Nguyên nhân và xu hướng biến đổi và vai trò của già làng ở Tây Nguyên trong bối cảnh mới hiện nay
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
165
NGUYÊN NHÂN Vꢀ XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI
VAI TRÒ GIꢀ LꢀNG Ở TÂY NGUYÊN
TRONG BỐI CẢNH MỚI HIỆN NAY
1
Nguyꢀn Văn Thꢁng( )1, Phan Quang Trung2
1Trưꢀng Đꢁi hꢂc Thꢃ ñô Hà Nꢄi
2 Viꢅn Khoa hꢂc Xã hꢄi vùng Tây Nguyên
Tóm tꢆt: Bài viꢇt giꢈi thiꢅu vꢉ thiꢇt chꢇ già làng, vai trò cꢃa già làng và sꢊ biꢇn ñꢋi cꢃa
nó trong bꢌi cꢍnh mꢈi. Trong ñó, chúng tôi quan tâm làm rõ nguyên nhân biꢇn ñꢋi và các
xu hưꢈng biꢇn ñꢋi vai trò cꢃa già làng dưꢈi tác ñꢄng cꢃa các yꢇu tꢌ xã hꢄi hiꢅn nay
nhꢎm làm rõ nhꢏng ñiꢐm phù hꢑp và không còn phù hꢑp trong vai trò cꢃa già làng, qua
ñó, giúp các cơ quan quꢍn lý nhà nưꢈc tham khꢍo ñꢐ ñưa ra các chương trình, kꢇ hoꢁch
bꢍo tꢒn và phát huy vai trò cꢃa thiꢇt chꢇ này góp phꢓn cꢃng cꢌ, xây dꢊng khꢌi ñꢁi ñoàn
kꢇt dân tꢄc.
Tꢔ khóa: Già làng, thiꢇt chꢇ già làng, biꢇn ñꢋi vai trò già làng, xu hưꢈng biꢇn ñꢋi vai trò
già làng.
1. Mꢂ ĐꢃU
Trong cꢀng ñꢁng xã hꢀi các tꢀc ngưꢂi thiꢃu sꢄ ꢅ Tây Nguyên2 truyꢆn thꢄng, chưa hình
thành luꢇt pháp cꢈa mꢀt tꢉ chꢊc xã hꢀi có giai cꢋp như các chꢌ tài, ñꢍnh chꢌ phong kiꢌn
Viꢎt Nam. Tꢏi ñây chꢐ tꢁn tꢏi các thiꢌt chꢌ xã hꢀi truyꢆn thꢄng và luꢇt tꢑc không thành văn
ñưꢒc trao truyꢆn qua các thꢌ hꢎ bꢓng hình thꢊc truyꢆn miꢎng. Luꢇt tꢑc, quy ñꢍnh thái ñꢀ
ꢊng xꢔ giꢕa con ngưꢂi vꢖi con ngưꢂi, vꢖi xã hꢀi, vꢖi môi trưꢂng thiên nhiên, các quan hꢎ
sꢅ hꢕu, hôn nhân ꢗ gia ñình, tín ngưꢘng, phong tꢑc và lꢙ nghi... là nhꢕng chuꢚn mꢛc ñã
hình thành và phát triꢃn trong quá trình lꢍch sꢔ tꢀc ngưꢂi. Nó phꢜn ánh ñꢂi sꢄng xã hꢀi
truyꢆn thꢄng cꢈa mꢝi tꢀc ngưꢂi và ñưꢒc toàn thꢃ cꢀng ñꢁng mꢞc nhiên chꢋp nhꢇn, tꢛ giác
tuân thꢈ như mꢀt thói quen, mꢀt tꢇp quán. Đó cũng chính là quy tꢟc ñꢜm bꢜo cho sꢛ phát
(1)
Nhꢇn bài ngày 21.5.2017; chꢐnh sꢔa, gꢔi phꢜn biꢎn và duyꢎt ñăng ngày 20.6.2017
Liên hꢎ tác giꢜ: Nguyꢙn Văn Thꢟng; Email: [email protected]
Trong bài viꢌt này, khu vꢛc Tây Nguyên ñưꢒc hiꢃu theo không gian văn hóa xã hꢀi, bao gꢁm cꢜ 23 huyꢎn
2
thuꢀc 6 tꢐnh thành giáp Tây Nguyên
166
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
triꢃn trưꢂng tꢁn, vꢕng chꢟc cꢈa tꢠng cꢀng ñꢁng, lꢡn ñꢂi sꢄng văn hóa tꢀc ngưꢂi trên cơ sꢅ
chung sꢄng và tôn trꢢng lꢡn nhau.
Vꢆ khái niꢎm "già làng", thꢛc tꢌ trong ngôn ngꢕ cꢈa ñꢁng bào các dân tꢀc thiꢃu sꢄ ꢅ
Tây Nguyên không có hai tꢠ này, mà chꢐ có khái niꢎm vꢆ ngưꢂi ñꢊng ñꢣu mꢀt bꢀ tꢀc hoꢞc
mꢀt vùng ñꢋt. Đó là các chꢈ buôn, bon, chꢈ ñꢋt, theo cách gꢢi cꢈa mꢀt sꢄ tꢀc ngưꢂi Tây
Nguyên là khác nhau, như: Kruanh bon, U ruanh bon (Mnông, S’Tiêng), Pô pin ea, Pô êlan
(Êñê), Kră Plé (Sê ñăng), Tha Plơi (Jrai), Bok Kră plei (Ba Na)... Trong ngôn ngꢕ các dân
tꢀc Tây Nguyên, hꢢ là nhꢕng ngưꢂi "gꢄc làng", "ngưꢂi thiêng ꢗ cꢈi lꢔa", "ngưꢂi làm lꢖn"
trong cꢀng ñꢁng. Khái niꢎm "già làng" chꢐ mꢖi xuꢋt hiꢎn tꢠ sau năm 1954 theo lꢄi nghĩ và
cách gꢢi cꢈa mꢀt sꢄ cán bꢀ làm công tác vꢇn ñꢀng quꢣn chúng hoꢞc nhꢕng ngưꢂi sưu tꢣm
văn hoá dân gian truyꢆn thꢄng Tây Nguyên chꢐ nhꢕng ngưꢂi cao tuꢉi ñưꢒc coi trꢢng trong
cꢀng ñꢁng. Khái niꢎm này dꢣn ñưꢒc phꢉ biꢌn và sꢔ dꢑng rꢀng rãi tꢖi ngày nay.
Vꢍ trí già làng trong cꢀng ñꢁng thiꢃu sꢄ Tây Nguyên không hꢤn là mꢀt ñꢍa vꢍ do bꢣu
cꢔ hay tuyꢃn chꢢn mà có. Không có sꢄ lưꢒng quy ñꢍnh hay cꢄ ñꢍnh. Cũng không nhꢓm chꢐ
nhꢕng ngưꢂi ñã già (ngưꢂi cao tuꢉi) mꢖi ñưꢒc tôn vinh làm ngưꢂi lãnh ñꢏo cao nhꢋt cꢈa
cꢀng ñꢁng, mà dù còn trꢥ, nꢌu có ñꢏo ñꢊc, tài giꢦi, có kinh nghiꢎm sꢜn xuꢋt,hꢀi tꢑ ñꢈ tín
nhiꢎm cꢈa ñông ñꢜo các thành viên trong cꢀng ñꢁng, trong mꢀt trưꢂng hꢒp nào ñó, vꢡn có
thꢃ ñưꢒc bꢣu làm lãnh ñꢏo,cũng như mꢞc nhiên ñưꢒc chꢈ làng và cꢀng ñꢁng tham khꢜo ý
kiꢌn, khi cꢣn thiꢌt.
