Nâng cao chất lượng kiểm toán ngân hàng chính sách xã hội của kiểm toán nhà nước Việt Nam

TÖØ LYÙ LUAÄN ÑEÁN THÖÏC TIEÃN

NAÂNG CAO CHAáT lÖÔÏNG KIEåm TOAÙN NGAÂN HAØNG

CHÍNH sAÙCH XAÕ HOÄI CuÛA KIEåm TOAÙN NHAØ NÖÔÙC VIEÄT NAm

S. TRƯơNG ĐỨC THÀNH*

ài viết nghiên cứu về các hoạt động của kiểm toán nhà nước trong việc kiểm toán Ngân

hàng Chính sách xã hội Việt Nam cho các năm tài chính 2014, 2015 và 2017. Bằng việc thu

thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo kiểm toán của KTNN năm 2015, 2016 và 2018 cũng như

B

báo cáo tài chính của Ngân hàng Chính sách xã hội các năm 2014, 2015 và 2017 cùng các

văn bản Luật, nghị định, thông tư của Nhà nước Việt Nam có liên quan để phân tích thực trạng, ưu nhược

điểm của Kiểm toán nhà nước thông qua kiểm toán các hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội. Từ

thực trạng kiểm toán các hoạt động nghiệp vụ chính của Ngân hàng Chính sách xã hội và các ưu điểm,

hạn chế... bài viết đề xuất các nhóm giải pháp vi mô, vĩ mô nhằm tạo thêm điều kiện, môi trường để hoạt

động kiểm toán Ngân hàng Chính sách xã hội của Kiểm toán nhà nước Việt Nam đạt hiệu quả cao hơn,

qua đó nhằm tạo sự chuyển biến trong công tác quản lý và điều hành góp phần ổn định hệ thống tài chính

quốc gia.

Từ khóa: Chất lượng kiểm toán, Ngân hàng Chính sách xã hội, Kiểm toán nhà nước.

Improving the quality of the audit of Social Policy Bank of State Audit of Vietnam

is article researchs on activities of SAV on audit of Bank of Social Policies in ﬁnancial years of 2014,

2015 and 2017. By collecting secondary data from audit reports of SAV in the year of 2015, 2016 and 2018 as

well as ﬁnancial audit of Social Policies Bank in 2014, 2015 and 2017 and related laws, decrees and circulars

of Vietnam government to analysis situation, advantages and disadvantages of SAV through audit of Bank

of Social Policies. From there, the article suggests micro and macro solutions to create more conditions and

environment to enhance eﬀective of audit of Bank of Social Policies of SAV, thereby, to create a change in the

management and administration, contributing to the stability of the national ﬁnancial system.

Keywords: Audit quality, Bank for Social Policies, State Audit of Vietnam.

Giới thiệu

hiện chính sách phát triển của Nhà nước cũng như

đảm bảo an sinh, xã hội.

Ngân hàng Chính sách xã hội là ngân hàng của

Chính phủ hoạt động vì an sinh xã hội, không vì

mục đích lợi nhuận, là công cụ thực hiện chính

sách xã hội như cho vay hộ nghèo, khó khăn. Do

đó, hoạt động kiểm toán đối với việc thực hiện

chức năng nhiệm vụ của Ngân hàng Chính sách xã

hội hết sức quan trọng và cần thiết cho việc thực

Đối với một quốc gia, nếu hoạt động kiểm toán

tốt thì tiềm lực kinh tế của quốc gia sẽ được cải

thiện. Hoạt động kiểm toán của Kiểm toán nhà

nước tại Ngân hàng Chính sách xã hội đối với các

hoạt động liên quan đến quản lý, sử dụng tài chính

công, tài sản công là hoạt động được Kiểm toán

*Kiểm toán nhà nước Khu vực IX

24 Số 145 - tháng 11/2019 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN

nhà nước tiến hành thường xuyên định kỳ. Qua

hoạt động kiểm toán nhằm đánh giá việc tuân thủ

pháp luật, tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả trong

quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; đánh

giá việc chấp hành các quy định của Nhà nước

trong việc cấp tín dụng ưu đãi, cho vay hộ nghèo,

khó khăn và các chương trình trợ cấp việc làm..

Với nhiệm vụ hết sức quan trọng với nhiều nội

dung cần được kiểm tra, xác nhận và đánh giá luôn

đòi hỏi hoạt động kiểm toán với chất lượng cao

đáp ứng được yêu cầu của hoạt động Kiểm toán

nhà nước.

