Đạo tin lành tại Tây Nam Bộ: Lịch sử, hiện trạng và những vấn đề đặt ra
Nghiên cứu Tôn giáo. Số 12 – 2018
59
NGUYỄN XUÂN HÙNG*
ĐẠO TIN LÀNH TẠI TÂY NAM BỘ: LỊCH SỬ, HIỆN TRẠNG
VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
Tóm tắt: Tây Nam Bộ là vùng đất mới, là nơi quần tụ sinh sống
của nhiều tộc người khác nhau, bởi vậy đời sống văn hóa và tôn
giáo cũng hết sức phong phú. Trong sự đa dạng văn hóa, tôn
giáo đó rất thú vị khi thấy đạo Tin Lành - một nhánh Kitô giáo
du nhập Việt Nam muộn nhất cũng đã có mặt tại đây từ khá
sớm. Tìm hiểu về lịch sử du nhập, tồn tại của tôn giáo này tại
vùng đất Tây Nam Bộ trong sự so sánh với các vùng miền khác
cùng các vấn đề đặt ra hiện nay là chủ đề khoa học rất đáng
quan tâm. Bài nghiên cứu đi vào tìm hiểu lịch sử quá trình
truyền giáo của đạo Tin Lành tại vùng đất mới Tây Nam Bộ từ
khởi đầu cho đến ngày nay. Trong đó, có sự phân tích, đối
chiếu, so sánh với các vùng miền khác về kết quả truyền giáo, sự
tiếp nhận cũng như sự phản ứng văn hóa, tôn giáo của quá trình
này cùng những vấn đề đặt ra.
Từ khóa: Đạo Tin Lành; Tây Nam Bộ; truyền giáo.
1. Truyền giáo Tin Lành tại khu vực Tây Nam Bộ từ khởi đầu
cho đến năm 1975
1.1. Giai đoạn từ khởi đầu cho đến năm 1945
Năm 1911, 03 giáo sĩ của Hội Truyền giáo Tin Lành C.M.A đã lập
trụ sở tại Tourane (Đà Nẵng), cuộc truyền đạo Tin Lành cho người
bản xứ mới chính thức bắt đầu. Năm 1914, các giáo sĩ C.M.A đã chính
thức lập địa hạt truyền giáo Việt Nam với 09 giáo sĩ. Từ Đà Nẵng năm
1916, đã có 06 giáo sĩ được phái ra Hà Nội, Hải Phòng mở trụ sở
truyền giáo.
* Viện Nghiên cứu Tôn giáo, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Ngày nhận bài: 02/12/2018; Ngày biên tập: 10/12/2018; Ngày duyệt đăng: 20/12/2018.
60
Nghiên cứu Tôn giáo. Số 12 - 2018
Sau một thời gian cảnh giác, trục xuất, dè chừng các giáo sĩ, chính
quyền Pháp vào năm 1918 đã chính thức cho phép các giáo sĩ được hoạt
động tại 03 thành phố nhượng địa, đó là: Hà Nội, Hải Phòng, Tourane,
và xứ thuộc địa Nam Kỳ. Các nơi khác thuộc Bắc Kỳ và Trung Kỳ về
danh nghĩa vẫn là xứ bảo hộ, vì vậy bị kiểm soát chặt hơn.
Như vậy, Nam Kỳ trong đó có vùng Tây Nam Bộ ngày nay không
phải là nơi đầu tiên các giáo sĩ truyền đạo Tin Lành đặt chân tới nhưng
từ rất sớm đã là vùng có quy chế pháp lý tương đối thuận lợi đối với
các giáo sĩ.
Trong khoảng thời gian từ 1921 đến 1927, các giáo sĩ cùng với các
truyền đạo bản xứ đã lập được những trụ sở truyền giáo tại các địa bàn
từ Nam ra Bắc, như: Mỹ Tho, Vĩnh Long, Sa Đéc, Cần Thơ, Rạch
Giá, Biên Hòa, Sài Gòn, Nha Trang, Đà Nẵng, Vinh, Thanh Hóa, Hà
Nội, Hải Phòng. Số các địa điểm truyền giáo trên các địa bàn tăng
trưởng từ năm 1924 có 24 địa điểm, đến năm 1925 có 37 địa điểm,
năm 1927có 87 địa điểm.
Số tín đồ: Năm 1921 có được 180 người, năm 1924 có được 1.571
người, năm 1925 có 2.939 người và đến năm 1927 đã có 4.236 tín đồ
chính thức trong 74 chi hội Tin Lành1.
