Pháp luật về dịch vụ logistics tại Việt Nam: Bất cập và kiến nghị hoàn thiện
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
PHÁP LUẬT VỀ DỊCH VỤ LOGISTICS TẠI VIỆT NAM: BẤT CẬP VÀ
KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
VIETNAM’S LEGAL FRAMEWORK ON LOGISTICS SERVICE: SOME INADEQUACIES
AND SUGGESTIONS
Châu Thị Ngọc Tuyết
Phân hiệu Đại học Đà Nẵng tại Kon Tum
Email: [email protected]
Tóm tắt
Ngành dịch vụ logistics đã xuất hiện tại Việt Nam trong khoảng 30 năm trở lại đây với tốc độ phát triển
vô cùng ấn tượng. Theo dự báo của các chuyên gia kinh tế, đến năm 2025, tỷ trọng đóng góp của ngành dịch vụ
logistics vào GDP sẽ đạt 8%-10%, tốc độ tăng trưởng dịch vụ đạt 15%-20%... Tuy nhiên, trong quá trình phát
triển ngành dịch vụ logistics vẫn còn những rào cản nhất định. Một trong số đó chính là khung pháp lý điều
chỉnh dịch vụ logistics tại Việt Nam. Cùng với sự phát triển của ngành dịch vụ logistics, đòi hỏi pháp luật Việt
Nam phải có những quy định phù hợp đối với ngành dịch vụ này. Vì thế bài viết sẽ tập trung phân tích một số
bất cập trong quy định của pháp luật Việt Nam về dịch vụ logistics, cụ thể là trong Luật Thương mại năm 2005
và đưa ra những kiến nghị để xây dựng một khung pháp lý hoàn chỉnh cho hoạt động logistics nhằm tạo môi
trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của dịch vụ logistics ở Việt Nam.
Từ khóa: Dịch vụ logistics, Pháp luật về dịch vụ logistics, Luật Thương mại.
Abstract
Logistics service industry has been introduced to Vietnam over the past 30 years, with an impressive
growth rate. It is estimated that, by 2025, this industry will contribute 8%-10% to Vietnam’s GDP and its
growth rate will reach 15%-20%. However, Vietnam’s effort to develop its logistics service industry encounters
the number of barriers and challenges, one of which relates to its legal framework to regulate this industry.
Besides, this newly- arrived industry requires Vietnam to amend its laws and regulations to facilitate this
service industry’s development. This paper aims to analyse some inadequacies of Vietnam’s governmental
regulations on the logistics service, particularly those documented the 2005 Commercial Law, and provide
recommendations for establish a comprehensive legal framework for logistics activities, in which a facilitating
legal environment is generated for developing the logistics service industry in Vietnam.
Keywords: Logistics services, Law on logistics services, Commercial Law.
1. Đặt vấn đề
Trong nền kinh tế thị trường hiện nay “Dịch vụ Logistics” không còn là một khái niệm quá xa
lạ đối với nền kinh tế nước ta. Mặc dù dịch vụ logistics ở nước ta được hình thành chưa lâu nhưng nó
đã đem lại nhiều giá trị cho nền kinh tế, mở ra những cơ hội mới cho các doanh nghiệp có thể đầu tư
và khai thác. Tốc độ phát triển vô cùng ấn tượng của ngành logistics tại Việt Nam là điều không thể
phủ nhận. Hiện tại, Việt Nam có hơn 1.500 doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực logistics và
con số này dự đoán sẽ càng tăng chóng mặt trong thời gian sắp tới [1]. Theo báo cáo của Bộ Công
thương, nếu như năm 2016, Việt Nam với chỉ số LPI (Logistics Performance Index) là 2,98, khiêm tốn
xếp hạng 64/160 quốc gia được đánh giá, xếp thứ 5 trong khối ASEAN, thì năm 2018, Việt Nam đã
giành vị trí thứ 39 với điểm số LPI được cải thiện đáng kể: 3,27, xếp thứu 3 trong khối ASEAN (sau
Singapore vị trí thứ 7 và Thái Lan vị trí thứ 32 ở khu vực ASEAN. Cùng với sự phát triển đó, chiến
lược tổng thể phát triển dịch vụ logistics đến năm 2025 [2] của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đã xác
định: “Logistics là một ngành dịch vụ quan trọng trong cơ cấu tổng thể nền kinh tế quốc dân, đóng vai
trò hỗ trợ, kết nối và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của cả nước cũng như từng địa phương, góp
phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.” và “Phát triển dịch vụ logistics thành một ngành
dịch vụ đem lại giá trị giá tăng cao, gắn dịch vụ logistics với phát triển sản xuất hàng hóa, xuất nhập
khẩu và thương mại trong nước, phát triển hạ tầng giao thông vận tải và công nghệ thông tin.”. Đặc
611
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
biệt, trong đó “Hoàn thiện pháp luật về dịch vụ logistics” là nhóm nhiệm vụ được nhấn mạnh nhằm tạo
điều kiện thuận lợi để phát triển dịch vụ logistics ở nước ta. Hiện nay, luật pháp liên quan điều chỉnh
logistics thường không dễ hiểu gây trở ngại. Một số các quy định pháp luật về logistics hiện nay đã
không còn phù hợp, thiếu cập nhật các định chế cần thiết trong lĩnh vực logistics quốc tế… dẫn đến
chưa tạo thị trường dịch vụ logistics minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, tạo điều kiện phát triển bền
vững. Vì thế trong quá trình hội nhập hiện nay thì việc xây dựng một hành lang pháp lý đầy đủ, chặt
chẽ, phù hợp là một điều vô cùng quan trọng. Nó không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh
nghiệp Việt Nam kinh doanh dịch vụ logistics mà còn giúp cho nước ta tận dụng được cơ hội từ việc
hội nhập thị trường này, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế.
2. Tổng quan nghiên cứu, cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
2.1. Tổng quan nghiên cứu
Qua quá trình tìm hiểu tác giả nhận thấy đã có một số công trình nghiên cứu về pháp luật dịch
vụ logistics, tuy không nhiều nhưng cũng đề cập và nghiên cứu dưới nhiều khía cạnh khác nhau, cụ thể
như sau:
- Vũ Thị Nhung, Hoàn thiện pháp luật về dịch vụ logistics ở Việt Nam (2011).
- Lê Thành Trung, Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về pháp luật dịch vụ logistics ở Việt Nam
(2010).
Những công trình trên đã nghiên cứu một cách khái quát về các quy định của pháp luật đối với
dịch vụ logistics nói chung. Những công trình nghiên cứu này áp dụng quy định đã hết hiệu lực và đã
được sửa đổi bổ sung bằng các quy định mới. Như vậy, đến thời điểm hiện tại chưa có công trình khoa
học nào nghiên cứu về vấn đề quy định pháp luật liên về dịch vụ logistics được điều chỉnh trong các
văn bản mới đang có hiệu lực.
2.2. Cơ sở lý thuyết
2.2.1. Khái quát về dịch vụ logistics
Thuật ngữ logistics đã được thế giới sử dụng phổ biến trong suốt thời gian dài, nhưng tại Việt
Nam thì thuật ngữ này còn khá mới mẻ. Trên thế giới hiện nay, logistics được biết đến với những khái
niệm chủ yếu như:
- Tài liệu của Liên hợp quốc (UNESCAP) định nghĩa: Logistics là hoạt động quản lý dòng chu
chuyển và lưu kho nguyên vật liệu, quá trình sản xuất thành phẩm xử lý các thông tin liên quan… từ
nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ cuối cùng theo yêu cầu của khách hàng.
- Hội đồng quản trị logistics Hoa Kỳ - 1988 định nghĩa: Logistics là quá trình lên kế hoạch thực
hiện và kiểm soát hiệu quả, tiết kiệm chi phí giữa dòng lưu chuyển và giữ nguyên vật liệu, hàng tồn
thành phẩm và các thông tin liên quan từ điểm xuất xứ đến điểm tiêu thụ, nhằm mục đích thỏa mãn
những yêu cầu của khách hàng.
- Theo Ngân hàng thế giới (WB): Logistics liên quan đến việc quản lý dây chuyền cung cấp
hoàn chỉnh một sản phẩm đặc thù, bao gồm vận tải nguyên liệu đầu vào và sản phẩm đầu ra, lưu kho,
phân phối, liên kết các phương thức vận tải và các dịch vụ tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại.
Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 (Điều 233): Trong Luật Thương mại 2005, lần đầu tiên
khái niệm về dịch vụ logistics được pháp điển hóa. Luật quy định “Dịch vụ logistics là hoạt động
thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công đoạn bao gồm nhận hàng,
vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng
gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan tới hàng hóa theo thỏa thuận
với khách hàng để hưởng thù lao”.
