Nghiên cứu đề xuất bộ chỉ thị đánh giá mức độ rủi ro do lũ quét cho lưu vực sông miền núi Việt Nam
NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT BỘ CHỈ THỊ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ RỦI RO
DO LŨ QUÉT CHO LƯU VỰC SÔNG MIỀN NÚI VIỆT NAM
Hoàng Văn Đại, Phạm Thị Hiền Thương, Nguyễn Mạnh Thắng, Bùi Văn Hải
Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu
Ngày nhận bài 3/9/2018; ngày chuyển phản biện 4/9/2018; ngày chấp nhận đăng 25/9/2018
Tóm tắt: Lũ quét đã gây ra những tổn thất nghiêm trọng về người, tài sản và hủy hoại môi trường sống.
Việc nghiên cứu về đánh giá mức độ rủi ro do lũ quét cho lưu vực sông miền núi trở nên rất cần thiết, trong
đó, việc xậy dựng và thiết lập bộ chỉ thị đánh giá mức độ rủi ro do lũ quét có vai trò hết sức quan trọng là
cơ sở để ꢀnh toán, thành lập bản đồ rủi ro do lũ quét, từ đó , đề xuất các giải pháp ứng phó tương thích. Bộ
chỉ thị đánh giá mức độ rủi ro do lũ quét cho lưu vực sông miền núi được xây dựng trên cơ sở kế thừa các
nghiên cứu ở trong và ngoài nước, kết hợp với việc tham vấn chuyên gia để đưa ra bộ chỉ thị đáng ꢁn cậy,
có ꢀnh ứng dụng cao. Nghiên cứu này đã xây dựng và thiết lập được 6 chỉ thị thành phần hiểm họa (H); 4
chỉ thị thành phần mức độ phơi bày trước hiểm họa (E) và 68 chỉ thị thành phần ꢀnh dễ bị tổn thương do lũ
quét (V) trên lưu vực sông miền núi.
Từ khóa: Lũ quét, hiểm họa, phơi nhiễm, dễ bị tổn thương, bộ chỉ thị.
1. Đặt vấn đề
số các yếu tố cấu thành rủi ro. Cho đến nay, vẫn
chưa có một phương pháp chung có thể áp dụng
cho tất cả các hệ thống lưu vực sông. Ngoài ra,
do sự hạn chế trong xác định các chỉ thị hiểm
họa, mức độ phơi bày trước hiểm họa, ꢁnh dễ
bị tổn thương nên kết quả đạt được có độ chính
xác chưa cao. Đồng thời, việc đánh giá rủi ro do
lũ quét trong bối cảnh biến đổi khí hậu và việc
sử dụng đa dạng các chỉ thị về cả mặt tự nhiên
và xã hội chưa được triển khai, thực hiện một
cách đầy đủ và ꢁch hợp.
Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về
đánh giá rủi ro chủ yếu do lũ và một vài loại thiên
tai khác. Các nghiên cứu trước đây về lũ quét
thường tập trung đề xuất các giải pháp, như
xây dựng bản đồ phân vùng lũ quét, xây dựng
hệ thống cảnh báo sớm, tuyên truyền nâng cao
nhận thức của người dân trong vùng có nguy cơ
cao xảy ra lũ quét,… nhưng việc đánh giá rủi ro
do lũ quét chưa được nghiên cứu.
Việt Nam là một trong những quốc gia nằm
trong khu vực thường xuyên bị ảnh hưởng của
các thiên tai, trong đó đặc biệt là hiện tượng lũ
quét. Trong điều kiện biến đổi khí hậu toàn cầu
thì lũ quét ngày càng trở nên nguy hiểm, khốc
liệt hơn. Lũ quét thường xảy ra ở lưu vực các
sông suối nhỏ miền núi, có độ dốc lớn, mặt lưu
vực bị phong hoá mạnh, kết cấu kém, gây tổn
thất nghiêm trọng về người, cơ sở hạ tầng, môi
trường sinh thái và ảnh hưởng đến sinh kế của
cộng đồng miền núi. Do mức độ thiệt hại và tần
suất xuất hiện của lũ quét ngày càng gia tăng,
các giải pháp cụ thể phòng chống và giảm nhẹ
thiệt hại do lũ quét gây ra là một trong những
ưu ꢀên hàng đầu trong quy hoạch phát triển
kinh tế - xã hội tại các địa phương miền núi của
nước ta.
Trên thế giới, việc nghiên cứu đánh giá rủi
ro do lũ và lũ quét diễn ra tương đối muộn. Các
nghiên cứu tuy khác nhau về lựa chọn chỉ thị,
phương pháp xác định rủi ro nhưng đều sử dụng
phương pháp chỉ số bằng cách xác định trọng
Bên cạnh việc lựa chọn phương pháp đánh
giá rủi ro do lũ quét thì việc xem xét, lựa chọn
các yếu tố chỉ thị cũng rất quan trọng, quyết
định ꢁnh hợp lý, hiệu quả cũng như độ chính xác
trong đánh giá rủi ro do lũ quét. Dựa trên mức
độ sẵn có của nguồn số liệu, sự phù hợp với điều
*Tác giả liên hệ: Hoàng Văn Đại
Email: daihydro2003@gmail.com
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
38
kiện và hoàn cảnh địa phương cũng như bám
sát các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của
lưu vực nghiên cứu để lựa chọn bộ chỉ thị. Các
chỉ thị được xây dựng dựa trên kế thừa trong và
ngoài nước, kết hợp với phương pháp điều tra
phỏng vấn trực ꢀếp và tham vấn chuyên gia.
2. Phương pháp nghiên cứu
ro lũ quét theo chỉ số lũ quét ꢀềm năng. Chỉ số
lũ quét ꢀềm năng (FFPI) được xác định dựa vào
các yếu tố độ dốc, sử dụng đất, loại đất và độ
che phủ rừng [7].
2.2. Tiêu chí lựa chọn chỉ thị
Các chỉ thị phải đảm bảo một số yêu cầu sau:
Chuyển tải và cung cấp thông ꢀn cần thiết; thể
hiện mức độ đại diện của chỉ thị trong các thành
phần của hiểm họa (H), mức độ phơi bày trước
hiểm họa (E) và ꢁnh dễ bị tổn thương (V); số liệu
dùng để ꢁnh toán các chỉ số phải thu thập được
từ các nguồn thống kê chính thống; chi ꢀết và có
độ ꢀn cậy cao; đơn giản, dễ áp dụng; số liệu có
thể cập nhật theo chu kỳ.
