Nhân vật bi kịch trong truyện ngắn Như Bình
20
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
NHÂN VẬT BI KỊCH TRONG TRUYỆN NGẮN NHƯ BÌNH
Trꢀn Thꢁ Hoa1
Trưꢀng Đꢁi hꢂc Sư phꢁm Hà Nꢃi 2
Tóm tꢄt: Trong bꢅc tranh ña sꢄc cꢆa văn hꢂc ñương ñꢁi, Như Bình ñưꢇc biꢈt ñꢈn như
mꢃt nhà văn nꢉ ñꢃc ñáo và tài hoa, dꢊu dàng và mãnh liꢋt. Chꢊ thu hút ngưꢀi ñꢂc bꢌng sꢍ
sꢄc sꢎo, nhꢁy bén cꢆa mꢃt nhà văn trꢏ, sꢍ nꢐng nàn, dꢊu dàng cꢆa mꢃt ngưꢀi phꢑ nꢉ. Sꢅc
hꢒp dꢓn cꢆa truyꢋn ngꢄn Như Bình toát ra tꢔ cách ñꢕt vꢒn ñꢖ nhꢅc nhꢗi mà âm ꢘ trong
ñꢀi sꢗng ñương ñꢁi, lꢗi kꢙ chuyꢋn có duyên, ñꢌm thꢄm, song trên hꢈt là cách tꢁo dꢍng thꢈ
giꢚi nhân vꢛt sꢗng ñꢃng, chân thꢍc. Vꢚi cách quan niꢋm vꢖ con ngưꢀi ñꢀi thưꢀng, Như
Bình ñã tꢁo ra mꢃt thꢈ giꢚi nhân vꢛt riêng, trong ñó nꢜi bꢛt hơn cꢎ là con ngưꢀi bi kꢊch.
Tꢔ khoá: Như Bình, truyꢋn ngꢄn ñương ñꢁi, con ngưꢀi bi kꢊch
1. Mꢂ ĐꢃU
Như Bình là mꢀt trong sꢁ cây bút nꢂ trꢃ thꢄ hꢅ thꢆ tư cꢇa thꢈi kì sau ñꢉi mꢊi. Vꢊi sꢆc
viꢄt dꢋi dào và sꢌ nhꢍy cꢎm ñꢏc biꢅt vꢊi nhꢂng vꢐn ñꢑ nhân sinh, truyꢅn ngꢒn cꢇa chꢓ
mang chiꢑu sâu nꢀi cꢎm và phong phú, ña dꢍng trong cách phꢎn ánh hiꢅn thꢌc ñꢈi sꢁng.
Sau ba ñꢔu sách Giông biꢙn, Dòng sông mꢃt bꢀ, Đêm vô thưꢀng, Như Bình ñưꢕc ñꢏc cách
kꢄt nꢍp vào Hꢀi Nhà văn Viꢅt Nam năm 2000 khi tuꢉi ñꢈi còn rꢐt trꢃ. Thꢈi gian gꢔn ñây,
nꢂ nhà văn sau mꢀt thꢈi gian lꢏng lꢖ ñã cho ra mꢒt tꢗp truyꢅn ngꢒn Bùa yêu − mꢀt thꢆ
"ngꢎi văn chương" ám ꢎnh ngưꢈi ñꢘc. Tꢗp hꢕp gꢔn 30 truyꢅn ngꢒn ñưꢕc in rꢎi rác trong
nhiꢑu năm, Bùa yêu mang ñꢗm dꢐu ꢐn nꢂ tính cꢇa Như Bình trong văn chương, trong ñó có
nhꢂng truyꢅn ngꢒn, ñã ñꢍt Giꢎi thưꢙng văn hꢘc Nguyꢚn Du, giꢎi cꢇa Tꢍp chí Văn nghꢅ
quân ñꢀi, giꢎi thưꢙng cꢇa Liên hiꢅp các Hꢀi Văn hꢘc nghꢅ thuꢗt Viꢅt Nam, Báo Văn nghꢅ
trꢃ... Truyꢅn ngꢒn cꢇa Như Bình như thông ñiꢅp mꢍnh mꢖ vꢑ tình yêu, ñưꢕc soi chiꢄu dưꢊi
góc nhìn ñàn bà, vì thꢄ văn cꢇa chꢓ thưꢈng trꢙ ñi trꢙ lꢍi mꢎng ñꢑ tài thân phꢗn phꢛ nꢂ.
Thꢐu hiꢜu, ñꢋng cꢎm sꢃ chia vꢊi ñꢇ mꢘi trꢒc trꢙ ai oán ñàn bà chính là cách chꢓ làm dꢓu ñi,
nhꢝ bꢊt nhꢂng nꢞi ñau thâm căn cꢁ ñꢄ, vô hình vô ꢎnh nhưng có sꢆc công phá ác liꢅt cꢇa
riêng mình. Đꢘc truyꢅn ngꢒn cꢇa chꢓ, dꢚ dàng thꢐy chân dung mꢀt nhà văn luôn hoà mình
vào nhꢂng chꢁn bình dꢓ, luôn lꢒng nghe nhꢂng thân phꢗn vô danh ñꢜ rꢋi tìm thꢐy tꢟ nhꢂng
1
Nhꢗn bài ngày 08.10.2016; gꢠi phꢎn biꢅn và duyꢅt ñăng ngày 25.10.2016
Liên hꢅ tác giꢎ: Trꢔn Thꢓ Hoa; Email: [email protected]
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016
21
nơi chꢁn ꢐy, nhꢂng con ngưꢈi ꢐy vꢃ ñꢝp lꢐp lánh cꢇa cuꢀc ñꢈi này. Chꢓ ñã tꢍo dꢌng mꢀt
thꢄ giꢊi nhân vꢗt bꢑ bꢀn phꢗn ngưꢈi vꢊi giꢘng văn trꢒc ꢡn mang ñiꢅu thꢆc buꢋn. Ám ꢎnh
ngưꢈi ñꢘc hơn cꢎ là kiꢜu loꢍi nhân vꢗt bi kꢓch.