Qua các định nghĩa trên cho thấy, logistics không phải là một dịch vụ đơn lẻ. Logistics luôn là
một chuỗi các dịch vụ về giao nhận hàng hóa như: làm các thủ tục giấy tờ, tổ chức vận tải bao bì đóng
612
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
gói, ghi nhãn hiệu, lưu kho, lưu bãi, phân phát hàng hóa (nguyên liệu hay thành phẩm) tới các địa chỉ
khác nhau. Chính vì vậy, khi nói tới logistics người ta bao giờ cũng nói tới một chuỗi hệ thống dịch vụ
(logistics system chain). Logistics chính là quá trình tối ưu hóa mọi công việc, hoặc thao tác từ khâu
cung ứng, sản xuất, phân phối và tiêu dùng.
2.2.2. Căn cứ pháp lý
Dịch vụ logistics được điều chỉnh bằng nhiều văn bản pháp luật thuộc từng lĩnh vực cụ thể bao
gồm Luật Thương mại 2005 và các văn bản hướng dẫn, các pháp luật chung liên quan và các pháp luật
chuyên ngành liên quan đến từng hoạt động logistics cụ thể. Tuy nhiên, trong bài nghiên cứu này tác
giả chỉ tập trung nghiên cứu các quy định của pháp luật trong Luật thương mại 2005 từ Điều 233 đến
Điều 240 và Nghị Định số 163/2017/NĐ-CP ngày 30 tháng 12 năm 2017 của Chính phủ quy định về
kinh doanh dịch vụ logistics.
2.3. Phương pháp nghiên cứu
Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, chủ yếu là phương pháp phân tích tổng hợp
để phân tích một cách tổng quan quy định của pháp luật về dịch vụ logistics. Trên cơ sở đó tổng hợp
những quan điểm của tác giả đối với những bất cập của luật thực định và hướng kiến nghị hoàn thiện.
3. Những bất cập của pháp luật điều chỉnh dịch vụ logistics ở Việt Nam
Thứ nhất, khái niệm “Dịch vụ logistics” không phù hợp:
Về khái niệm: Điều 233 Luật Thương mại năm 2005 quy định: “Dịch vụ logistics là hoạt động
thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận
chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói
bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hoá theo thoả thuận với
khách hàng để hưởng thù lao. Dịch vụ logistics được phiên âm theo tiếng Việt là dịch vụ lô-gi-stíc.”
Quy định này chưa thể hiện rõ bản chất của dịch vụ logistics. Điều 233 Luật Thương mại 2005
mới chỉ liệt kê các hoạt động trong logistics mà không sắp xếp thành một chuỗi nhằm phản ánh cả một
quá trình hoạt động liên tục mà chính sự tiếp nối ăn khớp giữa các hoạt động với nhau đã làm nên giá
trị của chuỗi logistics, đã tạo nên lợi nhuận cho các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ này.
Dịch vụ logistics là loại hình phát triển mở rộng so với dịch vụ giao nhận hàng hóa được quy
định ở Luật Thương mại năm 1997. Tuy nhiên, khái niệm dịch vụ này chỉ theo nghĩa đơn thuần mà
chưa thể hiện được xu thế phát triển cũng như tính hệ thống của hoạt động này trong kinh doanh. Về
mặt hệ thống, khái niệm này chỉ mang tính liệt kê các hoạt động bao gồm trong logistics, từ việc nhận
hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, bảo quản, đến việc cung cấp dịch vụ môi giới hải quan, làm thủ tục
xuất nhập khẩu, đóng gói bao bì,… chứ không sắp xếp các công việc này theo trình tự để diễn tả đây là
một chuỗi dịch vụ cung ứng có tính lô-gic và khoa học. Hơn nữa, bản chất của logistics là một chuỗi
các dịch vụ liên hoàn chứ không phải là từng dịch vụ đơn lẻ. Bởi vậy, nếu quy định “Dịch vụ logistics
là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc…”, thì kể
cả những thương nhân chỉ cung cấp một dịch vụ trong chuỗi logistics cũng được pháp luật công nhận
là thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics. Quy định như vậy chưa lột tả thực chất của logistics. Tuy
nhiên, quy định này có ưu điểm là đã liệt kê các hoạt động trong chuỗi logistics theo hướng mở khi
quy định “…hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng…”. Về
xu thế phát triển, logistics có thể là phương thức quản trị ứng dụng trong sản xuất - kinh doanh mà
cũng có thể là một sản phẩm dịch vụ do doanh nghiệp giao nhận vận tải cung cấp. Và với khái niệm
như vậy thì Luật Thương mại 2005 chỉ giới hạn điều chỉnh logistics ở dịch vụ giao nhận vận tải và một
số dịch vụ dịch vụ phụ trợ, trong khi bản chất của logistics còn rộng hơn thế- logistics là nghệ thuật tổ
chức sự vận động của hàng hóa và nguyên vật liệu từ khâu mua sắm, qua quá trình lưu kho, sản xuất
đến khâu phân phối và đến tận tay người tiêu dùng cuối cùng.
