Rà soát, đề xuất hoàn thiện mạng lưới giám sát lắng đọng A-xít tại Việt Nam
RÀ SOÁT, ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN MẠNG LƯỚI GIÁM SÁT
LẮNG ĐỌNG A-XíT TẠI VIỆT NAM
Ngô Thị Vân Anh, Lê Văn Quy, Lê Văn Linh, Trần Thị Diệu Hằng
Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu
Ngày nhận bài: 12/10/2018; ngày chuyển phản biện: 13/10/2018; ngày chấp nhận đăng: 10/11/2018
Tóm tắt: Lắng đọng a-xít là quá trình mà các chất có ꢀnh a-xít, ví dụ như a-xít sulfuric và a-xít nitric, trong
khí quyển rơi xuống bề mặt trái đất dưới dạng lắng đọng ướt (mưa a-xít) và lắng đọng khô. Phát thải khí
SO2 và NOx từ các hoạt động của con người, như đốt nhiên liệu hóa thạch, sản xuất và ꢁnh chế dầu thô, là
nguyên nhân chính gây ra lắng đọng a-xít. Lắng đọng a-xít ngày càng được quan tâm do nguy cơ và mức độ
tác động xấu của chúng tới môi trường tự nhiên và cuộc sống của con người. Hiện nay, tại Việt Nam đã có
một số mạng lưới giám sát lắng đọng a-xít thuộc các Bộ, ngành khác nhau quản lý, tuy nhiên, quy mô của các
mạng lưới giám sát này vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu về thông ꢁn, số liệu cho các cơ quan quản lý trong
việc kiểm soát ô nhiễm không khí. Chính phủ Việt Nam đã ban hành Quy hoạch mạng lưới trạm quan trắc tài
nguyên, môi trường quốc gia giai đoạn 2016-2025, tầm nhìn đến năm 2030 (Quyết định 90/QĐ-Ttg), trong
đó có đề cập tới Quy hoạch phát triển mạng lưới giám sát lắng đọng a-xít. Bài báo này trình bày kết quả rà
soát, đánh giá hiện trạng và quy hoạch mạng lưới quan trắc, giám sát lắng đọng a-xít, kết quả như sau: (1)
Các trạm giám sát lắng đọng a-xít ở Việt Nam được quản lý và vận hành bởi các cơ quan khác nhau; (2) Các
trạm giám sát không có quy định chung về quy trình, phương pháp lấy mẫu, phân ꢀch; (3) Hầu hết các trạm
hiện có và được quy hoạch nằm ở miền Bắc và miền Nam. Vị trí một số trạm trùng nhau. Dựa trên kết quả
nghiên cứu về lắng đọng a-xít ở Việt Nam, đề xuất lắp đặt thêm một số trạm mới.
Từ khóa: Lắng đọng a-xít, mạng lưới giám sát lắng đọng a-xít, quy hoạch, Việt Nam.
1. Mở đầu
Ở Việt Nam, hiện tại đã hình thành hệ thống
bao gồm: Đất, nước, rừng, các công trình xây
dựng, sức khỏe con người,... đang ngày càng
được quan tâm.
quan trắc môi trường (QTMT) từ Trung ương
đến địa phương, phục vụ những yêu cầu cụ thể
nhưng tất cả đều nhằm mục đích đánh giá chất
lượng môi trường phục vụ công tác quản lý, bảo
vệ môi trường [1]. Tháng 1/2016, Thủ tướng
Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch mạng lưới
trạm quan trắc tài nguyên, môi trường quốc gia
giai đoạn 2016-2025, tầm nhìn đến năm 2030
[4]. Trong số các đối tượng môi trường được
quan trắc có thành phần gây ô nhiễm không khí.
Một hệ quả được quan tâm của ô nhiễm không
khí là vấn đề lắng đọng a-xít, được hình thành từ
quá trình chuyển hóa và lắng đọng của các khí
gây ô nhiễm như SO2, NOx trong khí quyển [2].
Tác động của lắng đọng a-xít đến môi trường
Lắng đọng a-xít là một quá trình mà các
chất ô nhiễm có ꢀnh a-xít trong khí quyển rơi
xuống bề mặt trái đất. Lắng đọng a-xít được tạo
thành trong điều kiện khí quyển bị ô nhiễm do
sự phát thải quá mức các khí SO2, NOx, CO [2].