2. NꢄI DUNG
Nhân vꢗt bi kꢓch là loꢍi nhân vꢗt bꢓ hoàn cꢎnh xô ñꢡy, gꢏp nhiꢑu sóng gió trong cuꢀc
ñꢈi, vưꢊng vào nhiꢑu xung ñꢀt, trꢒc trꢙ, phiꢑn lꢛy. Nhìn chung, các nhà văn thưꢈng miêu
tꢎ loꢍi nhân vꢗt này tꢟ ñiꢜm nhìn bên trong ñꢜ lꢀt tꢎ ñưꢕc ñꢔy ñꢇ nhꢂng giꢢng xé nꢀi tâm
cꢇa nhân vꢗt. Thông qua nhân vꢗt, tác giꢎ giúp ngưꢈi ñꢘc nhꢗn ra nhꢂng bi kꢓch lꢓch sꢠ và
tâm lí cꢇa con ngưꢈi trong mꢀt giai ñoꢍn cꢛ thꢜ nào ñó. Vꢊi loꢍi nhân vꢗt này, cuꢀc sꢁng hiꢅn
ra sꢁng ñꢀng chꢆ không phꢎi là thꢆ hiꢅn thꢌc ñưꢕc chưng cꢐt, tinh luyꢅn và lí tưꢙng hoá.
Khꢎo sát loꢍi nhân vꢗt bi kꢓch trong truyꢅn ngꢒn cꢇa Như Bình, chúng tôi thꢐy, trong
mꢞi tác phꢡm, chꢓ ñꢑu có nhꢂng kiꢄn giꢎi riêng. Theo chꢓ, cái bi kꢓch cꢇa con ngưꢈi có thꢜ
chꢓu sꢌ tác ñꢀng cꢇa hoàn cꢎnh nhưng cũng có thꢜ do không vưꢕt ñưꢕc chính mình.
2.1. Nhân vꢅt bi kꢁch − nꢆn nhân cꢇa hoàn cꢈnh
Trong mꢁi quan hꢅ vꢊi hoàn cꢎnh, con ngưꢈi thưꢈng bꢓ ràng buꢀc bꢙi nhꢂng giꢊi hꢍn,
khuôn phép khác nhau. "Tꢒt cꢎ chúng ta là tù binh cꢆa hoàn cꢎnh và không mꢃt ai tꢍ do
hꢈt" (Iu.Bondarev). Thꢌc ra trong mꢁi quan hꢅ vꢊi hoàn cꢎnh, không phꢎi ai cũng gꢏp
nghꢓch lí, oái oăm. Có ngưꢈi gꢏp thꢈi trꢙ thành anh hùng, vĩ nhân. Có ngưꢈi giàu bꢎn lĩnh
chꢄ ngꢌ ñưꢕc hoàn cꢎnh, chiꢄn thꢒng nó ñꢜ thꢌc hiꢅn ưꢊc mơ hoài bão cꢇa mình. Nhưng
cũng có nhꢂng ngưꢈi bꢓ hoàn cꢎnh trói buꢀc, ñè bꢝp. Loꢍi nhân vꢗt này ta bꢒt gꢏp khá
nhiꢑu trong truyꢅn ngꢒn giai ñoꢍn 30 − 45. Trong văn hꢘc thꢈi ñꢉi mꢊi, loꢍi nhân vꢗt nꢍn
nhân cꢇa hoàn cꢎnh cũng ñưꢕc các nhà văn hiꢅn ñꢍi dành khá nhiꢑu bút lꢌc miêu tꢎ sꢒc nét
và sinh ñꢀng. Bi kꢓch cꢇa hꢘ xuꢐt phát tꢟ nhiꢑu nguyên nhân khác nhau. Hꢘ có thꢜ là nꢍn
nhân cꢇa chiꢄn tranh, cꢇa tư duy lꢞi thꢈi, cꢉ hꢇ. Hꢘ cũng có thꢜ là nꢍn nhân cꢇa môi
trưꢈng sꢁng tha hoá và khꢎ năng tꢌ vꢅ kém cꢣi trưꢊc nhꢂng áp lꢌc ñꢈi sꢁng... Tuy nhiên,
không phꢎi bꢐt cꢆ ai là nꢍn nhân cꢇa hoàn cꢎnh cũng ñꢑu là bi kꢓch. Hꢘ chꢤ trꢙ thành bi
kꢓch khi nhꢗn thꢆc ñưꢕc tình cꢎnh cꢇa mình, thꢐy ñưꢕc sꢌ ñau ñꢊn thân phꢗn.
