Vấn đề bình đẳng giới trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại viết về tình yêu, hôn nhân, gia đình
HNUE JOURNAL OF SCIENCE
DOI: 10.18173/2354-1067.2021-0024
Social Sciences, 2021, Volume 66, Issue 2, pp. 44-53
VẤN ĐỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG TRUYỆN NGẮN CÁC NHÀ VĂN NỮ
VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI VIẾT VỀ TÌNH YÊU, HÔN NHÂN, GIA ĐÌNH
Trần Thị Hồng Nhung
Khoa Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Sài Gòn
Tóm tắt. Với sự chủ động trong ý thức sáng tạo và quan niệm nghệ thuật thống nhất, viết
về tình yêu, hôn nhân, gia đình, các cây bút truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại đã khẳng
định mạnh mẽ quan điểm nam nữ bình quyền. Thông qua thế giới nghệ thuật được sáng tạo,
những phương diện phong phú của vấn đề này đã được lật giở, xem xét bằng tiếng nói
mang nhân vị giới đặc sắc. Bài viết tập trung làm rõ những biểu hiện của vấn đề bình đẳng
giới trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại như là một trong những vấn đề
xã hội – thẩm mĩ độc đáo.
Từ khóa: giới nữ, bình đẳng giới, văn học Việt Nam đương đại, truyện ngắn nữ, tình yêu,
hôn nhân, gia đình.
1. Mở đầu
Giới (gender) là khái niệm được sử dụng trong tương quan khu biệt với khái niệm giới tính,
hướng tới xác định các điểm khác biệt giữa nam và nữ về mặt xã hội. Trong lịch sử phát triển
của nhân loại đến thời hiện đại, câu chuyện bình đẳng giới, mà thực chất là giành lại quyền bình
đẳng cho nữ giới luôn được đặt ra ở các cấp độ khác nhau, phát triển mạnh mẽ thành phong trào
từ đầu thế kỉ XIX đến nay. Trong hầu hết các lĩnh vực của xã hội, nữ quyền luận hay chủ nghĩa
nữ quyền đều được bàn đến cả ở phương diện lí luận và thực tiễn, mà văn học là một trong
những địa hạt có những tiếng nói sâu sắc và quyết liệt.
Trong công trình Nữ quyền luận ở Pháp và tiểu thuyết nữ Việt Nam đương đại, tác giả Trần
Huyền Sâm đã phác họa lịch sử nghiên cứu nữ quyền ở Pháp, bao gồm làn sóng nữ quyền thứ
nhất (khoảng từ thế kỉ XVIII đến nửa đầu thế kỉ XX), tập trung đòi quyền bình đẳng cho nữ giới
về chính trị, xã hội và hôn nhân gia đình, trong đó về gia đình, “họ đòi quyền được tự do quyết
định trong hôn nhân và quyền được li dị theo mong muốn” [1; 20]. Làn sóng nữ quyền thứ hai
khoảng từ giữa thế kỉ XX và đặc biệt sôi nổi vào thập niên 60, 70 với các tên tuổi tiêu biểu như
Sagan, Halimi, Fouque và đặc biệt là Simone de Beauvoir, trong đó vấn đề được quan tâm hàng
đầu là các vấn đề cá nhân người phụ nữ: quyền thân thể, vấn đề tình dục, sinh sản, nạo thai.
Theo đánh giá của Trần Huyền Sâm thì: “Làn sóng giải phóng nữ quyền thứ hai đã đánh dấu
một sự kiện lớn trong lịch sử giải phóng nữ giới […]. Kể từ đây, địa vị phụ nữ, nhân vị đàn bà
đã được chính thức thừa nhận bằng văn bản pháp lí trên một số lĩnh vực quan trọng của đời
sống xã hội” [1; 34]. Đến làn sóng nữ quyền thứ ba (khoảng từ thập niên 1980 đến nay), phát
triển các thành tựu của làn sóng thứ hai và mở rộng tranh đấu trong các vấn đề chống phân biệt
chủng tộc, phân biệt đồng giới. Đặc biệt, theo Trần Huyền Sâm: “giai đoạn này hình thành khuynh
Ngày nhận bài: 2/3/2021. Ngày sửa bài: 29/4/2021. Ngày nhận đăng: 10/5/2021.
44
Vấn đề bình đẳng giới trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại…
hướng phê bình nữ quyền – một hiện tượng hấp thu rộng rãi lí thuyết hậu hiện đại. Mục đích của
phê bình nữ quyền là giải cấu trúc những quan điểm cực đoan của các nhà triết học phân tâm,
đặc biệt là chủ nghĩa tôn sùng dương vật” [1; 38].
Như chúng tôi đã nói, trong các lí thuyết gia của nữ quyền luận, Simone de Beauvoir đóng
vai trò quan trọng, là người đặt nền móng cho sự phát triển của phê bình nữ quyền trong địa hạt
văn chương. Bà đã đối thoại với các triết gia Singmund Freud và Nietzsche để khẳng định,
những bất bình đẳng về giới do toàn bộ nền văn minh tạo ra, hay nói cách khác: “những thuộc
tính mà từ trước đến nay người ta thường quan niệm về phụ nữ không phải là cái vốn có thuộc
bản chất của người phụ nữ, mà do người đàn ông áp đặt cho phụ nữ thông qua văn hóa, giáo
dục, và ngay cả người phụ nữ cũng tin một cách sai lầm rằng mình vốn yếu kém so với đàn
ông” [2; 17].
Simone de Beauvoir khẳng định: “Si tình là thuộc tính của con người. Ham mê khoái lạc
hay thất tình, cũng là thuộc tính chung của cả hai giới đàn ông và đàn bà. Sự phụ thuộc của đàn
bà đối với đàn ông trong tình yêu/hôn nhân, thậm chí ham muốn thân xác là do hệ lụy về kinh tế
và địa vị xã hội. Một người phụ nữ có thể “bứt ra” sự ràng buộc đó, nếu có một địa vị xã hội
đồng đẳng với nam giới” [3; 59]. Về mặt văn học, Simone de Beauvoir đã chứng minh, người
phụ nữ hoàn toàn có thể tự do cầm bút để thực hiện những đam mê sáng tạo của mình.