Già làng là sꢛ tꢉng hꢒp ý thꢊc cꢈa hai khái niꢎm: cá nhân và cꢀng ñꢁng. Cá nhân ꢅ
ñây ñưꢒc sàng lꢢc và lꢛa chꢢn theo nhꢕng tiêu chuꢚn nghiêm ngꢞt, như: Tuꢉi tác, kinh
nghiꢎm,sꢛ tín nhiꢎm...ñưꢒc tꢇp thꢃ cùng ñꢁng lòng tôn vinh. Bꢜn thân cá nhân ñó cũng
phꢜi tꢛ khꢤng ñꢍnh và thưꢂng xuyên làm viꢎc ñꢃ nâng cao uy tín, vꢍ thꢌ cꢈa mình. Đây
chính là mꢄi tương quan thích hꢒp chꢐ có trong các sꢟc dân thiꢃu sꢄ có tính cꢀng ñꢁng cao
trong ñꢂi sꢄng sinh hoꢏt tꢀc ngưꢂi. Bꢅi, cho dù là mꢀt cá nhân cꢑ thꢃ có nhiꢆu kinh
nghiꢎm hoꢞc kiꢌn thꢊc sâu rꢀng ñꢌn ñâu ñi chăng nꢕa, nꢌu tách rꢂi khꢦi cꢀng ñꢁng thì
không bao giꢂ có thꢃ trꢅ thành "già làng" ñưꢒc. Điꢆu này cũng lý giꢜi vì sao trong thꢂi kỳ
Pháp thuꢀc và suꢄt nhꢕng năm dưꢖi chính thꢃ ngꢑy quân, ngꢑy quyꢆn Sài Gòn, các chꢊc
sꢟc do chính quyꢆn ñꢞt ra, không hꢆ ñưꢒc cꢀng ñꢁng coi là "già làng".
Các "già làng" trên thꢛc chꢋt là tꢇp hꢒp nhꢕng ngưꢂi ñꢊng ñꢣu các ngôi nhà (bꢌp) lꢖn
trong mꢀt cꢀng ñꢁng, trưꢅng mꢀt dòng hꢢ, hay chꢈ mꢀt làng do mình tꢛ lꢇp nên. Hꢢ không
chꢐ giꢕ vai trò lãnh ñꢏo vꢆ tinh thꢣn, mà còn là ngưꢂi "cꢣm cân nꢜy mꢛc" trong mꢢi mꢞt
ñꢂi sꢄng xã hꢀi cꢀng ñꢁng. Bình thưꢂng sꢧ chꢐ có ngưꢂi ñꢣu làng quyꢌt ñꢍnh nhꢕng vꢋn ñꢆ
thưꢂng nhꢇt, nhưng khi có nhꢕng viꢎc hꢎ trꢢng liên quan ñꢌn sꢛ sꢄng còn cꢈa toàn thꢃ
cꢀng ñꢁng, các già làng sꢧ ñưꢒc tꢇp hꢒp lꢏi ñꢃ cùng bàn bꢏc, ñây cũng là ñiꢃm phát huy
cao nhꢋt sꢊc mꢏnh trí tuꢎ và tinh thꢣn cꢀng ñꢁng.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
167
Già làng ꢅ các buôn, bon, plei... không tꢏo thành mꢀt tꢣng lꢖp thꢄng trꢍ, hay mꢀt tꢉ
chꢊc ꢅ trên nhꢕng gia ñình trong mꢀt tꢇp hꢒp dân cư.Vì vꢇy, hiꢌm khi có chuyꢎn tranh
chꢋp chꢊc vꢍ trong mꢀt cꢀng ñꢁng. Nhꢕng ngưꢂi có uy tín, có kinh nghiꢎm sꢄng, am hiꢃu
luꢇt tꢑc, phong tꢑc, ñưꢒc xem như là nhꢕng hiꢎn thân cꢈa truyꢆn thꢄng, sꢛ khôn ngoan cꢈa
cꢜ mꢀt tꢇp hꢒp ngưꢂi. Và, ñiꢆu hành cꢀng ñꢁng luôn tuân thꢈ theo các lꢎ tꢑc, tꢇp quán,
kinh nghiꢎm, thꢣn linh... mà các già làng chꢐ là ngưꢂi thay mꢞt ñꢃ hưꢖng dꢡn, phát ngôn.
Do ꢜnh hưꢅng cꢈa công cuꢀc xây dꢛng và phát triꢃn kinh tꢌ, cũng như sꢛ nhꢇp cư cꢈa
cư dân tꢠ nhiꢆu miꢆn ñꢋt, ñꢌn ñꢍnh cư tꢏi Tây nguyên, ñꢂi sꢄng xã hꢀi cao nguyên ngày
nay ñã có nhiꢆu ñꢉi thay.Các cꢀng ñꢁng tꢀc ngưꢂi thiꢃu sꢄ ꢅ Tây nguyên không còn là
nhꢕng thꢛc thꢃ xã hꢀi tꢁn tꢏi biꢎt lꢇp nꢕa mà ñã trꢅ thành các ñơn vꢍ cơ sꢅ cꢈa mꢀt hꢎ
thꢄng xã hꢀi rꢀng lꢖn, thꢄng nhꢋt tꢠ Trung ương cho ñꢌn ñꢍa phương. Cơ sꢅ vꢇn hành cꢈa
chính quyꢆn, cꢈa xã hꢀi rꢀng lꢖn ñó là luꢇt pháp. Tuy nhiên, nhꢕng quy ñꢍnh bꢋt thành văn
cꢈa các tꢀc ngưꢂi (luꢇt tꢑc), vꢡn luôn luôn ñưꢒc coi là di sꢜn văn hoá, là kho tàng tri thꢊc
dân gian phong phú, cꢣn ñưꢒc kꢌ thꢠa và phát huy.Mꢀt trong nhꢕng ñꢞc trưng ñó là tri
thꢊc vꢆ quꢜn lý cꢀng ñꢁng, quꢜn lý xã hꢀi truyꢆn thꢄng thông qua vai trò, vꢍ trí cꢈa già
làng. Đó chính là sꢛ kꢌt hꢒp giꢕa quꢜn lý cꢀng ñꢁng và tꢛ quꢜn, kꢌt hꢒp giꢕa giáo dꢑc và
trꢠng phꢏt, giꢕa các nguyên tꢟc cꢈa tꢇp quán vꢖi nhꢕng quan niꢎm vꢆ tín ngưꢘng tâm linh
nhꢓm giꢜi quyꢌt mꢢi mꢄi xung ñꢀt trong xã hꢀi.