ꢥ truyꢅn ngꢒn cꢇa Như Bình, nhà văn dành khá nhiꢑu tâm huyꢄt cho mô típ "hꢋng
nhan bꢍc phꢗn". Là mꢀt cây bút hiꢅn ñꢍi, nhưng nꢂ nhà văn ñôi khi "ngưꢕc dòng" trꢙ vꢑ
vꢊi "bꢄn bꢈ xưa". Nhân vꢗt Huꢅ trong truyꢅn ngꢒn Cô Huꢋ là nꢍn nhân cꢇa nhꢂng quan
niꢅm cũ, cꢇa lꢁi tư duy cꢉ lꢞ. Các cuꢀc hôn nhân sꢒp ñꢏt dưꢊi luꢦ tre làng xưa nay là khꢙi
nguꢋn cꢇa bao bꢐt hꢍnh, buꢋn thương. Huꢅ và Thám yêu nhau nhưng không thꢜ ñꢄn vꢊi
nhau cũng bꢙi cái tꢗp tꢛc ñó. Nꢄu như nhꢂng hꢇ tꢛc ꢙ làng quê ñã cưꢊp ñi tình yêu ñꢔu ñꢈi
22
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
cꢇa hꢘ thì "chiꢈn tranh trꢛn mꢁc ñã lꢒy ñi tuꢜi trꢏ cꢆa hai ngưꢀi". Giꢎi ngũ, Thám trꢙ vꢑ
quê sꢁng vꢊi vꢕ, mꢀt cuꢀc sꢁng không có tình yêu dù ñã có ba mꢏt con. Cô Huꢅ cꢇa thꢈi
hꢗu chiꢄn trꢙ thành lꢧ thì. Hơn bꢁn mươi tuꢉi ñꢔu ngưꢈi ñàn ông mꢊi "thꢒm thía tꢃt cùng
cái cuꢃc sꢗng không tình yêu, nó tꢏ ngꢄt và nꢕng nꢖ", và "chꢇt hiꢙu ñꢀi ngưꢀi sꢝ chꢞng là
gì nꢈu không có tình yêu, không ñưꢇc vui buꢐn ñau khꢜ vꢚi ngưꢀi mình yêu dꢒu". Rào cꢎn
ngăn hꢘ ñꢄn vꢊi nhau là vꢕ, là con, là chꢆc vꢛ ꢙ huyꢅn cꢇa ông Thám. Khát khao cꢇa cô
Huꢅ là ñưꢕc cùng sꢁng dưꢊi mꢀt mái nhà, ñưꢕc chăm sóc ngưꢈi mình gꢠi trꢘn trái tim,
thꢗm chí cam tâm chꢓu ñꢌng tꢐt cꢎ sꢌ xꢤ nhꢛc cꢇa nhꢂng ñꢆa con ông Thám lꢨn sꢌ dày vò
chì chiꢄt cꢇa bà vꢕ ông. Nguyꢅn ưꢊc cuꢁi cꢇa nhân vꢗt Huꢅ là khi chꢄt vꢨn muꢁn ñưꢕc
nꢢm cꢍnh ngưꢈi mình yêu. Thꢗt xót xa khi kꢄt thúc câu chuyꢅn là hình ꢎnh dꢗt dꢈ, cô ñꢀc
cꢇa bà Huꢅ ꢙ tuꢉi xꢄ chiꢑu trong gian nhà trꢁng vꢒng.
Đꢘc truyꢅn ngꢒn cꢇa Như Bình, ñôi khi ta bꢒt gꢏp nhꢂng bi kꢓch ñan xen. Tiꢈng gꢂi
câm là mꢀt truyꢅn ngꢒn khai thác nhꢂng bi kꢓch trꢎi qua hơn mꢀt thꢄ hꢅ. Thꢄ hꢅ trưꢊc là
cuꢀc tình éo le cꢇa giáo Cưꢈng vꢊi ꢎ ñào Luyꢄn. Đꢄn thꢄ hꢅ kꢄ tiꢄp là sꢁ phꢗn bꢓ chà ñꢍp
không thương tiꢄc cꢇa Nhꢨn, con gái bà Luyꢄn. Đꢝp như mꢝ, Nhꢨn "mꢏc nhiên phó thác
cho sꢌ nꢉi trôi cꢇa sꢁ phꢗn". Không mꢀt trai làng nào "dám yêu thương và lꢐy cô vꢑ làm
vꢕ", bꢙi hꢘ không ñꢇ dũng cꢎm ñꢜ vưꢕt lên sꢌ "mông muꢀi và tꢁi tăm" cꢇa làng quê. Vô
hình trung, nhꢂng kiꢜu tư duy lꢞi thꢈi cꢉ hꢇ lꢍi có sꢆc công phá mꢍnh mꢖ, thꢗm chí nó còn
tꢍo ra nhꢂng bi kꢓch không thꢜ cꢆu vãn. Bꢣ làng ñꢜ ñi tu cũng là cách bà Luyꢄn cꢙi bꢣ
nhꢂng khꢉ ñau cꢇa cuꢀc ñꢈi chꢁn trꢔn gian, chꢐm dꢆt cuꢀc ñꢈi bi kꢓch cꢇa mình. Có thꢜ
nói, nhꢂng truyꢅn ngꢒn Như Bình viꢄt vꢑ nhân vꢗt nꢂ là nhꢂng trang viꢄt chan chꢆa sꢌ
cꢎm thông, chia sꢃ, bao dung và ñꢀ lưꢕng vꢊi tꢟng sꢁ phꢗn, hoàn cꢎnh khꢁn khꢉ, khꢁn
nꢍn, nhꢄch nhác cꢇa các nhân vꢗt. "Ngưꢈi phꢛ nꢂ có bao giꢈ hꢄt khꢉ ñâu. Chuyꢅn tình
cꢎm, chuyꢅn gia ñình, ñꢇ thꢆ chuyꢅn phꢎi lo âu. Sꢁ phꢗn may mꢒn thì ñꢧ khꢉ hơn". Như
bao nhà văn nꢂ ñương thꢈi khác, Như Bình dành khá nhiꢑu bút lꢌc ñꢜ viꢄt vꢑ "mꢀt nꢠa
nhân loꢍi" mang ñꢗm "cái tôi − phꢛ − nꢂ − buꢋn". Trong thꢄ giꢊi nhân vꢗt cꢇa chꢓ có bà
tôi, mꢝ tôi, chꢓ tôi, o Thiu, cô Huꢅ, Ngãn, chꢓ The... cay ñꢒng chua xót mꢀt kiꢄp ngưꢈi.
Thꢐm ñꢨm trên tꢟng trang viꢄt cꢇa chꢓ là nꢞi niꢑm day dꢆt cꢇa nhꢂng thân phꢗn phꢛ nꢂ,
buꢋn, khát khao ñꢄn ñau ñꢊn, quꢢn quꢍi và chꢓu ñꢌng thꢔm lꢏng ñꢄn nao lòng.