Quy trình xây dựng bộ chỉ thị gồm 4 bước
chính: Bước 1: Điều tra khảo sát, điều tra xã hội
học, thu thập tài liệu sẵn có về kinh tế xã hội
khu vực nghiên cứu; Bước 2: Kiểm tra và phân
ꢁch các dữ liệu thu thập trong quá trình điều tra
khảo sát; Bước 3: Tham vấn các bên liên quan
để xác định các chỉ thị quan trọng; Bước 4: Tham
vấn các bên liên quan để sàng lọc và lựa chọn
các chỉ thị H, E, V. Sơ đồ quy trình xây dựng bộ
chỉ thị được trình bày trong Hình 1.
2.1. Cơ sở đề xuất bộ chỉ thị cho các ꢀêu chí
thành phần rủi ro do lũ quét
Vanessa Cancado và cộng sự ꢁnh toán rủi ro
lũ lụt bằng phương pháp chỉ số thông qua xác
định chỉ số hiểm họa và ꢁnh dễ tổn thương.
R = H x VT, trong đó R là rủi ro; H là hiểm họa
đại diện cho các đặc điểm của lũ: Vận tốc dòng
chảy, độ sâu ngập lụt, là hàm của độ sâu nước
lũ và vận tốc lũ VT là ꢁnh dễ bị tổn thương dân
số, được ꢁnh bằng công thức VT = f (E,I) kết hợp
từ hai chỉ số dễ bị tổn thương xã hội (E) và tác
động (I). Trong đó, chỉ số E đề cập đến thu nhập
và giáo dục, chỉ số I đại diện cho các yếu tố làm
tăng tác dụng bất lợi của lũ lụt như người già,
trẻ em, người bệnh,… ꢀếp xúc với lũ [6].
Theo S. Kim, C. A. Arrowsmith, J. Handmer,
việc lựa chọn chỉ thị phụ thuộc nhiều yếu tố,
trong đó chỉ thị phải phản ánh đặc trưng của
thiên tai/hiểm hoạ, đồng thời chỉ thị cũng cần
cho thấy mức độ phát triển trong khu vực, các
đặc trưng văn hoá và xã hội - kinh tế [13].
Theo Ulrike Weiland rủi ro được xác định
bằng công thức R = f(H,E,V), trong đó (H) là hiểm
họa gồm các yếu tố chỉ thị về lượng mưa, dòng
chảy mặt, sức chứa lòng sông, độ sâu nước
lũ, lớp phủ thực vật và sử dụng đất, địa hình
được xác định bằng mô hình thủy văn, thủy lực;
Các chỉ thị mức độ phơi bày (E) gồm số lượng
người trong khu vực nguy hiểm, cơ sở hạ tầng
quan trọng ở khu vực xảy ra lũ, được xác định
bằng phân ꢁch GIS, điều tra dân số và dữ liệu
viễn thám. Các yếu tố chỉ thị của ꢁnh dễ bị tổn
thương (V) gồm vị trí nhà ở, vật liệu xây dựng
nhà ở, kiến thức về biện pháp bảo vệ, kinh
nghiệm của người dân với lũ, công trình bảo vệ
lũ, độ tuổi, mật độ dân số, tỷ lệ cây xanh, giáo
dục, việc làm. Các yếu tố của V được xác định từ
dữ liệu điều tra dân số, bảng câu hỏi và dữ liệu
viễn thám [14].
Hình 1: Quy trình xây dựng chỉ thị
2.3. Thiết lập chỉ thị đánh giá thành phần hiểm
họa (H)
Hiểm họa là sự xuất hiện ꢀềm tàng của các
hiện tượng tự nhiên hoặc do con người gây ra
có thể gây thương tật, chết người hoặc ảnh
hưởng sức khỏe, làm hư hại hoặc mất mát tài
sản, cơ sở hạ tầng, sinh kế, cung cấp dịch vụ và
tài nguyên môi trường [11].
Để đánh giá hiểm họa lũ, lũ quét, đã có nhiều
nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam đã ꢁnh
toán với các phương pháp như:
Christopher T. Emrich ꢀến hành đánh giá rủi
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
39
- Elsayad M.A [8] và cộng sự cho rằng lũ quét
xảy ra khi lượng mưa với cường độ lớn, khả
năng thấm của đất thấp, độ dốc cao. Do đó, các
yếu tố hiểm họa chính được lựa chọn là mực
nước và khả năng thấm của đất.
- Nghiên cứu của Ulrike Weiland [14], hiểm
họa được xác định dựa vào các chỉ thị về lượng
mưa, dòng chảy mặt, sức chứa lòng sông, độ
sâu nước lũ, lớp phủ thực vật và sử dụng đất,
địa hình.
- Trong nghiên cứu John Porter [12], H bao gồm
các chỉ thị: Xác suất (H1), độ sâu ngập lụt (H2), và
vận tốc của dòng chảy (H3), được biểu diễn dưới
dạng phương trình sau: H = f (H1, H2, H3).
Theo các tài liệu nghiên cứu về lũ quét tại
Việt Nam [1, 2, 3, 4, 5], nguyên nhân hình thành
lũ quét được chia thành các nhóm nhân tố ít
biến đổi, biến đổi chậm và biến đổi nhanh.
Trong nghiên cứu này, nhóm tác giả cũng xem
xét đánh giá nguy cơ lũ quét (H) bao gồm các
yếu tố: Nhóm nhân tố biến đổi nhanh (H1),
nhóm nhân tố ít biến đổi (H2), được biểu diễn
dưới dạng phương trình sau: H = f (H1,H2)
Trong đó, H1 xem xét độ ảnh hưởng của các
nhân tố mưa, dòng chảy mặt; H2 là một hàm
được ꢁnh toán từ các nhân tố phụ về điều kiện
mặt đệm, địa hình. Nhóm các nhân tố biến đổi
chậm tham gia vào quá trình hình thành lũ quét
khi quá trình biến đổi vượt qua một “ngưỡng”
nào đó. “Ngưỡng” của từng nhân tố là một
khoảng khá rộng vì lũ quét hình thành do những
tổ hợp khác nhau của các nhân tố.
hư hỏng ꢀềm tàng trong tương lai và chưa chắc
đã bị tổn hại (nếu đặc trưng bề mặt ꢀếp xúc
với hiểm họa lũ quét đó có đủ khả năng phòng
chống ví dụ như: nhà cửa trong vùng lũ quét
nhưng có cấu trúc kiên cố,...). Những dữ liệu
bề mặt như hiện trạng sử dụng đất, hiện trạng
cơ sở hạ tầng,... có thể được khai thác từ nhiều
nguồn sẵn có.
