Triết lý nhân sinh của J.Krishnamurti và giá trị thực tiễn đối với việc giáo dục nhân văn cho con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 40 (10-2019)

TRIẾT LÝ NHÂN SINH CỦA J.KRISHNAMURTI VÀ

GIÁ TRỊ THỰC TIỄN ĐỐI VỚI VIỆC GIÁO DỤC NHÂN VĂN

CHO CON NGƯỜI VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

y Nguyễn Thị Hồng Yến^(*)

Tóm tắt

Krishnamurti là một nhà triết học nhân sinh lớn của thế kỷ XX. Triết học của ông đặt ra những

vấn đề không chỉ là sự quan tâm của đương đại mà của mọi thời đại vì đó là những vấn đề muôn

thuở của con người như số phận, sự hiện hữu, sự siêu việt và sự tha hóa… Theo ông, nguyên nhân

gây ra sự tha hóa của con người trong xã hội phương Tây hiện đại là do cái tôi có nhiều ham muốn

ích kỷ cá nhân. Ông đưa ra những giải pháp khuyên nhủ con người nên sống để thanh tẩy tâm hồn

cá nhân và xã hội như là “đời không tâm điểm“, “Sống là hiện tượng không thời gian, tri là không

suy niệm và hành động không chủ đích”. Thực chất đây là các giải pháp tâm linh, thiên về lay động,

đánh thức thế giới nội tâm, đánh thức sự tự ý thức của cá nhân trong cuộc nhân sinh. Tuy không phải

là cách làm mới trong lịch sử triết học và có phần duy tâm nhưng đóng góp quan trọng nhất của

Krishnamurti là ở chỗ chỉ ra được vấn đề đang nổi cộm trong đời sống của mỗi cá nhân cũng như

của xã hội hiện đại ngày nay.

Từ khóa: Cuộc đời là dòng sông thanh tẩy, sự tha hóa, triết học nhân sinh của Krishnamurti,

tư tưởng nhân văn.

1. Đặt vấn đề

Chúng đang bủa vây xung quanh con người làm

cho họ thấy sợ hãi, lo lắng, bất an và đi tìm cách

giải quyết. Con người đang hoang mang, mất

phương hướng trong nhận thức và hành động,

đang ngày càng trở nên tàn độc với đồng loại,

với thiên nhiên. Thấu cảm được sự chênh vênh

của con người trong xã hội hiện đại, một nhà

triết học nổi tiếng của thế kỷ XX đã kêu gọi con

người hãy tự làm trong sạch chính mình, hãy tự

thanh tẩy mình như từng giọt nước của con sông

vậy. Ông chính là J.Krishnamurti! Tư tưởng nhân

sinh của J.Krishnamurti được phương Tây đánh

giá là đột biến trong sự chống tha hóa, khôi phục

Do áp dụng các thành tựu của khoa học, kỹ

thuật và công nghệ hiện đại mà chất lượng cuộc

sống ngày càng tốt hơn, con người ngày càng

văn minh hơn, ngày càng tự tin hơn để làm chủ

bản thân, làm chủ thế giới và để chung sống hòa

bình. Nhưng ở một khía cạnh khác, người ta lại

thấy rằng, thế giới thì ngày càng “phẳng” mà con

người lại ngày càng xa cách nhau, mải mê đi tìm

những giá trị ảo, những hào quang phù phiếm,

những giá trị vật chất thực dụng, tầm thường,

thấp hèn đã chà đạp, tước đoạt sự tự do, lợi ích

chính đáng và quyền được sống của bao người

khác. Ai cũng muốn có cảm giác sống an yên, bản chất tốt đẹp của con người đã bị rơi vãi trong

thanh nhàn, sung túc, cũng khao khát được sống

hạnh phúc, tự do… nhưng lại có rất ít người quan

tâm đến lợi ích chung của cộng đồng, rất ít người

sống vì chúng ta mà chỉ chăm chăm gói gém tư

duy và hành động của mình vì cái tôi ích kỷ để

rồi tạo ra sự đối đầu giữa cái tôi với cái chúng

ta, giữa cá nhân với xã hội. Mâu thuẫn này ngày

càng phát triển đã tạo ra vô vàn những áp lực đến

từ phía xã hội cũng như từ chính mỗi cá nhân.

tiến trình vươn tới văn minh vật chất.

Ở Việt Nam, tư tưởng của J.Krishnamurti

chưa được nghiên cứu nhiều, chỉ dừng ở việc giới

thiệu tiểu sử và xuất bản các tác phẩm của ông với

tư cách là một triết gia phương Đông có tư tưởng

hiện sinh ở thế kỷ XX. Bởi triết học của ông bàn

về những vấn đề không chỉ thế giới đương đại mà

mọi thời đại quan tâm như: sự tha hóa, số phận,

sự hiện hữu, sự siêu việt… Ông vạch ra cho chính

cuộc đời của mình và mọi người nên đi theo để đạt

tới sự tự do tuyệt đối, không bị vướng bận bởi bất

^(*)Trường Cao đẳng Sư phạm Quảng Trị.

42

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 40 (10-2019)

2. Tư tưởng nhân văn trong triết học nhân

sinh của J.Krishamurti

cứ một trở lực vật chất hoặc một tổ chức tôn giáo

nào níu kéo, là phải tự coi mình là dòng sông và

luôn thanh tẩy nó với phương thức: “Đời không

tâm điểm, Sống là hiện tượng không thời gian,

Tri là không suy niệm và hành động không chủ

đích”. Theo ông, chỉ có như vậy mới tạo ra một

sự hiện hữu có giá trị trên cõi đời này. Nhờ đó,

mọi đau khổ, mâu thuẫn, xung đột, chiến tranh…

trong thế giới này sẽ chấm dứt.

2.1. Vài nét cơ bản về tư tưởng nhân văn

hiện đại

Xét ở cấp độ thế giới quan, chủ nghĩa nhân

văn là toàn bộ những tư tưởng, quan điểm, tình

cảm quý trọng các giá trị của con người như trí

tuệ, tình cảm, phẩm giá, sức mạnh, vẻ đẹp. Chủ

nghĩa nhân văn không phải là một khái niệm đạo

đức đơn thuần mà bao hàm cả cách nhìn nhận,

định giá con người về nhiều mặt như vị trí, vai

trò, khả năng, bản chất... trong quan hệ với tự

nhiên, xã hội và cộng đồng. Chủ nghĩa nhân

văn còn được hiểu là chủ nghĩa nhân bản là một

nhánh của triết học luân lý chuyên bàn về lợi

ích, giá trị và phẩm cách của con người. Theo

chủ nghĩa nhân văn thì bao dung, bất bạo động

và tự do, lương tâm là những nguyên tắc quan

trọng cho sự cộng sinh của nhân loại. Thời hiện

đại, phong trào nhân văn gắn với chủ nghĩa thế

tục phi tôn giáo và một nhân sinh quan phi thần

thánh. Theo Tuyên ngôn Amsterdam 2002, chủ

nghĩa nhân văn mới hiện đại bao gồm các nội

dung cơ bản sau: chủ nghĩa nhân văn mang tính

Vài năm trở lại đây, có nhiều hành vi tranh

lộc, cướp ấn, mặc cả với thần thánh phản cảm của

những người đi lễ hội, đền chùa ở Việt Nam để cầu

danh, cầu lợi, cầu chức, cầu quyền… cũng đáng

để chúng ta phải suy nghĩ về một thực trạng hiện

nay đang diễn ra trong xã hội là có rất nhiều người

đã và đang tự biến mình thành nô lệ của những

tham vọng của chính mình đến mức cuồng tín, còn

niềm tin vào cuộc sống của họ thì ngày càng giảm

đi nhanh chóng! Phải chăng sự tha hóa con người

đã lên đến cực điểm còn sự tử tế, lòng nhân ái của

con người ngày càng trở nên xa xỉ giữa dòng đời

hối hả đầy biến động của hôm nay và có thể vẫn

hiện hữu ở cả ngày mai? Bởi ngay cả các thiết chế

xã hội về đạo đức, luật pháp của Nhà nước ngày đạo đức. Nó khẳng định giá trị, sự tôn nghiêm và