động, mặt khác giúp cho các cơ quan nhà nước có

thẩm quyền ban hành các cơ chế chính sách đảm

bảo phù hợp với tình hình thực tiễn của nền kinh

tế. Qua hơn 25 năm xây dựng và phát triển, hoạt

động của Kiểm toán nhà nước ngày càng đáp ứng

yêu cầu của công cuộc đổi mới, tăng cường kiểm

tra, giám sát của Nhà nước trong quản lý, sử dụng

tài chính công, tài sản công. Mặc dù, đã có những

bước phát triển quan trọng nhưng trước yêu cầu

ngày càng cao của công cuộc đổi mới đất nước, tăng

cường kiểm soát quyền lực nhà nước, hoạt động

kiểm toán của Kiểm toán nhà nước cũng còn hạn

chế, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ trong

tình hình mới. Một trong những nguyên nhân dẫn

đến tình trạng trên là do phạm vi kiểm toán chưa

bao quát hết việc kiểm tra, kiểm soát mọi nguồn

lực tài chính nhà nước và tài sản công đã làm giảm

hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Kiểm toán nhà

nước với vị thế là cơ quan kiểm tra tài chính nhà

nước cao nhất của quốc gia.

Với địa vị pháp lý của Kiểm toán nhà nước đã

được quy định trong Hiến pháp 2013, Luật Kiểm

toán nhà nước 2015 với địa vị, vai trò mới đem lại

cho Kiểm toán nhà nước thẩm quyền rất lớn nhưng

trách nhiệm cũng rất cao, điều này đòi hỏi Kiểm

toán nhà nước phải tăng cường năng lực nội tại để

đáp ứng yêu cầu. Kết quả kiểm toán cũng từng bước

được nâng cao qua các lần kiểm toán, qua đó, một

mặt giúp cho đơn vị được kiểm toán chấn chỉnh

kịp thời các sai phạm trong quá trình tổ chức hoạt

Hiện nay, các nghiên cứu về Kiểm toán nhà

nước và nâng cao chất lượng của Kiểm toán nhà

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN Số 145 - tháng 11/2019 25

TÖØ LYÙ LUAÄN ÑEÁN THÖÏC TIEÃN

nước có thể kể đến như đề tài nghiên cứu khoa học

cấp cơ sở của Nguyễn anh Huệ (2018) về “Hoàn

thiện hoạt động kiểm soát chất lượng kiểm toán của

Kiểm toán trưởng tại kiểm toán nhà nước”. Nghiên

cứu đã đã hệ thống được các vấn đề lý luận cơ bản

liên quan đến hoạt động kiểm soát chất lượng kiểm

toán; đi sâu phân tích các hạn chế, vi phạm hoạt

động kiểm soát chất lượng kiểm toán của Kiểm

toán trưởng tại cơ quan Kiểm toán nhà nước Việt

Nam giai đoạn 2013 – 2017. Nghiên cứu của Đỗ

Trung Dũng và Cù Hoàng Diệu (2017) về “Tăng

cường kiểm soát chất lượng kiểm toán nhằm nâng

cao chất lượng, hiệu lực kiểm toán ngân sách bộ,

ngành”. Nghiên cứu đã hệ thống được các vấn đề lý

luận liên quan đến công tác kiểm soát chất lượng

kiểm toán trong mối quan hệ với chất lượng, hiệu

lực kiểm toán ngân sách bộ ngành; đánh giá được

thực trạng công tác kiểm soát chất lượng kiểm toán

ngân sách bộ, ngành. Từ kết quả đạt được, những

hạn chế và nguyên nhân, đưa ra những định hướng

và giải pháp tăng cường kiểm soát chất lượng kiểm

toán nhằm nâng cao chất lượng, hiệu lực kiểm toán

ngân sách bộ, ngành ở 3 khía cạnh là: Hoàn thiện

môi trường kiểm soát chất lượng kiểm toán; hoàn

thiện tổ chức bộ máy kiểm soát chất lượng kiểm

toán và hoàn thiện cơ chế hoạt động kiểm soát chất

lượng kiểm toán.

diện tổ chức bộ máy và tổ chức công tác kiểm toán

ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà nước Việt

Nam thực hiện.

Ngoài ra, còn một số nghiên cứu khác có liên

quan của Vương Văn Quang (2013) nghiên cứu về

“Hoàn thiện Quy chế kiểm soát chất lượng kiểm

toán của Kiểm toán nhà nước”; nghiên cứu của

Vũ ị u Huyền (2019) về “Hoàn thiện công tác

kiểm toán hoạt động chi tiêu ngân sách của các

Bộ, ngành”... Có thể nói, các nghiên cứu đề cập ở

trên về cơ bản đã được ứng dụng trong hoạt động

kiểm toán Ngân hàng Chính sách xã hội của Kiểm

toán nhà nước, và hầu hết các nghiên cứu này chưa

đi sâu vào nghiên cứu lĩnh vực ngân hàng chịu sự

quản lý của nhà nước, cụ thể là Ngân hàng Chính

sách xã hội. Bài viết nhằm với mục đích đánh giá

thực trạng kiểm toán Ngân hàng Chính sách xã

hội của Kiểm toán nhà nước và các giải pháp,

khuyến nghị.

1. Cơ sở lý thuyết

1.1. Khái niệm kiểm toán

Kiểm toán xuất hiện vào thế kỷ thứ III trước

công nguyên và gắn liền với nền văn minh Ai

Cập và La Mã cổ đại. eo định nghĩa của Liên

đoàn Kế toán Quốc tế (International Federation

of Accountants –IFAC) thì “Kiểm toán là việc các

kiểm toán viên độc lập kiểm tra và trình bày ý kiến

của mình về các bản báo cáo tài chính”.

