Bài giảng Logic học - Chương 5: Suy luận

Chương 5

Suy luận

Chương V: Suy luận

I. Khái quát về suy luận

II. Các loại suy luận

III. Suy luận quy nạp

IV. Tương tự

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

146

I. Khái quát về suy luận

 Thế giới khách quan bằng các khái

niệm và các phán đoán (mệnh đề) và

các khái niệm được kết hợp tạo thành

các phán đoán.

 Tư duy con người sử dụng các phán

đoán đã có rút ra được phán đoán

mới, còn gọi là suy luận.

 Các luận điểm khoa học được phát

hiện nhờ suy luận.

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

147

1.1 Định nghĩa: Suy luận là hình thức

của tư duy từ một hoặc nhiều phán

đoán đã có, người ta suy ra được phá n

đoán mới.

◦ Ví dụ 1: (P  Q) ≡ (~Q  ~P)

Nếu tử tù thì là người vị thành niên.

Vậy người chưa vị thành niên thì không là tử tù.

◦ Ví dụ 2: [(P  Q) ˄ P]  Q

Mọi người phạm tội đều có hành vi vi phạm pháp

luật

Ông D là người phạm tội

Vậy ông D có hành vi vi phạm pháp luật

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

148

2.2 Cấu trúc của suy luận

 Các tiền đề (phán đoán xuất phát)

◦ Tiền đề 1

◦ Tiền đề 2

◦ …..

 Kết luận (phán đoán mới)

◦ Là phán đoán mới được suy ra từ các

tiền đề.

◦ Trong ngôn ngữ phán đoán kết luận

thường kèm theo từ: “vậy”, “vì vậy”, “do

đó”, “cho nên”,…

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

149

 Lưu ý:

◦ Suy luận đúng (chân thật) dựa vào các

tiền đề đúng và cá c lập luận hợp logic

(qui tắc suy luận đúng).

◦ Có 2 hình thức suy luận: suy diễn và quy

nạp

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

150

Ví dụ:

 Tiền đề: từ 2 phán đoán

◦ Các số có tận cùng là chẵn đều chia hết

cho 2

◦ Số 128 có số tận cùng là chẵn

 Kết luận: (phán đoán mới)

Vậy, Số 128 chia hết cho 2

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

151

II. Các loại suy luận

2.1 Suy luận diễn dịch:

 Suy luận từ tri thức chung, khái quát

đến cái riêng, cái đơn nhất.

 Ví dụ:

◦ Tất cả sinh viên trong lớp đều tập trung

nghe giảng bài

◦ Thanh là sinh viên của lớp

◦ Do đó Thanh tập trung nghe giảng

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

152

2.1.1 Phân loại: có 2 loại

◦ Suy diễn trực tiếp: phán đoán được suy

ra từ một phán đoán (một tiền đề).

◦ Suy diễn gián tiếp: phán đoán được suy

ra từ nhiều phán đoán (nhiều tiền đề)

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

153

2.1.1.1 Suy diễn trực tiếp

 Đinh nghĩa: là suy luận rút ra từ một

tiền đề.

 Phân loại: có 4 loại

a. Phép chuyển hóa: phán đoán thay đổi,

nội dung và ngoại diên không đổi. Có 2

cá ch:

Ví dụ 1: Obama là tổng thống nước Mỹ

Vậy, không phải Obama không là tổng

thống nước Mỹ

Ví dụ 2: S là khô ng P  S khô ng là P

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

154

Suy diễn trực tiếp (tt)

b. Phép đảo ngược: đảo ngược chủ ngữ và

vị ngữ của phán đoán xuất phát thành kết

luận. S là P đổi thành P là S.

Lưu ý: S, P có cùng ngoại diên (Dạng khái

niệm định nghĩa).

Ví dụ:

Hình vuông là hình chử nhật có các cạnh bằng

nhau.

Suy ra: Hình chử nhật có các cạnh bằng nhau là

hì nh vuô ng.