Tiếp theo những đóng góp của Simone de Beauvoir, các nhà phê bình nữ quyền hậu cấu
trúc mà hạt nhân ở Pháp đã thiết lập một hệ thống mĩ học tương đối hoàn chỉnh, góp phần nhận
diện phẩm tính nữ trong sáng tạo nghệ thuật. Mặc dù các nhà phê bình nổi tiếng như Antoinette
Fouque, Julia Kristeva, Hélène Cixous, Luce Irigaray,… có những cách tiếp cận khác nhau
nhưng đều gặp nhau ở những nguyên tắc mĩ học tương đối thống nhất: 1) Về mặt đặc tính giới
trong văn học, tất cả những gì gọi là tính nữ đều không phải là một sản phẩm sinh học cố định
mà là sản phẩm tổng hòa, vừa mang tính tự nhiên vừa chịu sự tác động của môi trường văn hóa
xã hội; 2) Về mặt diễn ngôn văn học, các nhà văn nữ luôn chủ trương dỡ bỏ hệ diễn ngôn/văn
hóa nam quyền – một nhân tố trung tâm thống ngự trong văn bản ra khỏi lĩnh vực sáng tạo của
nữ giới; 3) Về tiêu chí thẩm mĩ của văn học nữ, các nhà phê bình nữ quyền đã xác lập một
khung mĩ học riêng nhằm vận dụng nghiên cứu, thẩm định các hiện tượng văn học nữ.
Trên cơ sở những quan niệm về tính nữ và lối viết nữ trong văn học nữ của các nhà phê
bình nữ quyền, chúng tôi đồng thuận với nhận định của tác giả Trần Huyền Sâm trong việc khái
quát những đặc trưng cơ bản. Theo đó, về đề tài các nhà văn nữ thường khai thác những vấn đề
gắn với cuộc sống đời thường: “Thế giới mà họ miêu tả chủ yếu xoay quanh nhưng vấn đề
thường nhật như gia đình, hôn nhân và các mối quan hệ xung quanh. Trong lúc đó, nam giới
thường hướng ra thế giới khách quan như chủ đề chiến tranh và lịch sử” [1; 139]. Về mặt nhân
vật, các nhà văn nữ thường “lấy nhân vật nữ làm điểm tựa, toàn bộ thế giới nghệ thuật của văn
bản đều xoay quanh trục chính này. Nhân vật nữ là trung tâm phân tích của văn bản. Đó là khởi
nguyên của phát ngôn và là nơi diễn trình mọi vấn đề đặt ra của tác giả” [1; 140]. Về phương
diện trần thuật của văn xuôi nữ, “phần lớn đó là dạng trần thuật chủ quan gắn với tiêu cự hóa
nội tại. Người kể chuyện thường là sự phân thân của tác giả và trùng khít với nhân vật trung tâm
của văn bản truyện kể” [1; 140]. Như vậy, rõ ràng, đặc trưng tính nữ được thể hiện không chỉ
trong tư duy nghệ thuật mà cả trong hình thức biểu đạt. Đây là cơ sở để chúng tôi tiếp tục phân
tích trong phần nội dung của bài viết.
Bên cạnh nữ quyền luận, trên thế giới đã xuất hiện những lí thuyết trực tiếp hoặc gián tiếp
bàn đến vấn đề tình yêu – hôn nhân – gia đình trong địa hạt văn chương. Tiêu biểu có thể kể đến
Phân tâm học và Phê bình sinh thái. Phân tâm học là lí thuyết có nguồn gốc từ y học, do
S.Freud, một bác sĩ người Áo gốc Do Thái sáng lập. Học thuyết này không chỉ được áp dụng
trong lĩnh vực y học mà còn được vận dụng trong nhiều lĩnh vực khác của đời sống xã hội trong
đó có lĩnh vực văn học, nghệ thuật. Với sự đóng góp của những trụ cột sau Freud như G.Jung,
45
Trần Thị Hồng Nhung
R.Assagioli,... đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề quan trọng về thế giới phức tạp của tâm
hồn con người, lí giải những vấn đề căn cốt của đời sống hôn nhân, gia đình như tình yêu và
tính dục. Theo đó, chỉ có tình yêu với quyền năng tuyệt đối của nó là cái hạnh phúc lớn lao nhất
mà con người có thể đạt đến; chỉ nhờ tình yêu con người mới biết thật ra mình còn hơn là mình,
mình còn là một với toàn thể, chính vì vậy là khát vọng vô tận mà con người luôn hướng tới
trong cuộc truy tìm bản thể bất tận trong thế giới. Và tình yêu chính là nền tảng của hôn nhân,
gia đình bền vững, là sự khẳng định giá trị tuyệt đối của con người. Tất nhiên, sự bao quát tư
tưởng của phân tâm học là rất rộng lớn và phức tạp, nhưng những vấn đề cốt lõi với việc mở ra
thế giới tinh thần đầy bí ẩn, những trạng huống thăng hoa của tính dục, thế giới biểu tượng
mang tính cổ mẫu... là cơ sở quan trọng khi bàn đến vấn đề tình yêu, hôn nhân, gia đình. Bên
cạnh phân tâm học, phê bình sinh thái cũng là một lí thuyết cũng đặt sự quan tâm đến vấn đề
tình yêu – hôn nhân – gia đình. Theo quan điểm của các nhà phê bình sinh thái, con người
không thể tách rời sinh thái tự nhiên và sinh thái nhân văn (tinh thần) đồng thời khẳng định vai
trò nền tảng của thiên tính nữ trong việc bảo đảm cân bằng sinh thái. Đó là lí do các nhà phê
bình sinh thái luôn đặc biệt quan tâm đến các trạng huống của nữ giới trong câu chuyện tình yêu
– hôn nhân – gia đình.
Ở trong nước, có một số bài viết về nữ quyền luận như: Thiên tính nữ và góc nhìn giới tính
trong văn chương Việt Nam đương đại của Nguyễn Thị Năm Hoàng, in trong Tạp chí Khoa học
và Công nghệ Việt Nam [3; 50-55]; Văn xuôi các nhà văn nữ thế hệ sau 1975 nhìn từ diễn ngôn
giới của Thái Phan Vàng Anh, Tham luận Hội thảo khoa học quốc gia Thế hệ nhà văn sau 1975
do Trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức (4/2016) [4]; Tinh thần nữ quyền trong truyện ngắn
của Trần Thùy Mai của Lê Thị Thanh Xuân in trong Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Trường
Đại học Khoa học, Đại học Huế [5].