tính tự chủ cá nhân, khẳng định quyền của mọi

người đối với tự do lớn nhất có thể khi quyền đó

tương hợp với quyền lợi người khác; chủ nghĩa

nhân văn mang tính chất lý tính. Dùng khoa học

một cách sáng tạo chứ không phải phá hoại; chủ

nghĩa nhân văn ủng hộ dân chủ và quyền con

người. Dân chủ và sự phát triển đầy đủ nhất theo

khả năng của mỗi người là bản chất của quyền

con người; chủ nghĩa nhân văn chủ trương tự do

cá nhân phải đi đôi với trách nhiệm xã hội; chủ

nghĩa nhân văn là một đáp ứng đối với yêu cầu

rộng rãi nhằm thay thế cho những tôn giáo giáo

điều; chủ nghĩa nhân văn coi trọng sự sáng tạo

nghệ thuật và trí tưởng tượng, thừa nhận tầm

quan trọng của nghệ thuật đối với sự phát triển và

càng chặt chẽ và hoàn thiện cũng bất lực trước

sự tham lam, tàn nhẫn của nhiều kẻ máu lạnh. Xu

hướng những kẻ máu lạnh ngày càng trẻ hóa làm

cho xã hội càng hoang mang, lo lắng. Một khi cơ

chế điều chỉnh hành vi con người từ phía xã hội

mà chưa đủ mạnh thì cần phải tìm đến sức mạnh

nội lực của mỗi cá nhân hỗ trợ may ra mới ngăn

chặn mầm mống của cái ác!

Đã đến lúc chúng ta nên đọc lại triết lý nhân

sinh J.Kritshnamuti vì những giá trị nhân văn của

triết lý này khá phù hợp với văn hóa tâm linh,

tư tưởng, đạo đức, lối sống của con người Việt

Nam hiện đại. Triết lý này sẽ giúp ích thêm cho

mỗi người biết tự điều chỉnh lối sống, cách hành

xử cho đúng mực, biết tịnh tâm để nhìn lại mình thành đạt của con người; chủ nghĩa nhân văn là

cách sống nhắm đến sự thành đạt lớn nhất trong

khả năng có thể bằng cách trau dồi một cuộc sống

đạo đức và sáng tạo [8]. Với những nội dung cơ

bản trên thì chủ nghĩa nhân văn mới đã đảm bảo

và dừng lại bên này cái đúng, cái thiện, cái đẹp.

Không vì những toan tính độc ác, tham lam mà

đánh mất mình, bị tha hóa để rồi phải trả giá đắt

cho những hành động sai lầm của bản thân.

43

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 40 (10-2019)

hài hòa giữa đạo đức và lý trí, tình cảm tinh thần về nỗi trăn trở của con người phương Tây hiện

và pháp lý, giữa dân chủ và quyền con người, đại đang lạc lối, dò đường đi cho số phận của

giữa tự do cá nhân và cộng đồng, khoa học, lý mình giữa dòng xoáy vô tận của xã hội mà ở đó

tưởng tôn giáo và nghệ thuật, giữa giáo dục và sự tôn sùng văn minh vật chất đã đẩy con người

cuộc sống. Triết lý nhân sinh của J.Krishnamurti tới sự tha hóa lên đến đỉnh điểm.

đạt được một số nội dung trên nên xứng đáng

được gọi là một học thuyết triết học nhân văn.

J.Krishnamurti đã hai lần xuất hiện với tư

cách là hiện tượng của thế giới. Lần thứ nhất, với

2.2. Tư tưởng nhân văn trong triết lý nhân tư cách là hiện thân của nhà tiên tri thế giới và lần

sinh của J.Krishnamurti

thứ hai là nhà tư tưởng của thế giới. Sự ra đời và

quá trình phát triển của tư tưởng J.Krishnamurti

đã chịu ảnh hưởng của ba nhân tố quan trọng là

truyền thống và văn hóa Ấn Độ; tư tưởng nhân

sinh, chủ nghĩa nhân văn trong lịch sử triết học;

và điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị, văn hóa,

khoa học của các nước phương Tây hiện đại. Quá

trình hình thành và phát triển tư tưởng triết học

của J.Krishnamurti được chia làm 3 giai đoạn

chính. Giai đoạn 1, từ 1895-1929, đây là thời kỳ

J.Krishnamurti tiếp nhận các quan niệm huyền bí

của tôn giáo để chuẩn bị tư tưởng trở thành chân

sư của thời đại hay người lãnh đạo tinh thần của

thế giới tương lai. Giai đoạn 2, từ 1929-1947, đây

là thời kỳ J.Krishnamurti xây dựng tư tưởng riêng,

độc lập của mình. Giai đoạn 3, từ 1947-1986, là

thời kỳ J.Krishnamurti đi du thuyết, truyền bá tư

tưởng của mình. Trong gần 50 năm du thuyết tư

tưởng nhân sinh của mình, ông đã để lại cho nhân

loại những tác phẩm tiêu biểu sau: Ý nghĩa về sự

chết, đau khổ và thời gian, Giảm trừ kiến thức,

Lời cuối bình yên, Đối diện cuộc đời, Đại bàng

cất cánh, Hướng đi cho cuộc đời, Bạn làm gì với

đời mình, Cuộc đời phía trước…

2.2.1. Hoàn cảnh ra đời triết lý nhân sinh

của J.Krishnamurti

Trong thế kỷ XX, xã hội phương Tây đã

khai thác triệt để các thành tựu của khoa học kỹ

thuật để nâng cao đời sống vật chất của mình và

tưởng rằng đời sống tinh thần cũng được phát

triển song hành. Càng mải mê chạy theo những

giá trị vật chất bao nhiêu thì đổi lại là sự cô đơn,

trống vắng, hẫng hụt về đời sống tinh thần, đời

sống nội tâm, tâm linh của con người ngày càng

tồi tệ bấy nhiêu. Để chống lại tâm lý sùng bái đời

sống tiện nghi vật chất - con đẻ và hệ lụy của chủ

nghĩa kỹ trị và chủ nghĩa duy lý, từ thập niên 30

của thế kỷ XX trở đi, nhiều trào lưu triết học phi

duy lý mới ra đời ở phương Tây như chủ nghĩa

Hiện sinh, chủ nghiã Freud. Những trào lưu sống

theo phong cách Hiện sinh hay Freud thậm chí là

thực dụng đi chăng nữa cũng chỉ dừng lại ở mức

độ cảnh báo để chống lại mức độ tha hóa của con

người không triệt để. Ví dụ như Nietzsche muốn

đập phá tất cả những giá trị hiện thời để đưa con

người thành siêu nhân và bất kỳ ai cũng có thể

trở thành siêu nhân nếu họ tiến hành phê phán

và biết chấp nhận sự phê phán. Còn S.Freud lại

đi tìm sức mạnh nội lực, bản năng sinh học, cái

vô thức của con người để chống lại quy tắc, định

kiến của xã hội. Ngay tại nước Mỹ là biểu hiện

cao nhất của chủ nghĩa duy lý và chủ nghĩa kỹ

trị thì chủ nghĩa hiện sinh kết hợp với chủ nghĩa

thực dụng để giải thoát con người khỏi sự cô

đơn cũng chưa thực sự hiệu quả… Sự đối lập

giữa chủ nghĩa duy lý và chủ nghĩa phi duy lý

này được xem là biểu hiện sự giằng xé nhân sinh

của con người phương Tây hiện đại. Triết gia thế

tục J.Krishnamurti đã xuất hiện đúng lúc để góp

thêm vào lời giải đáp thấu đáo hơn, sâu sắc hơn

Cuộc đời của J.Krishnamurti đi qua hai thế

kỷ với nhiều sự kiện trọng đại diễn ra trên thế

giới đã làm thay đổi nhận thức của ông về nhân

loại. Với những biến cố ngẫu nhiên đã làm cuộc

đời của ông thay đổi qua nhiều bước ngoặt mà

chính ông cũng không thể tiên liệu được. Từ đó

đã giúp ông chiêm nghiệm được một điều rằng,

hướng đi của cuộc đời là một sự tổ hợp của nhiều

nhân tố ngẫu nhiên. Con người phải bản lĩnh để

“Đối diện với cuộc đời”, tức là đối diện với chính

mình với kỳ vọng giải phóng mình khỏi những

ám ảnh, những níu kéo của những giá trị ảo để đi

về vương quốc tự do.

44

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 40 (10-2019)

2.2.2. Tính nhân văn trong triết lý nhân sinh này. Với ông, đây là kết quả tất yếu của một quá

của J.Krishnamurti

trình suy ngẫm và nhìn nhận về thế giới hiện đại

từ chính trong lòng nó chứ không phải từ cái nhìn

của đấng cứu chuộc mơ hồ nào đó. J.Krishnamurti

cho rằng, con người tạo ra tôn giáo từ những điều

họ cho là linh thiêng mà tư duy của cá nhân không

thể lý giải. Sự hình thành tôn giáo gắn liền với

quá trình đánh mất niềm tin ở chính mình, một

trong những đặc tính cao quý nhất mà chỉ có con

người mới có. Đây là biểu hiện đầu tiên của sự

tha hóa về tinh thần. Niềm tin thực tế đã chuyển

thành niềm tin hão huyền. Những điều mà tôn

giáo ban cho con người chỉ là những giấc mộng

suông. Tôn giáo không phải là cứu cánh để giải

thoát, để an ủi tinh thần của con người mà đích thị

là gọng kìm trói buộc sự sáng tạo của con người.

Điều này cho thấy, J.Krishnamurti đã nhận ra sự

bế tắc, khủng hoảng trong tư tưởng của con người

phương Tây ở thời kỳ hiện đại và ông đã tiến gần

sát với quan điểm duy vật lịch sử của chủ nghĩa

Mác về tôn giáo khi ông cho rằng, tôn giáo và các

tổ chức tâm linh của tôn giáo cũng chỉ là và cũng

chỉ có thể là những liều thuốc an ủi con người, là

vitamin của nhân dân mà thôi. Điều này mặc dù

cần phải được thẩm định lại trong tiến trình phát

triển của xã hội loài người trong cả hiện tại và cả

tương lai nhưng trong chừng mực phương Tây

đang khủng hoảng về tư tưởng và chông chênh

về niềm tin tôn giáo thì việc làm này cũng được

coi là một biểu hiện nhân văn trong tư tưởng của

ông. J.Krishnamurti đã nhân danh con người của

xã hội ngày mai, mở đường hướng mới cho triết

lý nhân sinh hiện đại bằng hai chữ: tự do, bởi cả

Jiddu Krishnamurti (1895-1986) là một trong

những nhà tư tưởng lớn của Ấn Độ hiện đại. Ông

được tạp chí uy tín Time bình chọn là một trong

năm nhà tư tưởng lớn của thời đại khi ông đã đi tìm

trong thế giới nội tâm của con người những mâu

thuẫn để đưa ra những lời giải mới về nhân sinh.

Tư tưởng chủ đạo của triết học J.Krishnamurti là

tư tưởng về con người, về cuộc nhân sinh mà nội

dung chính là chống sự tha hóa. Các giải pháp

Krishnamurti nêu ra để chống sự tha hóa mang

tính hướng nội khác biệt với các nhà triết học

khác là mang tính hướng ngoại. J.Krishnamurti

khi còn nhỏ thường thả tâm hồn mình vào thế

giới xa xăm đang chất chứa nhiều điều bí ẩn nên

bị hiểu nhầm là có một trí tuệ chậm phát triển, có

dấu hiệu đần độn. Nhưng vào năm 1909, một bước

ngoặt lớn đã thay đổi cuộc đời của J.Krishnamurti

khi ông được ngài Charler Webster Leadbeater -

người giữ trọng trách thuyết giáo của Hội Thông

thiên học bằng trực giác của mình đã phát hiện ra

Krishnamurti khi đó mới 14 tuổi là hiện thân của

Bồ Tát Di Lạc. Ngay lập tức, ông được vào học

tại trường Bí giáo của Hội Thông thiên học với

sự giáo dục và chăm sóc đặc biệt bởi các vị chân

sư nổi tiếng của Hội để sau này trở thành bậc đạo

sư lãnh đạo tinh thần của thế giới tương lai với tư

cách như là Đức Phật, Đức Chúa chỉ đường cho

thế giới ra khỏi mê cung lầm lạc. Vào năm 1911,

Hội Ngôi sao phương Đông được thành lập và

J.Krishnamurti được cử làm chủ tịch hội - đây là

chuẩn bị cho sự xuất hiện của bậc đạo sư lãnh đạo

phần hồn của thế giới ngày mai. Rồi Chiến tranh cuộc đời của ông chỉ muốn tìm được cách thức

thế giới lần thứ nhất nổ ra (1914-1918) đã làm thay làm cho cá nhân đạt tới tự do. Ông nói: “Tôi

đổi tư tưởng của J.Krishnamurti. Ông không còn chỉ có mục tiêu duy nhất: giải thoát con người,

phụ thuộc vào Thông thiên học nữa mà trở nên

độc lập và sớm bộc lộ tính nhân văn, nhân bản của

mình khi ông tham gia vào Hội Chữ thập đỏ ởAnh

để chăm sóc thương binh. Vào ngày 3/8/1929,

tại Ommem, J.Krishnamurti đã long trọng tuyên

bố giải tán Hội Ngôi sao phương Đông làm cho

3000 hội viên cảm thấy chông chênh khi thiếu

vắng hình ảnh Krishnamurti trong tâm linh của

mình. Nhưng J.Krishnamurti thì hiểu rất rõ điều

thôi thúc anh ta về phía tự do, giúp anh ta thoát

khỏi mọi giới hạn, vì chỉ duy điều đó mới đem

lại cho anh ta hạnh phúc vĩnh cửu, đem lại cho

anh ta nhận thức vô điều kiện về bản ngã bởi vì

tự do vô điều kiện toàn diện chứ không phải một

phần nào đó, không phải tương đối, mà là chân

lý tổng thể vốn vĩnh cửu”[3, tr.147]. Làm sao để

có tự do? Trong tác phẩm Cuộc đời phía trước,

J.Krishnamurti đã chỉ rõ: “… Nhưng vẫn còn đó

45

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 40 (10-2019)

một cuộc cách mạng, cuộc cách mạng này hoàn mình với kỳ vọng sẽ giải phóng con người khỏi

toàn khác và nhất định phải xuất hiện nếu chúng những ám ảnh, những níu kéo của những giá trị

ta muốn thoát khỏi chuỗi dài bất tận của những ảo để vươn tới ánh sáng tự do.

băn khoăn lo lắng, của những bối rối và xáo trộn.