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

155

Suy diễn trực tiếp (tt)

c. Phé p đối lập vị ngữ (p  q ≡ ഥ푞  ഥ푝 )

Ví dụ:

Nếu tam giá c đều thì tam giá c có 3 cạnh bằng

nhau.

Vì vậy, tam giá c có 3 cạnh khô ng bằng nhau thì

khô ng phải là tam giá c đều.

d. Suy luận theo hì nh vuô ng Logic: xuất

phá t từ phá n đoán châ n thật A (hoặc E) rút

ra cá c phá n đoán châ n thật I (hoặc O)

Ví dụ: Tất cả cá c trường ĐH đều có PGV

Do đó: trường ĐHM, ĐHBK cũng có PGV

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

156

2.1.1.1 Suy luận suy diễn gián tiếp

1. Tam đoạn luận nhất quyết đơn:

1.1 Định nghĩa: Dạng tổng quát:

S  M (1)

M  P (2)

S  P (3)

M  P

S  M

S  P

hoặc

 Phán đoán (1) và (2): tiền đề; (3): kết luận

 Tiền đề và kết luận của luận ba đoạn (M, S, P),

nên gọi tam đoạn luận.

 Thuật ngữ nhỏ: chủ ngữ S trong kết luận

 Thuật ngữ lớn: vị ngữ P trong kết luận

 Thuật ngữ bên: gọi chung thuật ngữ lớn hoặc nhỏ.

 Thuật ngữ giữa: thuật ngữ M không có trong kết

luận.

 Tiền đề lớn (nhỏ) chứa thuật ngữ lớn (nhỏ).

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

157

Các ví dụ:

 Ví dụ 1:

Hoa là thực vật

Phong lan là hoa

Như vậy, Phong lan là thực vật

 Ví dụ 2:

Hoa là thực vật

Mèo là động vật

Thiếu thuật ngữ giữa Không có kết luận

tam đoạn luận.

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

158

1.2 Các quy tắc chung của tam đoạn luận

1. Quy tắc của thuật ngữ:

Quy tăc1: mỗi tam đoạn luận chỉ được phép 3

thuật ngữ.

Ví dụ:

Vật chất (M) tồn tại vĩnh viễn (P)

Quyển vở này (S) là vật chất (M’)

Nên, Quyển vở này (S) tồn tại vĩnh viễn (P)

Kết luận không chân thật vì M ≠ M’

M: phạm trù triết học

M’: chỉ sự vật cụ thể

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

159

Quy tắc của thuật ngữ (tt)

Quy tắc 2: Thuật ngữ giữa M phải chu

diên ít nhất.

Ví dụ:

Có những người lao động trí óc là giá o viên

Tất cả nhà thơ là những người lao động trí óc

Do vậy, tất cả nhà thơ là giá o viên

S: nhà thơ; P: giáo viên; M: lao động trí óc

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

160

Thuật ngữ giữa M: người lao động trí óc không

chu viên ít nhất

Các thuật ngữ bên:

S: các nhà thơ

P: giá o viên

 Mối liên hệ S và P không xác định có thể

xãy ra các trường hợp sau:

• S1: Tất cả nhà thơ là giáo viên

• S2: Một số nhà thơ là giáo viên

• S3: nhà thơ không là giáo viên

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

161

P

S1

S2

S3

M

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

162

Quy tắc của thuật ngữ (tt)

Quy tắc 3: Thuật ngữ bên S, P trong tiền

đề phải bảo toàn trong kết luận S, P

Ví dụ:

Phán đoán khẳng định là phán đoán.

S

M

Phán đoán là một hình thái của tư duy

trừu tượng

M

P

Vậy, Phán đoán khẳng định là hình thái

của tư duy trừu tượng

S

P

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

163

Quy tắc của tiền đề

Quy tắt 4: từ hai tiên đề phủ định khô ng

thể rút ra kết luận

◦ Ví dụ:

Nước không phải là kim loại

Nước không phải là gỗ.

Từ hai tiên đề trên không rút ra được kết luận

4/24/2017 Chương 5 - Logic hoc

164