Trong bối cảnh lịch sử, văn hóa mới, truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại có những đột phá
trong khám phá và biểu hiện vấn đề bình đẳng giới. Câu chuyện bình đẳng giới được truyền tải
thông qua thế giới sáng tạo nghệ thuật độc đáo, ở các phương diện và cấp độ phức tạp. Bài viết
tập trung làm rõ những biểu hiện của vấn đề bình đẳng giới trong truyện ngắn các nhà văn nữ
Việt Nam đương đại như là một trong những vấn đề xã hội – thẩm mĩ độc đáo.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Nhìn chung về vấn đề bình đẳng giới trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt
Nam đương đại viết về tình yêu, hôn nhân, gia đình
Trong bối cảnh tư tưởng Nho giáo thống trị suốt thời kì phong kiến, ở Việt Nam, vai trò
của người đàn ông được các thiết chế xã hội ủng hộ tuyệt đối, trở thành tâm lí phổ biến, phủ
trùm lên các diễn ngôn văn học. Điều này được thể hiện rõ ràng nhất trong vấn đề tình yêu, hôn
nhân, gia đình. Người phụ nữ hoàn toàn bị cương tỏa, vùi dập và tước đoạt tiếng nói trong vấn
đề hạnh phúc lứa đôi. Những vượt thoát ở trong văn học viết và văn học dân gian thời kì phong
kiến chỉ là những tiếng nói cảm thương lẻ tẻ, ít ỏi và đứt đoạn. Bước sang đầu thế kỉ XX, trong
buổi suy tàn của tư tưởng phong kiến, cùng với khát vọng giải phóng con người khỏi ràng buộc
lễ giáo thủ cựu, người phụ nữ đã được quan tâm, cổ súy cho những khát vọng bình quyền trong
tình yêu, hôn nhân, gia đình. Tuy nhiên, những manh nha buổi đầu ấy đã nhanh chóng chuyển
hướng cùng bước ngoặt diễn ngôn của văn học trong thời kì cả dân tộc tiến hành các cuộc đấu
tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Câu chuyện tình yêu, hôn nhân, gia đình hòa
chung vào câu chuyện cộng đồng, dân tộc của thể tài sử thi trong văn học. Sau năm 1975, đặc
biệt là từ Đổi mới đến nay, trong dòng vận động chuyển đổi về thể tài thế sự, đời tư ở vào bối
cảnh lịch sử văn học đặc biệt như chúng tôi đã phân tích, tiếng nói đấu tranh cho bình đẳng của
giới nữ trong tình yêu, hôn nhân, gia đình đã trở thành vấn đề có ý nghĩa xã hội, thẩm mĩ to lớn.
Các cây bút truyện ngắn nữ đã lĩnh sứ mệnh ấy một cách chủ động, quyết liệt và đầy say mê.
46
Vấn đề bình đẳng giới trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại…
Đi sâu vào vấn đề tình yêu, hôn nhân, gia đình, vấn đề vốn dĩ chứa đựng những tiềm năng
tư tưởng – thẩm mĩ to lớn, các cây bút truyện ngắn nữ đã dứt khoát thể hiện sự tự ý thức sâu sắc,
nhất quán về vấn đề bình đẳng giới, đặc biệt là đòi quyền bình đẳng cho phụ nữ. Nhà văn Y Ban
đã từng nói: “Xã hội nào thì hoàn cảnh đấy. Và thân phận của người phụ nữ thể hiện rõ nhất
hoàn cảnh xã hội mà chị ta đang sống. Trong xã hội phong kiến, trong chiến tranh, thế giới quan
của người phụ nữ chỉ bó gọn trong một gia đình, một cái làng nhỏ, phải đối diện với những lề
thói, hủ tục, sự soi mói của người đời nên rất khó để người phụ nữ thay đổi cuộc sống của mình.
Nhưng trong xã hội hiện đại đã khác đi nhiều. Người phụ nữ độc lập, tự chủ hơn. Họ có xu
hướng sống cho bản thân mình, chiều chuộng cảm xúc của chính mình. Khát vọng hạnh phúc
của người phụ nữ thể hiện ở khát vọng chinh phục người đàn ông. Và chinh phục người khác
giới cũng chính là để chinh phục chính mình” [4]. Quan niệm về giới nữ và vấn đề bình đẳng
giới trong sáng tạo của các cây bút truyện ngắn Việt Nam đương đại có thể có những khác biệt
nhất định, nhưng điểm chung là họ đều chủ động thực hiện điều đó bằng chính thế giới nghệ
thuật của mình. Trên cơ sở ý thức sâu sắc trong quan niệm nghệ thuật, các tác giả truyện ngắn
nữ đã soát xét hàng loạt vấn đề, mạnh mẽ đấu tranh cho quyền bình đẳng của nữ giới trong tình
yêu, trong hôn nhân và gia đình. Trực diện hay gián tiếp, truyện ngắn nữ đương đại đã đi sâu
khám phá, khắc họa mọi cung bậc cảm xúc của những người phụ nữ. Khi yêu, họ sẵn sàng hiến
dâng tất cả cho người mình yêu, tôn thờ tình yêu của mình, đặt trên cả cuộc sống và tính mạng
của mình. Nhưng chính những người phụ nữ ấy cũng mạnh mẽ, quyết liệt để bảo vệ quyền sống,
quyền tự do, quyền được hạnh phúc của mình. Trong truyện ngắn Bức thư gửi mẹ Âu Cơ, Y Ban
đã viết: “Đất nước anh hùng, ngoại xâm, thiên tai liên miên nên mẹ quan tâm đến những anh
hùng thi sĩ. Mẹ đã không chú ý đến những cô gái vốn đã dịu dàng nhu mì không mấy đòi hỏi
mẹ. Nhưng bây giờ thì con đòi hỏi. Mẹ ơi, mẹ hãy quan tâm đến chúng con, đến nỗi đau của cô
gái, những bà mẹ” [6; 30]. Hàng loạt những vấn đề đã hằn sâu trong quan niệm văn hóa, xã hội
mang tính áp chế, ràng buộc đối với người phụ nữ đã được lật giở, cật vấn trong truyện ngắn nữ
đương đại khi viết về tình yêu, hôn nhân, gia đình. Trong thế giới nghệ thuật của Y Ban,
Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo, Trần Thùy Mai, Nguyễn Ngọc Tư, Võ Thị Xuân Hà,...
chúng ta thấy rất rõ tư tưởng nữ quyền, tư tưởng đấu tranh cho hạnh phúc của con người, đặc
biệt là người phụ nữ trong xã hội hiện đại. Ở đó, thế giới phụ nữ và thế giới đàn ông đã được
xem xét trên nhiều bình diện phong phú khác nhau.
2.2. Giới nữ và vấn đề bình đẳng giới trong câu chuyện tình yêu, hôn nhân, gia
đình trong truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại
Truyện ngắn nữ đương đại đã khám phá và biểu hiện thế giới phụ nữ rất phong phú và toàn
diện. Họ có thể là những người con gái mới lớn, vừa bước chân vào ngưỡng của cuộc đời hay
những người đàn bà từng trải; có thể là những người phụ nữ nơi đô hội phồn hoa hay những
người đàn bà chân đất nơi thôn dã; có thể là những tuyệt mĩ giai nhân hay những người đàn bà
khiếm khuyết hình thể; có thể là những quý bà, quý cô thành đạt, đủ đầy vật chất hay những
người đang phải vật lộn mưu sinh dưới đáy của xã hội; có thể là những người phụ nữ trong lịch
sử xa xôi được phủ bụi thời gian hay những công dân toàn cầu của thời đương đại;... Nhưng tất
thảy họ đều có chung những mong ước, khát khao hạnh phúc thường hằng của người phụ nữ, họ
mơ những giấc mơ về gia đình hạnh phúc với người đàn ông của cuộc đời mình và những đứa
con. Họ cũng có thể trải qua những trạng huống nhân sinh phổ quát như những phút giây “ngoài
vợ ngoài chồng”, những ảo tưởng và nhan sắc và tài năng, sự ngộ nhận, si tình đầy ảo vọng,...