Nghiên cứu của Nguyễn Hữu Phúc (2009) về

“Tổ chức kiểm toán ngân sách nhà nước do Kiểm

toán nhà nước Việt Nam thực hiện”, trình bày thực

trạng tổ chức bộ máy kiểm toán ngân sách nhà

nước và tổ chức công tác kiểm toán, thông qua

thực hiện quy trình kiểm toán ngân sách nhà nước

do Kiểm toán nhà nước Việt Nam thực hiện trong

những năm qua và những tác động của việc đổi

mới tổ chức quản lý ngân sách nhà nước của Việt

Nam trong tương lai đến việc tổ chức kiểm toán

ngân sách nhà nước. Nghiên cứu cũng đề ra những

định hướng cơ bản và giải pháp hoàn thiện tổ chức

kiểm toán ngân sách nhà nước trên 02 phương

eo Alvin A.Rens và James K.Loebbecker

(1997) thì: “Kiểm toán là quá trình các chuyên gia

độc lập và có thẩm quyền thu thập và đánh giá các

bằng chứng về các thông tin có thể định lượng

được của một đơn vị cụ thể nhằm mục đích xác

nhận và báo cáo về mức độ phù hợp giữa các thông

tin này với các chuẩn mực đã được thiết lập”.

eo John Dunn (1996) thì: “Kiểm toán là thủ

pháp xem xét và kiểm tra một cách khách quan

về từng khoản mục bao gồm việc thẩm tra những

26 Số 145 - tháng 11/2019 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN

thông tin đặc trưng được xác định bởi kiểm toán

viên hoặc thiết lập bởi thực hành chung”. Có thể

nói mục đích của kiểm toán là trình bày ý kiến

hoặc đi đến kết luận về cái được kiểm toán.

kiểm toán nghiêm túc và đầy đủ; Cung cấp báo cáo

kiểm toán có giá trị, kịp thời; Báo cáo kiểm toán

thỏa mãn nhu cầu của các đối tượng khác nhau.

Quy chế Kiểm soát chất lượng kiểm toán

ban hành theo Quyết định 558/QĐ-KTNN ngày

22/3/2016 của Tổng Kiểm toán nhà nước lại cụ

thể hóa chất lượng kiểm toán cho một cuộc kiểm

toán: “Chất lượng cuộc kiểm toán phản ánh mức

độ thực hiện các mục tiêu kiểm toán, tuân thủ pháp

luật, tuân thủ chuẩn mực, quy trình kiểm toán và

vận dụng phù hợp các phương pháp chuyên môn,

nghiệp vụ nhằm đáp ứng yêu cầu về tính đúng đắn,

trung thực, khách quan, kịp thời của kết quả và kết

luận kiểm toán, đảm bảo cơ sở pháp lý và tính khả

thi của các kiến nghị kiểm toán”.

eo tác giả thì kiểm toán là quá trình các

chuyên gia độc lập và có thẩm quyền, có kỹ năng

nghiệp vụ, thu thập và đánh giá các bằng chứng

về các thông tin có thể định lượng của một đơn

vị nhằm mục đích xác nhận và báo cáo về mức độ

phù hợp giữa các thông tin này với các chuẩn mực

đã được xây dựng.

1.2. Khái niệm chất lượng kiểm toán

eo Ủy ban Chuẩn mực kiểm toán và dịch vụ

đảm bảo quốc tế (IAASB) thì chất lượng kiểm toán

là khả năng Kiểm toán viên đưa ra ý kiến hợp lý về

báo cáo tài chính được kiểm toán dựa trên việc thu

thập được bằng chứng kiểm toán đầy đủ, thích hợp

và cuộc kiểm toán được thực hiện đảm bảo: Tuân

thủ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kiểm toán bao

gồm các giá trị đạo đức và hành vi ứng xử phù hợp;

Có đủ kiến thức, kinh nghiệm và được bố trí thời

gian đầy đủ để thực hiện kiểm toán; áp dụng quy

trình, thủ tục kiểm toán và kiểm soát chất lượng

1.3. Các quan điểm khoa học về chất lượng

kiểm toán

eo các nghiên cứu trước có hai quan điểm

chính về chất lượng kiểm toán: ứ nhất là khả năng

phát hiện và báo cáo các sai phạm trọng yếu trên

các báo cáo tài chính được kiểm toán (Krishnan

và Schauer, 2001; Bradshaw, 2001; Francis, 2004;