Không chꢤ quan tâm ñꢄn cuꢀc sꢁng ñꢈi thưꢈng, Như Bình còn hưꢊng ngòi bút tꢊi ñꢑ
tài chiꢄn tranh và hꢗu chiꢄn.Vꢊi chꢓ, chiꢄn tranh chꢐm dꢆt nhưng tàn dư cꢇa nó ñꢜ lꢍi thꢗt
ghê gꢊm. Chꢓ khá sꢒc sꢎo trong viꢅc khám phá chiꢑu sâu tâm lí con ngưꢈi, ñꢏc biꢅt ꢙ lĩnh
vꢌc khai thác con ngưꢈi bi kꢓch, và ñiꢑu này thꢜ hiꢅn qua hàng loꢍt các truyꢅn ngꢒn lꢐy ñꢑ
tài chiꢄn tranh và hꢗu chiꢄn như Sꢟu ñông, Vꢂng phu, Cõi vꢖ, Dưꢚi chân núi mꢐ côi.
Truyꢅn ngꢒn Sꢟu ñông ñã chꢍm vào nꢞi ñau mà nhiꢑu khi khó diꢚn tꢎ nꢉi. Tiꢜu ñꢀi thanh
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016
23
niên xung phong có mưꢈi lăm ngưꢈi thì hi sinh mꢐt tám ngưꢈi. Chiꢄn tranh kꢄt thúc, Thꢎn
và Loan háo hꢆc trꢙ vꢑ quê nhưng gia ñình hꢘ ñꢑu bꢓ trúng bom, xóm làng trơ trꢛi. Chiꢄn
tranh tàn khꢁc ñã cưꢊp ñi cꢇa hꢘ tình yêu, ngưꢈi thân và tuꢉi trꢃ. Tác giꢎ ñã dꢌng lên mꢀt
hoàn cꢎnh trꢊ trêu và tình huꢁng ñꢔy tính bi kꢓch. Hai cô gái nông trưꢈng lꢧ thì côi cút dꢌa
vào nhau dưꢊi mái nhà lá nhꢣ biꢅt lꢗp trong rꢟng vꢒng như cꢏp uyên ương. Viꢅc Thꢎn thu
xꢄp cho Loan "xin" anh lái xe thu mua chè mꢀt ñꢆa con gieo vào lòng ngưꢈi ñꢘc mꢀt nꢞi
xót xa. Nhꢂng trang viꢄt vꢑ chiꢄn tranh và hꢗu chiꢄn này gây ꢐn tưꢕng sâu sꢒc. Không có
bom ñꢍn gꢔm gào, không có chiꢄn trưꢈng ñꢓa ñꢍo, chꢤ có nꢞi ñau con ngưꢈi ñưꢕc kìm nén
âm thꢔm nhưng không ngꢟng quꢨy ñꢍp.
ꢥ mꢞi tác phꢡm, nhà văn lꢍi có cách tiꢄp cꢗn riêng và luôn mang ñꢄn cho ngưꢈi ñꢘc sꢌ
ñón ñꢕi. Mꢀt ñiꢑu khá ñꢀc ñáo khi ta bꢒt gꢏp biꢜu tưꢕng huyꢑn thoꢍi truyꢑn thꢁng ñã nꢢm
trong thꢄ giꢊi tâm hꢋn cꢇa mꢞi con ngưꢈi Viꢅt Nam ñưꢕc tái sinh mꢀt cách kì diꢅu trong
truyꢅn ngꢒn Vꢂng phu. Có thꢜ coi tác phꢡm này là mꢀt huyꢑn thoꢍi sáng thꢄ mꢊi cꢇa thꢈi
hiꢅn ñꢍi. Biꢄn thꢜ cꢇa truyꢅn nꢢm ꢙ tính chꢐt hàm nghĩa, ꢙ nhꢂng dꢛ ngôn ñꢔy sꢆc hàm
chꢆa trong hình tưꢕng ngưꢈi phꢛ nꢂ. Ngưꢈi phꢛ nꢂ chꢈ chꢋng vꢊi nꢞi ñau ñáu mong chꢈ
gꢐp hai lꢔn hòn vꢘng phu trong truyꢑn thuyꢄt. Chꢓ Mâu là mꢨu nhân vꢗt bi kꢓch cꢇa hoàn
cꢎnh. Vꢕ chꢋng cưꢊi nhau ñưꢕc ba tháng, anh Nghĩa – chꢋng chꢓ ñi chiꢄn trưꢈng năm năm
bꢏt vô âm tín. Chꢓ xin tình nguyꢅn gia nhꢗp ñoàn dân công hoꢎ tuyꢄn tꢎi gꢍo vào chiꢄn
trưꢈng miꢑn Nam mong có cơ hꢀi gꢏp ñưꢕc chꢋng. Kꢄt quꢎ cꢇa cuꢀc gꢏp gꢧ bꢐt ngꢈ vꢊi
Nhân, em trai chꢋng trên ñưꢈng chiꢄn dꢓch là sꢌ ra ñꢈi cꢇa bé Nhꢊ. Rꢋi ngày chꢋng vꢑ, sau
mưꢈi lăm năm biꢅt tích, chꢓ lꢍi phꢎi trꢁn chꢍy. Chiꢄn tranh ñã ñem ñꢄn nhꢂng nꢞi ñau cho
ngưꢈi ñã khuꢐt và nhꢂng ngưꢈi ñang sꢁng. Linh hꢋn Nhân chꢤ quanh quꢐt không dám vꢑ
nhà vì "phꢁm ñiꢖu tꢃi lꢠi"; Nghĩa trong cơn mê sꢎng luôn thương nhꢊ em; Mâu sꢁng trong
dꢢn vꢏt, ñôi mꢒt chꢈ ñꢕi ngꢡn ngơ. Vꢘng phu là mꢀt huyꢑn thoꢍi ñưꢕc Như Bình tái sinh
và tôn dày thêm cho hình tưꢕng, tꢍo sinh cho thꢔn tưꢕng nhꢂng suy tư trong nꢞi ñau, sꢌ
cay ñꢒng cꢇa thꢄ thái nhân tình thꢈi hiꢅn ñꢍi. ꢥ truyꢅn ngꢒn này, ta nhꢗn thꢐy: nơi huyꢑn
thoꢍi kꢄt thúc là nơi truyꢅn ngꢒn bꢒt ñꢔu. Vꢘng phu ñꢈi xưa bꢋng con chꢈ chꢋng mòn mꢣi
thì vꢘng phu ñꢈi nay cꢍnh nꢞi mong chꢈ khꢒc khoꢎi còn là nꢞi ñau dꢢn vꢏt khôn nguôi.
