Ẩn dụ trong tiếng lóng Hán ngữ hiện đại

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

199

DISCUSSION

ẨN DỤ TRONG TIẾNG LÓNG HÁN NGỮ HIỆN ĐẠI

Nguyễn Thị Nga*

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2,

Xuân Hòa, Phúc Yên, Vĩnh Phúc, Việt Nam

Nhận bài ngày 15 tháng 8 năm 2018

Chỉnh sửa ngày 9 tháng 2 năm 2020; Chấp nhận đăng ngày 17 tháng 3 năm 2021

Tóm tắt: Ẩn dụ là phương thức tu từ được sử dụng rất phổ biến trong ngôn ngữ nói chung và

trong cả tiếng lóng nói riêng. Với bản chất giàu tính hình tượng và hàm súc, ẩn dụ làm cho ngôn ngữ

trở nên bóng bảy, trau chuốt, chứa đựng nhiều tầng nghĩa tinh tế, đẹp và gợi cảm hơn. Thông qua ngữ

liệu khảo sát trong cuốn Tiếng lóng Trung Quốc mới nhất của tác giả Lý Thục My và Nhan Lực Cương,

bài viết đi sâu phân tích cơ sở, vai trò của phép ẩn dụ trong tiếng lóng Hán ngữ hiện đại nhằm mục đích

hiểu được những gì mà người Trung Quốc muốn nói, cũng như sự phát triển của Hán ngữ và văn hóa

Trung Quốc.

Từ khóa: ẩn dụ, tiếng lóng, Hán ngữ, tu từ, văn hóa

1. Khái niệm^*

1.1. Tiếng lóng

(T. G. Nguyễn, 1985, tr. 288-289), mà “do

những nhóm, những lớp người trong xã hội

dùng để gọi tên những sự vật, hiện tượng,

hành động,... vốn đã có tên gọi trong vốn từ

vựng chung, nhằm giữ bí mật trong nội bộ

nhóm mình, tầng lớp mình.” (Mai và cộng

sự, 1997, tr. 224-225).

Trước đây, tiếng lóng thường được

cho là thứ ngôn ngữ của các nhóm xã hội

đen, của những kẻ “bất hảo” (như cờ bạc, xì

ke ma túy…) và chúng trở thành “dấu hiệu”

để nhận diện nhóm xã hội đó. Tuy nhiên,

cùng với sự phát triển của xã hội, tiếng lóng

ngày càng được dùng rộng rãi trong xã hội

với nhiều nhóm xã hội khác nhau. Tiếng

lóng thường không mang ý nghĩa trực tiếp,

nghĩa đen của từ phát ra mà mang ý nghĩa

tượng trưng, nghĩa bóng.

1.2. Ẩn dụ

Ẩn dụ là sự định danh thứ hai mang

ý nghĩa hình tượng, dựa trên sự

tương đồng hay giống nhau (có tính

chất hiện thực hoặc tưởng tượng ra)

giữa khách thể (hoặc hiện tượng,

hoạt động, tính chất) A được định

danh với khách thể (hoặc hiện tượng,

hoạt động, tính chất) B có tên gọi

được chuyển sang dùng cho A.

(Đinh, 1994, tr. 52)

“Tiếng lóng chỉ dùng trong giao tiếp

không chính thức… mang tính lâm thời xuất

hiện nhanh chóng và mất đi cũng nhanh

chóng” (V. K. Nguyễn, 2010, tr. 16-17), là

“những từ ngữ không phải toàn dân sử dụng”

^*Tác giả liên hệ

Địa chỉ email: [email protected].vn

https://doi.org/10.25073/2525-2445/vnufs.4709

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

200

Như vậy, về bản chất, ẩn dụ chính là

một sự so sánh ngầm, là sự gọi tên sự vật,

hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng

khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng

sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt. Trong

đó, phương diện so sánh, từ so sánh và vế A

(sự vật, sự việc được so sánh) ẩn đi, chỉ còn

vế B (sự vật, sự việc được so sánh) được lộ

ra, là đối tượng dùng để biểu thị.

vị công chúa nổi tiếng nhất triều đại nhà

Đường và cả lịch sử Trung Quốc về quyền

thế và tham vọng, nhưng trong Hán ngữ 太

平 – tàipíng còn có nghĩa là quá bằng phẳng,

nên nó trở thành từ lóng chỉ phụ nữ ngực lép,

phẳng.