Dữ liệu thu thập để xác định giá trị biến sử
dụng đất được tổng hợp từ bản đồ sử dụng đất
của các Sở Tài nguyên và Môi trường của các địa
phương thuộc lưu vực sông miền núi.
Theo bản đồ hiện trạng sử dụng đất đã thu
thập, gồm có 4 loại đất: Nhà cửa giao thông, đất
nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất trống và núi
đá. Mỗi loại đất theo mức độ rủi ro do thiên tai
lũ quét sẽ được gán một giá trị xác định từ 1 đến
4. Nhà cửa giao thông: 4; đất nông nghiệp: 3,
đất lâm nghiệp: 2; và đất trống và núi đá: 1.
Bằng phần mềm Arcgis, lớp bản đồ sử dụng
đất sẽ được chuyển thành raster, tương ứng
mỗi pixel là 30m (kích thước pixel cell được xác
định đồng nhất cho tất cả các lớp dữ liệu để xác
định rủi ro).
Tương tự với bản đồ mật độ dân số, mỗi một
pixel sẽ xác định được một giá trị mật độ dân số.
Sử dụng phương pháp ꢁnh trọng số của
Iyengar-Sudarshan để xác định trọng số cho các
chỉ thị mức độ phơi bày trước hiểm họa.
2.5. Thiết lập chỉ thị đánh giá thành phần ꢁnh
dễ bị tổn thương (V)
Định nghĩa trước đây của IPCC [11] có đề cập
đến ꢁnh dễ bị tổn thương là hàm số của mức độ
phơi bày trước hiểm họa, độ mẫn cảm và năng
lực thích ứng [10]. Định nghĩa này coi các nguyên
nhân vật lý và những ảnh hưởng của chúng là
một khía cạnh của ꢁnh dễ bị tổn thương, trong
khi bối cảnh xã hội được đặt trong khái niệm của
sự nhạy cảm và năng lực thích ứng. Định nghĩa
này được sử dụng trong các tài liệu ở Việt Nam,
trong đó có nhiều các tác giả xác định ꢁnh dễ bị
tổn thương là hàm số của các mức độ phơi bày
trước hiểm họa, độ nhạy cảm và năng lực thích
ứng làm cơ sở để phân ꢁch. Tuy nhiên, trong bài
báo này, bối cảnh xã hội được nhấn mạnh một
cách rõ ràng và ꢁnh dễ bị tổn thương được xác
định độc lập với các hiện tượng tự nhiên. Đánh
2.4. Thiết lập chỉ thị đánh giá thành phần mức
độ phơi bày trước hiểm họa (E)
Mức độ phơi bày trước hiểm họa là sự hiện
diện của con người, hoạt động kinh tế, xã hội,...
ở những nơi có thể chịu những ảnh hưởng bất
lợi bởi các hiểm họa và vì thế sẽ bị tổn hại, mất
mát, hư hỏng ꢀềm tàng trong tương lai [11].
Các chỉ thị của thành phần phơi bày trước
hiểm họa (E) đặc trưng cho mức độ ảnh hưởng
của bề mặt hệ thống khi ꢀếp xúc trực ꢀếp với
hiểm họa lũ quét. Do khác nhau về cấu trúc, đặc
ꢁnh của mỗi một đặc trưng bề mặt nên khi ꢀếp
xúc với thiên tai lũ quét mức độ ảnh hưởng là
khác nhau. Các hiện trạng bề mặt khi ꢀếp xúc
với hiểm họa lũ quét có thể bị tổn hại, mất mát,
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
40
giá ꢁnh dễ bị tổn thương tập trung vào năng lực
của con người trong việc chống chịu, đối phó với
lũ quét và kịp thời khôi phục lại các thiệt hại và tổn
thất, vì vậy các yếu tố về kinh tế - xã hội được xem
xét và phân ꢁch. Công thức sau được sử dụng để
xác định chỉ số ꢁnh dễ bị tổn thương [11]:
hợp với phương pháp điều tra phỏng vấn trực
ꢀếp và tham vấn chuyên gia.
Tính dễ bị tổn thương được xác định trên cơ
sở tổng hợp từ nhiều chỉ thị kinh tế và xã hội.
Các đối tượng nhạy cảm dễ bị tổn thương do
thiên tai lũ quét được đề cập trong nghiên cứu
như người già, trẻ em, phụ nữ có thai, người tàn
tật, đau ốm,… Khả năng thích ứng được đánh
giá qua các chỉ thị như độ tuổi lao động, trình
độ văn hóa, giáo dục, hỗ trợ của chính quyền
địa phương,...
Các chỉ thị đặc trưng cho ꢁnh nhạy và khả
năng thích ứng được khai thác từ các nguồn
khác nhau. Ngoài nguồn tài liệu về thiệt hại do
thiên tai (Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và
Tìm kiếm cứu nạn), niên giám thống kê (Chi cục
Thống kê), nghiên cứu còn ꢀến hành điều tra xã
hội học đối với các cá nhân và tập thể quản lý
các cấp để thu thập, kiểm chứng thông ꢀn kinh
tế, xã hội trên lưu vực nghiên cứu.
n
m
V S W AC W
i
s
i
AC
j1
j1
Trong đó:
V là chỉ số dễ bị tổn thương;
Si là các chỉ thị nhạy cảm;
ACi là các chỉ thị khả năng thích ứng;
Ws là trọng số của các chỉ thị nhạy cảm;
WAC là trọng số của các chỉ thị khả năng thích
ứng;
n, m tổng số biến.
Bên cạnh việc lựa chọn phương pháp đánh
giá rủi ro do lũ quét thì việc lựa chọn các chỉ thị
cũng rất quan trọng, quyết định ꢁnh hợp lý, hiệu
quả cũng như độ chính xác trong đánh giá rủi ro
do lũ quét. Dựa trên mức độ sẵn có của nguồn
số liệu, độ phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh
địa phương cũng như bám sát các chiến lược
phát triển kinh tế - xã hội của lưu vực nghiên
cứu để lựa chọn bộ chỉ thị. Các chỉ thị được xây
dựng dựa trên kế thừa trong và ngoài nước, kết
3. Kết quả và thảo luận
3.1. Chỉ thị đánh giá thành phần hiểm họa
Các chỉ thị để đánh giá thành phần hiểm họa
lũ quét cho các lưu vực sông miền núi được
xác định trong nghiên cứu này được thể hiện
ở Bảng 1.
