Chiến lược phát triển công nghiệp và hiện đại hóa nông thôn ở Hàn Quốc thời Yushin (1972-1979)
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Hoàng Văn Việt và tgk
CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VÀ HIỆN ĐẠI HÓA
NÔNG THÔN Ở HÀN QUỐC THỜI YUSHIN (1972-1979)
STRATEGY OF INDUSTRIAL DEVELOPMENT AND RURAL MODERNIZATION
IN SOUTH KOREA UNDER YUSHIN SYSTEM (1972-1979)
HOÀNG VĂN VIỆT và NGUYỄN THỊ BÉ LOAN
TÓM TẮT: Cuối những năm 1960 - đầu những năm 1970, tình hình chính trị quốc tế có nhiều
chuyển biến, Mỹ và Liên Xô bước vào thời kỳ hòa hoãn; Hàn Quốc đối mặt với nhiều khủng hoảng.
Các kết quả phát triển kinh tế - xã hội mà Tổng thống Park Chung Hee đạt được trong giai đoạn
đầu cầm quyền (1961 - 1971) chủ yếu dựa trên tiềm năng sẵn có của khu vực kinh tế truyền thống
và viện trợ của Mỹ, nên khó có thể nhanh chóng biến Hàn Quốc trở thành một quốc gia “nước giàu
quân mạnh”. Vì vậy, năm 1972, Tổng thống Park Chung Hee ban hành Hiến pháp Yushin, nhằm
tạo cơ sở pháp lý thiết lập thể chế mới, tiến hành hiện đại hóa đất nước thông qua các chương
trình phát triển kinh tế - xã hội. Trong 7 năm (1972 - 1979), Hàn Quốc đã đạt được những thành
công vượt bậc, tạo tiền đề cho đất nước cất cánh trong giai đoạn sau này.
Từ khóa: Yushin; kinh tế - xã hội Hàn Quốc; công nghiệp nặng và hóa chất (HCI); phong trào
nông thôn mới (Saemaul Undong).
ABSTRACT: In the late 1960s and early 1970s, there were many changes in political situations
both rigionally and internationally, the United States and the Soviet Relations entered in the Era of
Détente. Korea faced the crisis in many aspects. The socio-economic development results that Park
Chung Hee were mainly based on the availability of the traditional economic sector and the United
States aid, achieved during the first ruling period (1961 - 1971). It is difficult to quickly turn South
Korea into a powerful country as “rich nation, strong army”. Park Chung Hee promulgated the
Yushin Constitution in order to create a legal basis for establishing a new system and to modernize
the country through socio-economic development policies. In 7 years (1972 - 1979), South Korea
achieved great success which paved the way for South Korea to take-off in the later period.
Key words: Yushin; Korean socio-economic; heavy and chemical Industry (HCI); new village
movement (Saemaul Undong).
độ biên giới diễn ra trong những năm 1968 -
1969. Trong thời gian này, cách mạng khoa học
kỹ thuật diễn ra mạnh mẽ. Lợi dụng tình hình
này, các nước tư bản chủ nghĩa đẩy nhanh tốc
độ phát triển kinh tế trong những năm 1970,
Nhật Bản là một ví dụ điển hình. Ở châu Á lúc
này đang diễn ra rất nhiều cuộc xung đột, chiến
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Cuối những năm 1960 - đầu những năm
1970, tình hình chính trị thế giới và khu vực có
nhiều biến động. Xu thế hòa hoãn thế giới bắt
đầu diễn ra, đặc biệt là giữa hai cường quốc Mỹ
và Liên Xô. Mâu thuẫn giữa Liên Xô - Trung
Quốc ngày càng gia tăng, đỉnh điểm cuộc đụng
PGS.TS. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
CN. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh,
6
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Số 28, Tháng 7 - 2021
tranh cục bộ, đặc biệt là chiến tranh ở Việt
Nam. Cuối những năm 1960, sau những thất
bại liên tiếp, Mỹ nhận ra họ đã lún quá sâu vào
cuộc chiến tranh này, lợi ích mang về không
như mong muốn. Trước tình trạng như vậy,
chính quyền Richard Nixon thay đổi chiến lược
của mình, năm 1969, tổng thống Richard Nixon
công bố học thuyết Guam (hay “Học thuyết
Nixon”) nhằm tránh can thiệp quân sự trực tiếp,
tiến hành rút quân nhiều nơi ở châu Á, trong đó
có Hàn Quốc. Chính quyền Nixon thực hiện
chính sách hòa dịu với Liên Xô; cải thiện mối
quan hệ với Trung Quốc qua con đường ngoại
giao nhằm kiềm chế Liên Xô mở rộng ảnh
hưởng của mình. Hàn Quốc phải đối mặt với
những đe dọa thường trực từ Cộng hòa Dân chủ
Nhân dân Triều Tiên.