Vꢨn là mô típ ngưꢈi phꢛ nꢂ có thân phꢗn kém may mꢒn quen thuꢀc trong truyꢅn ngꢒn
cꢇa Như Bình, có ngưꢈi phꢎi chꢓu cꢎnh cô quꢍnh như Ngãn trong truyꢅn ngꢒn cùng tên, có
ngưꢈi là nꢍn nhân bꢐt hꢍnh cꢇa chiꢄn tranh tàn khꢁc như nhꢂng nhân vꢗt nꢂ trong truyꢅn
Dưꢚi chân núi Mꢐ Côi. Có lꢖ ít truyꢅn ngꢒn nào hꢗu quꢎ chiꢄn tranh lꢍi ñưꢕc khai thác ꢙ
góc nhìn như trong truyꢅn ngꢒn này. Câu chuyꢅn xꢎy ra nơi xóm Trꢍi, dưꢊi chân núi Mꢋ
Côi quꢍnh quꢖ là vài nóc nhà cꢇa mꢐy chꢓ em phꢛ nꢂ có hoàn cꢎnh éo le. Trong chiꢄn
tranh, hꢘ là nhꢂng ngưꢈi "vào sinh ra tꢠ, sꢁng chꢄt có nhau". Thꢈi bình, hꢘ là nhꢂng ngưꢈi
24
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
cùng cꢎnh ngꢀ không chꢋng. Bà Mão lꢊn tuꢉi nhꢐt, tꢀi và hoàn cꢎnh nhꢐt xóm, mꢎi ñánh
giꢏc, "ñánh giꢏc xong rꢋi, già và xꢐu ai thèm lꢐy", "gꢍ gꢨm xin ñꢆa con mà không ai thèm
cho". Cô Thꢝo − gái quá lꢆa, xꢐu hꢉ vì sinh con không có bꢁ, thiꢄu sꢂa, con mꢐt, mꢝ ꢁm
rꢋi cũng bꢣ theo con, "chiꢄn tranh, ñꢍn pháo thì không chꢄt, hoà bình rꢋi lꢍi chꢄt ñói cơ
cꢌc!". Cô Hoan ba lăm tuꢉi sꢒp chꢄt già phꢎi "nꢉi loꢍn" ñꢜ bꢣ vꢑ quê kiꢄm tꢐm chꢋng.
Nhân vꢗt "Mꢝ" cꢇa "tôi" sinh ra con nhưng phꢎi nói là nhꢏt ñưꢕc ꢙ ñám bꢔn nưꢊc như
"mꢀt chiꢄn lꢕi phꢡm", "bao năm vꢨn hoài vꢘng, vꢨn tin bꢁ còn sꢁng sꢖ trꢙ vꢑ, sꢖ ñón mꢝ
con tôi qua sông vꢑ quê hương cꢇa bꢁ như ñã hꢝn". Tôi, "ñꢆa con sinh ra tꢟ tình yêu cꢇa
bꢁ mꢝ" nhưng "không có quyꢑn biꢄt vꢑ nó". Cô Mân, cư dân mꢊi cꢇa xóm, "chꢋng bꢓ
thương nꢏng nꢢm liꢅt mꢀt chꢞ", "chăm chꢋng dăm ba năm" lòng thòng vꢊi ai có chꢠa,
chꢋng trꢙ lꢍi trꢍi ñiꢑu dưꢧng; cô ñꢃ con không biꢄt vꢆt ñâu rꢋi lên xóm Trꢍi này. Mꢞi nhân
vꢗt là mꢀt sꢁ phꢗn. Mꢞi sꢁ phꢗn là mꢀt bi kꢓch khó diꢚn tꢎ bꢢng lꢈi bꢙi nꢞi ñau cꢇa hꢘ quá
lꢊn mà "nhꢂng ngưꢈi sinh ra sau chiꢄn tranh không ñꢇ sꢆc ñꢜ sꢃ chia"...