Lắng đọng a-xít xảy ra theo hai hình thức là lắng
đọng ướt và lắng đọng khô. Lắng đọng ướt là
quá trình a-xít H2SO4 và a-xít HNO3 được ngưng
tụ cùng với hơi nước trong những đám mây và
rơi xuống mặt đất dưới các hình thức như: Mưa,
tuyết và sương mù. Khi trong nước mưa có chứa
một lượng a-xít làm cho độ pH nước mưa nhỏ
hơn 5,6 thì được gọi là mưa a-xít [7]. Lắng đọng
khô xảy ra trong những ngày không mưa, không
khí có chứa các a-xít H2SO4 và a-xít HNO3 dạng
khí hoặc sol khí được gió vận chuyển đi rồi lắng
xuống mặt đất, cây cối, nhà cửa, công trình và có
Liên hệ tác giả: Ngô Thị Vân Anh
Email: vananhmd@gmail.com
Tạp chí khoa học biến đổi khí hậu
1
Số 8 - Tháng 12/2018
thể xâm nhập vào cơ thể con người qua đường
hô hấp [7].
a-xít vùng đông Á (EANET) tại Việt Nam do Viện
Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu
quản lý:
Hiện tại, ở Việt Nam có một số mạng lưới
quan trắc, giám sát lắng đọng a-xít, tuy nhiên
số lượng trạm giám sát lắng đọng a-xít còn hạn
chế và chủ yếu là giám sát lắng đọng ướt - mưa
a-xít [3].
Việt Nam chính thức tham gia EANET từ
tháng 8/1999 và với sự hỗ trợ về trang thiết bị
của Chính phủ Nhật Bản cho hai trạm Hà Nội
và Hòa Bình. Đến nay, mạng lưới trạm EANET
ở Việt Nam đã phát triển thành 7 trạm, đó là:
Hoài Đức - Hà Nội, Hòa Bình, Yên Bái, Đà Nẵng,
Cúc Phương, Hồ Chí Minh và Trà Nóc - Cần Thơ.
Trong đó, 5 trạm: Hà Nội, Hòa Bình, Yên Bái, Hồ
Chí Minh, Cần Thơ được thiết lập và trang bị,
vận hành theo hướng dẫn kỹ thuật của EANET.
Các trạm Cúc Phương và Đà Nẵng là 2 trạm
thuộc mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn
do Tổng cục Khí tượng Thủy văn (KTTV) quản lý,
chỉ tham gia cung cấp số liệu hóa nước mưa cho
mạng lưới EANET từ năm 2009.
2. Phương pháp nghiên cứu
2.1. Rà soát các mạng lưới giám sát lắng đọng
a-xít hiện có
Hiện tại ở Việt Nam, ngoài mạng lưới EANET
có chức năng chính là giám sát lắng đọng a-xít
còn có một số mạng lưới thuộc các Bộ, ban
ngành khác nhau cũng bố trí trạm đo pH và
thành phần hóa nước mưa.
- Hệ thống trạm giám sát lắng đọng a-xít
trong khuôn khổ Mạng lưới giám sát lắng đọng
Bảng 1. Thông số đo đạc và tần suất lấy mẫu của mạng EANET [10]
Thông số đo đạc
pH, EC, SO4 , NO3 , NH4 , Cl-, Ca2 , Na+, Mg2 , K+
Tần suất quan trắc
2-
-
+
+
+
Lắng đọng ướt
Lắng đọng khô
Lấy mẫu hàng ngày để trộn thành
mẫu tổ hợp 7 ngày (theo tuần)
Khí: SO2, HNO3, HCl, NH3, Aerosol: SO4 , NO3 , Cl-,
Hàng tuần
2-
-
NH4 , Na+, K+ Ca2 , Mg2
+
+
+
Hình 1. Bản đồ vị trí các trạm giám sát lắng đọng a-xít thuộc mạng lưới EANET
Tạp chí khoa học biến đổi khí hậu
Số 8 - Tháng 12/2018
2
- Mạng lưới Quan trắc Khí tượng Thủy văn
thuộc Tổng cục Khí tượng Thủy văn:
Vinh, Huế, Đà Nẵng, Quy Nhơn, Nha Trang, Phan
Thiết); khu vực Tây Nguyên có 3 trạm (Pleiku,
Buôn Mê Thuật, Đà Lạt); miền Nam có 4 trạm
(Tân Sơn Hòa, Tây Ninh, Cần Thơ, Cà Mau). Mẫu
nước mưa ở các trạm này được thu thập theo
phương pháp bán tự động, pH và EC được đo
tại chỗ. Mẫu nước mưa được thu thập theo
từng trận mưa, ngoài ra các mẫu tổ hợp định
kỳ 10 ngày/lần (trước năm 2013), nay là 7 ngày/
lần (mẫu tuần) cũng được lấy để phân ꢀch hóa
học. Các thông số đo đạc, phân ꢀch gồm: pH, EC,
Mạng lưới trạm khí tượng thủy văn (KTTV)
trực thuộc Trung tâm Quan trắc Khí tượng Thủy
văn là hệ thống mạng lưới trạm lớn và lâu đời
nhất trong cả nước, gồm có 23 trạm đo hóa
nước mưa được đặt tại các trạm khí tượng, bắt
đầu đi vào hoạt động những năm 1980 và được
lắp đặt tại cả 3 miền đất nước, cụ thể: Miền Bắc
có 9 trạm (Thái Nguyên, Việt Trì, Bắc Giang, Bãi
Cháy, Phủ Liễn, Hải Dương, Hà Nội, Ninh Bình,
Cúc Phương); miền Trung có 7 trạm (Thanh Hóa,
SO4 , NO3 , NH4 , Cl-, Ca2+, Na+, Mg2+, K+ [3].