2. NꢄI DUNG
2.1. Các nguyên nhân tác ñꢅng làm biꢆn ñꢇi vai trò già làng
2.1.1. Hꢈ thꢉng chính trꢊ mꢋi/ chính sách cꢌa Nhà nưꢋc tꢍ sau Giꢎi phóng
Trong xã hꢀi truyꢆn thꢄng, do tác ñꢀng cꢈa ñiꢆu kiꢎn tꢛ nhiên, dân cư và dân tꢀc... già
làng có vai trò to lꢖn trong viꢎc quꢜn lý xã hꢀi. Ngày nay, khi ñiꢆu kiꢎn kinh tꢌ, xã hꢀi ñã
thay ñꢉi, ñòi hꢦi phꢜi có thiꢌt chꢌ quꢜn lý xã hꢀi phù hꢒp là hꢎ thꢄng chính trꢍ mꢖi, thꢄng
nhꢋt trong cꢜ nưꢖc, bao gꢁm: tꢉ chꢊc Đꢜng, chính quyꢆn, mꢞt trꢇn và các ñoàn thꢃ Phꢑ nꢕ,
Thanh niên, Cꢛu chiꢌn binh và Nông dân...
Nhꢕng nhân tꢄ tiꢌn bꢀ ñó ñã ñưꢒc xác ñꢍnh rõ ràng vꢖi sꢛ ra ñꢂi cꢈa các thông tư,
nghꢍ ñꢍnh, quyꢌt ñꢍnh... hưꢖng dꢡn, ñiꢆu hành vꢆ tꢉ chꢊc và hoꢏt ñꢀng cꢈa thôn buôn vꢖi
nhꢕng nguyên tꢟc cơ bꢜn là triꢃn khai thꢛc hiꢎn nhꢕng nꢀi dung do cꢀng ñꢁng dân cư cꢈa
thôn bàn và quyꢌt ñꢍnh; tꢇp hꢒp, phꢜn ánh ñꢆ nghꢍ chính quyꢆn xã giꢜi quyꢌt nhꢕng khuyꢌn
nghꢍ, nguyꢎn vꢢng chính ñáng cꢈa nhân dân... là cánh tay nꢄi dài trong quꢜn lý nhà nưꢖc ꢅ
cꢋp cơ sꢅ... Vꢖi nhꢕng nguyên tꢟc ñó, viꢎc quꢜn lý xã hꢀi cꢈa hꢎ thꢄng chính trꢍ luôn có
vai trò quyꢌt ñꢍnh và nó ñã thꢛc hiꢎn tꢠng bưꢖc xóa bꢦ nhꢕng ñiꢃm không còn phù hꢒp, tꢛ
168
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
phát theo xã hꢀi truyꢆn thꢄng. Đây là cơ sꢅ, nguyên tꢟc hoàn toàn phù hꢒp vꢖi ñꢂi sꢄng xã
hꢀi hiꢎn nay, và nó cũng có vai trò quan trꢢng ñꢄi vꢖi viꢎc lưu giꢕ các giá trꢍ tꢄt ñꢨp trong
văn hoa truyꢆn thꢄng tꢀc ngưꢂi. Đꢁng thꢂi, ñây cũng là yꢌu tꢄ ꢜnh hưꢅng ñꢌn sꢛ biꢌn ñꢉi
trong vai trò cꢈa thiꢌt chꢌ già làng ꢅ các tꢀc ngưꢂi thiꢃu sꢄ tꢏi chꢝ ꢅ Tây Nguyên.
Trong quá trình phát triꢃn các yꢌu tꢄ pháp lí cũng tꢠng bưꢖc ñưꢒc hoàn thiꢎn, ngưꢂi
dân ngày càng nhꢇn thꢊc ñưꢒc vai trò cꢈa pháp luꢇt, tuân thꢈ pháp luꢇt, do ñó luꢇt tꢑc ngày
mꢂ nhꢏt ñiꢆu này kéo theo vai trò cꢈa già làng trong ñꢂi sꢄng xã hꢀi không còn ñưꢒc phát
huy và ngày càng mꢂ nhꢏt so vꢖi trưꢖc kia. Bên cꢏnh ñó, các chương trình phát triꢃn kinh
tꢌ ꢗ xã hꢀi và an ninh quꢄc phòng như: ñꢍnh canh ꢗ ñꢍnh cư; di dân có tꢉ chꢊc tꢠ các vùng
khác ñꢃ lꢇp khu kinh tꢌ mꢖi, xây dꢛng tꢇp ñoàn sꢜn xuꢋt, quy hoꢏch các dꢛ án quꢜn lý và
bꢜo vꢎ rꢠng, tái ñꢍnh cư và xây dꢛng thꢈy ñiꢎn... cũng ñã và ñang có tác ñꢀng lꢖn tꢖi vai
trò cꢈa già làng và ngưꢂi có uy tín ꢅ các tꢀc ngưꢂi thiꢃu sꢄ tꢏi chꢝ ꢅ Tây Nguyên hiꢎn nay.
2.1.2. Tôn giáo mꢋi
Trong thꢂi kỳ chꢈ nghĩa thꢛc dân cũ và mꢖi, do sꢛ có mꢞt cꢈa tôn giáo mꢖi, lúc ñꢣu là
cꢈa Công giáo do ngưꢂi Pháp ñưa vào tꢠ nhꢕng năm 1850, vꢆ sau là Tin lành do ngưꢂi Mꢩ
ñưa vào trưꢖc năm 1975, bên cꢏnh các buôn làng dân tꢀc thiꢃu sꢄ tꢏi chꢝ theo tín ngưꢘng
ña thꢣn truyꢆn thꢄng ñã xuꢋt hiꢎn các buôn làng theo Công giáo và Tin lành, dꢡn ñꢌn suy
giꢜm rõ rꢎt vai trò cꢈa già làng.
Vꢖi tôn giáo mꢖi, ñꢊc tin xuꢋt hiꢎn khiꢌn luꢇt tꢑc ít còn chꢝ ñꢊng trong ñꢂi sꢄng giáo
dân. Điꢆu này ñꢁng nghĩa vꢖi hoꢏt ñꢀng cꢈa tꢉ hòa giꢜi buôn làng mà thành viên ñꢆu là tín
ñꢁ tôn giáo, không còn dꢛa nhiꢆu vào luꢇt tꢑc mà dꢛa nhiꢆu vào giáo lý. Trong bꢄi cꢜnh
ñó, vai trò cꢈa già làng vꢖi tư cách ñꢏi diꢎn phong tꢑc thꢛc thi luꢇt tꢑc không còn ñưꢒc
phát huy và có tiꢌng nói quyꢌt ñꢍnh trong ñꢂi sꢄng tâm linh cꢈa cꢀng ñꢁng, cũng như
tiꢌng nói cꢈa già làng như là ñꢏi diꢎn cꢈa luꢇt tꢑc không còn có ý nghĩa quyꢌt ñꢍnh trong tꢉ
hòa giꢜi.
