Nhồi máu não sau mổ hàn xương liên thân đốt cột sống cổ lối trước: Nhân 1 trường hợp lâm sàng
VNU Journal of Science: Medical and Pharmaceutical Sciences, Vol. 37, No. 3 (2021) 84-88
Original Article
Postoperative Stroke after Anterior Cervical Discectomy and
Fusion: A Clinical Case Report
Vu Van Cuong, Dinh The Hung*
Viet Duc University Hospital, 40 Trang Thi, Hoan Kiem, Hanoi, Vietnam
Received 20 April 2021
Revised 15 July 2021; Accepted 15 July 2021
Abstract: Anterior cervical discectomy and fusion (ACDF) spine surgery has been performed
extensively for the treatment of degenerative spine diseases with relatively low rates of
complications. The reported incidence of postoperative cerebrovascular events associated with
ACDF is only 0.13%, representing 1.51% of all complications. However, this complication is often
highly disastrous and can lead to paralysis, and even death. In this study, a 42year-old male
underwent anterior cervical discectomy and fusion (ACDF) at C34 and C45 levels through a right-
sided approach. Three hours after the surgery, the patient suddenly developed left hemiplegia and
facial palsy.. The patient was treated with aspirin and cerebromysin and fully recovered from motor
and sensory deficits after 1 month.
Keywords: Anterior cervical discectomy and fusion, postoperative stroke.*
________
* Corresponding author.
E-mail address: [email protected]
84
V. V. Cuong, D. T. Hung et al. / VNU Journal of Science: Medical and Pharmaceutical Sciences, Vol. 37, No. 3 (2021) 84-88
85
Nhồi máu não sau mổ hàn xương liên thân
đốt cột sống cổ lối trước: nhân 1 trường hợp lâm sàng
Vũ Văn Cường, Đinh Thế Hưng*
Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức, 40 Tràng Thi, Hoàn Kiếm, Hà Nội
Nhận ngày 20 tháng 4 năm 2021
Chỉnh sửa ngày 15 tháng 7 năm 2021; Chấp nhận đăng ngày 15 tháng 7 năm 2021
Tóm tắt: Biến chứng nhồi máu não sau phẫu thuật hàn xương liên thân đốt cột sống cổ lối trước là
hiếm gặp chỉ chiếm 0,13% và chiếm 1,51% trong tổng số các biến chứng. Tuy nhiên đây lại là biến
chứng nặng nề, có thể ảnh hưởng đến cả tính mạng. Chúng tôi báo cáo 1 trường hợp bệnh nhân nam,
42 tuổi, được phẫu thuật hàn xương liên thân đốt 2 tầng cột sống cổ lối trước. Sau 3h bệnh nhân xuất
hiện yếu ½ người trái và liệt VII trung ương. MRI có hình ảnh ổ nhồi máu bao trong phải. Bệnh
nhân được điều trị aspirin và cerebromysin. Sau 2 ngày bệnh nhân bắt đầu có hồi phục về vận động
và sau 1 tháng bệnh nhân có thể đi lại tốt.
Từ khóa: Hàn xương liên thân đốt lối trước, nhồi máu não, đột quỵ.
1. Mở đầu*
Phẫu thuật cột sống cổ lối trước được áp
dụng lần đầu tiên trên lâm sàng từ năm 1955 bởi
Robinson và Smith. Đến nay đây vẫn được coi là
phương pháp an toàn, hiệu quả trong điều trị
thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. Biến chứng liên
quan đến mạch máu não là rất hiếm gặp. Theo
báo cáo của Romano và cộng sự tỷ lệ tai biến
mạch máu não sau phẫu thuật liên quan đến hàn
xương cột sống cổ lối trước chỉ là 0,13% và
chiếm 1,51% tổng số các biến chứng [1]. Tuy
nhiên đây lại là biến chứng nặng nề, có thể ảnh
hưởng đến cả tính mạng. Vì vậy việc tiên lượng
và tầm soát các yếu tố nguy cơ liên quan đến biến
chứng mạch não rất quan trong. Chúng tôi báo
cáo 1 trường hợp nhồi máu não sau phẫu thuật
hàn xương liên thân đốt cột sống cổ lối trước.
Hình 1. Cộng hưởng từ trước mổ.
________
* Tác giả liên hệ.