(1) 这种产品适合于那些太平公主

们使用。

Zhè zhǒng chǎnpǐn shìhé yú nàxiē

tàipíng gōngzhǔmen shǐyòng.

Ngôn ngữ lóng - loại khẩu ngữ đặc

thù dùng trong giao tiếp phi chính thức đã

được quan tâm nghiên cứu từ khá sớm với số

lượng công trình và bài viết khá đáng kể,

trong đó có tiếng lóng Hán ngữ. Tuy nhiên,

cho đến nay, chúng tôi chưa thấy một công

trình nào ở Việt Nam dành toàn bộ dung

lượng để nghiên cứu về biện pháp tu từ ẩn dụ

của tiếng lóng Hán ngữ. Còn ở Trung Quốc,

trong bài nghiên cứu “Nghiên cứu đối chiếu

các biện pháp tu từ tiếng lóng Hán – Anh”

(Hàn Yīng lǐyǔ de xiūcí gé duìbǐ yánjiū), tác

giả 高倩茹 (Gao Qian Ru) cũng tiến hành so

sánh một số biện pháp tu từ tiếng lóng Hán

ngữ với tiếng Anh như khoa trương, nói

giảm nói tránh, so sánh... nhưng không đề

cập đến ẩn dụ. Đó chính là nét mới trong bài

nghiên cứu của chúng tôi.

Loại sản phẩm này thích hợp với

những nàng Thái Bình công chúa dùng.

Trong khi đó, 波霸 – bōbà xuất phát

từ chữ ball trong tiếng Anh, nghĩa là quả

bóng, được liên tưởng đến hình ảnh ngực của

chị em phụ nữ đầy đặn.

Hay 干巴瘦 – gānbā shòu là thịt nạc

xiên que nướng, trong tiếng lóng lại mang

nghĩa gầy đét, gầy nhom.

(2) 五年了，我的体重一点儿没长，

还是这么干巴瘦。

Wǔ niánle, wǒ de tǐzhòng yīdiǎnr

méi zhǎng, háishì zhème gānbā shòu.

Năm năm rồi, cân nặng của mình

không tăng chút nào, vẫn như que thịt xiên.

2. Cơ sở của phép ẩn dụ trong tiếng lóng

Hán ngữ hiện đại

Hoặc 衣服架子 – yīfu jiàzi – giá

treo quần áo – chỉ những người dáng đẹp,

mặc đồ gì cũng xinh, cũng hợp.

2.1. Ẩn dụ dựa trên sự tương đồng về

hình thức

(3) 你真是个衣服架子，穿什么都

那么好看。

Đây là hình thức chuyển đổi tên gọi

dựa trên cơ sở hai sự vật có sự giống nhau về

hình thức hoặc một đặc điểm hình thức. Việc

vận dụng phương thức này đã tạo ra vô số từ

ngữ lóng độc đáo, thú vị.

Nǐ zhēn shì gè yīfu jiàzi, chuān

shénme dōu nàme hǎokàn.

Cậu đúng là giá treo quần áo, mặc gì

cũng đẹp!

Cùng cơ sở của mối liên hệ này là hàng

loạt các từ, ngữ lóng khác như trong bảng 1.