Năm 1927, tại Đà Nẵng, Đại Hội Đồng chính thức đầu tiên đã
thành lập tổ chức giáo hội bản xứ Hội Tin Lành Đông Pháp. Bản Hiến
Chương năm 1928 được thông qua đã quy định các thể chế hoạt động
của Giáo hội Tin Lành Việt Nam bao gồm 3 cấp: Chi hội, Địa hạt Liên
hội và Tổng Liên hội.
Ngay khi Đại Hội Đồng thông qua bản Hiến chương đầu tiên (lần
thứ V, năm 1928), các đại biểu đã thông qua biểu quyết chia 3 kỳ làm
2 hạt là Trung - Bắc Kỳ và Nam Kỳ. Như vậy vào thời điểm này, Hội
Tin Lành Đông Pháp có 02 địa hạt, vùng Tây Nam Bộ nằm trong địa
hạt Nam hạt.
Năm 1932, theo biểu quyết tại Đại Hội Đồng thường niên, địa hạt
Trung - Bắc Kỳ tách ra làm 2, thành: Trung hạt và Bắc hạt. Như vậy,
từ đây HTTLVN có 3 địa hạt (Nam Kỳ đã là một địa hạt từ trước, bao
gồm cả vùng Bình Thuận).
Nguyễn Xuân Hùng. Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ…
61
Đến cuối năm 1934, sự tăng trưởng về mặt tổ chức được ghi nhận
với 38 chi hội tại Bắc Kỳ, 34 ở Trung Kỳ và 47 tại Nam Kỳ, tổng
cộng đã có tới 119 chi hội.
Đại Hội Đồng Tổng liên Hội năm 1934 đã khai trình tổng số tín đồ
và cụ thể riêng từng vùng (địa hạt) như sau:
“Nam hạt: Số tín đồ chính thức (đã báp têm) 5.268 người; số tín đồ
chưa chính thức là 1.405 người.
Trung hạt: Số tín đồ chính thức (đã báp têm) 1.545 người; số tín đồ
chưa chính thức là 652 người.
Bắc hạt: Số tín đồ chính thức (đã báp têm) 421 người; số tín đồ
chưa chính thức là 187 người.
Tổng cộng: 7.234 tín đồ chính thức và 2.244 tín đồ chưa chính
thức”2.
Kết quả truyền giáo tại địa hạt Nam hạt thời kỳ 1932-19423
Số Báp
Tín đồ
chính
thức
Số cầu
nguyện
tin Chúa
tem
trong
năm
854
Chi hội
Chính
Chi hội
Nhánh
Năm
1932
1934
1936
1938
1939
1940
1941
1942
4876
5185
5692
6313
6500
7065
7455
8159
2069
1069
34
40
22
21
377
474
628
581
566
449
2116
1479
1783
1763
1322
50
51
56
25
34
34
Nguồn: Thống kê từ Thánh Kinh báo.
Phân tích về các số liệu khai trình thấy tỷ lệ tín đồ chính thức
(Báptem) trên tổng số tín đồ tin nhận đạo có sự khác biệt rất lớn giữa
các địa hạt.
Ở Bắc Bộ trong 1.000 người tin Chúa (mới theo) năm 1935 chỉ có
164 người chịu Báptêm (trở thành tín đồ chính thức), trong khi tại
Nam Bộ có 722 người Báptêm trên 1.069 người, Trung Bộ có 346
Báptêm trên 576 người4. Nguyên do bắt nguồn từ sự va chạm văn hóa
61
62
Nghiên cứu Tôn giáo. Số 12 - 2018
của việc cấm thờ cúng tổ tiên do các giáo sĩ Tin Lành quy định. Tại
các làng quê truyền thống Bắc Bộ, những thiết chế cộng đồng gia
đình, làng mạc, họ tộc rất bền vững, rất khó cho việc truyền giáo Tin
lành xâm nhập. Đạo Tin Lành truyền giáo có kết quả hơn tại các vùng
đất mới, đặc biệt tại Nam Bộ.
1.2. Giai đoạn 1946 - 1954
Tình hình chính trị xã hội Việt Nam giai đoạn kháng chiến chống
thực dân Pháp đã ảnh hưởng mạnh đến công việc truyền giáo, đặc
biệt tại Bắc Bộ và Trung Bộ. Trong khi đó, tại Nam Bộ tình hình lại
khác. Đây là vùng ổn định và tăng trưởng mạnh nhất đối với Tin Lành
trong giai đoạn này. Do các chi hội có nguồn tài chính tự lực khá tốt,
chiến sự không lan rộng, hoạt động truyền giáo Tin lành gặp được
những bất ổn tâm lý, xã hội do biến động thời cuộc, nên số chi hội và
tín đồ gia tăng.