Bảng 1. Các chỉ thị của thành phần hiểm họa lũ quét cho lưu vực sông miền núi
Chỉ thị
Chỉ thị phụ
Lượng mưa ngày lớn nhất
Loại đất
Đơn vị
Biến đổi nhanh
Biến đổi chậm
mm
Độ dốc bề mặt
Độ
km/km2
km
Mật độ sông suối
Khoảng cách đến sông
Sử dụng đất
a) Lượng mưa ngày lớn nhất trung bình nhiều
năm
về xây dựng bản đồ nguy cơ lũ quét của Viện
Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu
[4, 5], lượng mưa ngày lớn nhất đã được đưa
vào để xây dựng bản đồ cho khu vực miền núi
Việt Nam. Trong bài báo này, lượng mưa 1 ngày
lớn nhất trung bình nhiều năm sẽ được ꢁnh toán
và phân cấp cho từng lưu vực cụ thể, việc phân
cấp cho từng khu vực nghiên cứu này để đảm
bảo ꢁnh đại diện cho khu vực nghiên cứu. Lượng
mưa 1 ngày lớn nhất trung bình sẽ được phân
Nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy mưa là
yếu tố trội gây nên lũ quét ở các nước có khí
hậu gió mùa và chịu ảnh hưởng của bão và áp
thấp nhiệt đới châu Á. Cường độ mưa lớn, có ý
nghĩa quyết định trong hình thành lũ quét. Mưa
với cường độ lớn tạo điều kiện cho tập trung lũ
nhanh, còn là động lực gây xói mòn, sạt lở, là cơ
sở cho hình thành lũ quét. Trong các nghiên cứu
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
41
cấp đều trong khoảng biến đổi từ Xmin÷Xmax tại
từng khu vực nghiên cứu cụ thể.
ảnh hưởng đến lượng tổn thất dòng chảy lũ. Tổn
thất dòng chảy lũ bao gồm quá trình thấm, điền
trũng, ngưng chặn bởi lớp phủ thực vật và bốc
hơi. Thấm giữ vai trò quan trọng nhất mà chủ
yếu do đất quyết định. Việc phân cấp đất được
áp dụng theo nghiên cứu xây dựng bản đồ FFPI,
được phân thành 10 cấp dựa theo thành phần
cơ giới của từng loại đất (Bảng 2).
b) Loại đất
Đất là một nhân tố chủ yếu của mặt đệm, việc
khảo sát các nhóm nhân tố tạo nên lũ quét đã
đi đến nhận xét rằng: Mưa là điều kiện cần, còn
mặt đệm là điều kiện đủ. Điều kiện mặt đệm chi
phối mạnh mẽ quá trình hình thành lũ. Mặt đệm
Bảng 2. Bảng phân cấp các loại đất
Cấp
1
Ký hiệu
St1
Thành phần cơ giới
Nước
2
St2
Cát
3
St3
Thịt pha cát,
4
St4
Cát pha thịt, Thịt pha Limon
5
St5
Limon
6
St6
Thịt
7
St7
Thịt pha cát và sét, thịt pha sét và limon, sét pha cát
8
St8
Thịt pha sét, sét pha limon
9
St9
Sét
Đá
10
St10
c) Độ dốc bề mặt lưu vực
khả năng sinh lũ quét và trượt lở đất càng cao. Độ
dốc bề mặt được đưa vào ꢁnh toán trong hầu hết
các nghiên cứu đánh giá nguy cơ gây lũ quét, thang
phân cấp để đánh giá được xây dựng dựa theo
nghiên cứu Elkhrachy (2015) (Bảng 3).
Lũ quét có đặc ꢁnh nhanh, mạnh, ác liệt thì dễ
xảy ra nơi địa hình bị chia cắt mạnh, sườn dốc lớn,
ít vật cản và thậm chí ở nền địa hình yếu, dễ xói
mòn, sạt lở. Độ dốc bề mặt lưu vực càng lớn thì
Bảng 3. Bảng phân cấp nhân tố độ dốc
Cấp
1
Ký hiệu
Slo1
Slo2
Slo3
Slo4
Slo5
Slo6
Slo7
Độ dốc bề mặt (độ)
0 - 2
2 - 4
2
3
4 – 6
6 – 8
8 – 10
10 - 14
>14
4
5
6
7
d) Mật độ sông suối
vực nhỏ. Mật độ sông suối phụ thuộc vào lượng
mưa, địa hình và thành phần đất đá. Thang phân
cấp để đánh giá được xây dựng dựa theo nghiên
cứu Elkhrachy, I 2015 (Bảng 4).
Thông số này được đưa vào công thức thể
hiện phân bố lũ quét sườn trong khu vực vì lũ
quét sườn chủ yếu xảy ra trên các suối với lưu
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
42
Bảng 4. Bảng phân cấp nhân tố mật độ sông suối
Cấp
Ký hiệu
Dd1
Mật độ sông suối (km/km2)
1
0 - 2
2 – 4
2
Dd2
3
Dd3
4 – 6
4
Dd4
6 – 8
5
Dd5
8 – 10
10 -12
6
Dd6
7
Dd7
>12
e) Khoảng cách đến sông
Khoảng cách đến các con sông có tác động
đáng kể đến sự ổn định của sườn đồi do lớp đất
gần sông dễ xói mòn hơn. Thang phân cấp để
đánh giá được xây dựng dựa theo nghiên cứu
Elkhrachy (Bảng 5).
Bảng 5. Bảng phân cấp nhân tố khoảng cách đến sông
Cấp
1
Ký hiệu
Dist1
Dist2
Dist3
Dist4
Dist5
Dist6
Dist7
Khoảng cách đến sông (km)
>12
10 – 12
8 – 10
6 – 8
2
3
4
5
4 – 6
6
2 – 4
7
0 – 2
f) Sử dụng đất
Lớp phủ thực vật ảnh hưởng khá lớn đến khả
năng tập trung dòng chảy sườn dốc và vì vậy ảnh
hưởng đến khả năng sinh lũ quét và trượt lở
đất. thang phân cấp để đánh giá được xây dựng
dựa theo nghiên cứu Elkhrachy, I 2015 (Bảng 6).