613
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
Thứ hai, về quyền, nghĩa vụ của thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics: Điều 235 Luật
Thương mại 2005 có quy định:
“1. Trừ trường hợp có thỏa thuận khác, thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics có các quyền
và nghĩa vụ sau đây:
a) Được hưởng thù lao dịch vụ và các chi phí hợp lý khác;
b) Trong quá trình thực hiện hợp đồng, nếu có lý do chính đáng vì lợi ích của khách hàng thì
thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics có thể thực hiện khác với chỉ dẫn của khách hàng, nhưng
phải thông báo ngay cho khách hàng;
c) Khi xảy ra trường hợp có thể dẫn đến việc không thực hiện được một phần hoặc toàn bộ
những chỉ dẫn của khách hàng thì phải thông báo ngay cho khách hàng để xin chỉ dẫn;
d) Trường hợp không có thoả thuận về thời hạn cụ thể thực hiện nghĩa vụ với khách hàng thì
phải thực hiện các nghĩa vụ của mình trong thời hạn hợp lý.
2. Khi thực hiện việc vận chuyển hàng hóa, thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics phải tuân
thủ các quy định của pháp luật và tập quán vận tải.”
Theo quy định trên, các thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics có quyền thỏa thuận với nhau
về quyền và nghĩa vụ. Sự thỏa thuận của chủ thể được pháp luật đặt lên hàng đầu, trong trường hợp các
chủ thể không thỏa thuận thì theo quy định, họ có các quyền và nghĩa vụ tại Điều 235, trong đó có đề
cập đến quyền hưởng “thù lao dịch vụ và các chi phí hợp lý khác”. Tuy nhiên, “chi phí hợp lý khác” là
chi phí gì thì chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể. Điều này sẽ gây khó khăn cho việc xác định trên thực
tế và có thể ảnh hưởng đến lợi ích của một trong các bên của quan hệ hợp đồng dịch vụ logistics. Hay
đối với “lý do chính đáng vì lợi ích của khách hàng” mà thương nhân có thể thực hiện khác với chỉ
dẫn của khách hàng, thì hiện nay chưa có văn bản nào hướng dẫn về vấn đề này. Lý do chính đáng có
thể do thời tiết hoặc vì một lý do khách quan nào đó, để đảm bảo lợi ích cho khách hàng, thương nhân
kinh doanh dịch vụ logistics không làm theo chỉ dẫn của khách hàng. Các chỉ dẫn này thường được chỉ
rõ trong hợp đồng có thể đó là chỉ dẫn về phương tiện vận chuyển hàng hóa, phương thức thanh toán…
Nhưng hiện nay chưa có văn bản nào hướng dẫn về vấn đề này. Vì vậy việc xác định thế nào là lý do
chính đáng nếu không được các bên thoả thuận ghi trong hợp đồng thì rất khó giải quyết khi có tranh
chấp xảy ra.
Thứ ba, về giới hạn trách nhiệm của thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics. Thông
thường, giới hạn trách nhiệm của thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics thực hiện theo quy định
của pháp luật hoặc do các bên tự thỏa thuận. Giới hạn trách nhiệm đến đâu thường được các bên thể
hiện rất rõ trong hợp đồng. Dường như điều khoản trách nhiệm bao giờ cũng được các bên rất quan
tâm, đặc biệt là thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics
Điều 238 Luật Thương mại 2005 có quy định: “trừ trường hợp các bên có thoả thuận khác,
toàn bộ trách nhiệm của thương nhận kinh doanh dịch vụ logistics không vượt quá giới hạn trách
nhiệm đồi với tổn thất toàn bộ hàng hóa”. Đây chính là trách nhiệm cao nhất đặt ra đối với thương
nhân kinh doanh dịch vụ logistics. Tuy nhiên, trong quy định về giới hạn trách nhiệm này lại không
nói rõ giới hạn tổn thất cho khách hàng là giới hạn tổn thất hiện tại hay tương lai [3]. Vì thực tế có
những tổn thất có tính “tương lai”, chẳng hạn do hàng hoá bị giao chậm ảnh hưởng đến thu nhập hình
thành trong tương lai của khách hàng.