2-
-
+
Hình 2. Hệ thống trạm quan trắc hóa nước mưa thuộc Tổng cục Khí tượng Thủy văn
- Mạng lưới giám sát mưa a-xít thuộc Mạng
lưới Quan trắc Môi trường Quốc gia
Quan trắc mưa a-xít tại 8 điểm: Lạng Sơn; Móng
Cái - Quảng Ninh; Tĩnh Gia - Thanh Hóa; Chí Linh
- Hải Dương; Thái Bình; Đông Xuyên - Hải Phòng,
Lục Ngạn - Bắc Giang và Lào Cai [6].
+ Trạm giám sát mưa a-xít miền Trung do
Viện Nhiệt đới Môi trường thuộc Viện Khoa học
và Công nghệ Quân sự - Bộ Quốc phòng thực
hiện, bao gồm 3 điểm quan trắc tại các tỉnh:
Quảng Ngãi, Khánh Hòa và Lâm Đồng [8].
+ Trạm giám sát mưa a-xít miền Nam do
Trung tâm Chất lượng nước và Môi trường
thuộc Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam thực
hiện, gồm 7 trạm: Cà Mau, Cần Thơ, Mỹ Tho -
Tiền Giang, Bình Dương, Biên Hòa - Đồng Nai,
TP. Hồ Chí Minh và Vũng Tàu. Trong năm 2016 đã
thực hiện di dời 3 trạm đến vị trí mới là Cà Mau,
Mạng lưới này gồm 3 trạm giám sát mưa
a-xít gồm Trạm giám sát mưa a-xít miền Bắc, Trạm
giám sát mưa a-xít miền Trung, Trạm giám sát mưa
a-xít miền Nam. Ba trạm này có tổng số 18 điểm đo
được lắp đặt từ năm 1998, chủ yếu được đặt tại
các trạm khí tượng. Mẫu nước mưa được thu theo
từng trận đo pH, EC và phân ꢀch thành phần hoá
học để xác định mức độ ô nhiễm a-xít (SO42-, NO3-,
NO2-, NH4+, Cl-, Ca2+, Na+, Mg2+, K+).
+ Trạm giám sát mưa a-xít miền Bắc do
phòng Thử nghiệm Môi trường và Hóa chất,
Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất
lượng 1, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất
lượng, Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện.
Tạp chí khoa học biến đổi khí hậu
3
Số 8 - Tháng 12/2018
Tiền Giang (trước gọi là trạm Mỹ Tho, nay gọi là
trạm Tiền Giang) và Bình Dương [9].
đọng a-xít được phân bố trên 3 miền nhưng
không đều, tập trung chủ yếu ở miền Bắc và
miền Nam.
Hệ thống các trạm quan trắc lắng đọng a-xít
hiện tại ở Việt Nam được thành lập và hoạt động
trên cơ sở yêu cầu cụ thể của từng Bộ, ngành
nên cũng mang những đặc trưng khác nhau của
những Bộ, ngành đó. Cơ sở vật chất, trang thiết
bị quan trắc lắng đọng a-xít của các trạm này cũ,
thiếu và kém đồng bộ. Phương pháp thu thập,
bảo quản mẫu và phương pháp phân ꢀch cũng
không thống nhất. Bên cạnh đó là những vấn đề
về nguồn nhân lực và vị trí quan trắc, trong đó
nguồn nhân lực thường được sử dụng tại chỗ,
họ có chuyên môn xa hoặc không phù hợp. Điều
này sẽ ảnh hưởng lớn đến độ chính xác của kết
quả phân ꢀch mẫu.
2.2. Hiện trạng lắng đọng a-xít
Theo kết quả của đề tài khoa học cấp Bộ
“Nghiên cứu đánh giá hiện trạng và lập bản
đồ phân bố lắng đọng a-xít ở Việt Nam” mã số
TNMT 2016.05.05, hiện trạng lắng đọng a-xít
tại Việt Nam được phản ánh như sau [3]: Giá
trị pH nước mưa dao động trong khoảng từ 4
đến 8, tuy nhiên, chủ yếu pH tập trung trong
khoảng 5,2 đến 6,4. Một số trạm có giá trị pH rất
thấp (pH<4) như: Phủ Liễn, Hà Nội (Láng), Vinh,
Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ, nhưng tần suất nhỏ và
chủ yếu xảy ra vào đầu hoặc cuối mùa mưa khi
lượng mưa ít.