2.1. Công nghiệp nặng và hóa chất - hòn đá
tảng của chiến lược công nghiệp hóa
Hàn Quốc chủ trương phát triển công
nghiệp nhẹ hướng xuất khẩu. Sau thời gian phát
triển, chiến lược này dần bộc lộ những hạn chế,
làm gia tăng nợ nước ngoài, thâm hụt cán cân
thanh toán, phụ thuộc nguyên liệu từ nước
ngoài, gây mất cân đối cơ cấu các ngành công
nghiệp. Tháng 01-1973, trong bài phát biểu
chào mừng năm mới, Tổng thống Park Chung
Hee đưa ra “Tuyên bố về công nghiệp nặng và
hóa chất”; chỉ định sáu ngành công nghiệp chiến
lược gồm sắt thép, hóa chất, kim loại màu, máy
móc, đóng tàu và điện tử. Chính quyền Park
Chung Hee ưu tiên phát triển công nghiệp thép
và lọc hóa dầu. Nếu không có nguồn cung thép
ổn định, Hàn Quốc không thể đa dạng hóa theo
chiều dọc đến các ngành công nghiệp nặng và
hóa chất thượng nguồn khác. Sản lượng thép
sản xuất gia tăng hằng năm, đáp ứng nhu cầu
trong nước, có ý nghĩa quan trọng thúc đẩy phát
triển những ngành công nghiệp khác. Chính phủ
tiến hành xây dựng khu công nghiệp hóa dầu
mới ở Yochon. Hàn Quốc trở thành một trong
những quốc gia tiên tiến về công nghiệp lọc
hóa dầu, bước đầu đáp ứng nhu cầu trong nước
và tiếp tục gia tăng hằng năm.
2. NỘI DUNG
Sau một thời gian dài tiến hành công
nghiệp hóa, kinh tế Hàn Quốc có những bước
phát triển đáng kể. Vào cuối những năm 1960
của thế kỷ XX, tăng trưởng kinh tế bắt đầu
chững lại - dấu hiệu của một cuộc suy thoái nghiêm
trọng. Đầu thập niên 70, Hàn Quốc rơi vào
khủng hoảng kinh tế - xã hội và chính trị trầm
trọng. Tình hình đòi hỏi Tổng thống Park
Chung Hee tìm kiếm một mô hình quản lý xã
hội thích hợp, đủ mạnh mẽ, năng lực cần thiết
đưa Hàn Quốc thoát khỏi khủng hoảng. Thể chế
Yushin - biến thể của mô hình độc tài quân sự
Hàn Quốc ra đời trong hoàn cảnh lịch sử như vậy.
Với mục đích hợp hiến hóa quyền lực nhà nước
suốt đời vào tay cá nhân Tổng thống Park Chung
Hee; dọn đường cho chính quyền mới thực hiện
tham vọng đưa Hàn Quốc nhanh chóng trở
thành quốc gia “nước giàu, quân mạnh” [6, tr.126].
Trong thời kỳ Yushin, chính quyền khắc phục
những hạn chế trong giai đoạn phát triển kinh tế
(1961-1971), chủ trương thực hiện chiến lược hiện
đại hóa một cách đồng bộ, hệ thống, nhanh chóng
và hiệu quả dựa trên hai trụ cột chính: công nghiệp
nặng và hóa chất (Heavy and Chemistry Industry);
phong trào nông thôn mới (Saemaul Undong).
Hàn Quốc chủ yếu đóng tàu đánh cá gần
bờ và một số tàu thủy loại nhỏ đáp ứng nhu cầu
trong nước. Vào những năm 1970, nhà máy
đóng tàu Hyundai Mipo (1974) và Samsung
Geoje (1975) được thành lập, cùng với chính
sách hỗ trợ hiệu quả của chính phủ, năng suất
đóng tàu Hàn Quốc đạt 2,77 triệu tấn năm 1978
[7, tr.217]. Năm 1979, công nghiệp đóng tàu đã
trở thành một trong 10 ngành công nghiệp
chiến lược của Hàn Quốc; đồng thời, trở thành
quốc gia đóng tàu lớn thứ 7 trên thế giới. Nếu
như mức nội địa hóa công nghiệp đóng tàu năm
1975 chưa đạt đến 30% thì đến năm 1981 tăng
quá 80% [7, tr.217].