Do có nhꢕng khác biꢎt vꢆ niꢆm tin và giáo lý, Tin lành và Công giáo ñã và ñang tác
ñꢀng lꢖn làm mai mꢀt dꢣn ñi nhiꢆu nét văn hóa truyꢆn thꢄng cꢈa các dân tꢀc thiꢃu sꢄ tꢏi
chꢝ Tây Nguyên, như: nhà rông, cꢁng chiêng, sꢔ thi, lꢙ bꢦ mꢜ, dân ca, dân nhꢏc, dân vũ...
thay vào ñó là nhà thꢂ, nhà nguyꢎn, hát thánh ca. Vꢖi sꢄ ít giá trꢍ văn hóa còn lꢏi, tôn giáo
mꢖi tuy không bài xích nhưng cũng không khuyꢌn khích duy trì. Bꢄi cꢜnh ñó dꢡn ñꢌn vai
trò ñꢀng viên dân làng bꢜo tꢁn văn hóa truyꢆn thꢄng cꢈa già làng như là cꢣu nꢄi văn hóa
truyꢆn thꢄng vꢖi ñương ñꢏi cũng mꢋt dꢡn cơ sꢅ tꢁn tꢏi. Mꢀt cách tꢛ nhiên và dꢙ hiꢃu, vai
trò duy trì, bꢜo tꢁn văn hóa truyꢆn thꢄng cꢈa già làng ꢅ buôn làng theo tôn giáo mꢖi ñang
mꢂ nhꢏt dꢣn ñi.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
169
2.1.3. Kinh tꢆ thꢊ trưꢏng
Kinh tꢌ toàn cꢣu hóa dꢡn tꢖi sꢛ lan truyꢆn cꢈa văn hóa tiêu dùng, làm thay ñꢉi phương
thꢊc quan hꢎ, sinh hoꢏt ꢅ khu vꢛc dân tꢀc thiꢃu sꢄ. Mꢄi quan hꢎ không chꢐ ꢅ trong buôn
làng mà ñưꢒc mꢅ rꢀng, phát triꢃn buôn bán ra bên ngoài. Mꢀt sꢄ thanh niên dân tꢀc thiꢃu
sꢄ ñi hꢢc tꢇp và lao ñꢀng ꢅ bên ngoài vꢆ, chꢍu ꢜnh hưꢅng sâu sꢟc cꢈa văn hóa tiêu dùng,
thꢇm chí còn nꢜy sinh tâm lý tꢛ ti vꢖi văn hóa truyꢆn thꢄng.
Tăng trưꢅng kinh tꢌ kéo theo sꢛ phân hóa giàu nghèo giꢕa các tꢀc ngưꢂi và chính
trong nꢀi bꢀ cꢀng ñꢁng, tꢠ ñó làmdꢣn thay ñꢉi, chuyꢃn biꢌn tư tưꢅng, quan niꢎm và các
mꢄi quan hꢎ cꢀng ñꢁng, các giá trꢍ văn hóa truyꢆn thꢄng bꢍ xem nhꢨ, không còn ñóng vai
trò quan trꢢng trong ñꢂi sꢄng các ñꢁng bào dân tꢀc nꢕa. Nét văn hóa truyꢆn thꢄng chꢐ còn
bꢜo tꢁn trên sân khꢋu, nơi sách vꢅ hay trong suy tư cꢈa các nhà nghiên cꢊu.Các tri thꢊc
dân gian không còn thích hꢒp vꢖi ñꢂi sꢄng kinh tꢌ thꢍ trưꢂng thì bꢍ mai mꢀt và dꢣn biꢌn
mꢋt. Mꢊc ñꢀ hiꢃu biꢌt cꢈa nhꢕng trí thꢊc dân gian ngày càng bꢍ thu hꢨp và vai trò cꢈa nó
trong cuꢀc sꢄng dꢣn ñưꢒc thay thꢌ bꢅi hꢎ thꢄng tri thꢊc khác. Mꢀt sꢄ nhꢕng tri thꢊc dân
gian khi bưꢖc vào ñꢂi sꢄng thꢍ trưꢂng bꢍ biꢌn ñꢉi theo hưꢖng thꢍ trưꢂng hóa và ít gꢟn vꢖi
ñꢂi sꢄng sinh hoꢏt cꢀng ñꢁng.
Kinh tꢌ phát triꢃn, coi trꢢng vꢇt chꢋt, không gian truyꢆn thꢄng không còn, "tâm thꢊc
rꢠng" ñã biꢌn ñꢉi và thay vào ñó là nhà cꢔa, nương rꢡy ñưꢒc xây dꢛng và khai thác theo
cách thꢊc mꢖi, phương pháp hiꢎn ñꢏi... Rꢠng không còn nhiꢆu giá trꢍ trong thꢌ giꢖi tâm
linh cũng như ñꢂi sꢄng sꢜn xuꢋt cꢈa ñꢁng bào dân tꢀc nꢕa,ñꢋt ñai chꢐ còn quan trꢢng ñꢄi
vꢖi ngưꢂi dân do nó có giá trꢍ trong hoꢏt ñꢀng kinh tꢌ. Sꢛ thay ñꢉi cơ cꢋu cây trꢁng theo
hưꢖng công nghiꢎp thay cho nhꢕng cây trꢁng truyꢆn thꢄng (lúa nương, cây rꢠng...) ñã làm
mꢋt ñi không gian diꢙn xưꢖng và môi trưꢂng truyꢆn dꢏy nghꢎ thuꢇt dân gian cꢈa ngưꢂi
Tây Nguyên.
2.2. Xu hưꢋng biꢆn ñꢇi vai trò cꢌa già làng
2.2.1. Vai trò cꢌa già làng vꢐn ñꢅng theo hưꢋng ngày càng ña dꢑng hơn cꢎ vꢒ
nhiꢈm vꢓ, nꢅi dung, hình thꢔc
Tꢀc ngưꢂi thiꢃu sꢄ ꢅ nưꢖc ta nói chung, ꢅ Tây Nguyên nói riêng vꢄn dĩ có tính cꢄ kꢌt
cꢀng ñꢁng rꢋt cao do ñiꢆu kiꢎn môi trưꢂng sinh sꢄng cùng vꢖi nhu cꢣu sinh hoꢏt, sinh tꢁn
nên ñꢞt ra cho các thành viên phꢜi có sꢛ liên kꢌt ñꢃ phát triꢃn sꢜn xuꢋt, bꢜo vꢎ nòi giꢄng,
xây dꢛng cuꢀc sꢄng cꢈa cꢀng ñꢁng.Các già làng ꢅ vào giai ñoꢏn cách xa chúng ta nhiꢆu
thꢇp kꢪ, là chꢝ dꢛa vꢆ tinh thꢣn cho cꢀng ñꢁng, chꢐ dꢡn giúp ñꢁng bào dân tꢀc có ý thꢊc
xây dꢛng, xꢔ lý nhꢕng vꢋn ñꢆ liên quan ñꢌn tꢇp tꢑc, các nghi lꢙ (cꢣu may, cꢣu mưa, ñꢞt
170
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
tên, nghi lꢙ trưꢅng thành, ma chay...), ñꢂi sꢄng tâm linh... nhưng nay trưꢖc sꢛ biꢌn ñꢉi cꢈa
xã hꢀi thì vai trò cꢈa hꢢ cũng có nhꢕng biꢌn ñꢉi theo ñꢃ phù hꢒp hơn vꢖi bꢄi cꢜnh mꢖi.