Chẳng hạn như: 太平公主 – tàipíng

gōngzhǔ (Thái Bình công chúa) vốn chỉ một

Bảng 1

Ẩn dụ dựa trên sự tương đồng về hình thức

STT Từ lóng

Nghĩa gốc

quả cân

Nghĩa ẩn dụ

người lùn, béo

người lùn

1

2

秤砣 – chèngtuó

短拖 – duǎn tuō

chổi ngắn

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

201

cái bàn xát dùng để giặt quần áo

mũi to

người vô cùng gầy

3

4

5

搓板儿 – cuōbǎnr

大鼻子 – dà bízi

豆腐块 – dòufu kuài

người nước ngoài, Tây

miếng đậu phụ

bài viết trên báo có nội dung ngắn

vết chân chim

满脸双眼皮 –

hai mí khắp mặt

6

mǎn liǎn shuāng yǎnpí

tình và mật có đặc điểm chung là ngọt ngào

và vô cùng hấp dẫn.

(4) 这车怎么开不动呢，原来后面

坐着一个秤砣。

(6) 大款们常带着密去郊外兜风。

Zhè chē zěnme kāi bú dòng ne,

yuánlái hòumiàn zuòzhe yí gè chèngtuó.

Dà kuǎnmen cháng dàizhe mì qù

jiāowài dōufēng.

Cái xe này sao không nổ được, hóa

ra phía sau có cái “quả cân đồng hồ”.

Các đại gia thường đưa theo “mật” đi

hóng gió.

Cách nói này vừa thể hiện được nội

dung người nói muốn truyền đạt, vừa làm

giảm tính căng thẳng cho phát ngôn khi thể

hiện ý chê khéo.

Ngoài 蜜 – mì, từ lóng 马子 – mǎzi

– con ngựa cũng được dùng để chỉ bạn gái,

người yêu, bởi theo quan niệm của người

Trung Quốc, phụ nữ cũng giống như những

con ngựa, luôn khiến đàn ông phải chinh phục.

(5) 那儿过来了两个大鼻子。

Nàr guò lái le liǎng gè dà bízi.

(7) 今晚他准备带着马子去看电影。

Có hai người mũi to đang đến đây.

Jīn wǎn tā zhǔnbèi dàizhe mǎzi qù

Thế giới hình ảnh được thể hiện

trong phương thức ẩn dụ rất phong phú và đa

dạng. Đó là thế giới tự nhiên chân thực với

những hành động của con người với mối qua

lại với nhau và với môi trường xung quanh.

Những hành động, lời nói có đi kèm hiện

tượng “lóng”, được diễn đạt dưới hình thức

so sánh ngầm, tạo nên sắc thái biểu cảm cao,

những hình ảnh sinh động, gợi lên những cảm

giác hài hước, lạ lùng, thú vị tác động vào trực

giác, cảm xúc của người đọc, người nghe.

kàn diànyǐng.

Tối nay, anh ấy chuẩn bị đưa “ngựa”

đi xem phim cùng.

Từ 嫩 - nèn - non, mềm dùng để ví về

sự non trẻ, thiếu kinh nghiệm, không lão luyện.

(8) 处理这件棘手的事，她是嫩了

点儿。

Chǔlǐ zhè jiàn jíshǒu de shì, tā shì

nènle diǎnr.

Xử lý những việc “khoai” thế này thì

cô ấy hơi “non”.

2.2. Ẩn dụ dựa trên sự tương đồng về đặc

điểm, tính chất

(9) 上传我俄罗斯同学唱的雷死人

Từ lóng hiện đại Hán ngữ mượn

những hình ảnh gần gũi, quen thuộc để so

sánh ngầm những đặc điểm tương đồng mà

kín đáo, ý nhị; thể hiện rõ nét sự tinh tế trong

giao tiếp của người Trung Quốc.

的一首中文歌。

Shàngchuán wǒ Éluósī tóngxué

chàng de léi sǐrén de yī shǒu Zhōngwén gē.

Tải lên bài hát tiếng Trung “gây sốc

chết người” mà cậu bạn học người Nga của

tôi hát.