Chính trong giai đoạn này và đặc biệt là từ 1950 - 1952, các nhà
thờ, nhà giảng được xây dựng liên tiếp (5 nhà thờ trong năm 1949, 25
nhà thờ được trùng tu, sửa chữa trong năm sau). Năm 1949 có 450 tín
đồ mới chịu làm Báptêm, năm 1950 có 397 người, có chi hội rất lớn
như Hội Thánh Cần Thơ với hơn 500 tín đồ, 13 ban chứng đạo5.
Như vậy, thời kỳ đầu truyền giáo, Nam hạt trong đó có vùng Tây
Nam Bộ là nơi mà việc truyền đạo Tin Lành thu được kết quả khả
quan nhất so với các vùng truyền giáo khác. Mọi số liệu thống kê đều
cho thấy số lượng tín đồ, tỷ lệ Báp têm trên tổng số tín đồ, số chi hội,
cơ sở nhà thờ, nhà giảng đều chiếm vị trí thứ nhất. Nếu chỉ lấy số liệu
tín đồ chính thức của Nam hạt năm 1942 đã hơn 8.000 người và đối
chiếu với số 13.000 tín đồ chính thức của miền Nam và miền Trung
sau năm 1954 thì tại Nam hạt trong đó chủ yếu ở Tây Nam bộ đã
chiếm hơn 50%.
1.3. Giai đoạn từ năm 1955 đến 1975
Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, theo Lê Hoàng Phu, Hội
Thánh Tin Lành Việt Nam chỉ hoạt động tại miền Nam, miền Trung
với khoảng 13.000 tín đồ Báp têm chính thức. Từ đây bắt đầu một giai
đoạn mới về hoạt động truyền giáo với sự hỗ trợ nhiều mặt từ các tổ
Nguyễn Xuân Hùng. Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ…
63
chức, giáo phái Tin Lành quốc tế. Để phù hợp với sự tăng trưởng của
Hội Thánh, HTTLVN đã chấn chỉnh, cải cách bước đầu hệ thống hành
chính điều hành từ Tổng hội đến Địa hạt, cụ thể: Năm 1959, đưa Địa
hạt Thượng Du về thuộc quản lý của HTTLVN (trước đây địa hạt này
do Hội C.M.A nắm).
Năm 1962, tách Địa hạt Trung hạt ra thành 02 Hạt mới là Trung
Trung hạt và Nam Trung hạt. Thập niên 1955-1965 là thập niên mà
hoạt động truyền giáo của HTTLVN được đẩy mạnh lên thành cao trào.
Sự tăng trưởng số lượng tín đồ như là kết quả của những nỗ lực
truyền giáo, đã được Lê Hoàng Phu tổng kết như sau:
Số liệu về tăng trưởng tín đồ của HTTLVN trong thời kỳ 1955 -1965
Số tín đồ
Năm
Báptêm
13.935
24.430
24.708
27.296
32.823
37.222
40.214
41.733
Tin đạo nói chung
Không rõ
Không rõ
51.819
1955
1957
1959
1960
1962
1963
1964
1965
Không rõ
Không rõ
Không rõ
81.079
100.000
Nguồn: Lê Hoàng Phu6.
Thời kỳ từ 1965 đến 1975 là khoảng thời gian mà HTTLVN phối hợp
với Hội Truyền giáo C.M.A, Hội Ngữ học Mùa hè, Hội Truyền giảng
Phúc Âm triển khai các hoạt động truyền giáo bằng các phương tiện hiện
đại nhất, tiên tiến nhất, được yểm trợ tối đa nhất từ trước đến đây.
Tại miền Hậu Giang, dưới sông nước sử dụng tầu Tin Lành, ghe
Tin Lành, trên bộ có xe Tin Lành lưu động: Truyền giáo bằng sóng
phát thanh, bằng Kinh thánh nhỏ, lẻ, sách báo, truyền đạo đơn đủ mọi
dạng ở mọi nơi, mọi lúc.
63
64
Nghiên cứu Tôn giáo. Số 12 - 2018
Thời kỳ 1965-1975 cũng là thời kỳ HTTLVN phát triển và hoàn
thiện các cơ cấu, tổ chức, cơ quan điều hành của mình. Năm 1969, Địa
hạt Thượng Du được tách ra làm 02 Hạt mới là Trung Thượng hạt và
Nam Thượng hạt. Địa hạt Nam hạt cũng chia ra thành Đông Nam hạt
và Tây Nam hạt.