Chen, Su và Wang, 2005); thứ hai là quan điểm

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN Số 145 - tháng 11/2019 27

TÖØ LYÙ LUAÄN ÑEÁN THÖÏC TIEÃN

thực hành nhằm thỏa mãn đối tượng sử dụng dịch

vụ kiểm toán. eo Chuẩn mực Kiểm toán Việt

Nam số 220 (VSA 220) và Chuẩn mực Kiểm toán

Quốc tế số 220 (ISA 220), “Chất lượng kiểm toán là

mức độ thoả mãn về tính khách quan và độ tin cậy

vào ý kiến kiểm toán của những đối tượng sử dụng

dịch vụ kiểm toán đồng thời thoả mãn về mong

muốn có được những ý kiến đóng góp nhằm nâng

cao hiệu quả công tác quản lý tài chính, kế toán

của đơn vị được kiểm toán với thời gian định trước

và giá phí thích hợp”. Chất lượng kiểm toán ở đây

được hiểu trên khía cạnh mức độ thỏa mãn của đối

tượng sử dụng các báo cáo tài chính. Với đặc trưng

của kiểm toán các chức năng nhiệm vụ của ngân

hàng thương mại... thì đối tượng sử dụng dịch vụ

kiểm toán phổ biến nhất là các cơ quan quản lý và

các ngân hàng thương mại được kiểm toán, các nhà

đầu tư cá nhân và tổ chức khác có liên quan.

hội và hệ thống chuẩn mực kiểm toán, Quy trình

kiểm toán, Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn

Kiểm toán nhà nước. Kết quả kiểm toán cũng chỉ

ra nhiều tồn tại, hạn chế tại đơn vị, từ đó đưa ra

được một số kiến nghị giúp đơn vị thực hiện đúng,

đầy đủ theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, trong quá trình kiểm toán Ngân

hàng Chính sách xã hội, còn một số hạn chế sau:

Kiểm toán nhà nước chưa có những quy định,

hướng dẫn, tiêu chí cụ thể để đánh giá các nhóm

chính sách cụ thể như: Kiểm toán cho vay hộ nghèo;

kiểm toán chương trình cho vay học sinh, sinh viên

có hoàn cảnh khó khăn; kiểm toán nghiệp vụ cấp

bù lãi suất và chi phí quản lý... từ đó dẫn đến các ý

kiến nhận xét đánh giá chưa bao quát, chưa đầy đủ,

thiếu tính thống nhất giữa các kiểm toán viên trong

cùng đoàn kiểm toán.

Năng lực của kiểm toán viên chưa đồng đều;

một số kiểm toán viên còn hạn chế năng lực về lý

luận cũng như kinh nghiệm thực tiễn để tiến hành

kiểm toán. Từ đó, dẫn đến kết quả kiểm toán đối

với một số nội dung còn hạn chế.

Mặc dù, chất lượng kiểm toán được nhìn nhận

dưới các quan điểm khác nhau nhưng mục tiêu

kiểm toán vẫn phải được đảm bảo, đó là kiểm toán

viên phải đưa ra ý kiến đúng về độ tin cậy của các

báo cáo tài chính. Tóm lại, đối với hệ thống các tổ

chức tín dụng thì việc đảm bảo đảm chất lượng

kiểm toán của Kiểm toán nhà nước, đặc biệt là đối

với Ngân hàng Chính sách xã hội là mối quan tâm

lớn nhất của các cơ quan quản lý.

Việc khảo sát, thu thập thông tin chưa được chú

trọng dẫn đến việc xác định mục tiêu, nội dung,

phạm vi, phương pháp kiểm toán khi lập kế hoạch

kiểm toán còn hạn chế: Mục tiêu kiểm toán chưa

rõ ràng; nội dung kiểm toán chưa đầy đủ; phương

pháp cách thức tiến hành kiểm toán đôi khi chưa

phù hợp.

2. ực trạng chất lượng kiểm toán tại Ngân

hàng Chính sách xã hội Việt Nam

Quá trình kiểm toán Ngân hàng Chính sách xã

hội, Kiểm toán viên nhà nước căn cứ vào các văn

bản như Luật Kiểm toán nhà nước, Luật Kế toán,

các văn bản pháp luật về quản lý kinh tế, tài chính,

kế toán, các văn bản pháp luật khác của Nhà nước

quy định về chính sách tín dụng đối với người

nghèo, cận nghèo, các đối tượng chính sách khác

và các văn bản pháp luật khác của Bộ Tài chính,

Ngân hàng Nhà nước, của các Bộ, ngành có liên

quan đến hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã

Kiểm toán nhà nước chưa có quy định, hướng

dẫn về mẫu báo cáo kiểm toán và cách trình bày

báo cáo kiểm toán riêng cho một số nội dung trong

cuộc kiểm toán, vì các nội dung này mang tính chất

đặc thù nên mỗi chính sách có những nội dung và

tiêu chí đánh giá khác nhau. Do vậy, việc đánh giá

về cùng một nội dung của mỗi kiểm toán viên, mỗi

Tổ kiểm toán trong cùng Đoàn kiểm toán đôi khi

khác nhau.