Hiện tại, các trạm có chức năng giám sát lắng
Hình 3. Biểu đồ phân bố giá trị pH tại 23 trạm hóa nước mưa
của Tổng cục Khí tượng Thủy văn (2011-2015)
Mưa a-xít (pH<5,6) xảy ra trên khắp cả
Thái Nguyên (40%), Việt Trì (30%), Vinh
(60%), Huế (47%), Đà Lạt (35%), Nha Trang
(31%), Pleiku (32%), Tây Ninh (37%) và Cần
Thơ (35%).
nước nhưng với tần xuất khác nhau. Những
trạm có tần suất mưa a-xít xảy ra rất cao,
đó là: Cúc Phương (44%), Bắc Giang (37%),
Hình 4. Biểu đồ giá trị pH trung bình và tần suất mưa a-xít tại 23 trạm hóa nước mưa
của Tổng cục Khí tượng Thủy văn (2011-2015)
Kết quả ꢀnh toán tổng lượng lắng đọng ướt
năm 2015 cho 3 ion chính gây nên ꢀnh a-xít
trong nước mưa đó là H+, nns-SO42- (SO42- không
hóa nước mưa của Tổng cục KTTV và 4 trạm
giám sát lắng đọng a-xít của mạng EANET Việt
Nam được thể hiện trong các Hình 5, Hình 6,
Hình 7.
-
có nguồn gốc từ muối biển) và NO3 tại 23 trạm
Tạp chí khoa học biến đổi khí hậu
Số 8 - Tháng 12/2018
4
Hình 5. Bản đồ tổng lượng lắng đọng ion H+ tại các trạm (năm 2015)
-
Hình 6. Bản đồ tổng lượng lắng đọng ion NO3 tại các trạm (năm 2015)
Tạp chí khoa học biến đổi khí hậu
5
Số 8 - Tháng 12/2018
Tổng lượng lắng đọng [H+] tại các trạm rất
khác nhau, dao động trong khoảng từ 0,01kg/
ha/năm đến 0,2kg/ha/năm. Các trạm ở khu vực
phía Bắc và Bắc Trung Bộ có lượng lắng đọng H+
khá cao (khoảng 0,1-0,2kg/ha/năm) gấp 3-10
lần các trạm ở khu vực Nam Trung Bộ và khu
vực Nam Bộ. Trạm Bắc Giang, Thái Nguyên, Việt
Trì, Phủ Liễn là những nơi có lượng lắng đọng H+
lớn nhất. Trạm Hoài Đức - Hà Nội và Phan Thiết
là 2 trạm có lượng lắng đọng H+ nhỏ nhất.
trong khoảng từ 6-73kg/ha/năm và từ 0,2-
28kg/ha/năm. Các trạm có mức lắng đọng
nns-SO4 và NO3 cao, tập trung tại các thành
phố lớn, tập trung nhiều ở các khu công
nghiệp như khu vực kinh tế trọng điểm Bắc
Bộ, khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam. Nói
2-
-
2-
chung, các trạm có lượng lắng đọng nns-SO4
-
và NO3 cao cũng tương ứng với lượng lắng
đọng H+ cao. Tuy nhiên, có một số trạm có
2-
-
lượng lắng đọng nns-SO4 và NO3 cao nhưng
lượng lắng đọng H+ thấp như Hà Nội, TP. Hồ
Chí Minh, Ninh Bình, Trà Nóc.
-
Lượng lắng đọng 2 ion nns-SO42- và NO3 tại
các trạm rất khác nhau, dao động tương ứng
Hình 7. Bản đồ tổng lượng lắng đọng ion nns-SO42- tại các trạm (năm 2015)
2.3. Phân ꢀch quy hoạch mạng lưới trạm quan
trắc
+ Các trạm quan trắc môi trường lồng ghép
với mạng quan trắc khí tượng thủy văn và mạng
quan trắc tài nguyên nước;
+ Củng cố và duy trì hoạt động quan trắc môi
trường tại các trạm, các điểm đã có, trong đó có
18 điểm quan trắc lắng đọng a-xít;
+ Xây dựng mới các trạm, các điểm quan trắc
gồm: 7 trạm quan trắc môi trường không khí tự
động, 12 điểm quan trắc môi trường không khí
định kỳ, 1 điểm quan trắc lắng đọng a-xít,…
Theo Quyết định số 90/QĐ-TTg, ngày
12/1/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt
Quy hoạch mạng lưới quan trắc tài nguyên và
môi trường quốc gia giai đoạn 2016-2025, tầm
nhìn đến năm 2030, trong đó có nội dung liên
quan đến quan trắc, giám sát lắng đọng a-xít.