Thực ra đó đều là những vấn đề gắn liền với những người phụ nữ xưa nay. Chỉ có điều, là sản
phẩm của hành trình sáng tạo táo bạo đầy tự giác, thế giới nội tâm sâu kín của họ được khám
phá và phô diễn với diện mạo mới đầy mê đắm và hấp dẫn. Ngay tại chính những thể nghiệm
nghệ thuật đặc sắc ấy, khi đi sâu khắc họa những tâm tư bất tận của người phụ nữ trong tình
yêu, hôn nhân, gia đình, truyện ngắn nữ đã tiến những bước mạnh mẽ và gặt hái được những
47
Trần Thị Hồng Nhung
thành quả to lớn trong vấn đề bình đẳng giới, đặc biệt là quyết tâm khai phóng tư tưởng bình
quyền dành cho giới nữ. Nói như thế đồng thời cũng phải khẳng định, các cây bút truyện ngắn
nam đương đại như Ma Văn Kháng, Nguyễn Huy Thiệp, Tạ Duy Anh, Sương Nguyệt Minh,
Phạm Duy Nghĩa,... cũng đã có những đóng góp quan trọng khi khẳng định “thiên tính nữ”
trong những tác phẩm thấm đẫm tinh thần nhân văn. Tuy nhiên, cái nhìn ít nhiều mang tính
ngoại quan đã để lại khoảng trống ở những khía cạnh thầm kín, thậm chí khuất lấp của thân
phận đàn bà trong cuộc sống đương đại. Và các cây bút truyện ngắn nữ đã khỏa lấp khoảng
trống mà những người đồng nghiệp nam để lại, tự tin cất lên tiếng nói từ sâu thẳm tâm hồn và
trái tim của giới mình. Hai tiếng “đàn bà” vừa đẹp đẽ, dịu dàng, mê đắm, vừa đớn đau, tủi cực
đã trở thành mối quan hoài thường trực trong truyện ngắn nữ đương đại, khởi đi từ tên truyện
cho đến mọi phương diện của sáng tạo.
Trong truyện ngắn của các cây bút nữ Việt Nam đương đại, người đọc thường xuyên nhận
thấy các tác giả trực diện đối thoại về vấn đề trinh tiết của người phụ nữ như là sự phản kháng
đối với những giáo điều, những lề thói cổ hủ, trói buộc thân phận tòng thuộc của người phụ nữ.
Tư tưởng Nho giáo đã ăn sâu vào tiềm thức văn hóa cộng đồng, sử dụng trinh tiết như là áp đặt,
ràng buộc phẩm hạnh của người phụ nữ. Trong truyện ngắn Bạn gái của Võ Thị Xuân Hà,
người chồng đã tuyên bố về cái trinh tiết mà người vợ đã mất để khẳng định sự áp chế tuyệt đối
của tư tưởng nam quyền: “Tôi mất tiền cưới cái thân ô uế của cô về vì cô đẹp quá, tôi trưng cho
thiên hạ ghen tị. Bù lại, tôi có quyền ăn nằm với bất cứ đứa con gái còn trinh trắng nào mà tôi
thích. Mẹ kiếp – hẳn chửi – có phá nát hàng nghìn cái cũng không bù lại được một cái đã mất.
Nhưng mà thôi. Có điều, cô phải đẻ cho tôi một đứa con. Đứa con của tôi với cô. Hiểu chưa?”
[7; 68]. Đây cũng là sự phản ánh có tính chất tiêu biểu về những áp lực đầy cay đắng của những
người phụ nữ trong xã hội đương đại, khi quan niệm cổ hủ vẫn tồn tại trong xã hội như những
chiếc vòng kim cô chưa thể tháo gỡ. Các cây bút truyện ngắn nữ đương đại đặc biệt chú ý phản
ánh vấn đề này, thể hiện quan niệm dứt khoát đối với sự áp chế của tư tưởng nam quyền lên
thân phận của họ. Trong truyện ngắn Người đàn bà kể chuyện, Lí Lan đã nêu bật hành trình
nhận thức, từ cam chịu đến phản kháng mãnh liệt của Tho để được sống với danh dự và phẩm
giá đích thực của mình. Năm 11 tuổi, Tho bị ông Đạo hiếp dâm. Toàn bộ câu chuyện khủng
khiếp ấy với người cha của Tho chỉ là vấn đề trinh tiết của cô con gái: “Nỗi đau đớn sợ hãi
không nguôi đi, nhưng Tho đờ đẫn như không còn cảm xúc hay ký ức nữa. Tho không biết nói
gì, không thể nói gì được. Cha Tho đem Tho vô bệnh viện khám. Tho cũng không rõ bằng cách
nào, nhưng ông kiếm được một cái giấy chứng nhận Tho bị té, rách màng trinh. Ông bảo mẹ
Tho cất cái giấy đó cho Tho. Nó sẽ là bùa bảo hộ hạnh phúc của Tho sau này” [8; 5]. Nhưng rồi
lá bùa ấy không linh, không giúp cô thoát ra khỏi những bi kịch đeo bám suốt cuộc đời. Tình
yêu đầu đời chưa bén đã qua chỉ bởi vì thầy giáo, người yêu của Tho không thể chấp nhận lời
đồn về việc Tho đã mất trinh, để rồi cô cứ dần dần trở thành gỗ đá trước cuộc đời: “Tho lại càng
không màng chuyện yêu đương. Một lần bị cưỡng hiếp, một lần bị ruồng rẫy, đủ để Tho ớn đần
ông suốt đời. Hôm nọ, Tho thức giấc giữa khuya, tiếng thở hỗn hễn như dội ra từ ký ức làm Tho
cứng đờ trên giường, rồi như một kể bị dìm dưới đáy nước ngoi lên theo bản năng sinh tồn, Tho
vùng vẫy, nhào ra khỏi giường, chạy xuống cầu thang, mở đèn lên... Tho tắt đèn, chạy trở lên
lầu, ói òng ọc vô bồn cầu. Khi điều hòa lại nhịp thở, Tho lên giường nằm, cổ họng vẫn nghèn