Bảng 6. Bảng phân cấp mục đích sử dụng đất
Cấp
1
Ký hiệu
Lu1
Loại hình sử dụng
Đất trống
2
Lu2
Nông nghiệp
Nhà cửa
3
Lu3
4
Lu4
Đường
3.2. Chỉ thị đánh giá thành phần mức độ phơi
bày trước hiểm họa
và thiệt hại do lũ quét gây ra để gán một giá
trị xác định cho các loại đất theo 4 cấp độ từ
1 đến 4 (mức độ ảnh hưởng nhất), trong đó:
Đất phi nông nghiệp: 4; Đất nông nghiệp: 3;
Đất lâm nghiệp: 2 và Đất trống và núi đá: 1
(Bảng 7).
Theo số liệu diện tích đất, các loại đất đã
thu thập được, qua tham vấn của các chuyên
gia và đánh giá mức độ quan trọng của các
loại đất đối với khả năng ảnh hưởng, tác động
Bảng 7. Giá trị khả năng rủi ro do lũ quét đối với các loại đất
TT
1
Loại đất
Giá trị tương ứng
Đất phi nông nghiệp
Đất nông nghiệp
Đất lâm nghiệp
4
3
2
1
2
3
4
Đất trống và núi đá
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
43
Phần mềm ArcGis được sử dụng để xác định
các giá trị tương ứng cho các ô lưới (cell = 30m)
đối với từng loại đất. Mỗi cell sẽ xác định được
giá trị phơi bày trước hiểm họa.
3.3. Chỉ thị đánh giá thành phần ꢁnh dễ bị tổn
thương do lũ quét
Trong nghiên cứu này, ꢀêu chí ꢁnh dễ bị tổn
thương được xác định trên cơ sở tổng hợp từ
nhiều chỉ thị bao gồm nhiều xã hội - kinh tế. Các
chỉ thị nhạy cảm (S) cấp 1 là con người, việc làm,
y tế và giáo dục, cơ sở hạ tầng, nông nghiệp
(trồng trọt - chăn nuôi), lâm nghiệp, thủy sản và
công nghiệp (tổng hợp 39 chỉ thị phụ thể hiện ở
Bảng 8). Các chỉ thị khả năng thích ứng (AC) gồm
khả năng tự phục hồi, chính sách xã hội, cơ sở
hạ tầng, nhận thức và truyền thông (có 29 chỉ thị
phụ thể hiện ở Bảng 8).
Các chỉ thị ꢁnh dễ bị tổn thương phải thể
hiện được: Đối tượng dễ bị tổn thương hay độ
nhạy cảm của các đối tượng trước mối đe dọa (lũ
quét), khả năng ứng phó, phục hồi, chống chịu
và thích ứng với thiên tai lũ quét. Đối tượng dễ
bị tổn thương được nhận định là các đối tượng
dễ bị bị thay đổi khi chịu tác động của lũ quét.
Các đối tượng bị tổn thương được đề cập bao
gồm người già, trẻ em, phụ nữ có thai, người tàn
tật, đau ốm,... Khả năng thích ứng được đánh
giá qua các chỉ thị: Nhận thức, giáo dục, y tế của
cồng đồng, loại hình cơ sở hạ tầng, chính sách hỗ
trợ, ứng phó của chính quyền địa phương.
Bảng 8. Các chỉ thị ꢀnh dễ bị tổn thương do lũ quét cho lưu vực sông miền núi
Thành
phần
Chỉ thị
Chỉ thị phụ
Đơn vị
Mô tả chỉ thị
Tỷ lệ tăng tự nhiên
dân số (tb 5 năm)
(S1)
%
Thể hiện mức sinh sản tự nhiên của dân số, các
biến số sinh, chết là những hiện tượng xã hội, ngẫu
nhiên và bị tác động của rất nhiều yếu tố (cả các
yếu tố tác động trực ꢀếp và các yếu tố tác động
gián ꢀếp).
Tỷ lệ người già > 60
tuổi (S2)
%
%
%
Việt Nam quy định công dân nào 60 tuổi trở lên
được gọi là người cao tuổi. Thể trạng sức khỏe khi
về già rất yếu. Chính vì vậy, dưới tác động của lũ
quét, người già là đối tượng dễ bị tổn thương.
Tỷ lệ trẻ em <15 tuổi
(S3)
Pháp luật Việt Nam có rất nhiều quy định về bảo vệ
sức khỏe, lao động đối với trẻ em dưới 15 tuổi. Thể
trạng sức khỏe đang phát triển, ít kinh nghiệm và
hiểu biết về phòng tránh lũ quét.
Nhạy
cảm
(S)
Con
người
Tỷ lệ phụ nữ (S4)
Phụ nữ có thể trạng sức khỏe kém hơn nam giới.
Nhất là phụ nữ mang thai và trẻ em gái là những
nhóm dân số dễ bị tổn thương khi thiên tai xảy ra
và những nhu cầu cụ thể của họ thường không
được đáp ứng
Tuổi thọ của nhóm
người tàn tật (S5)
Tuổi
%
Người tàn tật có sức khỏe kém, một số chức năng
tự vệ bị hạn chế nên dễ bị ảnh hưởng thiên tai nói
chung và lũ quét nói riêng
Tỷ lệ người
nghèo (S6)
Hộ nghèo là những đối tượng chưa có điều kiện
để trang bị cũng như bảo vệ bản thân và gia đình,
đảm bảo an toàn trong vùng lũ quét. Do nhà cửa
chỉ được xây dựng đơn sơ, không kiên cố; trẻ em
trong hộ nghèo không được trông coi cẩn thận dễ
bị ảnh hưởng khi có lũ quét
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
44
Thành
phần
Chỉ thị
Chỉ thị phụ
Đơn vị
Mô tả chỉ thị
Tỷ lệ dân tộc thiểu
số (S7)
Tỷ lệ nghèo về thu nhập của đồng bào dân tộc thiểu
số luôn cao hơn nhiều lần so với mức trung bình cả
nước. Dân tộc thiểu số thiệt thòi hơn trong ꢀếp cận
tri thức, giáo dục và đào tạo.