Địa chỉ email: [email protected]
V. V. Cuong, D. T. Hung et al. / VNU Journal of Science: Medical and Pharmaceutical Sciences, Vol. 37, No. 3 (2021) 84-88
86
2. Ca lâm sàng
BN nam 42 tuổi, tiền sử hút thuốc lá nhiều
năm. Bệnh nhân vào viện vì tê bì tứ chi. Khám
trước mổ: Bệnh nhân có hội chứng chèn ép tủy
rõ: tê bì tứ chi, dáng đi mất vững, tăng phản xạ
gân xương tứ chi, Hoffman (+/+). MRI: hình ảnh
thoát vị đĩa đệm C34C45 chèn ép tủy, phù tủy
ngang mức (Hình 1).
Bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật cố định
cột sống, hàn xương liên thân đốt lối trước
(ACDF) 2 tầng C34C45. Cuộc mổ kéo dài trong
2h, lượng máu mất 150ml, huyết áp trong mổ
duy trì ổn định. Ngay sau mổ kiểm tra tại phòng
hồi tỉnh bệnh nhân vận động tứ chi bình thường
và chuyển về khoa theo dõi. 3 tiếng sau mổ bệnh
nhân xuất hiện liệt VII trung ương, liệt ½ người
trái 0/5, còn cảm giác. ½ người phải vận động
bình thường. MRI cột sống cổ sau mổ: Không
thấy hình ảnh phù tủy tăng lên, không thấy máu
tụ. MRI sọ não: Hình ảnh ổ nhồi máu kích thước
5mm vị trí bao trong bán cầu phải (Hình 2). Siêu
âm động mạch cảnh 2 bên sau mổ: Mảng xơ vữa
động mạch cảnh 2 bên.
Hình 3. Bệnh nhân hồi phục sau 1 tháng.
3. Bàn luận
Phẫu thuật hàn xương cột sống cổ lối trước
đang dần trở thành phẫu thuật thường quy cho
thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. Tới nay đây được
coi là phương pháp phẫu thuật tương đối an toàn
và hiệu quả. Biến chứng hay gặp phải trong phẫu
thuật cột sống cổ lối trước như chảy máu, khó
nuốt, tổn thương đường thở hay thực quản. Nhồi
máu não sau phẫu thuật là biến chứng hiếm gặp
chỉ chiếm 0,13% số bệnh nhân và chiếm 1,51%
tổng số các biến chứng [1]. Tuy nhiên biến
chứng nhồi mãu não lại gây hậu quả tổn thương
thần kinh rất lớn, thậm chí có thể tử vong.
Theo báo cáo tổng hợp trên PubMed và
Medline từ năm 2013 đến 2018 báo cáo 7 trường
hợp lâm sàng đột quỵ sau phẫu thuật cột sống cổ
lối trước [2-6] (Bảng 1).
Các báo cáo trên đều chỉ ra rằng sự co kéo
kéo dài của động mạch cảnh chung đặc biệt khi
bị xơ vữa là nguyên nhân chính gây nên tình
trạng nhồi máu não sau phẫu thuật.[2-5]. Không
những thế, Radhakrishnan cũng như Yue-Qi
năm 2018 [5, 6] đã chỉ ra rằng chính tình trạng
hạ huyết áp trong phẫu thuật sẽ làm giảm tưới
máu não tăng nguy cơ bong mảng xơ vữa và tăng
nguy cơ đột quỵ. Tuy nhiên bệnh nhân của chúng
tôi không có tăng huyết áp và huyết áp duy trì ổn
Hình 2. Cộng hưởng từ sọ não: nhồi máu não bán
cầu phải sau mổ.
Bệnh nhân được chỉ định dùng Aspirin
81mg, ngày uống 1 viên sáng, cerebromysin
10ml, tiêm tĩnh mạch chậm 2 ống/ngày. Sau 2
ngày sử dụng aspirin, bệnh nhân xuất hiện phục
hồi lại vận động và sau 1 tháng bệnh nhân khám
lại: Cơ lực tay và chân trái 4/5, tay và chân phải
5/5 (Hình 3).
V. V. Cuong, D. T. Hung et al. / VNU Journal of Science: Medical and Pharmaceutical Sciences, Vol. 37, No. 3 (2021) 84-88
87
định trong mổ nhưng bệnh nhân có màng xơ
vữa động mạnh cảnh không được khảo sát trước
mổ mà chỉ phát hiện sau khi đã có triệu chứng
đột quỵ.