Cuộc cách mạng này phải diễn ra, không phải chỉ

diễn ra trong lý thuyết hoặc trong tư tưởng (nếu

chỉ diễn ra trong lý thuyết không thôi thì cũng vô

nghĩa) mà phải diễn ra ngay trong tâm hồn mỗi

người, phải là một sự thay đổi cơ bản ngay trong

tâm hồn mỗi người” [6, tr. 9-10].

Công bằng mà nói, việc đề cao lý tính của con

người có ý nghĩa quan trọng trong sự chống lại các

tín điều của Ki tô giáo, khẳng định được sức mạnh

của con người tại thế làm biến đổi tự nhiên, phát

triển mọi mặt đời sống của mình. Chính Blaise

Pascal phải thốt nên: “Con người…. đó là cây

sậy biết tư duy” [1, tr. 339]. Quá say sưa với bài

ca duy lý, người ta đã đưa nó lên tận mây xanh.

Lý tính được coi là công cụ vạn năng để tháo gỡ

mọi khúc mắc trong tâm hồn và mâu thuẫn trong

xã hội nhưng thực tế, phát triển của xã hội và đời

sống cá nhân đã không song hành. Sự bất lực đầu

tiên của lý tính là không cắt nghĩa nổi những hiện

tượng của đời sống nội tâm. Người ta đã phát hiện

ra rằng thế giới nội tâm và tâm linh của con người

cũng mênh mông như vũ trụ vậy mà con người

thì lại hiểu biết quá ít về bản thân mình. Pascal

đã từng thốt lên: “Con tim có những lý lẽ riêng

của nó mà lý trí không thể can thiệp”[1, tr. 336]

Điều đó có nghĩa là những xúc cảm, tình cảm của

con người nhiều khi không thể cắt nghĩa bằng lý

tính. Vì vậy, cần phải nhìn nhận con người như

một đối tượng đặc biệt trong tự nhiên. Với con

người, cần phải có những phương cách tiếp cận

riêng biệt, không thể sử dụng các phương pháp

của khoa học tự nhiên để nghiên cứu con người.

Từ 1938 -1947, Krishnamurti chuyển đến

sống tại Hoa kỳ, được coi là thời kỳ đoạn tuyệt

với tư tưởng là đấng cứu chuộc cho xã hội tương

lai để trở thành triết gia thế tục và xây dựng tư

tưởng triết học nhân sinh mới của mình. Đây cũng

là giai đoạn diễn ra Chiến tranh thế giới thứ hai,

Krishnamurti đã phản đối cuộc chiến tranh này,

cho đó là một cuộc chiến tranh phù phiếm, vô tích

sự. Với ông, cuộc chiến trong mỗi con người mới

là một cuộc chiến vô cùng khắc nghiệt, cuộc chiến

của chính con người với bóng của mình. Đó là

một cuộc chiến muôn thuở từ khi sinh ra xã hội

loài người và nếu con người chiến thắng được cái

bóng của mình thì đó mới là chiến thắng vĩ đại

nhất. Đó cũng là một bằng chứng về tính nhân

văn trong tư tưởng của Krishnamurti.

Với hàng loạt các tác phẩm xoay quanh bàn

về các chủ đề của triết lý nhân sinh, Krishnamrurti

đã dành nửa cuộc đời sau này của mình để ưu tư

về số phận và hướng đi lên của con người trong Thế mà lý tính với con đẻ của mình là các phương

xã hội hiện đại. Và cuộc đời của Krishnamurti tiện kỹ thuật công nghệ về mặt hình thức đã ngộ

là một sự không ngừng nghỉ vươn lên để chiến nhận cho rằng đã giải phóng con người nhưng thực

thắng những rào cản của chính bản thân con

người. Ông tuyên bố: “mục đích của tôi là làm

cho mọi người tự do một cách vô điều kiện… do

đó, tôi muốn giải thoát con người được tự do, vui

thích tung tăng như con chim trong bầu trời quan

đãng, không bị nặng nề, ứ đọng độc lập ngây ngất

trong nền tự do ấy”[7, tr. 237]. Nhìn từ cuộc đời

của mình với nhiều biến cố ngẫu nhiên dẫn dắt,

tác động mà bản thân ông cũng không tiên liệu

được, Krishnamurti khẳng định, “Hướng đi cuộc

đời” như là sự tổ hợp cuả nhiều nhân tố. Xuyên

qua những nhân tố ngẫu nhiên đó, con người sẽ

bản lĩnh “Đối diện cuộc đời”, đối diện với chính

ra là biến họ thành rô bốt không hồn. Vì thế chủ

nghĩa phi duy lý với sứ mệnh lý giải những bí ẩn,

phức tạp trong tâm hồn con người đã xuất hiện.

Với các trào lưu Hiện sinh, Freud, Thực dụng,

Nhân vị cố khai thác những yếu tố tâm linh, đời

sống nội tâm, yếu tố bản năng của con người để

tạo ra sự cân bằng trong quá trình hiện hữu của

mình song vẫn rất chông chênh. Krishnamurti đã

nhận thấy điều đó. Triết học của J.Krishnamurti

là một màu sắc khác của chủ nghĩa phi duy lý,

cùng chiến tuyến với chủ nghĩa hiện sinh chống

lại chủ nghĩa duy lý song khác về phương pháp.

Nếu chủ nghĩa hiện sinh kết tội chủ nghĩa duy

46

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 40 (10-2019)

lý làm tha hóa con người thì J.Krishnamurti cho người thân thiện với nhau và ngôn ngữ hàng ngày

không có cái tôi, cái của tôi mà chỉ có cái chúng

ta và cái của chúng ta thì đời cần phải không tâm

điểm, không chủ đích, không suy niệm. Chính con

người - dòng sông ấy đã tự làm vẩn đục mình bằng

những hành vi hướng ngoại để phóng chiếu cái

tôi của mình nên con người bị hụt hơi trong quá

trình đó, do đó con người không biết đó là hành

vi mạo hiểm. Cái tôi của Krishnamurti nói chính

tới chính là ý thức, nó là nguyên nhân của sa sút

về tinh thần. Vì sao ý thức lại dẫn con người đánh

mất bản ngã nguyên trinh của nó? Krishnamurti

giải thích: nói đến con người là nói đến sự tự ý

thức, sự tự khẳng định. Con người đâu có biết

rằng, càng tự khẳng định mình bao nhiêu là càng

mở rộng cái tôi bấy nhiêu. Krishnamurti nói: “tôi

càng triển khai mình bao nhiêu thì tôi càng bao bọc

mình bấy nhiêu và đeo bám chặt hơn vào sự định

nghĩa chính mình…. và chúng ta càng bị hấp dẫn

với sự thỏa mãn bao nhiêu thì càng đau đớn khi

chúng ta nhận ra giới hạn của nó bấy nhiêu” [2].

Sống với giá trị ảo và một khi con người phát hiện

ra nó sẽ rơi vào trạng thái sợ hãi. Krishnamurti gọi

rằng chủ nghĩa duy lý đã bất lực trong việc giải

phóng con người. Ông bắt đầu xây dựng lâu đài

tư tưởng nhân sinh của mình bằng cách phê phán

sự bất khả thi của chủ nghĩa duy lý mà mũi nhọn

là chỉ ra sự bất lực và có giới hạn của lý tính. Đây

là một màu sắc nhân văn mang tên J.Krishnamurti.