Tính quy luꢇt trong sꢛ vꢇn ñꢀng, phát triꢃn kinh tꢌ xã hꢀi cꢈa ñꢋt nưꢖc, các vùng kinh
tꢌ ngày càng thꢃ hiꢎn rõ trong ñꢂi sꢄng cꢀng ñꢁng. Do nhu cꢣu mưu sinh tꢁn tꢏi và phát
triꢃn, các cuꢀc di dân tꢠ phía bꢟc vào cùng vꢖi sꢛ phát triꢃn cꢈa lꢛc lưꢒng sꢜn xuꢋt ñã tꢠng
bưꢖc làm thay ñꢉi diꢎn mꢏo kinh tꢌ ꢗ xã hꢀi Tây Nguyên. Chính ñiꢆu kiꢎn kinh tꢌ, sꢛ phát
triꢃn cꢈa cơ sꢅ hꢏ tꢣng, khoa hꢢc công nghꢎ ñã làm thay ñꢉi nhꢇn thꢊc, tꢣm nhìn cꢈa các
cꢀng ñꢁng dân tꢀc thiꢃu sꢄ nơi ñây. Tác ñꢀng cꢈa công nghiꢎp hoá cùng vꢖi viꢎc cư dân di
cư sꢄng xen cư vꢖi ñꢁng bào dân tꢀc thiꢃu sꢄ ñã có sꢛ giao thoa văn hoá, tꢠng bưꢖc phá vꢘ
thꢌ khép kín cꢈa cꢀng ñꢁng. Quan hꢎ xã hꢀi ngày càng mꢅ rꢀng, ña dꢏng hơn, trao ñꢉi sꢜn
phꢚm, mua bán diꢙn ra sôi ñꢀng trên thꢍ trưꢂng. Vì thꢌ, vài trò cꢈa già làng cũng ñang
ñưꢒc biꢌn ñꢀng và hưꢖng theo sꢛ thay ñꢉi cꢈa xã hꢀi mꢖi, hꢢ không còn khép kín trong
cꢀng ñꢁng nꢕa mà ñang tꢠng bưꢖc có ꢜnh hưꢅng tꢖi nhꢕng cꢀng ñꢁng xen cư, cꢇn cư.
Trưꢖc sꢛ vꢇn ñꢀng ña chiꢆu, năng ñꢀng phꢊc tꢏp ñó cũng tác ñꢀng không nhꢦ làm
biꢌn ñꢉi nhꢇn thꢊc tư duy, lꢆ lꢄi phong cách, phương thꢊc hoꢏt ñꢀng cꢈa già làng. Hꢢ bꢀn
bꢆ hơn vꢖi nhiꢎm vꢑ, không còn ñơn thuꢣn giꢜi quyꢌt các vꢋn ñꢆ trong nꢀi bꢀ buôn làng
như xꢔ lý các tꢇp tꢑc, bꢜo tꢁn bꢜn sꢟc văn hoá mà chꢊc năng vai trò cꢈa già làng ñã có tꢣm
bao quát rꢀng hơn như giꢜi quyꢌt các vꢋn ñꢆ an sinh xã hꢀi, xây dꢛng ñꢂi sꢄng văn hoá, ý
thꢊc pháp luꢇt, mꢢi công dân phꢜi sꢄng và làm viꢎc theo pháp luꢇt.
Trưꢖc ñây, già làng chꢈ yꢌu vꢇn ñꢀng cá biꢎt tꢠng ngưꢂi, tꢠng hꢀ gia ñình, nhưng nay
hình thꢊc ñó vꢡn cꢣn nhưng ñưꢒc kꢌt hꢒp bꢅi nhiꢆu hình thꢊc phương pháp linh hoꢏt, ña
dꢏng hơn. Chꢤng hꢏn như tꢉ chꢊc hꢢp buôn làng, kꢌt hꢒp vꢖi trưꢅng thôn, trưꢅng bꢜn, các
chi hꢀi trưꢅng, phꢑ nꢕ, nông dân, Đoàn thanh niên, cꢛu chiꢌn binh, bꢀ ñꢀi biên phòng ñꢃ
thꢜo luꢇn, hiꢌn kꢌ tìm chꢢn các biꢎn pháp tꢄi ưu nhꢋt. Hoꢞc thông qua các cuꢀc hꢢp giao
ban tꢉng kꢌt trong ñꢀi ngũ cán bꢀ chꢈ chꢄt các cꢋp ñꢃ tꢏo sꢛ ñꢁng thuꢇn trong nhꢇn thꢊc
và cách làm...
2.2.2. Vꢍa coi trꢕng bꢎo tꢖn giá trꢊ văn hoá cꢌa dân tꢅc Tây Nguyên vꢍa chꢌ ñꢅng
tiꢆp nhꢐn giá trꢊ văn hoá tiên tiꢆn ñương ñꢑi
Cꢣn khꢤng ñꢍnh rꢓng các già làng Tây Nguyên có vai trò to lꢖn trong viꢎc giꢕ gìn, bꢜo
tꢁn phát huy bꢜn sꢟc văn hoá. Ưu ñiꢃm nꢉi trꢀi cꢈa các già làng là hꢢ có uy tín cao trong
cꢀng ñꢁng, gương mꢡu trong nhꢇn thꢊc và hành ñꢀng, am hiꢃu sâu sꢟc ñꢂi sꢄng văn hoá,
tâm linh, bꢜn sꢟc văn hoá cꢈa cꢀng ñꢁng ñꢁng bào dân tꢀc thiꢃu sꢄ. Trong dòng chꢜy phát
triꢃn cꢈa văn hoá, các dân tꢀc thiꢃu sꢄ Tây Nguyên ñã ñꢃ lꢏi kiꢎt tác văn hoá cꢁng chiêng
cho dân tꢀc, làm ñꢇm ñà phong phú bꢜn sꢟc văn hoá cꢈa dân tꢀc Viꢎt Nam. Văn hoá cꢁng
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
171
chiêng ꢗ sꢛ ña sꢟc trong ngôn ngꢕ âm thanh ñã làm sꢄng dꢇy tinh thꢣn yêu nưꢖc, ý chí ñꢋu
tranh quꢇt cưꢂng chꢄng giꢞc ngoꢏi xâm, khꢤng ñꢍnh lý tưꢅng sꢄng, khát vꢢng ñưꢒc sꢄng
trong hoà bình, ꢋm no, hꢏnh phúc cꢈa ñꢁng bào dân tꢀc thiꢃu sꢄ Tây Nguyên.
Khi nói ñꢌn bꢜn sꢟc là muꢄn nói ñꢌn tính riêng có, cá tính, ít pha trꢀn, ít thay ñꢉi.