Bảng 1. Tổng hợp 7 báo cáo lâm sàng đột quỵ sau phẫu thuật cổ trước trên thế giới
Thời
Hạ
huyết áp Tiền sử
gian sử
dụng bộ
vén
Xơ vữa
động
mạch
Giới,
tuổi
Nghiên cứu
Đường vào
Biến chứng
trong
khác
mổ
(tiếng)
Nhồi máu não
rộng bên trái,
tử vong
ACDF C56,
bên trái
Yeh và CS
Nam, 76
5
Không
Không
Không
C34ACDF,
Nam, 74 C4C5ACCF,
Có, bên
phải
Đái tháo Nhồi máu não
Chozick và CS
3
>2
1
Không
Có
đường
bán cầu phải
bên phải
C456 ACDF,
bên phải
Radhakrishnan
và CS
Có, bên
phải
Cao
Nhồi máu
Nam, 50
huyết áp thùy trán phải
Hẹp
ACDF C567
bên phải
Có, 2
bên
Nhồi máu não
mạch
Yue-Qi Du và CS Nam,55
Không
bán cầu phải
não giữa
Tăng
huyết
ACDF C456
bên phải
Có, 2
bên
Nhồi máu não
áp, đái
Yue-Qi Du và CS
Nữ, 80
1
Có
bán cầu phải
tháo
đường
ACDF C34
Yue-Qi Du và CS Nam,60 ACDF C567
Đái tháo
Có, 2
bên
Nhồi máu não
đường,
1,5
Không
bán cầu phải
đột quỵ
bên phải
Nghiên cứu của Matthew năm 2002, nghiên
cứu ở 15 trường hợp về sự thay đổi lưu lượng
máu động mạch cảnh trong qua trình phẫu thuật
cột sống cổ lối trước thấy rằng: Dòng máu giảm
14% khi bắt đầu đặt bộ vén và có thể tăng lên tới
70% ở cuối cuộc phẫu thuật. Như vậy việc đặt bộ
vén lâu, kéo dài kèm hạ huyết áp trong mổ sẽ làm
giảm đáng kể lưu lượng máu qua động mạch
cảnh tới não [7]. Điều này sẽ càng trầm trọng hơn
trong bệnh nhân có xơ vữa động mạch cảnh như
bệnh nhân của chúng tôi.
Việc xác định các yếu tố nguy cơ đầy đủ
trước mổ và quản lý các yếu tố ấy trong mổ là rất
cần thiết để giảm thiểu biến chứng mạch máu và
nguy cơ tử vong sau phẫu thuật. Theo báo cảo
của Brooks DC và cộng sự năm 2014 các yếu tố
nguy cơ của đột quỵ chu phẫu bao gồm tuổi trên
65, tiền sử đột quỵ hoặc thiếu máu não thoáng
qua, rung nhĩ, xơ vữa động mạch cảnh, giới tính
nam, tăng huyết áp hoặc hạ huyết áp. Bệnh nhân
của chúng tôi trước mổ chưa phát hiện các yếu
tố nguy cơ trên nhưng có tiền sử hút thuốc lá
nhiều năm và có xơ vữa mạch cảnh mà chúng tôi
đã bỏ qua trước mổ. Do đó, để ngăn ngừa nhồi
mãu não sau phẫu thuật, cần xem xét cẩn thận
tiền sử của bệnh nhân, khám và đánh giá kỹ về
bệnh nhân trước mổ. Đối với những bệnh nhân
có các yếu tố nguy cơ, tác giả đề nghị siêu âm
động mạnh cảnh trước phẫu thuật. Kết quả là dữ
liệu tham khảo cho các bác sĩ phẫu thuật quyết
định của bên phẫu thuật. Ngoài Siêu âm Doppler
động mạch cảnh thì chụp mạch não hay nghiên
cứu hình ảnh tưới máu não có thể thực hiện trước
khi phẫu thuật cũng đặt ra khi cần thiết. Đối với
những bệnh nhân có hẹp động mạch cảnh nặng,
rủi ro của đột quỵ trong và sau phẫu thuật cao
cần tham khảo ý kiến bác sĩ phẫu thuật mạch máu
xem có can thiệp phẫu thuật hẹp động mạch
V. V. Cuong, D. T. Hung et al. / VNU Journal of Science: Medical and Pharmaceutical Sciences, Vol. 37, No. 3 (2021) 84-88
88
[2] B. S. Chozick, P. Watson, S. H. Greenblatt, Internal
Carotid Artery Thrombosis After Cervical
Corpectomy, Spine, Vol. 19, 1994, pp. 2230-2232,
[3] Y. C. Yeh, W. Z. Sun, C. P. Lin et al., Prolonged
Retraction on The Normal Common Carotid Artery
Induced Lethal Stroke After Cervical Spine
Surgery, Spine, Vol. 29, No. 3, 2004, pp. 431-434,
[4] J. E. Loret, P. Francois, C. Papagiannaki, Internal
Sarotid Artery Dissection After Anterior Cervical
Disc Replacement: First Case Report And
Literature Review of Vascular Complications of