Những chủ đề chính trong triết lý nhân

sinh của J.Krishnamurti:

Triết học nhân sinh của Krishnamurti bàn về

rất nhiều chủ đề liên quan đến đời sống nhân sinh

với mục đích khắc phục tha hóa của con người

song hành với sự vận động và phát triển của xã

hội. Trong khuôn khổ của bài báo này chỉ tập trung

làm rõ tính nhân văn của hai chủ đề quan trọng

nhất trong triết lý nhân sinh của Krishnamurti đó

là: Cuộc đời là "dòng sông thanh tẩy"; Cuộc đời

không tâm điểm và Hướng đi cho cuộc đời.

a. Cuộc đời là “dòng sông thanh tẩy”

Theo Krishnamurti, đời người cũng như dòng

sông và dòng sông cũng biến đổi không ngừng.

Nhưng con người - dòng sông ấy đã và đang bị

nhiễm bẩn, đang bị băng hoại. Với ông, phải cứu đó là tình trạng sợ hãi căn nguyên. Trạng thái này

lấy dòng sông ấy bằng cách thanh tẩy, bằng cách đeo đẳng con người như một cái bóng và nguyên

làm sạch để cho dòng sông ấy trở về dạng tinh nhân của sự mất an ninh trong sự hiện hữu: “Tôi

càng khẳng định mình bao nhiêu, càng buộc với

mình bao nhiêu thì tôi càng hoảng kinh bởi tất cả

cái ở bên kia, tất cả mọi cái mà nó không phải là

của tôi thì tôi càng cô lập mình, tôi càng trở nên

hoảng sợ bấy nhiêu” [2].

nguyên ban đầu. Krishnamurti giải thích tiếp, con

người là sinh vật có ý thức và ngôn ngữ, nhờ đó

mà tạo ra cái tôi của mình với tư cách là cá nhân

không có bàn tay can thiệp của các thần linh. Từ

cái tinh nguyên ban đầu, con người đã tự tha hóa

mình bằng tư tưởng tích trữ do ý thức được về

cái tôi của mình. Sự tích trữ sẽ xô đẩy cá nhân

đến tình trạng cá nhân không thể giải thích được

và không thể truyền đạt. Krishnamurti cho rằng,

chính sự phát triển của ý thức cá nhân trở thành

nguyên nhân của sự tha hóa. Theo ông, con người

càng tự khẳng định mình thì càng tự đánh mất

mình. “Tôi càng khẳng định mình bao nhiêu, có

nghĩa là tôi càng rút lui vào những biên giới nhỏ

xíu bấy nhiêu, thì tôi càng nhận thấy mình là một

mảnh li ti giữa vô số những nỗi hiểm nguy bấy

nhiêu” [2]. Nghĩa là con người càng tô điểm cho

mình bao nhiêu lại càng đánh mất mình bấy nhiêu.

Vì thế, để trở về với bản tính nguyên sơ, ở đó mọi

Krishnamurti lý giải sự tích trữ và khuyếch

trương của ý thức là nguyên nhân của thống khổ

và bất an trong mỗi cá nhân. Giống như một dòng

sông tuôn chảy, mỗi cá nhân là một giọt nước của

dòng sông ấy. Mỗi cộng đồng là một con suối và

trăm ngàn con suối sẽ đổ vào sông và trăm ngàn

con sông cũng sẽ hòa vào biển cả. Do vậy để thanh

tẩy dòng đời phải bắt đầu từ những cá nhân với

tư cách là giọt nước. Sự thanh tẩy không phải là

hoa hồng rắc trên bề mặt của dòng sông ấy mà

là tự trong đáy sâu của dòng sông ấy. Đây không

phải là đẽo củi tìm trầm mà là giữ cho trầm vẹn

toàn hương thơm tinh túy của nó. Trầm phải là

gốc của mọi loại hương thơm: “Có thể con sông

47

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 40 (10-2019)

ấy có một bắt đầu và một kết thúc. Nhưng cái bắt vô cùng” [4, tr. 159] vì ta “cứ nhắm vào một trật

đầu thì không phải dòng sông, cái kết thúc cũng tự bên ngoài, rồi từ phía bên ngoài ấy, ta lại điều

không phải là dòng sông. Dòng sông là dòng nước chỉnh cuộc đời ta theo những quyết định bên trong

chảy ở giữa. Nó đi qua làng mạc, đô thị và người khiến cho con người rơi vào những xung đột kéo

ta ném mọi thứ xuống nó. Sông bị ô nhiễm, rác dài”[4, tr. 159]. Nghĩa là khi ta đặt quá nhiều mục

rưởi và nước cống tuôn xuống mình, nhưng chỉ đích để thoả mãn thì mỗi mục đích sẽ trở thành

ít năm sau, sông tự mình thanh tẩy. Trong dòng một phần tử trong tập rỗng. Đời không tâm điểm

sông đó, mọi sự sinh sống, cá lội bên dưới và con được hiểu ở 2 nghĩa. Thứ nhất, đời là hiện hữu

người uống nước ở trên. Dòng sông đó, đằng sau của con người như thế nào thì hãy để nguyên như

nó là áp suất lớn lao của nước đã diễn tiến thanh

tẩy. Tâm trí thơ ngây như dòng sông. Không bắt

đầu, không chấm dứt - không thời gian”[5, tr.

192]. Như vậy, thanh tẩy không có nghĩa là xóa

bỏ mà làm cho mình thanh khiết trở lại như cái

trinh nguyên ban đầu. Với cách quan niệm này,

con người được Krishnamurti khai thác, nhìn nhận

từ thế giới nội tâm. Nó thể hiện cái nhìn sâu lắng

và thâm trầm về kiếp người của ông.

thế, không cần đến sự trang điểm. Thứ hai, đời

là không cần phải đặt ra những tâm điểm để tuân

theo, để trở thành nô lệ của những tâm điểm đó.

Đời không tâm điểm được biểu hiện ở 3 khía cạnh

sau: Sống là hiện tượng không thời gian, biết là

không suy niệm và là hành động không chủ đích.

Đó là những con đường để con người tự hoàn

thiện mình để trở lại những giá trị trinh nguyên

ban đầu, với tính nguyên thủy của xã hội chưa

bị tạp chất của cá nhân làm vấy bẩn dòng chảy.

Đó là hướng đi cuộc đời, là con đường giải thoát

khỏi hiện thực. Trong đó, sống không thời gian

được hiểu là: “Anh có thể được giải thoát, nhưng

Tóm lại, với Krishnamurti, đời như dòng

sông và dòng sông ấy phải được thanh tẩy - đây

là chủ đề chính trong triết học nhân sinh của ông.

Nguyên nhân làm cho dòng sông bị ô nhiễm, con

người bị tha hóa làm mất nhân vị của mình là do phải ở hiện tại, ngay bây giờ đây chứ không phải

con người đã tích trữ và khuyếch trương cái tôi

của mình, tìm cách thu nạp cái vốn không phải của

mình (giá trị vật chất và giá trị tinh thần). Tích trữ

là biểu hiện của sự tham lam, quá tải, còn khuyếch

trương nó lên trong mọi phương diện để quảng bá

cho cái tôi vì thế đã làm cho dòng sông trở nên

vẩn đục. Cần phải thanh tẩy để dòng sông đó trở

về cái trong trẻo ban đầu. Thanh tẩy không phải

loại bỏ mà làm cho nó chảy đúng hướng, đúng

như cái tự nhiên vốn có của nó. Để giữ cho dòng

sông không nhiễm bẩn trở lại, cuộc đời trở nên

thánh thiện thì cần phải xác định con đường nên

đi là: Đời không tâm điểm và Hướng đi cuộc đời.