Song sꢛ giao lưu mꢅ cꢔa hꢀi nhꢇp ñã làm cho nhꢕng yꢌu tꢄ cꢈa bꢜn sꢟc văn hoá ñưꢒc
thꢚm thꢋu, "cꢀng sinh" làm phong phú giá trꢍ truyꢆn thꢄng, bꢜn sꢟc văn hoá cꢈa các dân tꢀc
Tây Nguyên. Bꢜn sꢟc văn hoá các dân tꢀc Tây Nguyên ñưꢒc bꢉ sung phát triꢃn, làm phong
phú nꢀi hàm cꢈa nó chꢊ không phꢜi biꢌn dꢏng, lai căng xa rꢂi nhꢕng tiêu chí cꢈa bꢜn sꢟc
văn hoá. Vꢖi vꢄn sꢄng và kinh nghiꢎm, các già làng ñã có khꢜ năng nhꢇn xét thꢚm ñꢍnh
nhꢕng yꢌu tꢄ tích cꢛc, tiên tiꢌn, gꢏn ñꢑc khơi trong ñꢃ lꢢc bꢦ nhꢕng ñꢀc tꢄ phꢜn văn hoá,
không hꢒp thꢂi, trái vꢖi tꢇp quán sinh hoꢏt, nhu cꢣu chính ñáng cꢈa ñꢁng bào dân tꢀc
thiꢃu sꢄ.
2.2.3. Tꢍ viꢈc giꢗ vai trò trong tư tưꢘng, giáo dꢓc, hoà giꢎi, giꢎi quyꢆt nhꢗng vꢙn
ñꢒ luꢐt tꢓc trong nꢅi bꢅ sang vai trò tꢇ chꢔc kinh tꢆ
Đây là chꢊc năng mang tính quy luꢇt vꢇn ñꢀng rõ nhꢋt cꢈa các già làng Tây Nguyên
trong hơn hai thꢇp kꢪ lꢏi ñây. Điꢆu này ñꢞt ra cho già làng, cán bꢀ chꢈ chꢄt cơ sꢅ phꢜi
hưꢖng vào giꢜi quyꢌt vꢋn ñꢆ căn cꢄt nhꢋt cꢈa cuꢀc sꢄng. Thiꢌu nó thì khó có thꢃ giꢜi quyꢌt
các vꢋn ñꢆ khác mꢀt cách ñꢁng bꢀ, hiꢎu quꢜ. Trong nhꢕng năm qua ꢅ Tây Nguyên cho
thꢋy có nhꢕng gia ñình ñꢁng bào dân tꢀc thiꢃu sꢄ do ñiꢆu kiꢎn kinh tꢌ khó khăn nên con
cái không có ñiꢆu kiꢎn ñꢃ theo hꢢc, ꢄm ñau không ñꢌn khám và ñiꢆu trꢍ ꢅ bꢎnh viꢎn mà
nhꢂ các thꢣy mo kê ñơn bꢄc thuꢄc, rꢄt cuꢀc bꢎnh chꢤng khꢦi, gia ñình lꢏi mꢋt thêm mꢀt
khoꢜn tiꢆn không cꢣn thiꢌt. Qua ñó, cho thꢋy hꢎ luꢫ cꢈa kinh tꢌ gia ñình thiꢌu thꢄn sꢧ nꢜy
sinh thêm nhꢕng vꢋn ñꢆ xã hꢀi phꢊc tꢏp như nghiꢎn hút, cꢂ bꢏc, bꢏo lꢛc trong gia ñình.
Đương nhiên hiꢎn nay, các già làng còn phꢜi tiꢌp tꢑc làm chꢊc năng giáo dꢑc tư tưꢅng,
giꢜi quyꢌt nhꢕng mâu thuꢡn, xung ñꢀt ꢅ mꢀt sꢄ gia ñình trong buôn làng. Nhưng chꢊc
năng kinh tꢌ ñưꢒc coi là vꢋn ñꢆ nꢉi trꢀi thúc bách ñꢞt ra cho già làng. Ngay cꢜ chꢊc năng
giáo dꢑc, vꢇn ñꢀng cũng tham gia tích cꢛc vào chꢊc năng kinh tꢌ, gꢟn chính trꢍ vꢖi kinh tꢌ.
Sꢛ vꢇn ñꢀng biꢌn ñꢉi cꢈa chꢊc năng này xuꢋt phát tꢠ mꢋy lý do sau:
− Già làng sꢜn xuꢋt giꢦi không chꢐ ꢉn ñꢍnh cuꢀc sꢄng cho gia ñình mà còn là tꢋm
gương cho ñꢁng bào dân tꢀc thiꢃu sꢄ hꢢc tꢇp noi theo;
− Kinh tꢌ là vꢋn ñꢆ gꢄc, quyꢌt ñꢍnh ñꢌn chꢋt lưꢒng cuꢀc sꢄng, hꢏnh phúc cꢈa tꢠng gia
ñình, cꢀng ñꢁng;
− Khi già làng xꢔ lý, giꢜi quyꢌt các vꢋn ñꢆ vꢆ tꢇp tꢑc, mâu thuꢡn trong nꢀi bꢀ ñꢁng
bào dân tꢀc, xây dꢛng các hương ưꢖc, quy ưꢖc không thꢃ tách khꢦi vꢋn ñꢆ kinh tꢌ cꢈa
cꢀng ñꢁng;
172
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
− Các già làng là nhꢕng ngưꢂi thꢉ cư bꢜn ñꢍa hiꢃu ñưꢒc môi trưꢂng ñꢍa lý, khí hꢇu, tꢇp
quán canh tác, ñꢁng thꢂi nꢟm ñưꢒc ñꢞc ñiꢃm tâm lý, kiꢌn nghꢍ ñꢆ xuꢋt cꢈa ñꢁng bào dân
tꢀc thiꢃu sꢄ ñꢃ phꢜn ánh cho tꢉ chꢊc ñꢜng, chính quyꢆn. Do ñó các cꢋp uꢪ, chính quyꢆn
cꢣn tꢉ chꢊc cho các già làng góp ý, ñꢆ xuꢋt chꢈ trương phát triꢃn kinh tꢌ cꢈa ñꢍa phương ñꢃ
tham khꢜo hoàn thiꢎn. Làm ñưꢒc như vꢇy vꢠa thꢃ hiꢎn sꢛ cꢣu thꢍ, tôn trꢢng các già làng
vꢠa ñꢀng viên hꢢ chꢈ ñꢀng trong viꢎc hiꢌn kꢌ ñꢆ xuꢋt.
Chꢊc năng vai trò tꢉ chꢊc kinh tꢌ cꢈa các già làng trong viꢎc phát triꢃn kinh tꢌ cꢈa ñꢍa
phương thꢃ hiꢎn ꢅ chꢝ:
− Đꢆ xuꢋt góp ý vào các chꢈ trương, nghꢍ quyꢌt, ñꢆ án phát triꢃn kinh tꢌ xã hꢀi cꢈa ñꢍa
phương;
− Bám sát quá trình tꢉ chꢊc thꢛc hiꢎn, vꢇn ñꢀng bà con cùng thꢛc hiꢎn. Qua ñó phát
hiꢎn, kiꢌn nghꢍ vꢖi cꢋp uꢪ có thꢚm quyꢆn ñiꢆu chꢐnh, bꢉ sung nhꢕng ñiꢃm còn sơ hꢅ, thiꢌu
sót, không phù hꢒp vꢖi thꢛc tiꢙn;
− Cùng cꢋp uꢪ, chính quyꢆn ñoàn thꢃ chính trꢍ xã hꢀi tꢉng kꢌt rút kinh nghiꢎm quá
trình tꢉ chꢊc thꢛc hiꢎn các chꢈ trương ñó, rút ra nguyên nhân, kinh nghiꢎm;
− Bꢜn thân các già làng phꢜi luôn nêu gương sáng vꢆ làm kinh tꢌ giꢦi, có cuꢀc sꢄng no
ñꢈ, hꢏnh phúc. Đây là nhân tꢄ ñꢃ lay ñꢀng, lan toꢜ ñꢄi vꢖi ñꢁng bào dân tꢀc thiꢃu sꢄ trong
lao ñꢀng sꢜn xuꢋt, xoá ñói giꢜm nghèo.