The Approach, Eur J Orthop Surg Traumatol,
Vol. 23, No. 1, 2013, pp. 107-110,
[5] M. Radhakrishnan, S. Bansal, G. S. Srihari,
Perioperative Stroke Following Anterior Cervical
Discectomy, Br J Neurosurg, Vol. 24, No. 1, 2010,
pp. 592-594,
trước hay sau. Hơn nữa, quản lý huyết áp trong
phẫu thuật, đặc biệt đối với bệnh nhân tăng huyết
áp, có tầm quan trọng lớn trong việc duy trì áp
lực tưới máu não. Cần thảo luận với bác sĩ gây
mê trước khi phẫu thuật về sự cần thiết phải tránh
các tác dụng phụ của thuốc mê như hạ huyết áp,
thiếu oxy, hoặc thiếu máu ở các cơ quan. [8]
Bệnh nhân của chúng tôi được phát hiện triệu
chứng ngay sau phẫu thuật 3h, theo dõi sát và
chụp MRI sọ não: Hình ảnh ổ nhồi máu kích
thước 5mm vị trí bao trong bán cầu phải. Theo
các khuyến cáo trên thế giới [8], việc theo dõi sát
và phát hiện sớm các triệu chứng của đột quỵ là
điều kiện vàng để tăng khả năng hồi phục cho
bệnh nhân. Ngay sau xuất hiện triệu chứng bệnh
nhân cần được chụp CT sọ hoặc MRI sọ nếu có
thể để đánh giá và và phân biệt giữa nhồi máu
não hay xuất huyết não để có phương án điều trị
phù hợp.
Việc sử dụng thuốc tiêu huyết khối theo
nhiều báo cáo là chống chỉ định cho các cuộc
phẫu thuật lớn trong 14 ngày đầu tiên [9]. Tuy
nhiên việc sử dụng Aspirin được đánh giá là có
lợi trong điều trị cấp tính đột quỵ do thiếu máu
cục bộ và việc sử dụng nó trong giai đoạn hậu
phẫu được coi là an toàn. Vì vậy bệnh nhân của
chúng tôi được sử dụng aspirin 81mg/ngày và
sau 2 ngày sử dụng bệnh nhân bắt đầu có sự hồi
phục về vận động [10].
[6] Q. D. Yue, Carotid Artery Related Perioperative
Stroke Following Anterior Cervical Spine Surgery:
A Series of 3 Cases and Literature Review, Journal
of Stroke And Cerebrovascular Diseases, Vol. 28,
No. 2, 2019, pp. 458-463,
[7] E. Matthew, Changes in Carotid Artery Blood
Flow During Anterior Cervical Spine Surgery,
Spine, Vol. 27, No. 2, 2002, pp. 152-155,
[8] D. C. Brooks, J. L. Schindler, Perioperative Stroke:
Risk Assessment, Prevention and Treatment, Curr
Treat Options Cardiovasc, Meds, Vol. 16, No. 1,
013-0282-1.
[9] E. C. Jauch, J. L. Saver, J. Adams, Guidelines for
The Early Management of Patients with Acute
Ischemic Stroke: A Guideline for Healthcare
Professionals from The American Heart
Association, American Stroke Association,
Vol. 44, No. 1, 2013, pp. 870-947,
Như vậy nhồi mãu não sau phẫu thuật cột
sống cổ trước rất ít xảy ra nhưng để lại hậu quả
rất nặng nền thậm chí ảnh hưởng tới tính mạng.
Vì vậy cần khám đánh giá kĩ các yếu tố trước
trong mổ để kiểm soát và theo dõi sát sau mổ để
phát hiện và xử lý sớm.
Tài liệu tham khảo
[1] P. S. Romano, D. R. Campa, J. A. Rainwater,
Elective Cervical Discectomy in California:
Postoperative in Hospital Complications And Their
Risk Factors, Spine, Vol. 22, No. 1, 1997,
[10] J. M. Cuellar, A. Petrizzo, R. Vaswani, Does
Aspirin Administration Increase Perioperative
Morbidity in Patients With Cardiac Stents
Undergoing Spinal Surgery, Spine, Vol. 44, No. 1,
2015, pp. 629-635,
5 trang
21740
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nhồi máu não sau mổ hàn xương liên thân đốt cột sống cổ lối trước: Nhân 1 trường hợp lâm sàng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nhoi_mau_nao_sau_mo_han_xuong_lien_than_dot_cot_song_co_loi.pdf