Một số nội dung chủ chốt liên quan đó là (giai
đoạn 2016-2020):
Tạp chí khoa học biến đổi khí hậu
Số 8 - Tháng 12/2018
6
Bảng 2. Danh sách các điểm quan trắc mưa a-xít được quy hoạch giai đoạn 2016-2030 [4]
Tỉnh/thành
phố
Địa điểm quan trắc
Hiện
có
Quy hoạch
STT
Tổng
2016 - 2021 - 2026 -
2020 2025 2030
1
An Giang
Ấp Tân Trung, xã Tà Đảnh, huyện Trí Tôn
1
1
1
2
Bà Rịa - Điểm quan trắc khí tượng Vũng Tàu
Vũng Tàu
1
1
3
Bạc Liêu
Ấp Cái Tràm B, xã Long Thạnh, huyện Vĩnh
Lợi
1
4
5
6
7
Bến Tre
Ấp 7, xã Tân Hiệp, huyện Ba Tri
1
1
1
1
1
1
1
1
Bình Dương Điểm quan trắc khí tượng Bình Dương
Cà Mau Điểm quan trắc khí tượng Cà Mau
TP. Cần Thơ Điểm quan trắc khí tượng thành phố Cần
Thơ
8
9
Đồng Nai
Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Hưng
Lộc - Viện Khoa học Nông nghiệp miền Nam
1
1
Đồng Tháp Ấp 6, xã Trường Xuân, huyện Tháp Mười
Trạm mưa a-xít Hà Nội
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
10 TP Hà Nội
1
1
11 Khánh Hòa Trạm khí tượng Pilot Nha Trang
12 Kiên Giang Ấp 10 Chợ, xã Đông Hưng, huyện An Minh
1
13 Lâm Đồng
14 Lạng Sơn
15 Lào Cai
Trạm khí tượng Đà Lạt
1
1
1
Trạm mưa a-xít Lạng Sơn
Trạm mưa a-xít Lào Cai (a-xít 1)
Ấp Thanh Bình 2, xã Thạnh Vĩnh Đông
16 Long An
1
17 Quảng Ngãi Trạm khí tượng Quảng Ngãi
18 Quảng Ninh Trạm mưa a-xít Móng Cái
1
1
1
1
19 Sóc Trăng
Ấp Lao Diên, xã Viên Bình, huyện Mỹ Xuyên
20 Thanh Hóa Trạm quan trắc Tĩnh Gia
21 Tiền Giang Điểm quan trắc khí tượng Mỹ Tho
1
22 TP. Hồ Chí Điểm quan trắc khí tượng TP. Hồ Chí Minh
Minh
1
23 Trà Vinh
Tổng số
Ấp Bà Sát, xã Đôn Châu, huyện Trà Cú
1
1
18
1
2
2
23
Như vậy, theo Quy hoạch trong giai đoạn 2016-
2030, Việt Nam sẽ xây dựng thêm 5 trạm quan trắc
mưa a-xít mới, đó là: An Giang, Đồng Tháp, Kiên
Giang, Long An và Tiền Giang, nâng tổng số trạm
quan trắc lên 23 điểm vào năm 2030.
đang hoạt động cho thấy hiện tại ở Việt Nam có
khá nhiều mạng lưới quan trắc, giám sát liên quan
đến lắng đọng a-xít, bao gồm: Các trạm quan trắc
mưa a-xít, trạm quan trắc chất lượng không khí, các
trạm hóa nước mưa, các trạm giám sát lắng đọng
a-xít ướt và lắng đọng khô. Tuy nhiên, các trạm này
do các cơ quan, đơn vị, Bộ, ngành khác nhau quản
lý, thực hiện và không có một quy trình lấy mẫu và
phân ꢀch thống nhất cho các trạm. Ngoài ra, sự
3. Kết quả và thảo luận
3.1. Đề xuất kiện toàn mạng lưới giám sát lắng
đọng a-xít cho Việt Nam
Kết quả rà soát các trạm giám sát mưa a-xít
Tạp chí khoa học biến đổi khí hậu
7
Số 8 - Tháng 12/2018
phân bố vị trí các trạm không hợp lý, chỗ thì tập
trung quá nhiều trạm, chỗ lại không có trạm, một
số trạm trùng nhau (Nha Trang, Đà Lạt, Cần Thơ, Cà
Mau, Tân Sơn Hòa).