Ngành công nghiệp ô tô Hàn Quốc hình
thành từ năm 1962. Tuy nhiên, trong giai đoạn
7
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Hoàng Văn Việt và tgk
1962 - 1967, chủ yếu lắp ráp và sử dụng linh
kiện nhập khẩu từ các đối tác nước ngoài. Giai
đoạn 1967 - 1971, chính phủ tiến hành đầu tư
mở rộng sản xuất linh kiện phụ tùng trong
nước. Tháng 4 - 1973, Bộ Thương mại và Công
nghiệp công bố “Kế hoạch dài hạn phát triển
công nghiệp ô tô”. Năm 1976, chiếc ô tô Hàn
Quốc “chính gốc” Pony do Tập đoàn Hyundai
Motors ra đời [5, tr.508], đánh dấu bước phát
triển vượt bậc của ngành công nghiệp ô tô Hàn
Quốc. Tổng sản lượng ô tô Hàn Quốc sản xuất
năm 1973 là 26.334 chiếc, đến năm 1979 đạt
204.447 chiếc, tăng gấp 7 lần.
2.2. Phongtràonôngthôn mới(SaemaulUndong) -
sáng tạo kiểu mẫu hiện đại hóa nông thôn
của Hàn Quốc
Năm 1960, chính quyền Park Chung Hee
thực hiện công nghiệp hóa hướng xuất khẩu lấy
công nghiệp nhẹ làm trọng tâm. Sản phẩm công
nghiệp nhẹ xuất khẩu trong giai đoạn này chủ
yếu là sản phẩm từ nông nghiệp như vải sợi,
gỗ... Đến thời kỳ Yushin, chính phủ tiến hành
chiến lược phát triển công nghiệp nặng và hóa
chất. Lúc này, hiện đại hóa nông thôn là một
yêu cầu tất yếu, nhằm thay đổi diện mạo nông
thôn phục vụ quá trình phát triển công nghiệp
nặng, hóa chất và hiện đại hóa đất nước. Năm
1970, chính quyền phát động phong trào nông
thôn mới nhằm khơi dậy tinh thần cần cù, khích
lệ sức sáng tạo, sự hợp tác của người nông dân
trong quá trình phát triển kinh tế và xã hội.
Chính phủ khơi dậy tinh thần và ý thức làm
việc của nông dân với khẩu hiệu “siêng năng,
tự lực, hợp tác”, đưa nông dân vào những
chương trình hoạt động cụ thể của làng xã để
xây dựng đời sống nông thôn mới. Trong lĩnh
vực phát triển kinh tế, phong trào chú trọng vào
hai dự án: 1) Xây dựng cơ sở hạ tầng gồm hệ
thống tưới tiêu và xây dựng đường làng; 2)
Nâng cao thu nhập bằng cách phát triển chăn
nuôi gia súc, phân loại các khu vực sản xuất,
phát triển canh tác theo nhóm, thiết lập các nhà
máy Saemaul để gia tăng nguồn lợi tức ngoài
mùa [5, tr.120].
Năm 1960, Hàn Quốc chỉ mới lắp ráp các
loại radio bán dẫn thông thường, đến năm
1970, sản xuất được cassette và các thiết bị
nghe nhìn [2, tr.177]. Kim ngạch xuất khẩu
điện tử đạt 32 triệu USD năm 1970, 178 triệu
USD năm 1975, 415 triệu USD năm 1980 và
trở thành mặt hàng xuất khẩu chiến lược số một
của Hàn Quốc vào cuối những năm 1970.
Như vậy, trong thời kỳ Yushin, chính quyền
Park Chung Hee tăng cường vai trò của nhà nước
trong việc hoạch định xây dựng chính sách và
hỗ trợ thực hiện các ngành công nghiệp mới.
Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học phục vụ phát
triển công nghiệp (những năm 1970, chính phủ
chủ trương nhập khẩu công nghệ để học theo,
thực hiện chính sách phân vùng phát triển khoa
học kỹ thuật trong nước, thiết lập những khu
vực liên hợp công nghiệp, xây dựng thành phố
khoa học Daedeok ở Daejeon (1973), đưa
người đi đào tạo ở nước ngoài và chính sách
thu hút các cán bộ khoa học người Hàn Quốc
đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài hồi
hương); cung cấp tài chính, mở rộng thị trường
thông qua việc thay đổi đường lối đối ngoại.
Năm 1974, chính phủ kết hợp với các cơ quan
tài chính thành lập Quỹ Đầu tư quốc gia
(National Investment Fund - NIF) để tạo điều
kiện thuận lợi cho đầu tư tài chính lâu dài trong
các nhà máy và đầu tư trang thiết bị cho ngành
công nghiệp nặng và hóa chất [4, tr.91].