ở ngày mai” [3, tr. 196]. Quá khứ là những bản

tính tinh nguyên, bản tính tự nhiên của con người

đã bị biến tướng trong quá khứ do con người đã

sống với những giá trị ảo và nguy hại hơn nó

được phóng chiếu trong tương lai. Vì vậy, sống là

hiện tượng không thời gian là sống nhập cuộc và

hiện hữu ngay trong hiện tại. Nó không có nghĩa

là sống không trong thời gian mà vẫn sống trong

thời gian nhưng đó là thời gian của chính mình

với ý nghĩa do chính chủ thể tạo ra. Nó thể hiện

năng lực sống của chủ thể, là “đi thẳng vào cuộc

sống, đừng tránh né một bên. Phải nhập với cuộc

sống, phải tự mình là cuộc sống”[3, tr. 190]. Còn

b. Đời không tâm điểm và Hướng đi cho Hành động không chủ đích là hành động trong

cuộc đời

một khối thống nhất vẹn toàn vì hành động của

một con người cụ thể được bao quanh trong một

không gian cụ thể và được xác định trong một

thời gian cụ thể. Hoạt động không chủ đích được

hiểu như là một sợi dây nối giữa con người với

cuộc sống để bảo tồn những giá trị vốn có của nó

chưa bị pha tạp trong cuộc đời, đời chưa làm tha

hóa nó. Hành động không chủ đích còn là hành

Con người trước khi hành động luôn đặt mục

đích và cách để hoàn thành mục đích đó. Khi mục

đích đã đạt được không phải là điểm kết thúc của

hành động mà chỉ là kết thúc một tích trữ và là

khởi đầu cho một tích trữ mới và càng ngày càng

mở rộng, vì vậy sự tha hoá con người ngày càng

tăng lên. Theo Krishnamurti “đó là một cuộc chiến

48

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 40 (10-2019)

động trong trạng thái tự do không bị chi phối bởi con người có cách suy nghĩ và hành động phù

bất cứ quan hệ nào. Lúc này, họ sống đúng với hợp đừng làm tổn thương thế giới xung quanh

trạng thái hưng phấn của họ, vượt qua những rào thêm nữa.

cản của lý tính ngăn chặn trạng thái hưng phấn.

Hoạt động không chủ đích còn được hiểu là loại

bỏ những việc làm nửa vời, lừng chừng. Nghĩa là

hành động không kéo dài trong quá khứ hay vắt

qua tương lai, mà là hành động ngay lập tức. Theo

ông, bản chất của hành động này là không có sự

can thiệp của quá khứ và tương lai. Con người

chịu trách nhiệm về hành động của mình. Rộng

ra là con người tự quyết định trạng thái hành động

của mình và mọi sự lựa chọn của con người về

trạng thái hành động đều phải được xem là đúng.

Đó là hành động hết sức rõ ràng không cần bất

cứ một sự che đậy nào và lúc đó con người đã bỏ

đi những mặc cảm: “Sợ những tiếng đời dị nghị

dèm pha luôn luôn che phủ bản thân bằng những

cái bề ngoài đó” [4, tr. 426] để đối diện, để nhìn

thẳng vào cái đang là - đó chính là mình chứ không

phải người khác.

2.3. Giá trị thực tiễn của tư tưởng nhân

sinh của Krishnamurti trong việc giáo dục

nhân văn đối với con người Việt Nam hôm nay

Giải đáp những vấn đề về xã hội, về cuộc

sống của con người, không phải bây giờ mới bàn

tới mà các nhà triết học ngay từ thời cổ đại ở cả

phương Đông và phương Tây đã đi tìm đường

hướng cho nhân loại với mong muốn xây dựng

một thế giới đại đồng, con người sống hòa mục

với nhau như anh em một nhà, “tứ hải giai huynh

đệ”… Rất nhiều, rất nhiều nhà triết học dù đứng

trên lập trường duy tâm hay duy vật, có cái nhìn

biện chứng hay siêu hình về nhân sinh cũng đều

cố gắng đưa ra cách giải quyết các vấn đề xã hội

và con người với mong muốn hiệu quả nhất, triệt

để nhất. Điểm chung này cho thấy các học thuyết

triết học dù là cổ hay kim, đông hay tây, nhân sinh

hay tôn giáo đều thấm đẫm tinh thần nhân văn.

Nhưng dường như vấn đề nhân sinh của cả nhân

loại, của từng dân tộc cũng như của mỗi cá nhân

vẫn chưa giải quyết được tận cùng nguyên nhân

của nó khi phương tây hiện đại bước vào giai đoạn

kỹ trị và chủ nghĩa duy lý thống trị. Lấp lánh trên

bầu trời triết học của phương Tây hiện đại thế kỷ

XX là “hiện tượng Krishnamurti” “có phong cách

Theo Krishnamurti, Không tâm điểm cũng

chính là một hướng đi cho cuộc đời, đó là đi

trong thanh tịnh và bền vững. Cuộc đời của

Krishnamurti là minh chứng thuyết phục nhất

về hướng đi đúng cho cuộc đời để mọi người

nhìn vào, học theo để thanh tẩy mọi tham vọng

của mình trên hành trình nhân sinh của mình.

Krishnamurt đã từ chối tất cả vòng hào quang nhân sinh mới” đã góp thêm một tiếng nói, một

của tôn giáo, nhẫn nại để tự giải thoát chính mình cách tiếp cận mới mang tính hướng nội để lý giải

ra khỏi ảo tưởng và sự mê hoặc; khỏi sự tự tôn những điều bí ẩn trong mỗi con người mà ông ví

nó cũng bí ẩn như vũ trụ bao la vậy.

kiêu hãnh, khỏi hư danh và mọi hình thức thống

trị bằng quyền uy thế lực đối với kẻ khác để giải

thoát linh hồn mình. Tiếp cận triết lý nhân sinh

của Krishnamurt dù ở góc độ nào mà lấy sự vươn

lên của con người trong sạch thanh cao thì đều

đáng trân trọng. Có thể Đời không tâm điểm và

hướng đi cho cuộc đời của Krishnamurti có cái

nhìn thiên lệch về sự suy tôn những giá trị vốn có

ban đầu và bị nhiều nhà triết học cho đó là duy

tâm nhưng nếu duy tâm thông minh còn hơn duy

vật mà thô thiển. Trên tinh thần của phép biện

chứng duy vật, ta nên đãi cát tìm vàng trong triết

lý nhân sinh của Krishnamurti những điểm hay,

ý đúng để góp thêm một lời khuyên bổ ích cho

Triết lý của Krishnamurt tập trung bàn về

sự giải thoát để cho tâm hồn con người trở nên

thánh thiện trong cõi đời đầy cám dỗ và cạm

bẫy. Cạm bẫy mà ông nói đến chính là toan tính

cá nhân trong việc mưu cầu danh lợi sẽ đẩy con

người đến sự tha hóa. Phương cách giải thoát của

Krishnamurti khỏi sự tha hóa có ảnh hưởng nhất

định trong các lĩnh vực khoa học, nghệ thuật, giáo

dục, tâm lý học, thể thao… Trong xã hội hiện đại,

khi khoa học càng phát triển bao nhiêu thì vấn đề

thế giới tâm linh càng bất ổn bấy nhiêu. Sự xuất

hiện của Krishnamurti như là một sự cứu rỗi cho

sự khủng hoảng đó. Krishnamurti không loại bỏ

49

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 40 (10-2019)

khoa học mà chỉ tìm cách đưa con người thoát khỏi vô thủy. Bản thân ông cũng yêu cầu mọi người

mê cung của sự sùng bái khoa học một cách thái coi những lời nói của ông chỉ là lời tâm tình trò

quá. Vì vậy, triết lý nhân sinh của Krishnamurti chuyện giữa những người bạn, không phải là lời

trở thành nhịp cầu nối khoa học và tôn giáo.

của bậc thầy. Vì nếu coi ai đó là bậc thầy thì cái

hào quang tiềm ẩn trong ý nghĩ về bậc thầy đã

gián tiếp tước đoạt sự tự do của chính mình trên

con đường đi tìm chân lý.