Bảng 3. Bảng tổng hợp kết quả rà soát các trạm quan trắc lắng đọng a-xít [4, 6, 8, 9, 10]
Trạm theo
Trạm quan
QĐ 90/QĐ- trắc mưa a-xít
Trạm thuộc
Tổng cục KTTV
Trạm thuộc
EANET
STT
Tỉnh
TTg ngày
12/01/2016 quan trắc MT
quốc gia
thuộc Mạng
Ghi chú
1
An Giang
1
Quy hoạch, trạm mới
Quy hoạch, hiện có
2
Bà Rịa - Vũng
Tàu
1
1
3
4
5
6
Bạc Liêu
Bến Tre
1
1
1
1
Quy hoạch, trạm mới
Quy hoạch, trạm mới
Quy hoạch, hiện có
Bình Dương
Cà Mau
1
1
1
Quy hoạch, trùng
nhau
( Cà Mau)
( Cà Mau)
7
8
9
Cần Thơ
1
1
1
1
Quy hoạch, trùng
nhau
(TP. Cần Thơ)
( Cần Thơ)
(Cần Thơ)
(Trà Nóc)
Đồng Nai
Đồng Tháp
1
1
Quy hoạch, hiện có
(Biên Hòa)
1
Quy hoạch, trạm mới
Quy hoạch, hiện có
10 TP Hà Nội
1
1
1
1
(Nguyễn Văn
Cừ)
Nguyễn Văn (Trạm khí tượng
(Trạm Khí
tượng Nông
nghiệp Hoài
Đức)
Cừ)
Láng)
11 Khánh Hòa
1
1
1
Quy hoạch, trùng
nhau
(Nha Trang)
(Nha Trang)
(Nha Trang)
12 Kiên Giang
13 Lâm Đồng
1
Quy hoạch, trạm mới
1
1
1
Quy hoạch, trùng
nhau
(Đà Lạt)
(Đà Lạt)
(Đà Lạt)
14 Lạng Sơn
1
1
1
Quy hoạch, hiện có
15 Lào Cai
1
1
1
Quy hoạch, hiện có
Quy hoạch, trạm mới
Quy hoạch, hiện có
Quy hoạch, hiện có
16 Long An
17 Quảng Ngãi
18 Quảng Ninh
1
1
1
1
(Móng Cái)
(Móng Cái)
(Bãi Cháy)
19 Sóc Trăng
20 Thanh Hóa
1
Quy hoạch, trạm mới
Quy hoạch, hiện có
1
1
1
(Tĩnh Gia)
(Tĩnh Gia)
(Thanh Hóa)
21 Tiền Giang
1
1
Quy hoạch nhưng đã
có trạm
(Mỹ Tho)
Mỹ Tho)
22 TP. Hồ Chí
Minh
1
1
1
1
Quy hoạch, hiện có,
(Tân Sơn
Hòa)
(Tân Sơn Hòa)
(Phân viện trùng nhau
KH KTTV
BĐKH phía
Nam)
Tạp chí khoa học biến đổi khí hậu
Số 8 - Tháng 12/2018
8
Trạm theo
Trạm quan
thuộc Mạng
QĐ 90/QĐ- trắc mưa a-xít
Trạm thuộc
Tổng cục KTTV
Trạm thuộc
EANET
STT
Tỉnh
TTg ngày
12/01/2016 quan trắc MT
quốc gia
Ghi chú
23 Trà Vinh
24 Yên Bái
1
Quy hoạch, trạm mới
Hiện có
1
(Thác Bà)
25 Thái Nguyên
26 Ninh Bình
1
Hiện có
Hiện có
1
1
(TP. Ninh
Bình)
(Cúc Phương)
27 Hòa Bình
1
1
Hiện có
(TP. Hòa
Bình)
28 Hải Phòng
29 Bắc Giang
30 Phú Thọ
31 Hải Dương
32 Nghệ An
33 Đà Nẵng
1
1
Hiện có
Hiện có
Hiện có
Hiện có
Hiện có
(Đông Xuyên)
(Phủ Liễn)
1
1
(Lục Ngạn)
(Bắc Giang)
1
(Việt Trì)
1
1
(Chí Linh)
(Hải Dương)
1
(Vinh)
1
1
Hiện có
Hiện có
34 Thừa Thiên
Huế
35 Bình Thuận
36 Bình Định
1
Hiện có
Hiện có
1
(Quy Nhơn)
37 Đăk Lăk
1
Hiện có
(Buôn Mê
Thuột)
38 Gia Lai
1
Hiện có
Hiện có
Hiện có
(Pleiku)
39 Tây Ninh
40 Thái Bình
1
(Tây Ninh)
1
(Thái Bình)
41 Hà Tĩnh
42 Quảng Bình
Tổng số trạm
Trạm mới
Trạm mới
23
19
23
5
Tạp chí khoa học biến đổi khí hậu
9
Số 8 - Tháng 12/2018
Theo kết quả rà soát 3 mạng lưới liên
quan đến giám sát mưa a-xít, đến thời điểm
năm 2018 trên toàn lãnh thổ Việt Nam hiện có
47 trạm quan trắc lắng đọng a-xít (trong đó 42
trạm quan trắc mưa a-xít - lắng đọng ướt và 5
trạm thuộc mạng EANET quan trắc cả lắng đọng
ướt và lắng đọng khô) phân bố trên 32 tỉnh/
thành. Phần lớn các trạm này được đặt cùng với
các trạm khí tượng (KT), trạm khí tượng nông
nghiệp (KTNN). Trong đó, có 5 trạm trùng nhau
giữa Mạng QTMT quốc gia và Mạng của Tổng
cục KTTV, đó là các trạm: Nha Trang, Đà Lạt, Cần
Thơ, Cà Mau, Tân Sơn Hòa.
đọng a-xít, ngoài việc phân bố lại vị trí trạm
quan trắc dựa trên cơ sở khoa học còn cần
các giải pháp về tổ chức, quản lý, tài chính,
nhân lực đi kèm như:
- Hoàn thiện về chính sách pháp luật, kiện
toàn tổ chức bộ máy;
- Đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, hiện đại
hóa công nghệ quan trắc;
- Nghiên cứu, ứng dụng các thành tựu khoa
học công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực;
- Mở rộng hợp tác quốc tế;
- Tăng cường và đa dạng hóa các nguồn vốn
đầu tư.
Theo Quyết định 90/QĐ-TTg, đến năm 2030
Việt Nam sẽ có 23 trạm quan trắc mưa a-xít,
trong đó, có 18 trạm hiện có sẵn và 5 trạm quy
hoạch mới. Tuy nhiên, theo kết quả rà soát, trong
18 trạm được quy hoạch hiện có thì có 14 trạm
thuộc Mạng QTMT Quốc gia, còn 4 trạm (Bạc
Liêu, Bến Tre, Sóc Trăng, Trà Vinh) không trùng
với các trạm hiện có. Trong 5 trạm quy hoạch
mới, có 1 trạm (Mỹ Tho - Tiền Giang) trùng với 1
trạm hiện có của Mạng QTMT Quốc gia. Như vậy,
ngoài 23 trạm được quy hoạch còn có rất nhiều
trạm hiện có thuộc các mạng khác nhau nhưng
không được đưa vào quy hoạch. Theo quy
hoạch Quyết định 90, có 23 trạm quan trắc mưa
a-xít được phân bố tập trung ở các tỉnh miền
Nam (15 trạm), trong khi đó, miền Bắc (4 trạm)
và miền Trung (4 trạm) rất ít. Như vậy, sự phân bố
các trạm chưa hợp lý. Thực tế, hiện tại khu vực
phía Bắc đã có khá nhiều trạm quan trắc mưa
a-xít, trong khi khu vực miền Trung khả năng xảy
ra mưa a-xít, lắng đọng a-xít khá cao nhưng số
lượng trạm lại rất hạn chế. Vì vậy, nhóm tác giả
đề xuất bổ sung 2 trạm tại khu vực miền Trung:
1 trạm tại Hà Tĩnh, 1 trạm tại Quảng Bình. Đối
với 5 trạm quan trắc trùng nhau giữa Mạng
QTMT Quốc gia và Mạng của Tổng cục KTTV, đó
là các trạm: Nha Trang, Đà Lạt, Cần Thơ, Cà Mau,
Tân Sơn Hòa nên sáp nhập chỉ để một mạng lưới
quan trắc mưa a-xít tại 5 trạm này.
4. Kết luận
Qua quá trình rà soát mạng lưới quan trắc
liên quan đến lắng đọng a-xít hiện có tại Việt
Nam và phân ꢀch Quy hoạch mạng lưới trạm
quan trắc tài nguyên, môi trường quốc gia giai
đoạn 2016-2025, tầm nhìn đến năm 2030,
nhận thấy hiện tại ở Việt Nam có 3 mạng lưới
quan trắc mưa a-xít do các cơ quan, đơn vị, Bộ,
ngành khác nhau quản lý và thực hiện. Các trạm
được vận hành theo quy trình khác nhau. Vị trí
phân bố các trạm chưa hợp lý, tập trung chủ
yếu ở phía Bắc và phía Nam, có một số trạm
trùng nhau giữa các mạng lưới. Nghiên cứu
đưa ra một số đề xuất nhằm kiện toàn mạng
lưới quan trắc, giám sát lắng đọng a-xít tại Việt
Nam như sau:
- Thống nhất mạng lưới trạm giám sát lắng
đọng a-xít (trang bị, quy trình, quy phạm, QA/
QC theo quy định hiện hành của Việt Nam [5]);
- Phân loại 3 loại trạm: Đô thị/khu công
nghiệp, nông thôn, sinh thái theo ꢁêu chí của
mạng EANET [10];
- Bổ sung thêm nội dung giám sát lắng đọng
khô tại các trạm giám sát lắng đọng a-xít;
- Phân bố lại vị trí trạm: Giảm các trạm ở phía
Nam, tăng các trạm ở khu vực Trung Bộ (bổ sung
thêm trạm tại Hà Tĩnh và Quảng Bình), xóa bỏ
ꢂnh trạng các trạm trùng nhau;
- Nhân lực thực hiện công tác giám sát lắng
đọng a-xít phải được tập huấn kỹ thuật và bồi
dưỡng kiến thức chuyên môn.
3.2. Các giải pháp đi kèm
Để kiện toàn mạng lưới quan trắc lắng
Tạp chí khoa học biến đổi khí hậu
Số 8 - Tháng 12/2018
10
Hình 8. Sơ đồ vị trí trạm quan trắc lắng đọng a-xít được quy hoạch và đề xuất
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2016), Báo cáo Hiện trạng Môi trường quốc gia 2015.
2. Dương Hồng Sơn, Trần Thị Diệu Hằng (2012), Mưa a-xít trên thế giới và Việt Nam, NXB Khoa học
Tự nhiên và Công nghệ.
3. Ngô Thị Vân Anh (2018), Báo cáo đề tài khoa học cấp Bộ “Nghiên cứu đánh giá hiện trạng và lập
bản đồ phân bố lắng đọng a-xít ở Việt Nam”, mã số TNMT 2016.05.05.
4. Quyết định số 90/TTg, ngày 12/1/2016 phê duyệt Quy hoạch mạng lưới trạm quan trắc tài nguyên,
môi trường quốc gia giai đoạn 2016-2025, tầm nhìn đến năm 2030.
5. Thông tư số 24/2017-BTNMT quy định kỹ thuật về quan trắc môi trường.
6. Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 1 (2017), Báo cáo tổng kết quan trắc và phân
ꢀch nước mưa a-xít khu vực miền Bắc năm 2016.
7. Viện khí tượng Thủy văn (2002), Hỏi đáp về lắng đọng a-xít, NXB Nông nghiệp.
8. Viện Nhiệt đới Môi trường (2017), Báo cáo tổng hợp kết quả và phân ꢀch môi trường a-xít khu vực
miền Trung năm 2016.
9. Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam (2017), Báo cáo tổng kết quan trắc và phân ꢀch nước mưa a-xít
khu vực miền Nam năm 2016.
Tạp chí khoa học biến đổi khí hậu
11
Số 8 - Tháng 12/2018
REVIEW AND PROPOSED IMPROVEMENT OF THE ACID DEPOSITION
MONITORING NETWORK IN VIETNAM
Ngo Thi Van Anh, Le Van Quy, Le Van Linh, Tran Thi Dieu Hang
Viet Nam Insꢁtute of Meteorology Hydrology and Climate change
Received: 12/10/2018; Accepted: 10/11/2018
Abstract: Acid deposiꢁon is the precipitaꢁon of acidic components, such as sulfuric or nitric acid that fall
to the ground from the atmosphere in wet or dry forms. The emission of air pollutants SO2 and NOx from
anthropogenic acꢁviꢁes, such as fossil fuel combusꢁon, industrial manufacturing and oil refinery is the
major cause of acid deposiꢁon. With its negaꢁve impacts on both human life and the environment, acid
posiꢁon has now become a major environmental issue. Currently in Viet Nam, there are several acid
deposiꢁon monitoring networks managed and operated by different authoriꢁes. However, the coverage of
these monitoring networks are not sufficient to provide competent authoriꢁes with data and informaꢁon
required for a sound air polluꢁon control measure. The Government of Viet Nam has adopted a plan on
development of naꢁonal network of natural resources and environment monitoring staꢁons in which the
development of acid deposiꢁon monitoring staꢁons is included (Prime Minister Decision 90/QD-TTg). This
study implements an in-depth review and assessment of the exisꢁng acid deposiꢁon monitoring networks.
Key findings of the review include: (1) Acid deposiꢁon monitoring staꢁons in Viet Nam are operated by
different research insꢁtuꢁons and authoriꢁes serving different mandates of these authoriꢁes; (2) There is
no common sampling and analysis method applied to all monitoring staꢁons; (3) Most of the exisꢁng and
planned monitoring staꢁons are placed in the either the north or south regions and there are overlapping in
some staꢁons’locaꢁons. Based on these findings an installaꢁon of new monitoring staꢁons was proposed.
Keywords: Acid deposiꢁon, planning, acid deposiꢁon monitoring network, Viet Nam.
Tạp chí khoa học biến đổi khí hậu
Số 8 - Tháng 12/2018
12
12 trang
09/01/2024
21640
Free
Bạn đang xem tài liệu "Rà soát, đề xuất hoàn thiện mạng lưới giám sát lắng đọng A-xít tại Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ra_soat_de_xuat_hoan_thien_mang_luoi_giam_sat_lang_dong_a_xi.pdf