28 Số 145 - tháng 11/2019 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN

Báo cáo kiểm toán còn dài, thiếu tập trung nên

phần lớn chỉ tập trung vào phản ánh, đánh giá

thiếu sót, tồn tại và xác định trách nhiệm liên quan

nhưng chưa thực sự đánh giá công bằng những mặt

làm được cần phát huy và đặc biệt là chưa phân tích

những nguyên nhân dẫn đến những thiếu sót, bất

cập trong quản lý nhằm hướng tới mục tiêu hoàn

thiện chương trình, chính sách, hoạt động được

kiểm toán. Nhiều kiến nghị trong báo cáo kiểm

toán còn chung chung, thiếu bằng chứng nhiều khi

không có tính thực tiễn và chưa gắn kết với mục

tiêu, nội dung kiểm toán.

Nghiên cứu để chỉnh sửa ông tư số 21/2012/

TT-NHNN ngày 18/ 06 /2012 về “Quy định về hoạt

động cho vay, đi vay; mua, bán có kỳ hạn giấy tờ có

giá giữa các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng

nước ngoài” đã được ống đốc Ngân hàng nhà

nước ban hành ông tư số 18/2016/TT-NHNN

nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của ông tư

số 21/2012/TT-NHNN ngày 18/6/2012. Tuy nhiên,

chưa phù hợp với điều lệ về tổ chức và hoạt động

của Ngân hàng Chính sách xã hội tại Quyết định

của ủ tướng Chính phủ số 16/2003/QĐ-TTg

ngày 22 tháng 01 năm 2003. Cụ thể tại ông tư số

18/2016/TT-NHNN, Điều 2 “Đối tượng áp dụng”

đề nghị bổ sung thêm đối tượng cho vay và đi vay

là Ngân hàng Chính sách xã hội cho phù hợp với

Quyết định số 16/2003/QĐ-TTg tại Chương 2,

mục 1 Điều 4 “Nguồn vốn” tiểu mục 2 “Vốn huy

động” gồm: a) Tiền gửi có trả lãi của các tổ chức,

cá nhân trong và ngoài nước; b) Tiền gửi của các tổ

chức tín dụng nhà nước bằng 2% số dư nguồn vốn

huy động bằng đồng Việt Nam có trả lãi theo thoả

thuận; c) Tiền gửi tự nguyện không lấy lãi của các

tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; d) Phát hành

trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, chứng chỉ tiền

gửi và các giấy tờ có giá khác; đ) Tiền tiết kiệm của

người nghèo.

3. Các giải pháp, khuyến nghị

Qua thực trạng cho thấy còn tồn tại tình trạng

chồng chéo giữa các văn bản quy phạm pháp luật

liên quan đến hoạt động của Ngân hàng Chính

sách xã hội và sự hạn chế trong quá trình vận hành

hoạt động kiểm toán Ngân hàng Chính sách xã hội,

tác giả có một số giải pháp, khuyến nghị sau:

3.1. Nhóm giải pháp vĩ mô

Hoàn thiện hệ thống pháp luật: Cần nghiên cứu

sửa đổi Luật Kiểm toán nhà nước và các văn bản

luật có liên quan để phân định rõ vị trí, chức năng

của Kiểm toán nhà nước với các cơ quan thanh tra,

kiểm tra giám sát khác của Nhà nước; đồng thời,

bảo đảm sự đồng bộ và phù hợp giữa Luật Kiểm

toán nhà nước với Luật Tổ chức Quốc hội, Luật

Tổ chức Chính phủ, Luật Ngân sách nhà nước...,

cụ thể:

Đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Tổ chức Chính

phủ số 76/2015/QH13 tại Điều 8 Chương 2 bổ

sung Mục 8: “Chỉ đạo, tổ chức và quản lý việc thực

hiện công tác kế toán và công tác thống kê của Nhà

nước” thành: “Chỉ đạo, tổ chức và quản lý việc thực

hiện công tác kế toán và công tác thống kê, công tác

kiểm toán của Nhà nước” để phù hợp với Luật Tổ

chức Quốc hội số 57/2014/QH13 tại Điều 6, Mục

2: “Quốc hội giám sát tối cao hoạt động của Chủ

tịch nước, Ủy ban ường vụ Quốc hội, Chính

phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân

dân tối cao, Hội đồng Bầu cử quốc gia, Kiểm toán

nhà nước và cơ quan khác do Quốc hội thành lập”,

nhằm khẳng định Kiểm toán nhà nước là cơ quan

Hoàn thiện hệ thống pháp luật: Đề xuất Chính

phủ sửa đổi, bổ sung Luật Dân sự số 91/2015/

QH13, Bộ luật Dân sự ngày 24 tháng 11 năm 2015

tại Điều 282: ực hiện nghĩa vụ định kỳ: “Nghĩa

vụ được thực hiện theo định kỳ theo thỏa thuận,

theo quy định của pháp luật hoặc quyết định của

cơ quan có thẩm quyền; Việc chậm thực hiện nghĩa

vụ theo từng kỳ cũng bị coi là chậm thực hiện nghĩa

vụ” phù hợp với các văn bản về thu hồi nợ vay.