Chính phủ hỗ trợ kinh phí và vật liệu cho
34.665 làng trên toàn quốc, xây dựng nông
thôn mới. Năm thứ hai, nhà nước hỗ trợ tiếp vật
liệu và tài chính khoảng 16.000 làng - những
làng đạt hiệu quả trong năm đầu tiên (những
làng không đạt hiệu quả không được chính phủ
hỗ trợ, phải tự lực cánh sinh). Các làng đạt hiệu
quả được nhà nước phần thành ba loại: làng cơ
sở - làng tự lực - làng tự lập [7, tr.273]. Chính sách
hỗ trợ phân biệt “Chỉ hỗ trợ các làng tự lực”
của chính phủ đã góp phần làm lan tỏa phong
trào nông thôn mới trên toàn quốc, vực dậy tinh
8
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Số 28, Tháng 7 - 2021
gấp 6 lần từ 824 USD lên 4.830 USD. Thu
nhập trung bình của những người làm công ăn
lương ở thành thị năm 1979 là 5.460 USD.
thần phát triển “quyết chí ắt làm nên - “하면
된다” ) mà Tổng thống Park Chung Hee đã từng
2.3. MộtsốkếtquảbướcđầucủathểchếYushin
Nhờ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội
hợp lý, dưới sự điều hành tập trung của chính
phủ, Hàn Quốc đã đạt được nhiều thành tựu
khích lệ, trong những năm 1970, cùng với tăng
trưởng kinh tế, an sinh xã hội có những cải
thiện tích cực. Tổng sản lượng quốc gia bình
quân đầu người của Hàn Quốc tăng nhanh
chóng 316 USD năm 1972 lên 1.662 USD năm
1979, tăng gấp 5 lần trong vòng 7 năm. Tỷ lệ
thất nghiệp trong xã hội cũng giảm đáng kể, từ
4,5% năm 1972 xuống còn 3,2% năm 1979. Số
dân nghèo khổ giảm từ 40% năm 1965 xuống
còn 10% năm 1980. Đặc biệt, chênh lệch thu
nhập giữa thành thị và nông thôn trong một số
năm giảm rõ rệt. Điều kiện sống ở thành thị và
nông thôn đã có sự cải thiện đáng kể, nhất là ở
thành thị. Năm 1970, có 84% dân số thành thị
và 38% dân số nông thôn được cung cấp nước
sạch, đến năm 1980, tỷ lệ lần lượt là 86% và
61%. Điều kiện đời sống được cải thiện, tỷ lệ tử
vong của trẻ sơ sinh cũng giảm đáng kể từ 53%
vào năm 1970 giảm xuống 37% năm 1980.
Tuổi thọ người Hàn cũng tăng từ 47 tuổi vào
đầu thập niên 1960 lên 59 tuổi năm 1970 và 65
tuổi năm 1980 [1, tr.73].
kêu gọi.
Với nỗ lực, quyết tâm của chính phủ và
nông dân, phong trào nông thôn mới đã đạt
nhiều thành công rực rỡ. Các tổ chức hợp tác
trong nông nghiệp được thành lập như hợp tác
xã giúp nông dân huy động được nguồn vốn
cho nông nghiệp, có tinh thần hợp tác và trách
nhiệm hơn trong sản xuất. Cuối những năm
1970, Hàn Quốc có 1.535 hợp tác xã nông
nghiệp, với phương thức sản xuất mang tính tập
thể, mọi người cùng làm, cùng hưởng, các hợp
tác xã đã đem lại hiệu quả cao cho sản xuất
nông nghiệp và đời sống nông dân [5, tr.120].
Bước đầu thực hiện cơ giới hóa và hiện đại hóa
nông nghiệp nông thôn, góp phần tăng khả
năng sản xuất, tiêu thụ máy nông nghiệp, tạo sự
cân bằng trong sử dụng nguồn lực ở nông thôn.
Hệ thống giao thông ở nông thôn được mở rộng
từ 33.460 km năm 1972 lên 58.000 km năm
1981, với 83.927 cây cầu đủ loại kích thước.
Năm 1979, tỷ lệ điện khí hóa nông thôn đạt
98,9%, phương tiện thông tin liên lạc phổ biến,
hầu hết các làng xã đều được đầu tư dịch vụ
điện thoại, phát thanh. Năm 1970, khoảng 80%
hộ nông dân ở nhà mái rơm, đến năm 1977, hầu
hết các nhà ở nông thôn đều được lợp bằng mái
ngói, xi măng và các vật liệu bền khác.