Cuộc đời và lời khuyên của ông đã có ảnh

hưởng sâu sắc đến ý thức nhân loại ở nửa sau thế

kỷ XX. Tư tưởng nhân sinh của Krishnamurti

không chỉ hợp với giới trí thức, uyên bác, với

Dẫu biết rằng cuộc sống luôn tiến về phía

người lớn tuổi từng trải có thời gian để chiêm trước nên buộc mỗi người phải không ngừng nỗ

nghiệm cuộc đời mà nó còn phù hợp với giới trẻ. lực phấn đấu để không bị bỏ lại phía sau.Trên

Sinh thời, khi đi thuyết giảng cho học sinh, sinh hành trình mưu sinh để tồn tại và phát triển,

viên của các trường học, ông luôn tạo ra một bầu con người đã ấp ủ nhiều ước mơ, nuôi dưỡng

không khí thoải mái, không sợ hãi, không kèn bao khát vọng với mong muốn chúng sớm trở

cựa, khuyến khích các em tự tìm về nội tâm, tìm thành hiện thực. Nhưng không phải ai cũng có

hiểu về chính mình, thức tỉnh cảm quan của họ ước mơ đẹp, nhu cầu chính đáng. Đâu đó, vẫn

về cái đẹp của thiên nhiên, về sự cảm thông với có những cá nhân quá tham lam, ích kỷ, chỉ

những thống khổ của kiếp người, khuyến khích muốn có được tất cả mọi thứ trên cuộc đời này

họ đi vào những đề tài sinh động, phức tạp nhất và tìm mọi cách đê hèn, sử dụng nhiều công cụ

đó là hoạt động tâm não con người. Cả cuộc đời vô nhân đạo, nhiều phương thức tàn bạo để đạt

của ông kiên trì với lý tưởng “để cho mọi người cho bằng được mục tiêu của cuộc đời về tiền

được tự do, giải thoát vô điều kiện”. Chính vì vậy, tài, danh vọng, sự nghiệp, hôn nhân - gia đình,

lúc cuối đời, nhiều người trẻ ở Mỹ vẫn tìm đến giá trị bản thân, quan hệ xã hội, địa vị xã hội...

ông như là tới ngồi dưới một tàng cây cổ thụ rủ Thậm chí có những người bằng mọi cách, bằng

bóng để ươm tẩm phần tâm hồn.

mọi thủ đoạn, bất chấp đạo lý để sao cho nhanh

nhất đạt được những mục tiêu của đời mình mà

không bao giờ tự hỏi rằng có chính đáng và hợp

pháp hay không. Họ dùng tiền, rất nhiều tiền để

mua quan bán chức, để chạy chỗ, chạy tội, chạy

chức, chạy quyền và sống sa đọa, trụy lạc trong

khi rất nhiều người xung quanh còn đang đói

khát, nghèo khổ, lam lũ. Nếu không được hoặc

chưa được, họ sẽ cảm thấy đau khổ, dằn vặt và

không bao giờ cảm thấy mình hạnh phúc rồi đổ

cho số phận, đổ lỗi cho người khác, cho xã hội

và từ đó có thái độ thù địch với những người

xung quanh. Không thích hợp tác, không biết

quan tâm, chia sẻ, không biết đồng cảm và sẵn

sàng xung đột, đối đầu với tất cả khi cho rằng

lợi ích cá nhân bị ảnh hưởng, bị xâm phạm. Một

khi mù quáng chạy theo những lợi ích vật chất

và tinh thần tầm thường, thực dụng, cá nhân đó

đã đánh mất mình, tha hóa mình, trượt dài và

trượt sâu vào vũng bùn của tội lỗi, tội ác mà

không thể cứu vãn, không thể thoát ra. Chỉ còn

một cách duy nhất trả giá cho sai lầm của mình

Thiết nghĩ, việc nghiên cứu triết lý nhân sinh

của Krishnamurti có ý nghĩa to lớn đối với việc

giáo dục các giá trị đạo đức nhân văn cho người

Việt Nam hôm nay đặc biệt là thế hệ trẻ. Bởi vì

ông đã chỉ ra cho chúng ta biết một trong những

nguyên nhân của vấn đề, nguồn gốc của mâu thuẫn

và bạo lực đã tiềm ẩn ngay trong tâm con người

ra sao. Giá trị thực tiễn của triết lý Krishnamuti

là ở chỗ, ông không tặng chúng ta một cách giải

quyết theo kiểu “mì ăn liền” những vấn đề của

mỗi cá nhân cũng như của thời đại. Ông đã nhìn

thấy những vấn đề được coi là triệu chứng của một

chứng bệnh được xem là thâm căn, cố đế, nằm sâu

trong tâm não của mỗi người chúng ta. Và ông

nhắc nhở mọi người hãy nhìn vào nội tâm, dựa

vào sức mạnh tinh thần của chính mình để tự giải

thoát ra khỏi những xiềng xích tư tưởng rập khuôn

của người khác, đừng bao giờ làm nô lệ cho bất

cứ loại tư tưởng nào của bất cứ ai dù đó là người

có thẩm quyền. Nên thanh lọc những ô nhiễm do

bị những “thẩm quyền” nhồi nhét vào tâm não từ

50

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 40 (10-2019)

là hình phạt nghiêm khắc của pháp luật và sự lên tưởng Krishnamurti là ở chỗ, ông nhìn thấy mặt

án gay gắt của dư luận xã hội, sự phán xét, kết trái của xã hội phương Tây hiện đại và phê phán

tội của tòa án lương tâm. Khó mà tìm được sự xã hội từ phía hữu. Tuy chưa vượt qua được sự phê

tha thứ, bao dung của cộng đồng xã hội. Đây là

kết cục được báo trước cho tất cả những ai đã,

đang và có ý định lựa chọn lối sống chỉ biết đề

cao cái tôi, tuyên chiến với tất cả. Những kẻ như

vậy trong xã hội đang ngày càng nhiều. Đây là

mầm mống của sự xuống cấp, băng hoại về đạo

đức, bất ổn về chính trị - xã hội, kết băng, lập

đảng xã hội đen, hình thành thế giới tội phạm…

làm cho xã hội ngày càng trở nên bất an, bất ổn.

phán thuần túy trước đó nhưng vẫn được coi là một

tiếng nói đáng trân trọng về thân phận con người

và mở ra một hướng đi lên của con người trong

cái sự đối lập của thời đại: “càng nhận thức xa

về vũ trụ bao nhiêu càng biết ít về con người bấy

nhiêu”. Cả cuộc đời Krishnamurti mong mỏi tìm

kiếm một con đường mới để giải thoát con người

trong xã hội hiện đại. Có thể điều ông nói chưa

trở thành hiện thực, thậm chí mãi mãi chỉ là mơ

ước nhưng ít ra Krishnamurti cũng tạo ra những

giá trị tiền đề cần thiết để các thế hệ sau tiếp tục

nghiên cứu và phát triển thêm để giải quyết những

vấn đề bất cập do cách mạng 4.0 đẻ ra.