Số người bị chết, bị Người Mức độ thiệt hại về con người, số người chết bị
thương sau mỗi trận
lũ quét (S8)
thương sau mỗi trận lũ quét lớn cho thấy mức độ
nhạy cảm của con người trước thiên tai lũ quét.
Tỷ lệ thất nghiệp và
thiếu việc làm (S9)
%
Thiên tai nói chung và lũ quét nói riêng làm gia tăng
nguy cơ thất nghiệp và thiếu việc làm do việc canh
tác, sản xuất bị ảnh hưởng của thiên tai lũ quét.
Thu nhập TB quân
đầu người (S10)
Triệu
Thể hiện chất lượng sống của người dân, khả năng
đồng/ng đối phó với thiên tai
/Năm
Nghề chính của các
hộ gia đình (công
nhân viên chức, dịch
vụ, công nghiệp,
nông nghiệp) (S11)
Điểm
Nghề nghiệp là một trong những ꢀêu chí thể hiện
mức độ ổn định của thu nhập và khả năng đảm bảo
chất lượng cuộc sống
Việc làm
Số hộ nghèo (S12)
Hộ
Sinh kế chính của người nghèo (nông nghiệp, lâm
nghiệp, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản) thường gắn
với các nguồn lực tự nhiên nhạy cảm với thiên tai.
Người nghèo sống tập trung ở khu vực khó khăn
về thời ꢀết, địa hình và hạn chế về nguồn lực sản
xuất... Người nghèo không được trang bị đầy đủ
vật chất, ít được ꢀếp cận thông ꢀn về thiên tai, sức
khỏe kém do không có điều kiện chăm sóc y tế.
Số người bệnh đến Người Người ốm đau bệnh tật có sức khỏe kém, là đối
khám tại bệnh viện
và trạm y tế xã (S13)
tượng nhạy cảm với thời ꢀết, thiên tai.
Khoảng cách trung
bình từ trạm y tế xã/
UBND xã đến bệnh
viện, trung tâm y
tế, phòng khám đa
khoa gần nhất (S14)
Km
Tiếp cận của người dân đến các cơ sở y tế từ thấp
đến cao.
Y tế
Hiện tượng dịch
bệnh sau lũ quét
(S15)
Điểm
%
Xác định khu vực nhạy cảm để có biện pháp giảm
thiểu và phòng tránh dịch bệnh
Tỷ lệ mù chữ (ꢁnh từ
15 tuổi trở lên) (S16)
Đối tượng mù chữ chủ yếu là người dân tộc thiểu số,
người nghèo và người cao tuổi. Người mù chữ nhạy
cảm với thiên tai vì khả năng ꢀếp cận thông ꢀn kém.
Giáo dục
Số lượng học sinh học sinh Học sinh các cấp là các đối tượng ít tuổi, có sức
(mầm non, ꢀểu học,
THCS, THPT) (S17)
khỏe kém, kinh nghiệm sống ít.
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
45
Thành
phần
Chỉ thị
Chỉ thị phụ
Đơn vị
Mô tả chỉ thị
Loại hình đường
giao thông địa
phương (S18)
Điểm
Khi xảy ra thiên tai lũ quét, đường đất dễ bị sạt lở
và hư hỏng.
Thiệt hại về cơ sở vật Nghìn Thể hiện mức độ thiệt hại cơ sở hạ tầng
chất hạ tầng xã hội
(Trường học, bệnh
viện, trạm y tế, nhà
văn hóa, UBND) (S19)
đồng
Số lượng giếng nước
sử dụng cho sinh
hoạt (S20)
giếng
Hộ
Sử dụng nước giếng đào, ao hồ không đảm bảo
nguồn nước sạch và khi xảy ra thiên tai thì các
nguồn nước này bị ô nhiễm nặng nề
Cơ sở hạ
tầng
Số hộ sử dụng nước
giếng đào, ao hồ để
sinh hoạt (S21)
Diện ꢁch đất nông
nghiệp (S22)
Ha
Các điều kiện tự nhiên qui định khả năng sinh
trưởng và phát triển của cây trồng và vật nuôi.
Thiên tai thường gây khó khăn cho sản xuất nông
nghiệp.
Nông
nghiệp
(trồng
trọt -
Lực lượng lao động Người Là đối tượng có thu nhập phụ thuộc vào năng suất
ngành nông nghiệp
(S23)
sản xuất nông nghiệp, thu nhập cao hay thấp có
phụ thuộc vào điều kiện khí hậu.
Số hộ gia đình làm
nông nghiệp (S24)
Hộ
Các hộ làm nông nghiệp sống phụ thuộc vào sản
xuất nông nghiệp.