nghẹn, nước mắt cứ trào ra. Chuyện hai mươi mấy năm xưa, Tho tưởng không còn nhớ gì nữa,
nhưng hóa ra cái tiếng thở hỗn hễn dồn dập ấy vẫn còn ám Tho khiếp sợ và uất ức đến đờ đẩn
như ngày còn thơ”. Khi chính thức giải thoát chính mình khỏi quan niệm ấu trĩ về cái trinh tiết
đầy ảo tưởng cay đắng ấy, Tho đã đứng lên đòi công lí, đòi phẩm giá đích thực của mình: “Tho
mở cửa bước ra đường, đi tới phòng tiếp bạn đọc của các báo, hội phụ nữ, ủy ban bảo vệ trẻ em,
phòng cố vấn pháp luật, phòng tiếp dân, phòng luật sư, bất cứ nơi nào Tho mở được cánh cửa,
để kể chuyện như một nhân chứng và nạn nhân rằng gã đàn ông tên Đạo đó đã cưỡng hiếp một
bé gái mười một tuổi... Bây giờ Tho không trong mong chắt mót hạnh phúc với một người đàn
48
Vấn đề bình đẳng giới trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại…
ông nữa. Tho chỉ đòi hỏi công lí cho người đàn bà” [8; 10]. Hành trình đi đến thái độ dứt khoát,
vượt qua định kiến để đòi công lí cho mình, cho giới mình là hành trình dài đầy trắc trở, dằng
dặc khổ đau nhưng là hành trình tất yếu Tho phải đi đã trở thành tuyên ngôn nghệ thuật, sự đòi
hỏi quyết liệt cho sự bình đẳng của nữa giới. Cái nhìn sâu sắc về vấn đề trinh tiết của người phụ
nữ như thế có thể thấy ở truyện ngắn của hầu hết các tác giả nữ đương đại như Y Ban, Võ Thị
Xuân Hà, Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo, Trần Thùy Mai,... Sự cảm thông sâu sắc với nỗi
đau của người phụ nữ khi đánh mất trinh tiết, đồng thời cất tiếng nói đả phá các trật tự nam
quyền thông qua vấn đề này là một nhận thức mới rất đáng chú ý của truyện ngắn nữ Việt Nam
đương đại.
Bên cạnh thể nghiệm sáng tạo về vấn đề trinh tiết, khi viết về vấn đề tình yêu, hôn nhân,
gia đình, truyện ngắn nữ đương đại đặc biệt nhạy cảm và nhiệt thành cất lên tiếng nói đòi hỏi sự
sẻ chia, cùng vun đắp hạnh phúc với người phụ nữ, đồng thời lên án sự áp đặt của tư tưởng nam
quyền. Beauvoir đã khẳng định: “Số phận được xã hội dành cho phụ nữ theo truyền thống là
hôn nhân. Cho đến cả ngày nay nữa, phần lớn phụ nữ đều có chồng, đã từng có chồng, chuẩn bị
lấy chồng hay đau khổ vì không có chồng. Người ta xác định một cô gái là độc thân hay không
là sự so sánh với hôn nhân, dù nàng thất vọng, có thái độ phản đối hay thậm chí thờ ơ với thể
chế ấy” [9; 10]. Khảo sát truyện ngắn của các cây bút nữ đương đại, chúng tôi nhận thấy, ở các
cấp độ khác nhau, người phụ nữ vẫn cơ bản hướng tới một cuộc sống vẹn toàn với sự trông cậy
vào người đàn ông của cuộc đời mình. Đó có thể là sự mong ngóng lời yêu dịu ngọt, lời cầu hôn
lãng mạn hay sự chờ đợi được dâng hiến trọn vẹn cho người mình yêu. Bên cạnh đó, nét tâm lí
phổ quát vẫn là sự an lạc, hạnh phúc khi được làm thiên chức người vợ, người mẹ trong gia
đình. Sẵn sàng chấp nhận và vui với niềm vui được làm người nội trợ thông thái, chăm lo cho
người chồng và những đứa con vẫn là những suy nghĩ của những người phụ nữ trong nhiều
truyện ngắn của Bích Ngân, Y Ban, Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Ngọc Tư, Trần Thùy Mai,
Phan Thị Vàng Anh,... Nhận diện vai trò thụ động của người phụ nữ trong hôn nhân vẫn là phổ
biến quát trong truyện ngắn nữ đương đại, tuy nhiên, chính trong tình yêu, trong cuộc sống hôn
nhân, gia đình với những o ép từ truyền thống định đặt bao đời ấy, các tác giả nữ đã khắc họa
đậm nét khao khát vượt thoát khỏi những ràng buộc đang từng giờ, từng phút tước đoạt quyền
sống, quyền hạnh phúc của họ. Đó là sự đáp trả thẳng thừng của Diễm trước những hà khắc của
mẹ chồng trong Đàn sẻ ri bay ngang rừng của Võ Thị Xuân Hà; sẵn sàng quay lưng đi tìm hạnh
phúc, quyết không chung sống với những lựa chọn sai lầm như Quyên trong Rượu cúc của
Nguyễn Thị Thu Huệ; sẵn sàng vượt qua mọi rào cản để đến với người mình yêu như Trúc trong
Chị Hai ơi! của Trần Thùy Mai; sẵn sàng dấn thân truy tìm những phút giây hoan lạc dục tính
để khỏa lấp nỗi cô đơn như trong Một nửa cuộc đời của Nguyễn Thị Thu Huệ,... Những cuộc
vượt thoát đầy trăn trở và bi kịch để được giải phóng mình, để được tự do đã vút lên như bản
hòa ca đầy hứng khởi sau tận cùng bi thương của thân kiếp đàn bà. Quyên trong Cánh cửa thứ
chín của Trần Thùy Mai phải vật vã với căn bệnh thống kinh nhưng nỗi đau khắc khoải thực sự