Một nguyên nhân khách quan khác phải kể

ra ở đây là do mặt trái của cơ chế thị trường đã

làm cho sự phân hóa giàu nghèo, bất bình đẳng

xã hội trên mọi mặt của đời sống xã hội ở nước

ta càng trở nên sâu sắc, càng làm cho nhiều người

bị tha hóa nhanh bởi chính cái tôi tham lam đã

vượt ngưỡng của mình gây ra. Xã hội cũng vì

thế mà ngày càng trở nên phức tạp và trở thành

môi trường sống nguy hiểm, mất an toàn, đe dọa

và luôn rình rập lấy đi cuộc sống an nhiên, hạnh

phúc của mọi cá nhân bất cứ lúc nào. Đã đến lúc,

hồi chuông cảnh báo về sự xuống cấp, suy thoái

đạo đức, vi phạm pháp luật gióng lên liên hồi để

thức tỉnh, kêu gọi mọi người hãy bình tâm, tĩnh

trí nhìn lại mình để suy xét và chọn điểm dừng,

dũng cảm và ngay lập tức từ bỏ những tham vọng

quá đáng của mình để đổi lấy sự bình yên, quay

về với cái ban đầu thiện lương, thiện lành, tử tế,

không so đo hơn thiệt, không chạy theo mục tiêu

viển vông, hão huyền, hư danh. Làm được như

vậy, chúng ta đã tìm về với Krishnamurti, đã tự

thanh lọc tâm hồn, đã giải thoát mình ra khỏi kiếp

nô lệ của những cám dỗ vật chất tầm thường, của

những toan tính đê hèn, của mọi nhục dục xấu

xa và mọi thị phi để đổi lấy sự tự do tuyệt đối,

hạnh phúc đích thực và niềm vui trọn vẹn. Làm

được như vậy, mỗi cá nhân đã sống theo tinh thần

của Krishnamurti, đã biết lựa chọn hướng đi cho

cuộc đời của mình một cách thông minh, một sự

hiện hữu khôn ngoan, bền vững trong bối cảnh

xã hội đương đại có đầy rẫy những áp lực và sự

cạnh tranh khốc liệt.

Với ý nghĩa đó, thông điệp của bài báo này

muốn gửi tới thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay là

hãy cảm nhận, hãy học hỏi và làm theo sự chỉ

dẫn, khuyên nhủ của Krishnamurti để lựa chọn

cho mình một hướng đi đúng cho cuộc đời. Hy

vọng sẽ tạo ra một thế hệ công dân mới, sống

nhân văn, biết khao khát vươn lên, biết cống hiến

cho xã hội nhiều cái đúng, cái đẹp, cái tốt nhưng

cũng biết thanh lọc để buông bỏ, từ chối, đoạn

tuyệt với cái xấu, ác, sai đang giày vò trong suy

nghĩ, ý thức của các em để tạo ra sự cân bằng

giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần của

mỗi cá nhân cũng như của toàn xã hội. Một khi

biết buông bỏ, thanh lọc những rác rưởi, xấu xa

trong ý thức nghĩa là đã biết sống bao dung, độ

lượng, vị tha, tự do và tự chủ. Đó chính là biểu

hiện của lối sống nhân văn hiện đại cần phải có

để người Việt Nam hôm nay làm chủ khoa học,

công nghệ thời đại 4.0.

3. Kết luận

Giá trị nhân văn của tư tưởng Krishnamurti

là không cần phải bàn cãi. Một lần nữa, trên quan

điểm duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác,

chúng ta nên đọc và cần đọc lại để suy ngẫm và

lựa trong tư tưởng nhân sinh của ông những viên

ngọc nhân văn quý giá để có cơ sở khoa học và

thực tiễn đề ra các giải pháp giáo dục con người

Việt Nam nhất là thế hệ trẻ hôm nay cách sống

Tóm lại, giá trị nhân văn lớn nhất của tư

51

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 40 (10-2019)

trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, cách mạng 4.0 và mỗi ngày của mình để đọc, ngẫm và làm theo

hội nhập quốc tế sâu rộng sao cho đúng đắn, văn những điều Krishnamurti nêu ra ở trên, tôi chắc

minh đầy tính nhân văn, cao thượng góp phần tạo chắn rằng, lòng họ sẽ bớt đi ưu tư, phiền muộn,

dựng lên một thế giới hòa bình bền vững mà ở biết đủ để sống sao cho hạnh phúc, biết buông

đó tự do của xã hội là điều kiện tự do cho mỗi cá để nhẹ lòng, biết sống chậm lại một ít để được

nhân. Mỗi chúng ta đặc biệt là thế hệ trẻ nên suy thanh thản, biết tha thứ để tránh xung đột không

ngẫm về triết lý nhân sinh của Krishnamurti để cần thiết, không tiến hành những hành động có

lựa chọn cho mình một lối sống tử tế, giàu lòng mục đích xấu, động cơ thấp hèn, tư lợi cá nhân

vị tha, nhân văn, nhân đạo khi cuộc cách mạng bất chính đó chính là hướng đi cho cuộc đời an

4.0 đã gõ cửa từng nhà, từng cửa sổ tâm hồn của yên, hạnh phúc và đời khi đó thực sự sẽ là dòng

mỗi người. Nếu ai cũng giành chút ít thời gian sông thanh tẩy.

Tài liệu tham khảo

[1]. NguyễnTiến Dũng (1999), Lịch sử triết học phương Tây, NXBTổng hợpThành phố Hồ Chí Minh.

[2]. R. Fouère (2007), Krishnamurti - Cuộc đời và tư tưởng, (Võ Văn Quế biên dịch), NXB Văn

hóa Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh.

[3]. P. Jayakar (1997), Tiểu sử Krishnamurti, (Mỹ Liên dịch), California.

[4]. J. Krishnamurti (1969), Đường vào hiện sinh, (Trúc Thiên biên dịch), NXB An Tiêm, Sài Gòn.

[5]. J. Krishnamurti (2002), Krishnamurti, Cuộc đời và tư tưởng - Tập III: Dòng sông thanh tẩy,

(Nguyễn Ước biên dịch), NXB Văn học Hà Nội.

[6]. J. Krishnamurti (2007), Cuộc đời phía trước, (Lê Tuyên biên dịch), NXB Văn hoá Dân tộc,

Hà Nội.

[7]. J. Krishnamurti (2007), Tham thiền, vẻ đẹp và tình yêu, (Thanh Lương- Thiện Sáng dịch), NXB

Lao động, Nhà phát hành Văn Lang.

[8]. Hồ Bá Thâm (2009), “Vấn đề con người, nhân văn trong triết học phương Tây hiện đại và chủ

nghĩa duy vật nhân văn hiện nay”, Kỷ yếu hội thảo quốc tế Những vấn đề triết học phương Tây thế kỷ

XX, tháng 11/2006.

J.KRISHNAMURTI’S LIFE PHILOSOPHY AND PRACTICAL VALUES FOR

EDUCATING HUMANITIES TO THE VIETNAMESE IN THE CURRENT PHASE

Summary

J.Krishnamurti was the 20th century’s great life philosopher. His philosophy raises issues to not only

contemporary concerns but to all times because these are eternal problems in human life such as fate,

existence, transcendence and deterioration. In his view, human deterioration in modern Western society is

caused by the self ﬁlled with selﬁshnesses. He offered solutions to persuade people to purify individuals

and social souls via such lifestyles as "life without focus", "Living is a timeless phenomenon, knowing

is without contemplations and acting without intents". In fact, these are spiritual solutions, inclining to

move and awaken the inner world, awakening individual consciousness in human life. Although these

are not new in the philosophical and idealistic history, Krishnamurti's most important contribution is to

point out the emerging problems in individual life as well as in modern society nowadays.

Keywords: Life is a purifying river, deterioration, Krishnamurti's life philosophy, humanistic thought.

Ngày nhận bài: 15/5/2019; Ngày nhận lại: 04/10/2019; Ngày duyệt đăng: 16/10/2019.

52