2.2.4. Già làng vꢋi viꢈc vꢐn ñꢅng chꢙp hành ý thꢔc luꢐt tꢓc sang vai trò vꢐn ñꢅng
chꢙp hành pháp luꢐt
Luꢇt tꢑc thꢛc chꢋt là nhꢕng quy ñꢍnh, quy ưꢖc cꢈa tꢠng dân tꢀc thiꢃu sꢄ ñꢃ giáo dꢑc,
ñiꢆu chꢐnh các mꢄi quan hꢎ giꢕa con ngưꢂi vꢖi con ngưꢂi trong cꢀng ñꢁng. Các quy ñꢍnh
ñó ñã ñưꢒc bà con dân tꢀc thiꢃu sꢄ thꢜo luꢇn ñi ñꢌn quyꢌt nghꢍ thꢄng nhꢋt trꢅ thành ý chí
chung cꢈa cꢀng ñꢁng. "Dưꢖi góc ñꢀ pháp lý các nhà khoa hꢢc pháp lý cho rꢓng luꢇt tꢑc là
mꢀt dꢏng quy phꢏm xã hꢀi, là chuꢚn mꢛc xã hꢀi, giꢖi hꢏn hành vi ꢊng xꢔ cꢈa mꢝi cá nhân
và cꢜ cꢀng ñꢁng sao cho phù hꢒp vꢖi lꢒi ích chung cꢈa cꢀng ñꢁng... là công cꢑ ñiꢆu chꢐnh,
ñiꢆu hoà các quan hꢎ xã hꢀi giꢕa cá nhân vꢖi cá nhân, giꢕa cá nhân vꢖi gia ñình, dòng hꢢ,
buôn làng, vꢖi xã hꢀi, vꢖi tꢛ nhiên và vꢖi cꢜ các lꢛc lưꢒng siêu nhiên... nhꢓm ꢉn ñꢍnh mꢀt
trꢇt tꢛ có lꢒi cho toàn thꢃ cꢀng ñꢁng".
Luꢇt tꢑc và luꢇt pháp có ñiꢃm tương ñꢁng giꢄng nhau là ñiꢆu chꢐnh các hành vi cꢈa
con ngưꢂi, công dân nhꢓm ñꢏt tꢖi nhꢕng chuꢚn mꢛc, hoàn thiꢎn nhân cách con ngưꢂi vì sꢛ
hưꢖng thiꢎn, tôn trꢢng lꢧ phꢜi và sꢛ công bꢓng. Song, luꢇt tꢑc mang tính ưꢖc lꢎ, nꢀi bꢀ cꢈa
tꢠng cꢀng ñꢁng dân tꢀc thiꢃu sꢄ, còn luꢇt pháp là thꢃ hiꢎn ý chí chung cꢈa toàn xã hꢀi,
mang tính bꢟt buꢀc mꢢi công dân phꢜi tuân theo.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
173
Cꢣn phꢜi thꢋy rꢓng, nꢌu ñꢁng bào dân tꢀc thiꢃu sꢄ có ý thꢊc chꢋp hành tꢄt luꢇt tꢑc là
cơ sꢅ ñꢃ chꢋp hành tꢄt pháp luꢇt cꢈa Nhà nưꢖc. Hai vꢋn ñꢆ này liên quan chꢞt chꢧ, tꢏo tiꢆn
ñꢆ cho nhau.Nhꢂ các quy ñꢍnh cꢈa luꢇt tꢑc ñưꢒc luꢇt hoá nên các già làng ñiꢆu chꢐnh xꢔ lý
nhꢕng hành vi cꢈa bà con liên quan ñꢌn luꢇt tꢑc, ñꢜm bꢜo tính giáo dꢑc, răn ñe và ñꢜm bꢜo
khách quan, công bꢓng, kꢍp thꢂi. Cꢣn ñánh giá khách quan rꢓng vai trò cꢈa luꢇt tꢑc ñã góp
phꢣn ñiꢆu chꢐnh các mꢄi quan hꢎ xã hꢀi dân sꢛ trong các buôn làng theo hưꢖng ꢉn ñꢍnh, ñi
vào nꢆn nꢌp, tăng tính cꢄ kꢌt cꢈa cꢀng ñꢁng, giáo dꢑc nhꢟc nhꢅ mꢢi ngưꢂi làm viꢎc thiꢎn,
không làm tꢉn hꢏi lꢒi ích cꢈa cꢀng ñꢁng. Trưꢖc yêu cꢣu mꢖi cꢈa xây dꢛng Nhà nưꢖc pháp
quyꢆn xã hꢀi chꢈ nghĩa, mꢢi công dân phꢜi sꢄng và làm viꢎc theo luꢇt pháp càng ñꢞt ra cho
già làng thêm chꢊc năng nhiꢎm vꢑ mꢖi tuyên truyꢆn giáo dꢑc nâng cao ý thꢊc pháp luꢇt,
chꢋp hành pháp luꢇt cho con em, công dân ngưꢂi dân tꢀc thiꢃu sꢄ. Đꢁng bào dân tꢀc thiꢃu
sꢄ không chꢐ chꢋp hành tꢄt luꢇt tꢑc mà còn phꢜi có ý thꢊc chꢋp hành tꢄt luꢇt pháp. Đꢃ thꢛc
hiꢎn tꢄt chꢊc năng, nhiꢎm vꢑ này ñòi hꢦi các già làng phꢜi ñưꢒc cꢋp phát các tài liꢎu
hưꢖng dꢡn thꢛc hiꢎn pháp luꢇt, ñưꢒc bꢁi dưꢘng tꢇp huꢋn kiꢌn thꢊc luꢇt pháp ñꢃ hưꢖng dꢡn
cho ñꢁng bào nâng cao nhꢇn thꢊc, chꢋp hành tꢄt pháp luꢇt cꢈa Nhà nưꢖc.
3. KꢚT LUꢛN
Các ñꢁng bào dân tꢀc thiꢃu sꢄ ꢅ Tây Nguyên ñang trong gia ñoꢏn chuyꢃn tiꢌp "tꢔ mô
hình tꢊ quꢍn xã hꢄi cꢃa buôn làng theo luꢕt tꢖc chuyꢐn sang mô hình quꢍn lý xã hꢄi cꢃa
thôn xã theo pháp luꢕt", nên các yꢌu tꢄ cꢉ truyꢆn còn ñang tꢁn tꢏi ñan xen vꢖi nhꢕng yꢌu
tꢄ mꢖi. Dân làng nơi ñây ñã hòa nhꢇp vào bꢄi cꢜnh xã hꢀi tꢉng thꢃ nhưng vꢡn bꢜo lưu yꢌu
tꢄ văn hóa tꢀc ngưꢂi, ñꢞc biꢎt là nhꢕng nét riêng cꢈa làng. Hꢣu hꢌt các lĩnh vꢛc trong ñꢂi
sꢄng cꢈa buôn làng ñꢆu chꢊa ñꢛng các yꢌu tꢄ: truyꢆn thꢄng ꢗ hiꢎn ñꢏi; chính thꢊc ꢗ phi
chính thꢊc; quan phương ꢗ phi quan phương...