của cô lại là cuộc sống chẳng có tình yêu: “Tôi sẽ nói rằng tôi không thể tiếp tục sống trong bốn
bức tường lạnh lẽo. Tôi sẽ nói muốn cùng anh đi vớt mặt trời trên biển tây. Tôi sẽ chịu bỏng,
chịu cháy, để được đau đớn, được yêu thương. Tôi muốn chịu đựng mọi thứ trên đời, ngoại trừ
sự tẻ lạnh” [10; 262]. Đó thực sự là một tuyên ngôn cho quyết tâm tháo dỡ những rào cản của
hạnh phúc cá nhân, để được tự quyết định số phận của mình, để lại phía sau những trói buộc
trong hình hài sắc phong công, dung, ngôn, hạnh. Những người đàn bà trong Kiêm ái của Phạm
Thị Hoài, Vu quy của Đỗ Hoàng Diệu, Tân cảng của Nguyễn Thị Thu Huệ, Giấc mơ của Võ Thị
Xuân Hà, Hồng ngủ của Phan Thị Vàng Anh, Lễ cưới bạc của Trần Thùy Mai,... đã chấp nhận
đối mặt, mặc dù biết rằng hành trình phía trước để đến với tự do và hạnh phúc thực sự chẳng hề
bằng phẳng. Dẫu vậy, những suy nghĩ và hành động quyết đoán như của Dung trong Lễ cưới
bạc của Trần Thùy Mai là những tiếng lòng đầy dũng khí của các nhà văn nữ về vấn đề bình
đẳng giới: “Kiều Dung đưa bàn tay đẹp lên, nàng tháo chiếc nhẫn cưới và lạnh lùng ném xuống
49
Trần Thị Hồng Nhung
biển. Rồi nàng đưa hai tay luồn vào mái tóc sau gáy tháo luôn sợi dây chuyền mang hình khóa
nhạc, ném luôn; những vật bé nhỏ ấy rơi vào khoảng không như những hạt bụi bay đi, không
dấu tích. Đấy là những cái xiềng, một cái giam giữ thân xác nàng, một cái giam giữ linh hồn
nàng. Ngày hôm nay những vật ấy đã mất hết phép thiêng; nàng trút bỏ nó, lấy lại tự do và cuộc
sống” [10; 50]. Hành động dứt khoát rời bỏ hai người đàn ông và cuộc sống bế tắc để vươn
mình khỏi vòng luẩn quẩn của những áp đặt quan niệm của Dung ẩn chứa cái nhìn đầy nhân văn
của các cây bút truyện ngắn nữ đương đại. Ở một phương diện nào đó, có thể xem truyện ngắn
Tân cảng của Nguyễn Thị Thu Huệ là biểu trưng cho hành trình vượt thoát thấm đẫm tinh thần
cổ súy cho bình đẳng giới, cho khát vọng hạnh phúc của những người phụ nữ trong cuộc sống
hiện đại. Không giống như cái Tý trong truyện ngắn Áo hoa của Y Ban khi những rung động
đầu đời trỗi dậy ở một khoảnh khắc rồi chìm đi trong hiện tại, người đàn bà trong Tân cảng sẵn
sàng từ bỏ mọi thứ đang có mà đáng ra nó là ước mơ của bao người, bỏ lại cả những năm tháng
đã cùng nhau vượt qua gian khó để đến với bến cảng mới của cuộc đời mà chị tin nơi đó chị có
hạnh phúc, chị được tự do. Có thể nói, cất tiếng nói phá giải sự áp chế nam quyền trong tình
yêu, trong hôn nhân và cuộc sống gia đình trong truyện ngắn nữ đương đại thực sự đã mang đến
tinh thần nữ quyền sâu sắc.
2.3. Giới nam và vấn đề bình đẳng giới trong câu chuyện tình yêu, hôn nhân, gia
đình trong truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại
Khảo sát truyện ngắn nữ đương đại, chúng tôi nhận thấy nhân vật chính trong câu chuyện
tình yêu, hôn nhân, gia đình phần lớn là phụ nữ. Nhân vật những người đàn ông chủ yếu được
xây dựng song hành trong tương quan với nhân vật nữ chính, thậm chí chỉ là nền tảng để các tác
giả khắc họa hình tượng những người phụ nữ. Vấn đề bình đẳng giới trong câu chuyện tình yêu,
hôn nhân, gia đình của truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại, giới nam được khắc họa chủ yếu từ
cái nhìn nữ tính, là sự xét đoán mang đậm ý thức phái tính. Trong hành trình đi tìm hạnh phúc
hết sức đa dạng và đầy nhọc nhằn của những người phụ nữ, những người đàn ông đã hiện diện
như một đối tượng không thể thiếu, giúp họ bộc lộ những khát vọng và cả những bi kịch trong
tình yêu, trong cuộc sống hôn nhân, gia đình thời đương đại. Dù ẩn hiện với vị thế khác nhau,
trong diện mạo đa dạng, phong phú, song điểm chung dễ nhận thấy là nỗ lực giải đại tự sự nam
quyền của các cây bút truyện ngắn nữ. Những hình tượng nam giới như là những “đấng bậc”,
những đại trượng phu đã từng thịnh hành trong văn học truyền thống đã vắng bóng. Đây là hệ
quả song trùng của quá trình vận động của cả nền văn học theo xu hướng thế sự, đời tư, vừa là
nỗ lực của các cây bút truyện ngắn nữ trong việc thể nghiệm ý thức nữ quyền. Gương mặt
những người đàn ông trong truyện ngắn nữ đương đại ở cả hai phương diện hoặc đề cao, hoặc
phê phán nhằm khẳng định, chỉ khi những người đàn ông thực sự yêu thương và thấu hiểu,
những người phụ nữ mới có thể tìm thấy hạnh phúc đích thực của mình.