Trình độ giáo dục Hàn Quốc ngày một
nâng cao. Năm 1975, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp
trung học phổ thông Hàn Quốc là 10,3% và số
sinh viên các trường cao đẳng 4 năm và đại học
tăng từ 92.000 người năm 1960 lên 146.000
người năm 1970 và hơn 402.000 người năm
1980 [1, tr.71]. Cuối những năm 1970, các hộ
gia đình nông thôn đã dành hơn 10% thu nhập
của gia đình để chi cho học phí của con cái ở
cấp trung học và khi người con bắt đầu vào đại
học, tỷ lệ này tăng lên khoảng vài lần nữa. Một
điều chỉnh quan trọng của giáo dục Hàn Quốc
trong giai đoạn này chính là phát triển nhanh hệ
thống giáo dục chuyên nghiệp, đào tạo lực
Năng suất lúa tăng trung bình từ 3,4 tấn/ha
(năm 1971) lên 4,9 tấn/ha (năm 1977). Năm
1973, nhiều giống lúa mới, năng suất cao được
phổ cập trên toàn quốc. Một số hộ nông dân
điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp, chuyển sang
trồng cây có hiệu quả kinh tế cao như kén tằm,
nấm rơm, chanh, rong biển, táo... Thu nhập trung
bình của hộ nông dân năm 1970 là 256.000 won
(khoảng 824 USD), năm 1975 là 873.000 won
(khoảng 1.804 USD), năm 1978 là khoảng 3.893
USD, và năm 1979 là 4.830 USD [8, tr.278]. Như
vậy, từ năm 1970 đến năm 1979, thu nhập bình
quân của một hộ gia đình nông thôn tăng gần
9
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Hoàng Văn Việt và tgk
lượng công nhân kỹ thuật, cán bộ quản lý đáp
ứng việc mở rộng cơ cấu công nghiệp và phát
triển nhanh các ngành phục vụ xuất khẩu. Cùng
với sự nâng cao về đời sống kinh tế, vật chất, ý
thức của người Hàn Quốc cũng thay đổi theo
những biến động của lịch sử.
nông thôn, đây là cuộc cải tổ ý thức dựa trên
tinh thần của nhân dân. Mục đích chính của
phong trào nông thôn mới chính là xây dựng
một quốc gia thống nhất, hòa bình và kỷ cương
cho tất cả mọi người [8]. Thành công rực rỡ
của phong trào chính là nhờ ba rường cột
“siêng năng, tự lực và hợp tác” - hạt nhân của
công cuộc hiện đại hóa xã hội và xây dựng
quốc gia thịnh vượng của Hàn Quốc.
3. KẾT LUẬN
Phong trào nông thôn mới không chỉ đơn
thuần là một cuộc hiện đại hóa nông nghiệp,
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Hoàng Văn Hiển (2001), Quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Hàn Quốc (1961 - 1993) và
kinh nghiệm đối với Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn -
Đại học Quốc gia Hà Nội.
[2] Dương Phú Hiệp và Ngô Xuân Bình (1999), Hàn Quốc trước thềm thế kỷ XXI, Nxb Thống kê,
Hà Nội.
[3] Kim Byung - Kook và Ezra F. Vogel (2017), Kỷ nguyên Park Chung Hee và quá trình phát
triển thần kỳ của Hàn Quốc, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[4] Chung-yum Kim (1999), Hoạch định chính sách trên chiến tuyến (Hồi ký của một quan chức
kinh tế cao cấp Hàn Quốc, 1945-1979), Đại sứ quán Hàn Quốc tại Việt Nam.
[5] Hoa Hữu Lân (2002), Hàn Quốc câu chuyện kinh tế về một con rồng, Nxb Chính trị Quốc gia,
Hà Nội.
[6] Nguyễn Thị Bé Loan (2021), Hiến pháp Yushin của Hàn Quốc - sự ảo tưởng quyền lực suốt
đời, số 1+2 (35+36), Tạp chí Hàn Quốc, Hà Nội.
[7] Kim Kwang Hee (2008), Park Chung Hee và độc tài phát triển, Nxb Seon In, Seoul.
[8] Thông tin Hàn Quốc (2020), Saemaul Undong - Phong trào đổi mới nông thôn ở Hàn Quốc,
Ngày nhận bài: 20-5-2021. Ngày biên tập xong: 12-7-2021. Duyệt đăng: 24-7-2021
10
5 trang
13940
Free
Bạn đang xem tài liệu "Chiến lược phát triển công nghiệp và hiện đại hóa nông thôn ở Hàn Quốc thời Yushin (1972-1979)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- chien_luoc_phat_trien_cong_nghiep_va_hien_dai_hoa_nong_thon.pdf