Cũng liên quan đến vấn đề này, trong Điểm a Khoản 3 Điều 5 Nghị định số 163/2017/NĐ-CP
có xác định giới hạn trách nhiệm tối đa trong trường hợp các bên không có thoả thuận và khách hàng
không có thông báo trước về giá trị của hàng hoá bằng một con số cụ thể “tối đa là 500 triệu đồng đối
với mỗi yêu cầu bồi thường”. Việc định lượng giới hạn trách nhiệm bằng một số lượng cụ thể như vậy
sẽ tạo cho việc áp dụng trên thực tế được dễ dàng hơn. Tuy nhiên, nó cũng tạo ra một bất cập rất lớn
đó là trong nhiều trường hợp khối lượng hàng hoá vận chuyển cho khách hàng bị mất mát, hư hỏng lớn
614
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
hơn nhiều so với mức 500 triệu đồng. Và theo quy định này thì sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi của khách
hàng. Đặc biệt trong xu thế hội nhập, mở cửa như hiện nay, quy định này sẽ làm hạn chế khách hàng
nước ngoài sử dụng dịch vụ logistics liên quan đến vận tải để vận chuyển hàng hoá vì quy định đó có
thể gây bất lợi cho họ.
Thứ tư, có sự chồng chéo giữa các văn bản pháp luật về dịch vụ logistics. Do logistics là một
loại hình dịch vụ tổng hợp, quá trình hoạt động liên quan đến quản lý của nhiều bộ, ngành như: Giao
thông vận tải, Thương mại, Hải quan, đo lường, kiểm định... Mỗi bộ, ngành ban hành những quy định
riêng điều chỉnh các hoạt động thuộc lĩnh vực mình quản lý là điều tất yếu. Nhưng quá nhiều văn bản
cùng điều chỉnh một hoạt động kinh doanh sẽ tạo nên sự chồng chéo khó áp dụng trong thực tế.
Ví dụ: Một thương nhân thực hiện hoạt động logistics sẽ phải tuân theo: Luật Thương mại
2005, Nghị định 163/2017/NĐ-CP, Luật Giao thông đường bộ, Luật Giao thông đường thủy nội địa
theo loại hình sử dụng, Luật Hải quan nếu vận chuyển liên quan đến lãnh thổ nước ngoài...
Sự chồng chéo này có thể gây ra cản trở không nhỏ cho thương nhân khi họ chưa có kinh
nghiệm và lung túng khi họ không biết phải tuân theo luật nào.
Mặt khác, các quy định pháp luật về dịch vụ logistics ở nước ta hiện nay vẫn còn rải rác ở rất
nhiều văn bản, thiếu hệ thống dẫn đến việc áp dụng và tìm hiểu pháp luật về vấn đề này gặp rất nhiều
khó khăn. Ví dụ như, chỉ riêng đối với điều kiện kinh doanh dịch vụ logistics ngoài Nghị định
163/2017/NĐ-CP quy định những điều chung nhất thì chúng ta còn phải tìm hiểu điều kiện kinh doanh
dịch vụ logistics ở các bộ luật chuyên ngành khác. Mà các văn bản luật chuyên ngành này lại không
quy định hoạt động đó là hoạt động của dịch vụ logistics nên khi sử dụng pháp luật rất khó khăn và dễ
gây ra mâu thuẫn.
Luật Thương mại năm 2005 là cơ sở quan trọng cho doanh nghiệp nghiên cứu và triển khai
dịch vụ logistics. Tuy nhiên theo như phân tích ở trên, quy định về dịch vụ logistics trong Luật này vẫn
còn những hạn chế nhất định cần được khắc phục.
4. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về dịch vụ logistics ở Việt Nam
Để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh dịch vụ logistics ở Việt Nam phát triển,
đem lại một nguồn lợi nhuận khổng lồ cho nền kinh tế. Đặc biệt trong thời kỳ hội nhập mạnh mẽ về
kinh tế của nước ta như hiện nay, thì việc xây dựng một hành lang pháp lý đầy đủ, chặt chẽ, phù hợp
với xu thế hội nhập là một điều rất cần thiết. Trong phạm vi hiểu biết của mình tác giả xin đưa ra
một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật về dịch vụ logistics như sau:
Thứ nhất, khái niệm logistics: Như đã phân tích ở trên, khái niệm dịch vụ logistics theo quy
đinh của pháp luật Việt Nam chưa thể hiện rõ tính chất xâu chuỗi, liên kết của các hoạt động mà nhờ
đó, không những tạo ra lợi ích tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp mà còn mang lại lợi nhuận cho
thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics. Bởi vậy, có thể đề xuất các giải pháp sau:
- Sửa đổi cụm từ “một hoặc nhiều công việc” thành “một số hoặc tất cả các công việc”. Với
cách quy định như vậy, để trở thành nhà cung cấp dịch vụ logistics, thương nhân phải cung cấp ít nhất
hai dịch vụ trong chuỗi logistics trở lên, họ có thể vừa cung cấp dịch vụ vận tải, vừa cung cấp dịch vụ
kho bãi, hoặc thêm dịch vụ thông quan, dịch vụ môi giới hàng hải, bao trùm mọi hoạt động của dịch vụ
logistics và trở thành một thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics đúng nghĩa. Mục đích của sửa đổi
là nhằm quy định rõ logistics phải là một chuỗi hoạt động chứ không phải từng hoạt động đơn lẻ, từ
đó, giúp phân biệt đối tượng thuộc sự điều chỉnh của pháp luật về logistics. Những thương nhân nào
cung cấp từ hai dịch vụ trở lên sẽ thuộc sự điều chỉnh của pháp luật về dịch vụ logistics. Còn những
thương nhân chỉ cũng cấp một loại dịch vụ, chẳng hạn như vận tải biển, thì sẽ chịu sự điều chỉnh của
Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015. Cách quy định hiện hành có thể gây nhầm lẫn như thương nhân
kinh doanh dịch vụ logistics liên quan tới vận tải biển và thương nhân cung cấp dịch vụ vận tải biển.
615
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
- Sắp xếp các hoạt động trong dịch vụ logistics thành một chuỗi theo quy trình sản xuất, kinh
doanh và tiêu thụ sản phẩm: “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức
thực hiện một số hoặc tất cả các công việc sắp xết thành chuỗi logistics theo thứ tự như sau: Vận
chuyển và lưu kho vật tư, vận chyển và lưu kho hàng hóa, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, làm thủ tục
hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo
thỏa thuận của khách hàng để hưởng thù lao”.
- Về phiên âm từ logistics, tác giả đề xuất không nên phiên âm mà vẫn để nguyên từ tiếng Anh
vốn có của nó. Logistics là một trong số những thuật ngữ khó dịch. Bởi vì bao hàm nghĩa của từ này
quá rộng nên không một từ đơn ngữ nào có thể truyền tải được hết ý nghĩa của nó hoặc truyền tải
không đúng, không đầy đủ.
Thứ hai, về quyền nghĩa vụ của thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics: Luật Thương
mại 2005 nên quy định cụ thể chi phí hợp lý khác ở đây là bao gồm những chi phí gì, để giúp cho các
bên hạn chế được tranh chấp xảy ra khi xác định chi phí phát sinh từ việc thực hiện dịch vụ logistics.
Cũng như quy định về các trường hợp được coi là “lý do chính đáng vì lợi ích của khách hàng”. Chẳng
hạn lý do chính đáng có thể là do thời tiết, hay vì một lý do khách quan nào khác để đảm bảo lợi ích
cho khách hàng thương nhân kinh doanh dịch vụ này không làm theo các chỉ dẫn của khách hàng.