Trưꢅng thôn, thay mꢞt chính quyꢆn ñꢍa phương chꢍu trách nhiꢎm quꢜn lý chung nhưng
vꢡn cꢣn có sꢛ trꢒ giúp cꢈa ngưꢂi hòa giꢜi ñꢃ dàn xꢌp nhꢕng xích mích trong làng, cꢣn ông
mai ñꢃ hòa giꢜi nhꢕng vꢋn ñꢆ vꢆ hôn nhân, gia ñình, cꢣn mꢀt thꢣy cúng ñꢃ ñoán mꢀng cho
dân làng... Bꢅi cuꢀc sꢄng vꢄn ñang hiꢎn hꢕu nhꢕng thiꢌt chꢌ truyꢆn thꢄng này, và nó vꢡn
tꢁn tꢏi do nhu cꢣu cꢈa ngưꢂi dân vꢡn còn, khoa hꢢc kꢩ thuꢇt vꢡn chưa soi rꢢi rõ ràng vꢋn
ñꢆ tâm linh và vꢇt chꢋt. Đꢂi sꢄng kinh tꢌ cꢈa dân làng ñã hoàn toàn hòa nhꢇp vào kinh tꢌ
thꢍ trưꢂng nhưng trong mꢀt sꢄ trưꢂng hꢒp vꢡn chꢋp nhꢇn vꢇt ñꢉi vꢇt, nông nghiꢎp ñưꢒc sꢜn
xuꢋt theo hưꢖng hàng hóa, nhưng nhân công trong làng phꢣn lꢖn do vꢣn ñꢉi công. Đó cũng
là xu hưꢖng chung và tꢋt yꢌu cꢈa bꢋt kỳ ngôi làng nào nơi các tꢀc ngưꢂi thiꢃu sꢄ trên ñꢋt
nưꢖc Viꢎt Nam.
Đꢁng bào các dân tꢀc thiꢃu sꢄ tꢏi chꢝ vùng Tây Nguyên mꢞc dù trình ñꢀ tꢉ chꢊc, quꢜn
lý xã hꢀi còn thꢋp, nhưng cũng có nhꢕng kinh nghiꢎm quí trong viꢎc lꢛa chꢢn ngưꢂi thꢈ
174
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
lĩnh (già làng, chꢈ làng, buôn trưꢅng...). Nghiên cꢊu tiêu chuꢚn chꢢn ngưꢂi ñꢊng ñꢣu trong
buôn, plei, thôn... cꢈa tꢠng dân tꢀc tuy khác nhau, nhưng vꢡn có nhꢕng nét chung: là ngưꢂi
có uy tín ñưꢒc nhân dân tín nhiꢎm, suy tôn vì tuꢉi tác cao, có công lao, ñꢏo ñꢊc tꢄt; có tri
thꢊc, am hiꢃu rꢀng, dày dꢏn kinh nghiꢎm sꢄng và sꢜn xuꢋt; có năng lꢛc thꢇt sꢛ ñꢃ dꢡn dꢟt,
ñoàn kꢌt bꢀ máy tꢛ quꢜn buôn làng. Đây là nhꢕng kinh nghiꢎm quý báu cho công tác xây
dꢛng ñꢀi ngũ cán bꢀ làm công tác bꢜo tꢁn và phát huy giá trꢍ văn hóa ꢅ vùng Tây Nguyên
hiꢎn nay.
TÀI LIꢜU THAM KHꢝO
1. Ban chꢐ ñꢏo Tây Nguyên (2010), Báo cáo kꢇt quꢍ xây dꢊng buôn làng tꢊ quꢍn vùng ñꢒng bào
dân tꢄc thiꢐu sꢌ Tây Nguyên.
2. Phan Hꢕu Dꢇt (2004), Mꢄt sꢌ giꢍi pháp nhꢎm phát huy vai trò cꢃa già làng, trưꢗng bꢍn trong
viꢅc thꢊc hiꢅn chính sách cꢃa Đꢍng và Nhà nưꢈc, ꢗ Đꢆ tài cꢋp Bꢀ, Uꢪ ban Dân tꢀc.
3. Đꢝ Hꢕu Đꢎ (2008), Vai trò, chꢘc năng và tác ñꢄng cꢃa già làng ñꢌi vꢈi sꢊ ꢋn ñꢙnh và phát
triꢐn bon làng ꢗ tꢚnh Đak Nông, ꢗ Đꢆ tài Khoa hꢢc cꢋp tꢐnh, Sꢅ Khoa hꢢc Công nghꢎ Đăk
Nông.
4. Nguyꢙn Thꢌ Huꢎ (2010), "Vai trò cꢈa ngưꢂi cao tuꢉi và già làng dân tꢀc thiꢃu sꢄ trong phát
triꢃn cꢈa Tây Nguyên hiꢎn nay", ꢗ Tꢁp chí Dân tꢄc hꢂc, sꢄ 2/2010.
5. Nguyꢙn Văn Thꢟng (2017), "Chꢌ ñꢀ gia ñình mꢡu hꢎ ꢅ Tây Nguyên và vai trò cꢈa ngưꢂi phꢑ
nꢕ trong xã hꢀi", ꢗ Tꢁp chí Thông tin Khoa hꢂc xã hꢄi, sꢄ 3.
6. Nguyꢙn Văn Thꢟng (2010), "Vai trò cꢈa thiꢌt chꢌ cơ sꢅ trong phát triꢃn bꢆn vꢕng ꢅ Tây
Nguyên", Tꢁp chí Khoa hꢂc Xã hꢄi Viꢅt Nam, sꢄ 6.
CAUSES AND TENDENCY OF CHANGES OF VILLAGE
PATRIARCHS’ ROLE IN VIETNAMESE CENTRAL HIGHLANDS
IN NEW CONTEXT NOWADAYS
Abstract: The article introduces the institution of village patriarchs, the role of village
patriarchs and the transformation of those in the new context. In particular, we are
interested in clarifying the causes and tendency of changes in the roles of village
patriarchs under the influence of current social factors in order to clarify the relevance
and irrelevance of its roles. Relying on that, the state authorities can draw up plans to
preserve and promote the roles of this institution, contributing to strengthen and build the
great national unity bloc.
Keywords: Village patriarchs; the institution of village patriarchs; transformation of
village patriarchs’ roles; tendency of changes in the role of village patriarchs.
10 trang
21540
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nguyên nhân và xu hướng biến đổi và vai trò của già làng ở Tây Nguyên trong bối cảnh mới hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nguyen_nhan_va_xu_huong_bien_doi_va_vai_tro_cua_gia_lang_o_t.pdf