Đưꢕc soi chiꢄu bꢢng nhꢂng góc nhìn khác nhau, song tꢌu chung, câu chuyꢅn nào cũng
ñꢜ lꢍi nhꢂng nꢞi xót xa trong lòng ngưꢈi ñꢘc. Đꢐt nưꢊc ñã im tiꢄng súng không có nghĩa là
con ngưꢈi ñã ñưꢕc hưꢙng mꢀt cuꢀc sꢁng hꢍnh phúc. Ngòi bút cꢇa Như Bình ñã len lꢣi vào
nhꢂng ngõ ngách cꢇa cuꢀc sꢁng, ñꢄn vꢊi nhꢂng mꢎnh ñꢈi nhꢣ bé bꢐt hꢍnh ñꢜ lꢒng nghe
tiꢄng lòng cꢇa hꢘ. Truyꢅn ngꢒn Ngãn khiꢄn cho ngưꢈi ñꢘc ñꢒng lòng bꢙi cꢎnh sꢁng cꢇa
các cô công nhân lâm trưꢈng. Hꢘ vác ba lô lên Truông khai hoang tꢟ lúc tuꢉi còn rꢐt trꢃ,
vꢗy mà "rơi rꢛng ñâu gꢔn hꢄt. Gꢔn mꢀt trăm cô gái khi lên ñꢄn giꢈ có ñꢄm ñi ñꢄm lꢍi cũng
chꢤ may dăm chꢛc ñꢆa kꢜ cꢎ con nít mꢊi ñꢃ và ba mươi ꢎ nàng quá lꢆa lꢧ thì. Lâm trưꢈng
quꢏt quꢝo buꢋn teo". Cái may cꢇa ngưꢈi này càng làm cho ngưꢈi kia cám cꢎnh cho bꢎn
thân mình. Xoan, ngưꢈi bꢍn cùng phòng cꢇa Ngãn "vꢊ" ñưꢕc mꢀt chàng trai khá khꢡm tên
Minh trong ñoàn kiꢜm lâm làm cho Ngãn vui thì ít buꢋn thì nhiꢑu. Càng ghen tꢓ vꢊi bꢍn,
Ngãn lꢍi ý thꢆc hơn bao giꢈ hꢄt sꢌ kém may mꢒn cꢇa mình. Cô ý thꢆc vꢑ thân phꢗn "già
lꢍi xꢐu ai muꢁn lꢐy; kiꢄm mꢀt mꢛn con ñã khó nói gì ñꢄn chꢋng". Tꢟ ghen tꢓ, nꢉi tꢆc, tuyꢅt
vꢘng ñꢄn uꢐt hꢗn. cay cú, Ngãn cꢔu mong nhꢂng ñiꢑu không suôn sꢃ xꢎy ra vꢊi bꢍn cũng
là ñꢜ vꢞ vꢑ, an ꢇi mình. Bi kꢓch nhꢐt là ñêm chꢤ có Minh và Ngãn. Trong lúc ñꢕi vꢕ chưa
cưꢊi ñi mua sꢒm ñꢋ, mꢅt mꢣi vì chꢈ ñꢕi cꢀng thêm chén rưꢕu Ngãn vꢟa chuꢁc, Minh say
giꢐc nꢋng trên chiꢄc giưꢈng cꢇa Xoan và Ngãn. Không kìm ñưꢕc nhꢂng khát khao dꢋn nén
bao ngày, Ngãn ñã chꢇ ñꢀng dâng hiꢄn. Trꢊ trêu thay, ngưꢈi ñàn ông mà cô khao khát nꢢm
bꢐt ñꢀng không hay biꢄt. Bꢐt lꢌc, ngưꢈi ñàn bà ñau khꢉ ꢐy ñã bꢣ chꢍy vào rꢟng sâu trong
ñêm mưa xꢁi xꢎ. Có thꢜ thꢐy rꢐt rõ trong mꢀt sꢁ truyꢅn ngꢒn, gꢒn vꢊi bi kꢓch cꢇa nhân vꢗt
là sꢌ ñꢋng cꢎm, xót thương cꢇa tác giꢎ; bên cꢍnh ñó, viꢅc miêu tꢎ khát khao tình yêu mang
màu sꢒc nhꢛc thꢜ ñã mang ñꢄn cho ngưꢈi ñꢘc nhꢂng trang viꢄt chân thꢗt, vꢟa tinh tꢄ, gꢕi
cꢎm vꢟa táo bꢍo, quyꢄt liꢅt, nꢋng nàn, ñꢢm thꢒm cꢇa mꢀt cây bút nꢂ.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016
25
2.2. Bi kꢁch do không vưꢉt lên ñưꢉc chính mình
Như chúng ta thꢐy, nꢃo ñưꢈng dꢨn tꢊi bi kꢓch cꢇa nhân vꢗt có thꢜ do hoàn cꢎnh, có thꢜ
do cái ác hãm hꢍi. Tuy nhiên, bi kꢓch còn mꢀt phꢔn nꢢm ngay trong nhꢂng con ngưꢈi thiꢄu
bꢎn lĩnh, không thꢒng ñưꢕc chính bꢎn thân mình. Loꢍi nhân vꢗt này ñưꢕc Như Bình khai
thác dưꢊi nhiꢑu góc ñꢀ. Truyꢅn ngꢒn Đêm nguyꢋt thꢍc ñã khꢒc hoꢍ khá thành công nhân
vꢗt lão Mꢁc. Lão Mꢁc sꢁng mꢀt mình ꢙ làng Cꢘi bꢙi bà Mꢁc ñã bꢣ lão ñi vài năm trưꢊc;
cô con gái duy nhꢐt làm nghꢑ dꢍy hꢘc theo chꢋng lên huyꢅn. Lão ñã gꢔn bưꢊc qua ñꢀ tuꢉi
năm mươi, sang tuꢉi sáu mươi nhưng có thân hình rꢒn rꢣi cꢇa mꢀt ngưꢈi lao ñꢀng. Duyên
tình xui khiꢄn lão gꢏp gꢧ chꢓ The, mꢀt ngưꢈi ñàn bà ba mươi sáu tuꢉi, tꢗt nguyꢑn bꢡm sinh.
Hoàn cꢎnh éo le cꢇa chꢓ The ñã làm cho lão Mꢁc ñꢀng tình. Tuꢉi trꢃ chꢓ The ñã mang tiꢄng
"chơi hoang quyꢄn rũ trai làng", "ñã tꢗt còn ñĩ". Chꢓ mꢀt thân nuôi cu Bꢁng trong sꢌ khinh
miꢅt cꢇa dân làng. Ngưꢈi ñàn bà tꢗt nguyꢑn ꢐy cũng như bao ngưꢈi phꢛ nꢂ khác khát khao
có mꢀt bꢈ vai rꢒn chꢒc ñꢜ nương dꢌa, chꢙ che. Còn lão Mꢁc, khi ñã có tuꢉi "sꢕ sꢌ cô ñơn,
cô ñꢀc". Mꢁi tình giꢂa mꢀt lão còng gù vꢊi ngưꢈi ñàn bà chân khèo tꢗp tꢚnh không chꢤ là
sꢌ cꢎm thông "cho thꢢng cu Bꢁng có bꢁ" mà còn là sꢌ khát khao sꢃ chia vꢑ tình cꢎm tuꢉi
xꢄ chiꢑu. Nhưng rꢁt cuꢀc, lão Mꢁc cũng chꢩng vưꢕt qua ñưꢕc nhꢂng rào cꢎn vô hình.