Từ 蜜 – mì – trong Hán ngữ nghĩa là

“mật”, khi dùng với cách nói lóng mang

nghĩa “người yêu, người tình”, bởi người

Các từ cũng dựa trên cơ sở này:

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

202

Bảng 2

Ẩn dụ dựa trên sự tương đồng về đặc điểm, tính chất

STT Từ lóng

吃错药

Nghĩa gốc

Nghĩa ẩn dụ

hành vi, lời nói không bình

thường, thô bạo, vô lễ

1

uống nhầm thuốc

chī cuò yào

神经搭错线

shénjīng dā cuò xiàn

大吊车

hành vi, lời nói không bình

thường

2

3

4

5

6

7

8

9

chập dây thần kinh

xe cẩu lớn

người đàn ông luống tuổi chưa

kết hôn hoặc đơn thân

dà diàochē

公鸭嗓子

họng vịt đực

giọng khàn khàn, ồm ồm

có vấn đề, ngốc nghếch

thọc gậy bánh xe

gōng yā sǎngzi

横路静二

Hénglù jìng èr

横插一杠子

héng chā yī gàngzi

火箭干部

tên một nhân vật ngốc nghếch, có

vấn đề về thần kinh trong phim 追捕

thọc ngang một gậy

cán bộ hỏa tiễn

chỉ những người thăng chức

nhanh như tên lửa

huǒjiàn gànbù

见数就晕

nhìn thấy số là ngất

đùa mang tính thế giới

học dốt toán

jiàn shù jiù yūn

开国际玩笑

kāi guójì wánxiào

đùa/trêu quá mức

10 大路菜 – dàlù cài

大路货 – dàlù huò

rau đường cái

hàng đường cái

ngược khẩu vị

lượn vòng tròn

loại rau phổ biến, thường gặp

hàng giá rẻ

chán ghét, ngán ngẩm

vòng vo tam quốc

11

12 倒胃口– dào wèikǒu

13 兜圈子 – dōuquānzi

耳朵根子软

dễ nghe lời người khác thay

đổi chủ kiến của mình

14

đáy tai mềm

ěrduo gēnzi ruǎn

người về hưu hoặc không còn

công tác nhưng vẫn đảm

đương công việc khác mà nhận

khoản tiền trách nhiệm cao

高价老头儿

15

người già cao giá

gối thêu hoa

gāojià lǎotóur

绣花枕头

16

người đẹp nhưng bất tài

xiùhuā zhěntou

2.3. Ẩn dụ dựa trên sự tương đồng về

cách thức

感冒 – gǎnmào – bị cảm. Cảm/cảm

cúm là bệnh truyền nhiễm, do virus gây nên,

dễ mắc khi cơ thể mệt mỏi, sức đề kháng

giảm. Các triệu chứng bao gồm họng khô,

nghẹt mũi, ho, hắt hơi, nhức đầu và sốt.

Trong cách nói lóng mang nghĩa bị "cảm tinh

thần", trong lòng thấy yêu mến, thích thích

một người bạn khác giới, cảm xúc choáng

váng nhất thời, nhanh qua đi.

Đây là phương thức chuyển nghĩa

dựa trên sự giống nhau về cách thức thực

hiện giữa hai sự việc.

煲电话粥 – bāo diànhuà zhōu – nấu

cháo điện thoại. Khi nói đến nấu cháo, người

tiếp nhận sẽ dễ dàng liên tưởng đến cách

thức mất nhiều thời gian để có được món ăn

này. Do đó, 煲电话粥 là từ mang nghĩa chỉ

nói chuyện điện thoại lâu, buôn dưa lê qua

điện thoại.

来电 – láidiàn – có điện (thấy thích

ai đó ngay từ cái nhìn đầu tiên, tình yêu sét

đánh) dựa trên cảm giác như có một luồng

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

203

điện chạy dọc cơ thể, tim đập thình thịch,

chân tay run, toát mồ hôi khi mới nhìn thấy

đối tượng.

3. Vai trò của ẩn dụ trong tiếng lóng Hán

ngữ hiện đại

3.1. Ẩn dụ làm phong phú thêm cho vốn từ

Hán ngữ

修长城 – xiū Chángchéng – sửa

Trường Thành. Quân mạt chược được xếp

đứng lên giống như bức tường Vạn Lý

Trường Thành. Do đó, từ này mang nghĩa ẩn

dụ chơi mạt chược.

