢔc các giá trꢚ
tư tưꢕng và thꢠm mꢭ ñꢜc trưng cꢊa giai ñoꢋn ñó. Sꢇ trꢘi dꢆy cꢊa diꢌn ngôn nꢐ tính ñꢎi lꢆp
vꢑi sꢇ suy yꢂu cꢊa diꢌn ngôn nam tính, ñꢜc biꢁt là nam tính bá quyꢍn trong văn hꢀc Viꢁt
Nam thꢂ kꢃ XVIII – nꢄa ñꢅu thꢂ kꢃ XIX có thꢉ coi là mꢒt ñiꢉm sáng, kꢂt tinh các giá trꢚ
nhân văn cao ñꢥp và góp mꢒt tiꢂng nói sơ khꢕi vào sꢇ phát triꢉn cꢊa tư tưꢕng nꢐ quyꢍn
trong tương lai.
TÀI LIꢏU THAM KHꢐO
1. Phꢋm Văn Hưng (2016), Tꢅ sꢅ cꢉa Trinh tiꢊt: Nhân vꢚt liꢑt nꢘ trong văn hꢂc Viꢑt Nam trung
ñꢁi thꢊ kꢒ XꢟXIX, Nxb Đꢋi hꢀc Quꢎc gia Hà Nꢒi.
2. Phꢋm Quỳnh Phương (2013), Nam tính, nꢘ tính và sꢅ cꢓm tù cꢉa nhꢘng khuôn mꢠu giꢗi.
Nguꢡn: http://vhnt.org.vn/tinꢩtuc/vanꢩhoaꢩduongꢩdai/28098/namꢩtinhꢩnuꢩtinhꢩvaꢩsuꢩcamꢩtuꢩ
cuaꢩnhungꢩkhuonꢩmauꢩgioi
3. Kam Louie, Moris Low (2003), Asian Masculinity ꢟ The meaning and practice of manhood in
China and Japan, Routledge Curzon, Taylor and Francis Group.
4. Lili Zhou (2012), Reconstruction Masculinities in China, 1896 – 1930, PhD Thesis, University
of Technology, Sydney.
5. Dꢚch Trung Thiên (2013), Chuyꢑn ñàn ông ñàn bà Trung Quꢌc, Nxb Phꢗ nꢐ.
6. Tꢋ Chí Đꢋi Trưꢙng (2016), Chuyꢑn phiꢊm sꢏ hꢂc, Nxb Tri thꢓc.
7. Nguyꢌn Thanh Tùng (2012), Hiꢑn tưꢙng biꢊn ñꢞi giꢗi trong văn hꢂc trung ñꢁi Viꢑt Nam – mꢃt
vài nhꢚn xét. Nguꢡn: www.nguvan.hnue.edu.vn
8. Trꢅn Ngꢀc Vương (1999), Loꢁi hình tác giꢍ nhà nho tài tꢏ và văn hꢂc Viꢑt Nam, Nxb Đꢋi hꢀc
Quꢎc gia Hà Nꢒi.
42
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
SOME ASPECTS OF THE DISCOURSE OF MASCULINITY AND
FEMININITY IN VIETNAMESE LITERATURE FROM THE 18TH
TO THE FIRST HALF OF THE 19TH CENTURY
Abstract: In the complexity of institutional powers in a rather special historical context
from the XVIII ꢟ the first half of the XIX century in Vietnam, the discourses on gender in
Vietnamese literature of this period was rapidly changed. The enduring established order
of gender, particularly in the discourse on masculinity and femininity came to a
significant turn: the privileged and dominant masculinity over the passive and dependent
status of femininity was maintained by the patriarchy in its long history; now is to be
questioned. The discourse on femininity has gradually gained its role and being more
independent from the weight of the weakening patriarchy discourse in this period.
Keywords: Vietnamese literature from the XVIII ꢟ the first half of the XIX century,
masculinity, femininity, discourse
13 trang
20380
Free
Bạn đang xem tài liệu "Mấy đặc điểm diễn ngôn nam tính - nữ tính trong văn học Việt Nam thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- may_dac_diem_dien_ngon_nam_tinh_nu_tinh_trong_van_hoc_viet_n.pdf