chăn
nuôi)
Thời gian phục
hồi sản xuất nông
nghiệp sau lũ quét
(S25)
Ngày
Thời gian phục hồi càng nhanh thể hiện mức độ
nhạy cảm với thiên tai lũ quét thấp
Diện ꢁch đất nông
nghiệp bị thiệt hại
sau lũ quét (S26)
Ha
Thể hiện mức độ thiệt hại của ngành sản xuất nông
nghiệp
Sản lượng nông
nghiệp và hoa màu
bị thiệt hại sau lũ
quét (S27)
Tấn
Lâm
Diện ꢁch đất lâm
Là ngành gắn với nguồn lực tự nhiên, nhạy cảm với
thiên tai lũ quét
nghiệp nghiệp (S28)
Diện ꢁch rừng bị
Ha
Hộ
Thể hiện mức độ thiệt hại của ngành lâm nghiệp
thiệt hại (S29)
Số hộ gia đình làm
lâm nghiệp (S30)
Là các hộ sống phụ thuộc sản xuất lâm nghiệp, chịu
ảnh hưởng trực ꢀếp thiệt hại do thiên tai lũ quét
gây ra cho ngành lâm nghiệp
Lực lượng lao động Người Thu nhập lực lượng lao động phụ thuộc vào năng
ngành lâm nghiệp
(S31)
suất của ngành
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
46
Thành
phần
Chỉ thị
Chỉ thị phụ
Đơn vị
Ha
Mô tả chỉ thị
Diện ꢁch nuôi trồng
thủy sản (S32)
Mức độ của lũ quét ảnh hưởng trực ꢀếp diện ꢁch
mặt nước nuôi trồng thủy sản và gây ảnh hưởng
đến sản lượng thủy sản
Diện ꢁch mặt nước
nuôi trồng thủy sản
bị AH bởi lũ quét
(S33)
Ha
Thủy sản
Thiệt hại về sản
lượng thủy sản các
loại (S34)
Tấn
Hộ
Số hộ gia đình nuôi
trồng thủy sản (S35)
Thu nhập của các hộ nuôi trồng thủy sản phụ thuộc
vào mức độ ảnh hưởng của thiên tai lũ quét
Lực lượng lao động
ngành thủy sản
(S36)
Thu nhập của lực lượng lao động phụ thuộc vào
năng suất sản xuất nuôi trồng thủy sản. Ảnh hưởng
của lũ quét đến ngành làm giảm thu nhập của
người dân
Cơ sở kinh tế cá Cơ sở Cũng bị ảnh hưởng như các ngành nông lâm nghiệp
thể phi nông, lâm
nghiệp và thuỷ sản
(S37)
nhưng mức độ ảnh hưởng ít hơn do vị trí, kiến trúc
hạ tầng. Tuy nhiên nếu bị tác động thì giá trị ảnh
hưởng rất lớn
Tổng lực lượng lao Người
động tại cơ sở kinh
tế cá thể phi nông,
lâm nghiệp và thuỷ
sản (S38)
Công
nghiệp
Tỉ lệ thiệt hại về máy
móc, nhà xưởng,
CSHT công nghiệp
(S39)
%
Số người trong độ Người Những người lao động thường có sức khỏe tốt,
tuổi lao động (AC1)
giàu kinh nghiệm ứng phó
Thời gian ổn định
sinh hoạt sau lũ quét
(AC2)
Ngày
Điểm
Đánh giá được khả năng hồi phục sinh hoạt, sản
xuất của người dân sau thiên tai
Khả năng
tự phục
hồi
Khả
năng
thích
ứng
Khả năng hồi phục
sức khỏe sau lũ quét
(AC3)
Đánh giá được khả năng hồi phục sức khỏe của
người dân sau thiên tai
(AC)
Chính
Hộ được hỗ trợ xây
sách xã dựng, sửa chữa nhà
Hỗ trợ của chính quyền địa phương góp phần giảm
thiểu những hậu quả do lũ quét gây ra
hội
(AC4)
Hỗ trợ của chính
quyền địa phương
(AC5)
Điểm
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
47
Thành
phần
Chỉ thị
Chỉ thị phụ
Đơn vị
Mô tả chỉ thị
Số ꢀền nhận được Nghìn
từ hỗ trợ (AC6)
đồng
Ngày
Dự trữ nhu yếu
phẩm phòng chống
lũ quét (AC7)
Dự trữ lương thực và các vật tư sinh hoạt là cần
thiết để phòng chống, giảm nhẹ thiệt hại thiên tai
lũ quét
Các kế hoạch di dời
tạm thời (AC8)
Điểm
Điểm
Có kế hoạch di dời giúp người dân chủ động trong
việc ứng phó với thiên tai
Ban ứng phó thiên
tai (AC9)
Ban ứng phó và lực lượng cứu hộ là cần thiết nhằm
đưa ra quyết định, chủ trương, kế hoạch hành
động để ứng phó với lũ quét.
Lực lượng cứu hộ
(AC10)
Điểm
Số lượng cơ sở y tế Cơ sở Số lượng cơ sở y tế tại địa phương đảm bảo cấp
địa phương (trạm,
bệnh viện) (AC11)
y tế
cứu, chữa trị kịp thời cho những trường hợp bị ảnh
hưởng bởi lũ quét
Số lượng y bác sĩ Người
(AC12)
Tỷ lệ nhân khẩu
nông thôn tham gia
bảo hiểm y tế (%)
(AC13)
%
Tham gia bảo hiểm y tế giúp giảm gánh nặng ốm
đau, chi phí điều trị.
Loại hình nhà
(AC14)
ở
Điểm
Loại hình nhà ở là ꢀêu chí quan trọng để thích ứng
với lũ quét. Nhà được xây dựng kiên cố và đảm bảo
an toàn, tăng khả năng thích ứng với thiên tai
Cơ sở hạ
tầng
Số trạm bơm nước
phục vụ SXNLTS trên
địa bàn xã (AC15)
Hệ thống thủy lợi góp phần thu gom vào hệ thống
chung và ꢀêu thoát nước kịp thời
Chiều dài kênh
mương thuỷ lợi
trên địa bàn xã (km)
(AC16)
Số hộ sử dụng nước
từ công trình cấp
nước sinh hoạt tập
trung (AC17)
Hộ
Điểm
%
Góp phần cung cấp, ổn định nước sạch cho cư dân
vùng lũ
Hiện trạng các công
trình phòng chống
lũ ở địa phương
(AC18)
Các công trình phòng chống lũ ở địa phương phải
được thường xuyên kiểm tra, sửa chữa kịp để đảm
bảo chức năng chống lũ kịp thời
Tỉ lệ phổ cập giáo
dục (AC19)
Tỷ lệ phổ cập giáo dục thể hiện trình độ và nhận
thức của người dân trong phòng chống và giảm
nhẹ thiên tai
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
48
Thành
phần
Chỉ thị
Chỉ thị phụ
Đơn vị
Mô tả chỉ thị
Số lượng giáo viên
(AC20)
Là đội ngũ nòng cốt trong giáo dục thiên tai vào môi
trường giáo dục, góp phần nâng cao nhận thức,
tăng khả năng đề phòng, thích ứng với thiên tai
Số lượng trường học Trường Phản ánh công tác giáo dục, đào tạo về văn hóa,
(mầm non, ꢀểu học,
THCS, THPT) (AC21)
nghề nghiệp và nhận thức cho học sinh
Số loa phát thanh
(AC22)
Chiếc
%
Các kênh phương ꢀện truyền thông giúp nâng cao
nhận thức, hiểu biết của người dân về lũ quét,
Đồng thời thông báo kịp thời các diễn biến của lũ
quét cũng như kế hoạch hành động ứng phó
Tỷ lệ hộ gia đình có
đài, ꢀvi (AC23)
Số thuê bao điện Số thuê
Nhận
thức và
truyền
thông
thoại (AC24)
bao
Số máy vi ꢁnh có kết
nối internet (AC25)
Chiếc
Khả năng truy cập
và ꢀếp cận thông
ꢀn cảnh báo lũ quét
(AC26)
Điểm
Hiểu biết về lũ quét
và biện pháp phòng
chống (AC27)
Điểm
Điểm
Nhận thức của người dân càng cao, mức độ thiệt
hại càng giảm
Tuyên truyền, tập
huấn phòng chống
và giảm nhẹ thiên
tai (AC28)
Tuyên truyền, tập huấn phòng chống và giảm nhẹ
thiên tai góp phần nâng cao nhận thức, kỹ năng
ứng phó với lũ quét.