Thế giới hình ảnh được thể hiện

trong cấu trúc ẩn dụ rất phong phú và đa

dạng. Đó là thế giới tự nhiên chân thực cùng

những hành động của con người trong mối

qua lại lẫn nhau và với môi trường xung

quanh. Những hình ảnh “Thái Bình công

chúa”, “quả bóng” ở các ví dụ trên trở thành

những hình ảnh gợi sự liên tưởng rất gần gũi,

dễ dàng hình dung. Vậy nên những từ chỉ sự

vật ấy đã gia nhập vào kho tàng tiếng lóng

khi muốn nói đến bộ phận nhạy cảm của chị

em phụ nữ.

夜猫子 – yèmāozi – cú mèo (cú đêm,

cày đêm). Cú mèo là loài động vật hoạt động

về đêm, do đó, từ lóng này dùng để chỉ

những người thức khuya, thâu đêm chơi

hoặc làm việc.

照镜子 – zhào jìngzi – soi gương –

ngầm chỉ việc xem xét bản thân mình, nhắc

nhở bản thân.

(11) 我们应该常照镜子，以求自

(13) 别看她长得像搓板儿，可她

的力气比你大。

己更加完善。

Wǒmen yīnggāi cháng zhào jìngzi, yǐ

qiú zìjǐ gèngjiā wánshàn.

Bié kàn tā zhǎng dé xiàng cuōbǎnr,

kě tā de lìqì bǐ nǐ dà.

Chúng ta nên thường xuyên “soi

gương” để luôn hoàn thiện bản thân mình

hơn nữa.

Trông con bé giống “cái bàn xát vò

quần áo” thế thôi nhưng mà khỏe hơn cậu đấy.

(14) 在今天的社会中，择偶标准

已经不再局限在身材的高矮上，只要你

有金钱或有一个聪明的头脑，即使你是

个短拖也照样能赢得漂亮女孩的喜欢。

满地找牙 – mǎn dì zhǎo yá – tìm

răng khắp mặt đất – hình dung bị đánh rất

nghiêm trọng, mặt mũi sưng vù, răng rơi

xuống đất.

Zài jīntiān de shèhuì zhōng, zé ǒu

biāozhǔn yǐjīng bú zài júxiàn zài shēncái de

gāo ǎi shàng, zhǐyào nǐ yǒu jīnqián huò yǒu

yí gè cōngmíng de tóunǎo, jíshǐ nǐ shìgè duǎn

tuō yě zhàoyàng néng yíngdé piàoliang

nǚhái de xǐhuān.

(12) 你听着，下次再来捣乱我就

让你满地找牙。

Nǐ tīngzhe, xià cì zàilái dǎoluàn wǒ

jiù ràng nǐ mǎn dì zhǎo yá.

Mày nghe đây, lần sau còn đến làm

loạn thì tao cho mày “tìm răng khắp đất” đấy.

Trong xã hội ngày nay, tiêu chuẩn

chọn người yêu không chỉ còn là vấn đề cao

thấp nữa, chỉ cần nhiều tiền hoặc thông

minh, cho dù bạn là một cây chổi lau ngắn

thì các chị em cũng vẫn thích.

泡吧 – pào bā – la cà quán bar, 面包

会有的 – miànbāo huì yǒu de – sẽ có bánh

mì thôi (cuộc sống sẽ tốt đẹp hơn, tình hình

sẽ tốt lên, ngày mai trời lại sáng), 喷粪 – pēn

fèn – nhả phân (nói những lời tục tĩu, vô căn

cứ, vô lý hoặc mắng chửi người khác)... là

những ngữ lóng được hình thành trên cơ sở

này.

(15) 三十年前她是个漂亮的姑娘，

可如今是满脸双眼皮。

Sānshí nián qián tā shìgè piàoliang

de gūniáng, kě rújīn shì mǎn liǎn shuāng

yǎnpí.