Dù không chiếm ưu thế nhưng trong truyện ngắn nữ đương đại viết về tình yêu, hôn nhân,
gia đình đã xây dựng hình tượng những người đàn ông có nhân cách, có tình yêu thương với
một nửa của mình. Đó là Măng trong Biển đời người của Trần Thùy Mai, người vừa là ân nhân,
vừa là suối nguồn yêu thương của Bim, hết lòng bảo vệ tình yêu và nhờ tình yêu mà thêm nghị
lực, trở nên mạnh mẽ. Đó là Tính trong Bầy thú bông của Quỳnh hay Phan trong Không phải là
tình yêu của Trần Thùy Mai khi luôn giữ cái nhìn tôn trọng đối với phụ nữ. Đó là người đàn ông
trong Bức thư gửi mẹ Âu Cơ của Y Ban, dù không đủ sức mạnh đương đầu sóng gió để bảo vệ
tình yêu của mình nhưng rõ ràng, anh ta là người có tình yêu chân thành. Đó là Sánh trong Bảy
ngày trong đời rời xa Lụa vì nỗi đau thân thể do di chứng chiến tranh nhưng vẫn luôn nặng lòng
với người mình yêu. Đó là Hải trong Một nửa cuộc đời của Nguyễn Thị Thu Huệ, dù gặp phải
những cám dỗ xác thân nhưng bằng lí trí, bằng tình yêu và trách nhiệm với gia đình đã giúp anh
vượt qua, để mang đến hạnh phúc thực sự cho những người thân yêu của mình. Đó là người
chồng trong Cái Tý của Y Ban, dù chỉ là thoáng qua nhưng với nghĩa tình với người chồng tốt
50
Vấn đề bình đẳng giới trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại…
đã giữ lại hạnh phúc cho cái Tý trước những xao động với người đàn ông thuở đầu đời. Viết về
những người đàn ông có nhân cách, có trách nhiệm và tình yêu thương, các cây bút truyện ngắn
nữ đã dành cho họ sự tôn trọng, thương cảm, mặc dù dưới cái nhìn mang tính cá nhân, những
ranh giới phán xét đơn thuần vốn dĩ rất mong manh. Đó là những người đàn ông trong Suối bạc,
Thương nhớ hoàng lan của Trần Thùy Mai, Tàu ngầm xuyên đại dương, Tân cảng của Nguyễn
Thị Thu Huệ, Cái rùng mình của vũ trụ của Bích Ngân, Người đàn bà và những giấc mơ, Một
phần ba cuộc đời, Sau chớp là bão giông của Y Ban, Cơn mưa cuối mùa của Lê Minh Khuê,
Dòng nhớ của Nguyễn Ngọc Tư... Ở đây, những người đàn ông đáng trách hơn đáng giận, bởi
họ đã nỗ lực vun vén cho hạnh phúc của gia đình, của người mình yêu nhưng cái họ thiếu là sự
tinh tế, là những chia sẻ sâu sắc với một nửa của mình. Có thể xem lời của người chồng trong
Tân cảng của Nguyễn Thị Thu Huệ là tiêu biểu cho kiểu mẫu đàn ông như thế trong truyện ngắn
của các cây bút nữ: “Tôi mới là người có lỗi. Cái lỗi của tôi... là sống với cô mà không hiểu cô
cần gì... Nên cô mới bỏ đi...” [11; 11]. Khắc họa những người đàn ông mang trong mình tình
yêu thương và trách nhiệm, dù có thể còn khiếm khuyết nhưng rõ ràng, các nhà văn nữ đã xác
tín thông điệp, sẽ chẳng có hạnh phúc thực sự cho những người phụ nữ nếu vắng bóng yêu
thương. Đó cũng là biểu hiện sâu xa về vấn đề bình đẳng giới trong truyện ngắn nữ khi viết về
vấn đề tình yêu, hôn nhân, gia đình.
Song hành cùng sự khẳng định khát vọng giải phóng phụ nữ khỏi những chế định nam
quyền, truyện ngắn nữ đã tỏ ra quyết liệt trong việc xét lại thế giới đàn ông đương đại. Đó là lí
do trong thế giới nghệ thuật phong phú của các cây bút truyện ngắn nữ, rất phổ biến hình tượng
những người đàn ông bất toàn, thậm chí méo mó, dị mọ. Họ là những người không tôn trọng
tình yêu, sẵn sàng phản bội lại tình yêu của mình. Đó là những người đàn ông trong Cát đợi,
Cầu thang của Nguyễn Thị Thu Huệ, Thập tự hoa của Trần Thùy Mai, Tự, Hai bảy bước chân
là lên thiên đường của Y Ban,... Dưới áp lực của cuộc sống khi đồng tiền, sự thực dụng, lối sống
vật chất tầm thường lên ngôi, truyện ngắn nữ đã khắc họa hàng loạt những người đàn ông tham
lam, ti tiện, đớn hèn. Họ sẵn sàng lợi dụng cả sự cả tin của những người đàn bà để thỏa mãn dục
vọng thấp hèn. Đó là người đàn ông trong Trăng nơi đáy giếng của Trần Thùy Mai, Một nửa
cuộc đời, Hậu thiên đường, Tình yêu ơi, ở đâu? của Nguyễn Thị Thu Huệ, Làn môi đồng trinh
của Võ Thị Hảo, Cơn mưa cuối mùa, Đồng đôla vĩ đại của Lê Minh Khuê, Nhân tình, Tôi và
anh của Y Ban,... Chính những người đàn ông như thế đã đẩy những người phụ nữ vào bi kịch
của sự cô đơn đầy bất hạnh. Truyện ngắn Hậu thiên đường của Nguyễn Thị Thu Huệ có thể xem
là tiêu biểu có cái nhìn như thế về những người đàn ông “bất toàn” như thế. Người mẹ đã chịu
những tổn thương ghê gớm khi cuộc đời chung đụng với những người đàn ông mà chị không hề
tôn trọng: “Những người đàn ông đi qua cuộc đời tôi như thể bất chợt họ gặp cơn mưa rào, mà
họ thì không mang vải nhựa để che. Tôi là một cái hiên rộng để họ chạy vào đó, yên tâm, tưng
tửng chơ cho qua cơn mưa, rồi về nhà” [12; 48]. Nhưng dẫu sao, người mẹ đã ý thức và chấp
nhận nỗi đau ngày ngày gặm nhấm như thế. Nhưng con chị, đứa con gái mới lớn đã phải gặp
người đàn ông ti tiện, đểu giả đến cùng cực mà vẫn sẵn sàng cung phụng. Đây là những dòng
chữ người mẹ đọc được từ cuốn nhật ký của đứa con gái đang si mê đến mù quáng của chị:
“Sáng nay hai đứa ăn xôi. Bà bán xôi bảo: Hai bố con ngồi đây ăn xôi đi! Anh ấy cáu lắm mắng
bà là mắt chó giấy. Mình cố gắng lắm chỉ ăn được năm trăm. Mình thích ăn bún riêu cua. Anh
ấy thì dứt khoát không ăn. Anh ấy bảo cái giống ấy nó ỏng bụng và chóng đói, ăn xôi chắc dạ
hơn. Mình đưa năm nghìn trả tiền xôi, hai đứa ăn hết 2.500đ. Anh ấy bảo bà bán xôi cứ giữ lấy,
mai ăn tiếp. Mình thì thế nào cũng được. Miễn anh ấy vui vẻ thôi” [12; 58]. Người đàn ông ti
tiện đến thế thì sẽ chẳng có thiên đường cho cô bé mười sáu tuổi, nhưng trước khi cô bé ấy nhận
ra bi kịch thì nỗi đau không cùng đã hiện hữu nơi người mẹ từng trải qua bao đớn đau, tủi nhục
ấy. Và không chỉ méo mó về nhân cách, những người đàn ông gia trưởng trong truyện ngắn nữ
đã được khắc họa thật yếu đuối, bệ rạc, bi hài, thậm chí bệnh hoạn trong tình yêu, hôn nhân, gia
đình. Đó là những người đàn ông đậm chất u mua trong Thày AK, Kẻ sĩ Hà thành của Phạm Thị
51
Trần Thị Hồng Nhung
Hoài, Đôi mắt miền Tây của Võ Thị Hảo, Vu quy, Dòng sông Hủi của Đỗ Hoàng Diệu, Câu
chuyện một gia đình, Chờ nhau ở cuối đường, Mưa đời sau của Trần Thùy Mai,... Một ví dụ
điển hình cho kiểu loại đàn ông như thế là Công trong Dòng sông Hủi của Đỗ Hoàng Diệu. Sự
ghen tuông, nghị kị đến bệnh hoạn của Công khi không chỉ kiểm tra những vết xe máy lạ trong
sân nhà, rình nấp để rình bắt vợ ngoại tình mà đỉnh điểm là kiểm tra đồ lót của vợ để truy tìm
bằng chứng: “Công vừa lột quần lót của vợ tỉ mỉ, nhướng mắt soi mói những sợi chỉ may trên
vải satanh hồng. Mặt Công ngó chăm chăm giữa hai đùi tôi. Từng cọng cỏ cây hoa lá óng ánh
cố xù lên chống đỡ. Nhưng cỏ cây mềm quá, mượt quá, không nhấc nổi thân mình, đành yên
lặng chịu đựng người đàn ông coi nó là vật sở hữu. Khi Công tách chúng ra xem xét từng cọng
tỉ mẫn, tiếng còi xe cấp cứu hụ rền những tán cây” [13; 109-110]. Phê phán, lên án những người
đàn ông gia trưởng, áp đặt hà khắc lên những người phụ nữ như thế là tiếng nói nghệ thuật trực
diện đòi hòi hạnh phúc và sự bình đẳng trong truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại.