Tình yêu, khát khao vꢑ hꢍnh phúc cho riêng mình cũng không thꢒng nꢉi chuyꢅn "tai
tiꢄng", "danh dꢌ" khi qua lꢍi vꢊi cô The. Lão sꢕ "ngưꢈi ñꢈi chê cưꢈi", "con gái lão còn mꢏt
mũi nào ñꢜ hàng ngày lên lꢊp gõ ñꢔu lũ trꢃ", " làm sao lão nꢧ ñꢜ cho con gái phꢎi xꢐu hꢉ vì
lão". Lão cꢎm thꢐy "ngꢍi và ngưꢕng lꢒm". Mꢏc dù cũng nhꢗn thꢆc ñưꢕc bꢎn thân "hèn mꢍt,
hèn hꢍ, không ñꢇ sꢆc ñꢜ sꢁng cho riêng mình dù cuꢀc sꢁng ꢐy chꢤ ngꢒn ngꢇi trong bao
lâu". Lão cũng hiꢜu "danh dꢌ là cái quái gì mà lão phꢎi ñeo ñꢩng thành nghiꢅp chưꢊng".
Sꢌ ñꢐu tranh tư tưꢙng cꢇa lão Mꢁc giày vò lão, khiꢄn lão ꢁm liꢅt giưꢈng, nhưng "lão
không ñꢇ sꢆc ñꢜ sꢁng cho lão". Sꢌ buông xuôi cho "chúa phán xét và ñꢓnh ñoꢍt tꢐt cꢎ"
chính là sꢌ ñꢔu hàng cꢇa lão khi không vưꢕt lên ñưꢕc chính bꢎn thân. Ngưꢈi ñꢘc bꢒt gꢏp
loꢍi nhân vꢗt này trong khá nhiꢑu nhꢂng truyꢅn ngꢒn cꢇa Như Bình. ꢥ Hoa gꢁo là ông lão
chèo ñò cꢎ cuꢀc ñꢈi yêu thꢔm, chꢈ ñꢕi ngưꢈi ñàn bà mà không dám thꢉ lꢀ. ꢥ Cꢡ dꢁi là sꢌ
kiêu hãnh ñôi khi lꢐn át cꢎ tiꢄng nói cꢇa con tim. ꢥ Ám ꢎnh là ngưꢈi mꢝ ñau ñꢊn hi sinh
tình mꢨu tꢠ vì nꢐc thang danh vꢘng cꢇa "ông quan" chꢋng... Nhưng có lꢖ ngưꢈi ñꢘc khó
quên hai nhân vꢗt ñưꢕc ñꢏt vào trꢍng huꢁng khá éo le trong tác phꢡm Cô Huꢋ. Ông Thám
và ông Thinh là bꢍn ñꢋng niên. Thꢈi trꢃ, Thám lꢘt vào mꢒt xanh cꢇa Huꢅ, mꢀt cô gái lꢊp
dưꢊi khá xinh xꢒn. Thinh yêu thꢔm nhꢊ trꢀm Huꢅ. Mưꢈi bꢎy tuꢉi, Thám bꢓ cha ép lꢐy vꢕ.
Chiꢄn tranh nꢉ ra, ba ngưꢈi ñi lính. Khi xuꢐt ngũ trꢙ vꢑ, hꢘ không còn trꢃ nꢂa. Ông Thám
ñã có ba con lꢊn. Huꢅ muꢀn màng, ông Thinh cũng vꢗy. "ꢥ làng ai cũng vun vào cho ông
và Huꢅ. Cơ mà Huꢅ cũng ñã ñꢋng ý". Tưꢙng là hꢍnh phúc ñã nꢢm trong tay, ai dè ông lꢍi
ñꢜ tuꢀt mꢐt. Cô Huꢅ ngãng ra, ông bꢍn chí cꢁt trưꢊc "se duyên" nhiꢅt tình nay "bꢞng quay
26
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
lưng". Ông Thinh ñã không dám giành giꢗt lꢍi hꢍnh phúc cꢇa mình, ông chꢤ biꢄt tìm ñꢄn
rưꢕu ñꢜ quên ñi. Khai thác bi kꢓch cꢇa nhân vꢗt ꢙ sꢌ giꢢng xé bên trong, giꢂa mꢀt bên là
bꢍn chí cꢁt vꢊi bên kia là hꢍnh phúc mà bꢐy lâu mòn mꢣi ñꢕi chꢈ, nhà văn ñã ñꢡy nhân vꢗt
vào tꢐn bi kꢓch tinh thꢔn khó tìm ra lꢁi thoát.