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

204

Ba chục năm trước chị ấy là một cô

(18) 那小子是个缩头乌龟，没有

gái rất xinh đẹp, nhưng giờ thì mặt đầy

những vết chân chim.

一点儿男子汉气。

Nà xiǎozi shìgè suō tóu wūguī,

méiyǒu yīdiǎnr nánzǐhàn qì.

Bởi vậy, trong vốn từ vựng của một

ngôn ngữ nói chung và tiếng lóng Hán ngữ

nói riêng có rất nhiều từ được tạo ra nhờ

phương thức ẩn dụ. Các từ đó làm cho vốn

từ Hán ngữ trở nên phong phú hơn.

Cái thằng ấy là “con rùa rụt đầu”,

chẳng có chút khí phách nam nhi nào.

Từ 雷 – léi – sấm vốn là danh từ, mà

nói đến sấm ai cũng liên tưởng đến những

tiếng nổ inh tai, bất ngờ có thể khiến một số

người thót tim và toát mồ hôi. Do vậy, từ

lóng này mang nghĩa “sốc, gây sốc, bất ngờ”.

3.2. Ẩn dụ làm tăng thêm ý nghĩa cho từ

Nhờ phương thức ẩn dụ mà từ có

thêm nhiều nghĩa mới.

(16) 他不是吃错药了吧？我从来

未见他对我这么凶过。

Thông qua việc tạo từ mới và nghĩa

mới, ẩn dụ giúp tiếng lóng nhanh chóng đáp

ứng được đòi hỏi phải kịp thời sáng tạo ra

những phương tiện mới để biểu thị sự vật,

hiện tượng và những nhận thức mới xuất

hiện trong xã hội, để thay thế những cách

diễn đạt, những tên gọi cũ đã mòn, không

còn khả năng gợi tả, bộc lộ cảm xúc và gây

ấn tượng sâu sắc ở người nghe nữa.

Tā búshì chī cuò yàole ba? Wǒ

cónglái wèi jiàn tā duì wǒ zhème xiōngguò.

Thằng ấy “uống nhầm thuốc rồi à”?

Từ trước đến giờ có bao giờ thấy nó hung

hăng như vậy đâu. (Thằng ấy không bình

thường...)

(17) 她漂亮极了，但她从不喜欢

别人把她看成是绣花枕头。

3.3. Ẩn dụ làm cho cách diễn đạt trở nên

phong phú, hàm súc, hài hước, sinh động

Tā piàoliang jíle, dàn tā cóng bù xǐhuān

biérén bǎ tā kàn chéng shì xiùhuā zhěntou.

Ẩn dụ trong tiếng lóng Hán ngữ hiện

đại không chỉ thể hiện sự khám phá ra một đối

tượng có nhiều nét tương đồng mà còn là nhiều

đối tượng có chung một nét nghĩa tương đồng.

Do vậy, cách diễn đạt thông qua hình ảnh ẩn

dụ trong Hán ngữ trở nên phong phú hơn.

Cô ấy xinh đẹp lắm, nhưng cô ấy

không thích người khác xem cô ấy như là

“chiếc gối thêu hoa”. (Cô ấy xinh đẹp nhưng

chẳng có tài gì)

Khi cảm nhận nguy hiểm, những chú

rùa thường rụt đầu vào trong mai, bởi vậy từ

缩头乌龟 - suō tóu wūguī – rùa rụt đầu là

cách nói lóng chê bai những người người

nhát gan, sợ việc.

Một từ lóng ẩn dụ nhiều nội dung

Trong cấu trúc ẩn dụ, một hình ảnh về

sự vật, hiện tượng có thể được diễn tả bằng

nhiều ngôn ngữ “lóng” khác nhau, có thể được

dùng thay thế nhau trong các ngữ cảnh.