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN Số 145 - tháng 11/2019 29

TÖØ LYÙ LUAÄN ÑEÁN THÖÏC TIEÃN

nước) khi tính số dư nguồn vốn bình quân để tính

cấp bù lãi suất.

kiểm tra tài chính nhà nước cao nhất, hoạt động

độc lập và chỉ tuân theo pháp luật;

Đề nghị Bộ Tài chính rà soát, căn cứ vào số

quyết toán thực tế hàng năm để xem xét việc tạm

cấp bù chênh lệch lãi suất và phí quản lý hàng quý

cho Ngân hàng Chính sách xã hội, tránh tình trạng

tạm cấp thừa lớn, gây lãng phí nguồn vốn thuộc

ngân sách nhà nước.

Nghiên cứu sửa đổi một số quy định của Luật

Ngân sách nhà nước số 83/2015/QH13 tại Điều 23

bổ sung Mục 3: “am gia với Uỷ ban Tài chính,

Ngân sách và các cơ quan khác của Quốc hội,

Chính phủ trong việc xem xét, thẩm tra báo cáo

về dự toán ngân sách nhà nước, phương án phân

bổ ngân sách trung ương, phương án điều chỉnh

dự toán ngân sách nhà nước” thành “am gia

với Ủy ban Tài chính, Ngân sách và các cơ quan

khác của Quốc hội, Chính phủ trong việc xem xét,

thẩm tra báo cáo về dự toán ngân sách nhà nước,

phương án điều chỉnh dự toán ngân sách nhà nước

và phương án phân bổ ngân sách trung ương của

Kiểm toán nhà nước, thời hạn nộp báo cáo quyết

toán ngân sách năm của các bộ, các tỉnh, thành phố

trực thuộc trung ương” nhằm cho phù hợp với quy

định của Luật Kiểm toán nhà nước.

Bộ Tài chính cần có những chỉ đạo, đôn đốc

Ngân hàng Chính sách xã hội và các đơn vị được

kiểm toán thực hiện nghiêm túc, kịp thời các kiến

nghị của Kiểm toán nhà nước và báo cáo kết quả

thực hiện về Kiểm toán nhà nước. Đề nghị trong

Báo cáo kết quả thực hiện kiến nghị kiểm toán

cần nêu rõ: Những kiến nghị đã thực hiện; kiến

nghị đang thực hiện; kiến nghị chưa thực hiện với

những kiến nghị đã thực hiện cần ghi rõ tên bằng

chứng, đính kèm theo bản sao các chứng từ, tài

liệu... để chứng minh; với kiến nghị đang thực hiện

và kiến nghị chưa thực hiện phải giải thích rõ lý do.

Các khuyến nghị đối với Bộ Tài chính: Đề xuất

điều chỉnh, bổ sung ông tư số 24/2005/TT-BTC,

mặc dù Bộ Tài chính đã ban hành ông tư Số

102/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính sửa đổi, bổ

sung ông tư số 24/2005/TT-BTC việc điều chỉnh

này chưa sát với thực tế hoạt động tại Ngân hàng

Chính sách xã hội. Do đó, tác giả đề xuất chỉnh

sửa, bổ sung ông tư số 24/2005/TT-BTC theo

hai hướng, cụ thể:

Đề nghị Bộ Tài chính rà soát, căn cứ vào số

quyết toán thực tế hàng năm để xem xét việc tạm

cấp bù chênh lệch lãi suất và phí quản lý hàng quý

cho Ngân hàng Chính sách xã hội, tránh tình trạng

tạm cấp thừa lớn, gây lãng phí nguồn vốn thuộc

ngân sách nhà nước.

Các khuyến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước:

Đề nghị Ngân hàng Nhà nước quy định Ngân hàng

Chính sách xã hội chỉ được mở tài khoản tiền gửi

tại Ngân hàng Nhà nước, Kho bạc Nhà nước, các

tổ chức tín dụng nhà nước phải duy trì tiền gửi 2%

tại Ngân hàng Chính sách xã hội theo quy định để

đảm bảo khả năng chi trả, thanh toán và an toàn

theo ông tư số 23/2013 TT-NHNN quy định

việc tổ chức tín dụng nhà nước duy trì số dư tiền

gửi tại Ngân hàng Chính sách xã hội được Ngân

hàng Nhà nước ban hành ngày 19/11/2013. Đề

nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chủ trì, phối

hợp với Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đề

(i) Tại phần IV “Cấp bù chênh lệch lãi suất và phí

quản lý” khoản mục 3 “Xác định số cấp bù chênh

lệch lãi suất và phí quản lý thực tế” của ông tư

số 24/2005/TT-BTC đề nghị bổ sung, xác định số

dư nguồn vốn bình quân cần tính đến số dư nguồn

vốn ủy thác tạm thời nhàn rỗi chưa giải ngân.