Hệ thống giám
sát/cảnh báo sớm
(AC29)
Điểm
Giúp chính quyền và người dân nắm bắt thông ꢀn
kịp thời để có kế hoạch hành động phòng tránh và
thích ứng lũ quét
4. Kết luận
quét và đánh giá mức độ rủi ro do lũ quét cho
lưu vực sông miền núi Việt Nam từ đó, đề xuất
các giải pháp ứng phó tương thích. Tuy nhiên,
nghiên cứu mới chỉ đề xuất được bộ chỉ thị đánh
giá mức độ rủi ro do lũ quét cho lưu vực sông
miền núi Việt Nam và chưa được ꢀến hành kiểm
chứng mức độ phù hợp của bộ chỉ thị. Chính
vì vậy cần phải có các nghiên cứu để ꢀến hành
kiểm tra và bổ sung các nội dung hay vấn đề còn
thiếu sót trong bộ chỉ thị được đề xuất.
Nghiên cứu đã xây dựng và thiết lập được
bộ chỉ thị đánh giá mức độ rủi ro do lũ quét cho
lưu vực sông miền núi Việt Nam bao gồm 6 chỉ
thị thành phần hiểm họa (H); 4 chỉ thị thành
phần mức độ phơi bày trước hiểm họa (E) và
68 chỉ thị thành phần ꢁnh dễ bị tổn thương do
lũ quét (V) là cơ sở quan trọng để ꢁnh toán chỉ
số rủi ro lũ quét, thành lập bản đồ rủi ro do lũ
Lời cảm ơn: Bài báo được hoàn thành dưới sự hỗ trợ của đề tài “Nghiên cứu, đánh giá rủi ro do lũ
quét phục vụ công tác phòng chống và giảm nhẹ thiên tai cho các lưu vực sông miền núi - Áp dụng thí
điểm cho lưu vực sông Ngàn Phố - Ngàn Sâu”, mã số TNMT.2016.05.12. Các tác giả xin chân thành cảm
ơn.
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
49
Tài liệu tham khảo
Tài liệu Tiếng Việt
1. Lã Thanh Hà và nnk (2008), “Nghiên cứu, xây dựng bản đồ phân vùng nguy cơ lũ quét phục vụ công
tác phòng tránh lũ quét cho tỉnh Yên Bái”, Tạp chí Khí tượng Thủy văn, tr. 5.
2. Lã Thanh Hà và nnk (2009), “Những điều cần biết về lũ quét”, Nhà xuất bản Bản đồ.
3. Lê Bắc Huỳnh (1994), Lũ quét và nguyên nhân cơ chế hình thành, Luận án Tiến sĩ.
4. Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi Khí hậu (2015), Điều tra, khảo sát, phân vùng và
cảnh báo khả năng xuất hiện lũ quét ở miền núi Việt Nam.
5. Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi Khí hậu (2017), Điều tra, khảo sát, xây dựng bản đồ
phân vùng nguy cơ lũ quét khu vực Miền Trung, Tây Nguyên, và xây dựng hệ thống thí điểm phục
vụ cảnh báo cho các địa phương có nguy cơ cao xảy ra lũ quét phục vụ công tác quy hoạch, chỉ đạo
điều hành phòng tránh thiên tai thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tài liệu Tiếng Anh
6. Cançado .V. (2008), “Flood risk assessment in an urban area: Measuring hazard and vulnerability”.
7. Christopher T. Emrich (2013), “Measuring social vulnerability to natural hazards in the Yangtze
River Delta regio, China”.
8. Elsayad M.Aet al (2013), “Flood hazard mapping in Sanai region”.
9. Elkhrachy .I (2015), “Flash Flood Hazard Mapping Using Satellite Images and GIS Tools: A case
study of Najran City, Kingdom of Saudi Arabia (KSA)”.
10. IPCC (2007), “Impacts, Adaptaꢁon and Vulnerability”.
11. IPCC (2012), “Managing the risks of extreme events and disasters to advance climate change
adaptaꢁon”.
12. IPCC (2014), Impacts, adaptaꢁon and vulnerability.
13. Porter. J (2012), “A Framework forFlood Risk Management”.
14. S. Kim, C. A. Arrowsmith, J. Handmer (2009), “Risk-based approach to management of coastal
areas from global climate change”.
15. Weiland U. et al (2011), “Flood risk assessment in Sanꢁago de Chile”.
STUDY ON PROPOSING AN INDICATOR SET FOR ASSESSING RISK LEVEL
OF FLASH FLOOD IN VIET NAM MOUNTAINOUS RIVER BASIN
Hoang Van Dai, Pham Thi Hien Thuong, Nguyen Manh Thang, Bui Van Hai
Viet Nam Insꢁtute of Meteorology, Hydrology and Climate change
Received: 3/9/2018; Accepted 25/9/2018
Abstract: Flash floods in the mountainous watersheds have been causing serious damages to people,
property and habitats. Therefore, studies on the risk assessment of flash floods in mountain river basin have
become very necessary, in which the development and establishment of a set of indicators to assess the
vulnerability of flash floods is of high importance and may serve as the basis for calculaꢁng and establishing
risk maps for flash floods and proposing soluꢁons response compaꢁbility. Indicator set for assessing the risks
of floods for the river basin mountains are built on the basis of local and internaꢁonal researchs, combined
with experts’ consultaꢁon to create the indicator set with high reliability and applicability. This study aims to
develop and establish an indicator set to assess the risks posed by flash floods in mountainous watersheds.
In this arꢁcle, 6 hazardous components indicators (H); 4 level indicator components exposed to hazards (E)
and 68 component indicators calculated vulnerable due to flash floods (V) on mountain watersheds have
been developed.
Keywords: Flash floods, hazards, exposure, vulnerability, index.
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 7 - Tháng 9/2018
50
13 trang
09/01/2024
19740
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nghiên cứu đề xuất bộ chỉ thị đánh giá mức độ rủi ro do lũ quét cho lưu vực sông miền núi Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nghien_cuu_de_xuat_bo_chi_thi_danh_gia_muc_do_rui_ro_do_lu_q.pdf