Bảng 3

Một từ lóng ẩn dụ nhiều nội dung

STT Từ lóng

波霸

Nghĩa gốc

Nghĩa ẩn dụ

hàng khủng, ngực khủng, bưởi Năm Roi, xôi, cam sành

1

quả bóng

bōbà

干巴瘦

que củi, gầy như mõ mương, như con mắm, cá mắm,

khô mực, xác ve

thịt xiên que

nướng

2

gānbā shòu

cá rô đực, hai lưng, màn hình phẳng, màn hình LCD,

trước sau như một

chim cánh cụt, một mẩu, nấm lùn di động, cá mập, chị

hai năm tấn

太平公主

tàipíng gōngzhǔ

短拖

Thái Bình

công chúa

3

4

chổi lau ngắn

duǎn tuō

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

205

Nhiều từ lóng ẩn dụ một nội dung

Ngược lại, trong cấu trúc ẩn dụ có khi

nhiều hình ảnh lóng khác nhau lại dùng để

diễn tả một sự vật, hiện tượng hay nội dung

tư tưởng.

Bảng 4

Nhiều từ lóng ẩn dụ một nội dung

STT Từ lóng

Nghĩa gốc

Nghĩa ẩn dụ

mật

con ngựa

蜜 – mì

马子 – mǎzi

1

người tình, bồ

横路静二吃 – héng lù jìng èr chī

nhân vật trong phim

uống nhầm thuốc

chập mạch

吃错药 – chī cuò yào

神经搭错线 – shénjīng dā cuò xiàn

有病 – yǒu bìng

2

3

có vấn đề, dở hơi tập bơi

rung rinh, cảm nắng

có bệnh

cảm, bị cảm

có điện

感冒 – gǎnmào

来电 – láidiàn

Nhờ ẩn dụ, người nói có thể diễn đạt

thủ rất đắc lực. Những tiếng lóng được diễn

đạt dưới hình thức ẩn dụ tạo nên sắc thái biểu

cảm cao, thể hiện sự thông minh, dí dỏm của

người nói.

ngắn gọn nhưng rất cô đọng, súc tích. Nếu

không có ẩn dụ, những tên gọi, đặc điểm,

tính chất, cách thức nhiều khi rất dài, khó

nhớ, thậm chí không thể diễn tả hết các sắc

thái ý nghĩa tinh tế trong đó.

(21) 你最好帮我核一下账，我这

个人见数就晕。

3.4. Ẩn dụ giúp người nói diễn đạt được

mọi cung bậc tình cảm, thái độ

Nǐ zuì hǎo bāng wǒ hé yí xià zhàng,

wǒ zhège rén jiàn shù jiù yūn.

Đầu tiên, phải nói đến ưu thế đặc biệt

của ẩn dụ trong lối nói giảm, nói tránh, chê

trách. Nhiều trường hợp để tránh lối mòn

trần tục, thô thiển, làm người nói ngượng

miệng và người nghe xấu hổ thì ẩn dụ là cách

nói rất hiệu quả.

Cậu tính hóa đơn giúp tớ với, tớ thấy

số là ngất. (Tớ dốt toán).

Rõ ràng, cách nói 见数就晕 – jiàn

shù jiù yūn – nhìn thấy số là ngất này tạo cảm

giác hài hước, giúp giao tiếp trở nên thú vị

hơn cách nói “Tớ dốt toán lắm!”.

(19) 她总爱煲电话粥，所以每月

的电话费都很多。

Tất cả các yếu tố trên đây thể hiện

tính sáng tạo, năng động của người nói trong

việc cố gắng tạo nên phong cách ngôn ngữ

cho mình, đồng thời làm cho phát ngôn trở

nên nhẹ nhàng, lịch sự hơn. Có những từ

trong ngôn ngữ chính thống lại trở thành

tiếng lóng Hán ngữ có tính chất thời sự,

mang ý nghĩa tế nhị, thay cho những điều

không tiện nói ra.

Tā zǒng ài bāo diànhuà zhōu, suǒyǐ

měi yuè de diànhuà fèi dōu hěnduō.

Cô ấy thích “nấu cháo điện thoại”,

nên tiền cước tháng nào cũng nhiều.