Đꢁi vꢊi loꢍi bi kꢓch này, nhân vꢗt trong truyꢅn cꢇa Như Bình thưꢈng không vưꢕt lên
ñưꢕc chính mình hoꢏc không "nꢉi loꢍn" ñꢜ tìm ra lꢁi thoát mà lꢌa chꢘn sꢌ cam chꢓu. Nhân
vꢗt Thinh cũng không nꢢm ngoài quy luꢗt ñó, lꢏng thꢔm dꢗp tꢒt nhꢂng khát khao hꢍnh
phúc cꢇa bꢎn thân ñꢜ giꢂ gìn tình bꢍn, tình chiꢄn hꢂu và tránh tꢉn thương cho ngưꢈi mình
yêu thương. Lí giꢎi cho sꢌ lꢌa chꢘn cꢇa mình, ông viꢅn cꢊ "bꢙi ông yêu quý cꢎ hai ngưꢈi"
và chꢓu mang danh "cái thꢆ ñàn ông trꢗn mꢍc gì mà hèn". Bi kꢓch không vưꢕt lên ñưꢕc
chính mình ñưꢕc nhà văn khai thác ñan xen vꢊi bi kꢓch con ngưꢈi là nꢍn nhân cꢇa hoàn
cꢎnh tꢍo ra ña tꢔng nghĩa cho câu chuyꢅn vꢑ nhân sinh. ꢥ mꢀt khía cꢍnh khác, có thꢜ xem
truyꢅn ngꢒn này như mꢀt thông ñiꢅp vꢑ hꢍnh phúc mà nhà văn muꢁn truyꢑn tꢎi, ñó là "chꢤ
bꢢng khát khao mãnh liꢅt thôi thì chưa ñꢇ mà cꢔn mꢀt lòng quꢎ cꢎm nꢂa thì con ngưꢈi mꢊi
có thꢜ ñꢏt chân lên ñưꢕc bꢄn bꢈ hꢍnh phúc". Nhꢂng nhân vꢗt "bi kꢓch cꢇa chính mình"
ñưꢕc tꢍo dꢌng bꢢng sꢌ ñꢋng cꢎm cꢇa trái tim ñau. Nhà văn ñã diꢚn tꢎ tꢤ mꢤ, chính xác
nhꢂng suy nghĩ, nhꢂng ñau khꢉ, nhꢂng mꢐt mát mà con ngưꢈi phꢎi chꢓu ñꢌng và trꢎi qua.
Và ñôi khi, hi sinh hꢍnh phúc cꢇa riêng mình cũng là giꢂ gìn hꢍnh phúc cho ngưꢈi khác.
3. KꢊT LUꢋN
Đꢏt nhân vꢗt vào bi kꢓch, dõi theo và chia sꢃ phꢎn ꢆng, diꢚn biꢄn tâm tư cꢇa hꢘ, Như
Bình không chꢤ ñꢑ cꢗp ñꢄn các vꢐn ñꢑ xã hꢀi, nhꢂng nꢞi ñau nhꢆc nhꢁi và dai dꢩng thꢈi
hꢗu chiꢄn, mà còn quan tâm trꢌc tiꢄp ñꢄn con ngưꢈi, coi con ngưꢈi như mꢀt giá trꢓ, mꢀt
sinh thꢜ có ham muꢁn, có khát vꢘng, có thꢄ giꢊi riêng tư cꢇa mình. Nhꢂng bài hꢘc, nhꢂng
suy ngꢨm vꢑ lꢓch sꢠ, cuꢀc ñꢈi và con ngưꢈi thông qua bi kꢓch cá nhân cꢇa các nhân vꢗt
luôn là nhꢂng bài hꢘc nhân sinh, có ý nghĩa thꢆc tꢤnh, giúp chúng ta biꢄt khoan dung, biꢄt
tꢍo ra nhꢂng hoàn cꢎnh sꢁng nhân tính và khuyꢄn nhꢇ con ngưꢈi cꢔn mꢍnh mꢖ, quyꢄt liꢅt
hơn ñꢜ thoát khꢣi nhꢂng vòng xoáy nghiꢅt ngã cꢇa cuꢀc ñꢈi.
TÀI LIꢌU THAM KHꢍO
1. Lê Huy Bꢒc (2003), Truyꢋn ngꢄn hꢛu hiꢋn ñꢁi thꢈ giꢚi, Nxb Giáo dꢛc, Hà Nꢀi.
2. Nguyꢚn Thꢓ Bình (2007), Văn xuôi Viꢋt Nam 1975
− 1995, Nhꢉng ñꢜi mꢚi cơ bꢎn, Nxb Giáo
dꢛc, Hà Nꢀi.
3. Nguyꢚn Thꢓ Bình (2007), Con ngưꢀi trong văn xuôi Viꢋt Nam thꢀi kì ñꢜi mꢚi, Nxb Giáo dꢛc,
Hà Nꢀi.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016
27
4. Như Bình (1999), Giông biꢙn, Nxb Công an Nhân dân, Hà Nꢀi.
5. Như Bình (2000), Dòng sông mꢃt bꢀ, Nxb Kim Đꢋng, Hà Nꢀi.
6. Như Bình (2002), Đêm vô thưꢀng, Nxb Hꢀi Nhà văn, Hà Nꢀi.
7. Như Bình (2015), Bùa yêu, Nxb Văn hꢘc, Hà Nꢀi.
8. Lê Lưu Oanh, Nguyꢚn Thꢓ Bình (2000), "Truyꢅn ngꢒn Viꢅt Nam sau 1975 nhꢂng vꢐn ñꢑ thꢜ
loꢍi", Công trình nghiên cꢅu khoa hꢂc, Đꢍi hꢘc Sư phꢍm Hà Nꢀi, Hà Nꢀi.
9. Bùi Viꢅt Thꢒng (2000), Truyꢋn ngꢄn nhꢉng vꢒn ñꢖ lí thuyꢈt và thꢍc tiꢢn thꢙ loꢁi, Nxb Đꢍi hꢘc
Quꢁc gia, Hà Nꢀi.
TRAGIC CHARACTERS IN SHORT STORIES BY NHU BINH
Abstract: In the variety of Vietnam’s contemporary literature, Nhu Binh is known as a
young and talented female writer. Her works have attracted many readers by her astute,
creative and passionate writing. The attraction of her short stories is emanated from
urgent problems of life, appealing storytelling, but above all it is the way that she creates
her vivid realistic characters. With the observation on ordinary people and their daily
lives, Nhu Binh has created her own characters that the most prominent is tragic
characters.
Keywords: Nhu Binh writer, contemporary short story, tragic character.
8 trang
18540
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nhân vật bi kịch trong truyện ngắn Như Bình", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nhan_vat_bi_kich_trong_truyen_ngan_nhu_binh.pdf