(ii) Tại phần IV “Cấp bù chênh lệch lãi suất

và phí quản lý” khoản mục 3 “Xác định số cấp bù

chênh lệch lãi suất và phí quản lý thực tế” của ông

tư số 24/2005/TT-BTC đề nghị bổ sung xác định rõ

các khoản giảm trừ (khoản phải thu ngân sách nhà

30 Số 145 - tháng 11/2019 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN

tiêu, nội dung kiểm toán từ khâu lựa chọn chủ đề

kiểm toán, lập kế hoạch kiểm toán đến khâu thực

hiện kiểm toán để áp dụng hiệu quả trong các cuộc

kiểm toán. Tăng cường khảo sát, thu thập thông tin

ngay từ khâu khảo sát để có đủ dữ liệu và căn cứ

xây dựng kế hoạch kiểm toán ngân hàng. Kế hoạch

kiểm toán Ngân hàng Chính sách xã hội cần được

lập với đầy đủ các nội dung đảm bảo bao quát được

toàn bộ các hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã

hội, phù hợp tình hình thực tế trong hoạt động của

Ngân hàng Chính sách xã hội. Kiểm toán nhà nước

cần phải chủ động phối hợp với cơ quan thanh tra

các cấp để khắc phục được tình trạng chồng chéo,

trùng lặp giữa hoạt động thanh tra, kiểm tra của

các bộ, ngành, địa phương và hoạt động kiểm toán.

Kế hoạch kiểm toán được phổ biến thống nhất đến

từng thành viên đoàn kiểm toán và được triển khai

cụ thể và chi tiết ở từng tổ kiểm toán.

xuất phương án, biện pháp xử lý dứt điểm khoản

Ngân hàng Nhà nước cho Ngân hàng Chính sách

xã hội vay 9.000 tỷ đồng để cho vay học sinh sinh

viên theo chỉ đạo của ủ tướng Chính phủ tại Văn

bản số 51/VPCP-KTTH, ngày 08/01/2015 của Văn

phòng Chính phủ.

Các khuyến nghị đối với UBND các cấp: Tăng

cường bố trí vốn từ ngân sách địa phương và các

nguồn vốn khác để bổ sung nguồn vốn cho vay các

đối tượng chính sách xã hội trên địa bàn theo đúng

yêu cầu của Chỉ thị 40-CT/TW ngày 22/11/2014

của Ban Bí thư và Quyết định 401/QĐ-TTg ngày

14/3/2016 của ủ tướng Chính phủ.

3.2. Nhóm giải pháp nghiệp vụ

Chất lượng kiểm toán chịu ảnh hưởng bởi nhiều

yếu tố khác nhau và có nhiều giải pháp để nâng cao

chất lượng kiểm toán, nhưng một trong các giải

pháp quan trọng đó là liên quan đến nghiệp vụ và

quy trình kiểm toán của Kiểm toán nhà nước đối

với Ngân hàng Chính sách xã hội. Do đó, để nâng

cao chất lượng kiểm toán tại Ngân hàng Chính

sách xã hội, cuộc kiểm toán trước hết phải tuân

thủ đầy đủ các bước trong quy trình kiểm toán của

Kiểm toán nhà nước nói chung, trong đó cần đảm

các định hướng chung của Kiểm toán nhà nước

Việt Nam. Cụ thể, hoàn thiện quy trình kiểm toán

tại Ngân hàng Chính sách xã hội theo Quyết định

11/2017/QĐ-KTNN ngày 21/11/2017 của Tổng

Kiểm toán nhà nước về Quy trình kiểm toán các

tổ chức tài chính, ngân hàng của Kiểm toán nhà

nước như sau:

Tại bước 2: ực hiện kiểm toán: Các thành viên

đoàn kiểm toán tại Ngân hàng Chính sách xã hội

khi thực hiện kiểm toán cần phải tuân thủ kế hoạch

kiểm toán đã được ban hành, các chuẩn mực kiểm

toán của Kiểm toán nhà nước, quy trình kiểm toán

và các quy định về chuyên môn nghiệp vụ kiểm

toán, các quy định nghiệp vụ khác và pháp luật có

liên quan đối với các nghiệp vụ trong hoạt động

của Ngân hàng Chính sách xã hội. Các kiểm toán

viên thu thập được đầy đủ các bằng chứng kiểm

toán thích hợp để làm cơ sở cho việc hình thành

các ý kiến và kết luận kiểm toán. Các bằng chứng

kiểm toán khi thực hiện kiểm toán tại Ngân hàng

Chính sách xã hội đều là các tài liệu quan trọng gắn

với hoạt động của đơn vị do đó, việc thu thập cũng

khó khăn hơn. Vì vậy, để đảm bảo ý kiến đưa ra có

đủ cơ sở, kiểm toán viên cần sử dụng các biện pháp

thu thập bằng chứng theo đúng chuẩn mực về bằng

chứng kiểm toán của Kiểm toán nhà nước;