Thứ ba, về giới hạn trách nhiệm của thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics: Tại Điều
238 Luật Thương Mại: nên bổ sung quy định rõ giới hạn trách nhiệm ở đây là “không vượt quá giới
hạn tổn thất thực tế với khách hàng”. Điều này được xuất phát từ cơ sở trách nhiệm bồi thường thiệt
hại được quy định trong Luật Thương mại 2005 và Bộ luật dân sự 2015. Đối với quy định tại Điểm a
Khoản 3 Điều 5 Nghị định số 163/2017/NĐ-CP về giới hạn trách nhiệm đối với thương nhân kinh
doạnh dịch vụ logistics liên quan đến vận tải, thì không nên quy định bằng một con số định lượng cụ
thể là “tối đa 500 triệu đồng” mà nên quy định một tỷ lệ nhất định như 2/3 hoặc 3/4 so với hàng hóa
vận chuyển tuỳ từng trường hợp khác nhau.
Thứ tư, hệ thống văn bản quy pháp luật điều chỉnh dịch vụ logistics: Tiến hành rà soát và sửa
đổi các văn bản pháp luật quy định về dịch vụ logistics để quy định cho thống nhất và có hệ thống.
Chúng ta phải rà soát từ văn bản chuyên ngành điều chỉnh từng loại dịch vụ logistics trong từng lĩnh vực
nhất định. Từng bước xóa bỏ các quy định chồng chéo, bất cập trong các văn bản quy phạm pháp luật.
5. Kết luận
Việc xây dựng hành lang pháp lý đảm bảo tính nhất quán, thông thoáng và hợp lý trong các văn
bản, quy định liên quan đến lĩnh vực logistics với mục đích tạo cơ sở cho một thị trường logistics phát
triển, minh bạch. Cùng với việc điều chỉnh và bổ sung Luật Thương mại 2005 về các điều khoản nói
về logistics và Nghị định số 163/2017/NĐ-CP, Nhà nước cần ban hành các văn bản pháp luật cho hoạt
động logistics và các lĩnh vực hỗ trợ như vận tải đa phương thức, thương mại điện tử, thủ tục hải quan.
Chuẩn hóa các quy trình dịch vụ logistics, thống kê báo cáo logistics, các định chế có liên quan như
thuế, bảo hiểm, ngân hàng, môi trường; chuẩn hóa các quy định về cấp phép, điều kiện kinh doanh tiêu
chuẩn, vận tải đa phương thức, thống nhất hóa và tiêu chuẩn hóa tên hàng và mã hàng hóa. Việc xây
dựng các hệ thống pháp luật điều chỉnh các hoạt động logistics rất cần thiết phải tham khảo và tuân
theo quy định của từng phương thức vận tải liên quan và các luật khác.
Ghi chú:
[1] TS. Nguyễn Thị Việt Nga, Phát triển logistics: Thách thức và giải pháp, Tạp chí Kinh tế và Dự báo
số 16/2019, tr.51.
[2] Thủ tướng Chính phủ (2017), Quyết định số 200/QĐ-TTg, ngày 14/02/2017 về việc phê duyệt Kế
hoạch hành động nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển dịch vụ logistics Việt Nam đến năm 2025.
[3] Vũ Thị Nhung, Hoàn thiện pháp luật về dịch vụ logistics ở Việt Nam, Tạp chí Pháp luật và Doanh
nghiệp số 7/2011, tr.34.
616
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Luật Thương mại (Luật số 36/2005/QH11) ngày 14 tháng 06 năm 2005;
2. Nghị định 163/2017/NĐ-CP ngày 30 tháng 12 năm 2017 của Chính phủ quy định về kinh doanh dịch vụ
logistics;
3. Thủ tướng Chính phủ (2017), Quyết định số 200/QĐ-TTg, ngày 14/02/2017 về việc phê duyệt Kế hoạch
hành động nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển dịch vụ logistics Việt Nam đến năm 2025;
4. Đào Thị Cẩm, Cần sửa đổi một số quy định để minh bạch hóa hoạt động logistics ở Việt Nam, Tạp chí Pháp
luật và Kinh tế số 09 (2015);
5. Nguyễn Thị Việt Nga, Phát triển logistics: Thách thức và giải pháp, Tạp chí Kinh tế và Dự báo số 16 (2019);
6. Vũ Thị Nhung, Hoàn thiện pháp luật về dịch vụ logistics ở Việt Nam, Tạp chí Pháp luật và Doanh nghiệp số
7 (2011).
617
7 trang
21100
Free
Bạn đang xem tài liệu "Pháp luật về dịch vụ logistics tại Việt Nam: Bất cập và kiến nghị hoàn thiện", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- phap_luat_ve_dich_vu_logistics_tai_viet_nam_bat_cap_va_kien.pdf