(20) 我想没人喜欢听你这个公鸭

嗓子唱歌。

Wǒ xiǎng méi rén xǐhuān tīng nǐ

zhège gōng yā sǎngzi chànggē.

4. Kết luận

Tôi nghĩ rằng chẳng ai thích nghe

“giọng vịt đực” như anh hát đâu.

Ẩn dụ là phương thức so sánh rất đặc

biệt được sử dụng phổ biến trong tiếng lóng

Hán ngữ, với ba cơ sở: dựa trên sự tương

đồng về hình thức, dựa trên sự tương đồng

Khi muốn nhấn mạnh sắc thái biểu

cảm trong lời nói, ẩn dụ cũng trở thành trợ

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

206

về đặc điểm, tính chất, dựa trên sự tương

đồng về cách thức.

các đơn vị này. Từ đó, thấy được tiếng lóng

Hán ngữ không phải được sinh ra một cách

vô tội vạ, vô tổ chức mà dựa trên những

phương thức nhất định, đồng thời cũng phần

nào hiểu được về tư duy, văn hóa của người

Trung Quốc.

Ẩn dụ thể hiện tư duy linh hoạt và

sáng tạo của người nói, đặc biệt là giới trẻ

Trung Quốc – những người thường nhanh

nhạy nắm bắt cái mới, lại khao khát chứng tỏ

mình, mong muốn khẳng định sự độc đáo cá

nhân bằng những cái mới lạ.

Tài liệu tham khảo

Hiện tượng lóng sử dụng trong

phương thức ẩn dụ còn thể hiện sự khám phá

ra một đối tượng có nhiều nét tương đồng

hay nhiều đối tượng có chung một nét nghĩa

tương đồng. Trên cơ sở đó, nó được tạo ra

bởi lớp vỏ ngữ âm sinh động, đa dạng giữa

một bên là đối tượng đem ra so sánh với một

bên là đối tượng được so sánh, mang lại giá

trị biểu cảm sắc nét và đầy cá tính.

Đinh, T. L. (1994). 99 phương tiện và biện pháp tu từ

tiếng Việt. NXB Giáo dục.

Li, S. M, & Yan, L. G. (2006). Zuixin Zhongguo liyu.

Xin shijie Chubanshe.

Mai, N. C, Vũ, Đ. N., & Hoàng, T. P. (1997). Cơ sở

ngôn ngữ học và tiếng Việt. NXB Giáo dục.

Nguyễn, T. G. (1985). Từ vựng học tiếng Việt. NXB

Đại học và Trung học Chuyên nghiệp.

Nguyễn, V. K. (2010). Tiếng lóng Việt Nam. NXB

Khoa học xã hội.

Việc tìm hiểu về đặc điểm ngữ pháp,

ngữ nghĩa của biện pháp ẩn dụ trong các từ

ngữ lóng Hán ngữ hiện đại không chỉ giúp

chúng ta hiểu được cơ chế hình thành mà còn

giúp chúng ta có cơ sở giải thích nghĩa của

Yang, H. R. (1997). Dangdai zhongguo xiuci xue.

Zhongguo Shijieyu Chubanshe.

Zhongguo Shehui kexueyuan yuyan yanjiu suo cidian

bianji shi. (2012). Xiandai hanyu cidian, di

6 ban. Shangwu yin shuguan Chubanshe.

METAPHOR IN MODERN CHINESE SLANGS

Nguyen Thi Nga

Hanoi Pedagogical University 2,

Xuan Hoa, Phuc Yen, Vinh Phuc, Viet Nam

Abstract: Metaphor is a rhetorical method used commonly in language in general and in slang

in particular. With its iconic and implicit feature, metaphor makes language polished, refined and

contains many layers of sophistication, beauty and sensuality. The paper examines The latest Chinese

slang language by Li Shu My and Yan Li Gang and analyzes the basis and role of metaphor in modern

Chinese slang.

Keywords: metaphor, slang, Chinese, rhetorics, culture