3. Kết luận
Mặc dù các tác giả truyện ngắn nữ đương đại ít nhiều đã có những phát ngôn khẳng định
mục đích sáng tạo của họ không phải là vấn đề “nữ quyền” hay “bình đẳng giới”. Tuy nhiên, từ
thực tiễn sáng tạo, có thể thấy rõ, chính những nỗ lực vẽ chân dung của giới mình, truyện ngắn
nữ đương đại đã cất tiếng nói đầy thuyết phục về tinh thần bình đẳng giới. Nếu như trong văn
học thời kì trung đại, tiếng nói thân phận của nữ giới bị dồn đẩy chủ yếu về khu vực văn học
dân gian thì đến đầu thế kỉ XX, trong bối cảnh hiện đại hóa văn học trong thời đại “mưa Âu, gió
Á”, diễn ngôn đòi bình quyền cho nữ giới mới chính thức hiện diện đồng thời với tiếng nói đòi
giải phóng con người khỏi những ràng buộc khuôn khổ của Khổng giáo. Nhưng dòng mạch mới
được khơi thông ấy đã phải ngưng lại trong trường văn học phục vụ kháng chiến và chỉ được
tiếp tục trong văn học từ khi đất nước hòa bình và thống nhất trở lại. Trong bối cảnh ấy, các cây
bút truyện ngắn nữ đã mạnh bạo thể nghiệm tiếng nói đòi bình quyền cho nữ giới ở hàng loạt
vấn đề như vai trò của họ trong câu chuyện tình yêu, trong hôn nhân và hạnh phúc gia đình, về
những thiệt thòi thân phận mà họ phải gánh chịu,… Cái nhìn của người trong cuộc đầy sẻ chia,
truyện ngắn nữ đương đại thực sự là sự nâng đỡ những khát khao hạnh phúc chính đáng của
người phụ nữ hiện đại. Đồng thời, với tư tưởng giải tự sự nam quyền, truyện ngắn nữ đã khắc
họa chân dung bất toàn về thế giới đàn ông. Đây là vấn đề có ý nghĩa xã hội, thẩm mĩ quan
trọng trong truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Trần Huyền Sâm, 2016. Nữ quyền luận ở Pháp và tiểu thuyết nữ Việt Nam đương đại. Nxb
Phụ nữ, Hà Nội.
[2] Nguyễn Tấn Hùng, 2016. Tư tưởng của Simone de Beauvoir về vấn đề nữ quyền trong Giới
tính thứ hai, in trong “Văn học và giới nữ (Một số vấn đề lí luận và lịch sử). Nxb Thế giới,
Hà Nội.
[3] Nguyễn Thị Năm Hoàng, 2019. “Thiên tính nữ và góc nhìn giới tính trong văn chương
Việt Nam đương đại ”. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, 61(4).
[4] Thái Phan Vàng Anh, 2016. “Văn xuôi các nhà văn nữ thế hệ sau 1975 nhìn từ diễn ngôn
giới”, Tham luận Hội thảo khoa học quốc gia Thế hệ nhà văn sau 1975 do Trường Đại học
Văn hóa Hà Nội tổ chức.
[5] Lê Thị Thanh Xuân, 2018. “Tinh thần nữ quyền trong truyện ngắn của Trần Thùy Mai”.
Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế.
[6] Y Ban, 2020. Truyện ngắn Y Ban. Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội.
52
Vấn đề bình đẳng giới trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại…
[7] Võ Thị Xuân Hà, 2002. Truyện ngắn Võ Thị Xuân Hà. Nxb Phụ nữ, Hà Nội.
[8] Lí Lan, 2009. Người đàn bà kể chuyện. Nxb Văn nghệ, Tp. Hồ Chí Minh.
[9] Simone de Beauvoir, 1996. Giới nữ (tập 2), Nguyễn Trọng Định, Đoàn Ngọc Thanh dịch.
Nxb Phụ nữ, Hà Nội.
[10] Trần Thùy Mai, 2004. Đêm tái sinh. Nxb Thuận Hóa, Huế.
[11] Nguyễn Thị Thu Huệ, 2006. 37 truyện ngắn. Nxb Văn học, Hà Nội.
[12] Nguyễn Thị Thu Huệ, 2018. Của để dành. Nxb Trẻ, Tp. Hồ Chí Minh.
[13] Đỗ Hoàng Diệu, 2005. Bóng đè. Nxb Đà Nẵng, Đà Nẵng.
ABSTRACT
The issue of gender equality in Vietnam short stories with female authors
in nowadays that writes about love, marriage, family
Tran Thi Hong Nhung
Faculty of Primary Educaton, Sai Gon University
With the initiative in creative sense and concept of art consistently that writes about love,
marriage, family, Vietnamese short stories for female in nowadays, they forcefully confirmed
the point of view is equal between men and women. Through the world of art to be created, the
powerfull aspects of this have been opened up. The article focuses on clarifying the
manifestations of gender equality issues in vietnam short stories with authors are female in
nowadays that is one of the social problems - unique aesthetics.
Keywords: female, gender equality, contemporary Vietnamese literature, female short
stories, love, marriage, family.
53
10 trang
18380
Free
Bạn đang xem tài liệu "Vấn đề bình đẳng giới trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam đương đại viết về tình yêu, hôn nhân, gia đình", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- van_de_binh_dang_gioi_trong_truyen_ngan_cac_nha_van_nu_viet.pdf