Tại bước 1: Chuẩn bị kiểm toán: Kiểm toán nhà

nước cần phải tập trung các nội dung kiểm toán

có tính thời sự và quan tâm lớn của xã hội trong

lĩnh vực ngân hàng. Trong đó, hoạt động của Ngân

hàng Chính sách xã hội có tính chất quan trọng

trong việc an sinh xã hội, thúc đẩy phát triển hạ

tầng và đầu tư của xã hội phải được coi là nhiệm vụ

quan trọng. Ban hành hướng dẫn về xây dựng, mục

Tại bước 3: Lập và gửi báo cáo kiểm toán: Báo

cáo kiểm toán tại Ngân hàng Chính sách xã hội

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN Số 145 - tháng 11/2019 31

TÖØ LYÙ LUAÄN ÑEÁN THÖÏC TIEÃN

phải phù hợp với chuẩn mực và các quy định về

báo cáo kiểm toán do Kiểm toán nhà nước ban

hành; phản ánh đầy đủ tình hình, kết quả kiểm

toán và kết quả kiểm toán thỏa mãn các mục tiêu

kiểm toán đã đề ra trong Kế hoạch kiểm toán, Đề

cương kiểm toán; những vấn đề sai sót, gian lận,

tồn tại của đơn vị được kiểm toán trình bày trong

báo cáo đã được xem xét, giải quyết thỏa đáng;

các ý kiến nhận xét, đánh giá, kết luận kiểm toán

được căn cứ vào những bằng chứng kiểm toán đầy

đủ, xác thực và tin cậy, phù hợp với pháp luật hiện

hành. Bố cục báo cáo cần trình bày cô đọng, súc

tích, logic và rõ ràng.

3. Báo cáo tài chính của Ngân hàng Chính sách

xã hội năm 2014, 2015, 2017;

4. Báo cáo kiểm toán của Kiểm toán nhà nước

năm 2015, 2016, 2018;

5. Chen, C. J. P., Su, X., Wu, X., 2005.

Abnormal audit fees and the improvement

of unfavorable audit opinion. China

Accounting and Finance Review 7: 1-28;

6. Đỗ Trung Dũng và Cù Hoàng Diệu (2017),

Tăng cường kiểm soát chất lượng kiểm toán

nhằm nâng cao chất lượng, hiệu lực kiểm

toán ngân sách Bộ, ngành. Đề tài nghiên

cứu khoa học Cơ sở , Kiểm toán nhà nước;

7. Francis, J. R. (2004). What do we know

about audit quality? e British Accounting

Review, 36(4), 345–368. doi:10.1016/j.

bar.2004.09.003;

Tại bước 4: eo dõi, kiểm tra việc thực hiện

kiến nghị kiểm toán: Quan tâm công tác theo dõi,

đôn đốc thực hiện theo kiến nghị của Kiểm toán

nhà nước. u thập đầy đủ bằng chứng thực hiện

kiến nghị của đơn vị được kiểm toán, kịp thời giải

quyết khiếu nại, thắc mắc của đơn vị được kiểm

toán nhằm đảm báo các kiến nghị được thực hiện

nghiêm túc. Nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả trong

công tác kiểm toán.

8. John Dunn (1996). Auditing: eory and

Practice Hardcover . Prentice Hall Direct;

Subsequent edition (November 1).

9. Krishnan K, J. Raghunandan and V.R.

Dasarathe, 2001. Audit committee

composition, “Gray directions” and

Interaction with internal auditing

accounting horizons, 15 : 105;

10. INTOSAI (2004), Hệ thống Chuẩn mực kiểm

toán, Tài liệu dịch, Kiểm toán nhà nước;

Ngoài ra, cần nâng cao công tác đào tạo bồi

dưỡng công chức, kiểm toán viên về kiến thức liên

quan đến hoạt động ngân hàng; tập huấn, đào tạo

nâng cao nhận thức cho kiểm toán viên hiểu rõ bản

chất, nội dung của các chính sách mà Ngân hàng

Chính sách xã hội thực hiện. Từ đó, trang bị cho

các kiểm toán viên đầy đủ kiến thức, có cách nhìn

tổng thể về hoạt động ngân hàng.

11. Quyết định 558/QĐ-KTNN ngày

22/3/2016 Ban hành quy chế kiểm soát chất

lượng kiểm toán của Kiểm toán nhà nước;

12. Nguyễn Hữu Phúc (2009), Tổ chức kiểm

toán ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà

nước Việt Nam thực hiện, Luận án Tiến sĩ,

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Hà Nội;

13. Vũ ị u Huyền (2019), Hoàn thiện công

tác kiểm toán hoạt động chi tiêu ngân sách

của các bộ, ngành. Tạp chí Tài chính. http://

tapchitaichinh.vn/nghien-cuu-trao-doi/

hoan-thien-cong-tac-kiem-toan-hoat-

dong-chi-tieu-ngan-sach-cua-cac-bo-

nganh-302166.html;

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Alvin A. Arens, James K. Loebbecke (1997).

Business & Economics. Prentice Hall;

2. Bradshaw, M. T., Richardson, S. A., & Sloan,

R. G. (2001). Do analists and auditors

use information in accruals? Journal of

Accounting Research, 39(1), 45–74. doi:

10.1111/1475-679x.00003;

14. Vương Văn Quang chủ nhiệm (2013),

Hoàn thiện Quy chế kiểm soát chất lượng

kiểm toán của Kiểm toán nhà nước, Đề tài

nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Hà Nội.

32 Số 145 - tháng 11/2019 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN