Bài giảng Xã hội học đại cương - Bài 3: Phương pháp nghiên cứu xã hội học - Lê Ngọc Thông
XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG
Giảng viên: TS. Lê Ngọc Thông
BÀI 3
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
XÃ HỘI HỌC
Giảng viên: TS. Lê Ngọc Thông
2
v1.0014104216
MỤC TIÊU BÀI HỌC
Sử dụng được các phương pháp, kỹ thuật nghiên cứu 1 vấn đề xã hội để
có thể tự triển khai nghiên cứu.
Rèn luyện được kỹ năng nghiên cứu một vấn đề xã hội học cụ thể.
3
v1.0014104216
CÁC KIẾN THỨC CẦN CÓ
Người học cần được trang bị trước một số các
kiến thức cơ bản từ các môn học:
• Triết học;
• Tâm lý học;
• Sử học.
4
v1.0014104216
HƯỚNG DẪN HỌC
• Xem bài giảng đầy đủ và tóm tắt những nội
dung chính của từng bài.
• Tích cực thảo luận trên diễn đàn và đặt câu hỏi
ngay nếu có thắc mắc.
• Làm các bài tập và luyện thi trắc nghiệm theo
yêu cầu từng bài.
5
v1.0014104216
CẤU TRÚC NỘI DUNG
3.1
3.2
Một số khái niệm trong phương pháp nghiên cứu xã hội học
Phương pháp nghiên cứu xã hội học
3.3
3.4
Phương pháp nghiên cứu điều tra xã hội học
Xã hội hóa kết quả điều tra nghiên cứu xã hội học
6
v1.0014104216
3.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM TRONG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC
Khoa học
Bản chất của khoa học
Tiêu chí của một khoa học
Phương pháp
nghiên cứu
khoa học
Nghiên cứu
xã hội học
Phương pháp luận
xã hội học
Phương pháp luận
Phương pháp
7
v1.0014104216
3.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM TRONG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC
• Mục đích nghiên cứu là gì? Nhằm vào việc gì? Phục vụ cho điều gì?
• Cấu trúc của phương pháp luận nghiên cứu khoa học
2. Luận cứ
1. Luận đề
3. Luận chứng
• Cách tiếp cận cơ bản của XHH
Cơ cấu – chức năng;
Lý thuyết hậu hiện đại
Xung đột – mâu thuẫn xã hội;
Tương tác biểu trưng.
8
v1.0014104216
3.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM TRONG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC
(tiếp theo)
• Các bước cơ bản trong nghiên cứu khoa học
Quan sát sự vật, hiện tượng
Phát hiện và đặt vấn đề
nghiên cứu
Phương pháp (Methods)
Đặt giả thuyết nghiên cứu
(hay luận đề)
“Tác giả đã làm gì”
(What did you do?)
Xây dựng luận chứng
Tìm luận cứ lý thuyết và
thực tiễn
• Thiết kế nghiên cứu;
• Đối tượng nghiên cứu;
• Phương pháp đo lường;
• Phương pháp phân tích dữ liệu.
Xử lý thông tin, phân tích
Tổng hợp kết quả, kết luận,
khuyến nghị
9
v1.0014104216
3.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM TRONG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC
(tiếp theo)
• Các yếu tố cơ bản của mô hình nghiên cứu
Nhân tố tác động 1
(biến độc lập 1)
Nhân tố tác động n
(biến độc lập n)
Mục tiêu, đối tượng
(biến phụ thuộc)
Nhân tố tác động 3
(biến độc lập 3)
Nhân tố tác động x
(biến độc lập x)
10
v1.0014104216
3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC
3.2.1. Phương pháp
3.2.2. Phương pháp
quan sát
thực nghiệm
3.2.3. Phương pháp
phỏng vấn
3.2.4. Phương pháp
An-két
3.2.5. Phương pháp
phân tích tài liệu
11
v1.0014104216
3.2.1. PHƯƠNG PHÁP QUAN SÁT
• Khái niệm:
Phương pháp thu thập thông tin từ thực tế xã hội;
Dùng các tri giác: Nghe, nhìn, ghi chép…
Thu nhận các thông tin.
• Xây dựng kế hoạch quan sát: Kỹ thuật quan sát và tiến trình quan sát.
Xác định vấn đề, nội dung, tiêu chí, mục đích;
Thiết lập một chương trình/kế hoạch quan sát;
Chọn thời gian, địa điểm, đối tượng quan sát;
Chuẩn bị công cụ: Bảng kiểm, phiếu quan sát...
Chuẩn bị trang thiết bị: Máy quay, ghi âm,...
Chọn cách thức quan sát;
Lên kế hoạch xử lý và phân tích kết quả quan sát.
12
v1.0014104216
3.2.2. PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM
Thực nghiệm ở hiện trường
Thực nghiệm trong phòng thực nghiệm
Thực nghiệm kiểm tra
Loại hình
Thực nghiệm tự nhiên
• Khái niệm: Phương pháp thu thập thông tin xã hội thông qua việc kiểm tra giả thuyết
này hay giả thuyết khác, để có những tri thức mới có giá trị lý luận hoặc thực tiễn.
• Yêu cầu:
Cần xác định được mối quan hệ nhân – quả;
Phải đặt được giả thuyết;
Đảm bảo tính khách quan;
Cần có kinh nghiệm, hiểu tâm lý.
13
v1.0014104216
3.2.3. PHƯƠNG PHÁP PHỎNG VẤN
• Khái niệm: Là phương pháp thu thập thông tin xã hội thông qua đối thoại theo một
chủ đề, một trật tự nhất định giữa nhà nghiên cứu với khách thể nghiên cứu.
Phỏng vấn thường và phỏng vấn sâu
Phân loại
Phỏng vấn có và không tiêu chuẩn hóa
Phỏng vấn nhóm tập trung
• Yêu cầu
Nghệ thuật đặt câu hỏi;
Nghệ thuật lắng nghe;
Sáng tạo.
14
v1.0014104216
3.2.3. PHƯƠNG PHÁP PHỎNG VẤN (tiếp theo)
• Ưu điểm
Thu được thông tin trực tiếp, bổ ích, lọai bỏ được các sai số trung gian.
Nhà nghiên cứu có thể kiểm tra thăm dò đối tượng khi thấy thông tin chưa đủ độ
tin cậy.
Thu được thông tin nhiều mặt.
• Nhược điểm
Tốn thời gian, công sức, kinh phí (xử lý tốn kém, phức tạp).
Thái độ của người phỏng vấn có thể ảnh hưởng đến độ tin cậy của thông tin.
15
v1.0014104216
3.2.4. PHƯƠNG PHÁP AN-KÉT
• Khái niệm: Phương pháp thu thập thông tin xã hội gián tiếp dựa trên bảng hỏi (phiếu
trưng cầu ý kiến).
• Các loại câu hỏi: Câu hỏi đóng, câu hỏi mở, câu hỏi hỗn hợp, câu hỏi chức năng…
• Yêu cầu
Quy chuẩn: Thể hiện được nội dung nghiên cứu, đảm bảo tính logic hợp lý.
Chọn mẫu đại diện nghiêm ngặt.
Tập huấn cho cộng tác viên.
• Ưu điểm
Tiết kiệm được kinh phí (cùng một lúc thu được ý kiến của nhiều người).
Thông tin thu được có độ tin cậy tương đối cao.
Phù hợp cho những nghiên cứu định lượng.
• Nhược điểm
Tốn thời gian công sức soạn thảo bảng hỏi.
Khó khăn khi thu hồi lại bảng hỏi, do đó ảnh hưởng trực tiếp tới tính đại diện của
thông tin.
Nhiều câu hỏi không trả lời, hạn chế tính đầy đủ của thông tin…
16
v1.0014104216
3.2.5. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH TÀI LIỆU
• Khái niệm: Phương pháp thu thập thông tin xã hội dựa trên sự phân tích nội dung
những tài liệu đã có sẵn như tài liệu viết, tài liệu thống kê, tài liệu điện quang, tài liệu
ghi âm…
• Các phương pháp: Phương pháp phân tích định tính, phân tích định lượng, phân
tích theo nhóm các dấu hiệu, phạm trù, tìm ra mối quan hệ nhân quả giữa các nhóm
chỉ báo.
• Yêu cầu chính xác, linh hoạt về:
Lựa chọn tài liệu;
Xác định tài liệu là bản chính, bản sao hay dị bản;
Có thái độ phê phán đối với tài liệu.
• Ưu điểm
Tiết kiệm thời gian, công sức, kinh phí, nhân lực.
Thu được thông tin đa dạng, nhiều mặt; giúp nhà nghiên cứu tìm hiểu những đối
tượng quá khứ, hiện tại.
• Nhược điểm
Tài liệu ít được phân chia theo dấu hiệu đang cần.
Thông tin dễ bị chủ quan hóa.
17
Khó tổng hợp thông tin, đòi hỏi phải có trình độ cao, tính bảo mật cản trở,…
v1.0014104216
3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC
3.3.1. Quy trình nghiên
3.3.2. Xác định vấn đề
nghiên cứu XXH
cứu khoa học
3.3.3. Xây dựng khung
lý thuyết nghiên cứu
XHH
3.3.4. Chọn phương
pháp điều tra
3.3.5. Xây dựng bảng
câu hỏi
3.3.6. Chọn mẫu trong
nghiên cứu XHH
3.3.7. Tổ chức điều tra
nghiên cứu XHH
3.3.8. Xử lý – phân
tích dữ liệu điều tra
18
v1.0014104216
3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC
• Mục đích: Trang bị cho học viên hệ thống tri thức cơ bản về phương pháp điều tra
xã hội học, quy trình của một cuộc điều tra xã hội học, kỹ thuật của một cuộc điều tra
xã hội học, nắm được các bước điều tra, các thao tác chính trong từng giai đoạn.
• Yêu cầu
Giảng dạy theo phương pháp cùng tham gia.
Trang bị cho người học các tri thức cơ bản về: Các phương pháp điều tra xã hội
học, các bước của một cuộc điều tra XHH, các kỹ năng vận dụng các phương
pháp, các quy trình điều tra XHH.
Giúp học viên xây dựng khả năng nghiên cứu thực tiễn xã hội tại địa phương.
Quy trình nghiên cứu xã hội học
Tiến hành
Phân tích và
Chuẩn bị
điều tra XHH
XHH kết quả
điều tra XHH
19
v1.0014104216
3.3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Thực tế xã hội
Xác định vấn đề
cần nghiên cứu
Tiến hành thu thập
thông tin
Xã hội hoá kết
quả nghiên cứu
Xây dựng khung
lý thuyết, giả thiết
Lựa chọn và tập
huấn điều tra viên
Trình bày báo cáo
kết quả nghiên cứu
Chọn phương pháp
điều tra
Lập biểu đồ
tiến độ điều tra
Kiểm định giả
thuyết nghiên cứu
Xây dựng bảng
câu hỏi điều tra
Công tác tiền trạm
Tập hợp tài liệu
xử lý và phân tích
Chuẩn bị kinh
phí điều tra
Chọn mẫu điều tra
Kết thúc công
tác chuẩn bị
Xử lý và phân
tích thông tin
Chọn thời điểm
điều tra
20
v1.0014104216
Tải về để xem bản đầy đủ
33 trang
18940
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Xã hội học đại cương - Bài 3: Phương pháp nghiên cứu xã hội học - Lê Ngọc Thông", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_xa_hoi_hoc_dai_cuong_bai_3_phuong_phap_nghien_cuu.pdf