Năm 1971, Tây Nam hạt lại chia thành Tiền Giang hạt và Hậu
Giang hạt, đưa tổng số các địa hạt lên tới con số 7.
Như vậy, cũng như thời kỳ trước đó, không có số liệu thống kê cụ
thể các tỉnh thuộc Tây Nam Bộ thuộc Nam hạt thậm chí các thập niên
sau, việc khai trình của các địa hạt thường ít được HTTLVN công bố.
Tuy nhiên, theo chúng tôi, khu vực này vẫn là nơi phát triển ổn định
nhất của đạo Tin Lành, trước khi nhường lại vị trí này cho khu vực
Tây Nguyên - Nam Trường Sơn khi có sự gia tăng tín đồ người dân
tộc thiểu số vượt trội.
Cũng cần nhắc lại rằng, cho đến năm 1975, với số lượng tín đồ vào
khoảng gần 160.000 người (trong đó tín đồ Báp têm chỉ khoảng 55.000),
đạo Tin Lành vẫn chưa có ảnh hưởng gì lớn trong xã hội Việt Nam.
2. Đạo Tin Lành tại vùng Tây Nam Bộ thời kỳ từ 1975 đến nay
2.1. Giai đoạn từ sau năm 1975 đến năm 2001
Sau khi các giáo sĩ nước ngoài rút đi, sự trợ giúp quốc tế bị ngưng trệ,
nhiều tín đồ chức sắc di tản, bỏ nhiệm sở, đạo Tin Lành tại miền Nam
nói chung và Tây Nam Bộ nói riêng rơi vào thời kỳ khủng hoảng.
Thêm nữa, sau kỳ Đại Hội Đồng lần thứ 42 năm 1976 tại Thành
phố Hồ Chí Minh (13-15/6/1976), HTTLVN (miền Nam)7 không được
Nhà nước thừa nhận như một tổ chức tôn giáo hợp pháp, khiến cho
các sinh hoạt định kỳ về mặt tổ chức không thực hiện được, như: tổ
chức Đại Hội Đồng các cấp, đào tạo, bổ sung; tấn phong, điều chuyển
chức sắc; in ấn kinh sách, dùng các phương tiện truyền giáo đa dạng
như trước kia, v.v...
Tuy nhiên, ngoại trừ vùng Tây Nguyên, tại các tỉnh, thành phố ở đồng
bằng, cụ thể là tại miền Tây Nam Bộ, các chi hội cùng tín đồ vẫn sinh hoạt
bình thường. Tại nhiều nơi, chính quyền địa phương vẫn giúp đỡ việc
thuyên chuyển người quản nhiệm, các cuộc bồi linh của các chức sắc...
Nguyễn Xuân Hùng. Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ…
65
Xu hướng, nhu cầu tất yếu của tình hình là phải thích nghi, hội
nhập, tìm phương cách để tồn tại và phát triển. Đặc biệt khi quá trình
đổi mới, mở cửa, dân chủ hóa đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực
tôn giáo đang được mở ra.
Từ cuối những năm 80, đầu những năm 90, việc phục hồi và đẩy
mạnh hoạt động truyền giáo của đạo Tin Lành bắt đầu diễn ra, đặc biệt
tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên.
Về thành phần hệ phái, tổ chức cũng có nhiều thay đổi. Đã xuất
hiện nhiều hệ phái, tổ chức, nhóm Tin Lành mới qua sự bùng phát
“phong trào hội thánh tư gia”. Tại vùng Tây Nam Bộ, nếu như trước
năm 1975 chỉ có sự hiện diện của HTTLVN và Giáo hội Cơ Đốc Phục
Lâm thì giờ đây đã lần lượt xuất hiện thêm hàng chục tổ chức, hệ phái
mới.
Theo số liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ, số lượng tín đồ Tin
Lành tại các tỉnh thành phía nam vào thời điểm năm 2000, trước khi
Nhà nước cho phép HTTLVN miền Nam tiến hành tổ chức Đại Hội
Đồng và công nhận tư cách pháp nhân của tổ chức này như sau:
TT
1
2
3
4
5
6
7
8
Tỉnh, thành phố
An Giang
Số tín đồ
1.904
961
TT
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
Tỉnh, thành phố
TP. HCM
Số tín đồ
22.570
8.262
3.908
1.020
64.324
3.698
2.866
13.130
2.097
1.621
271
Bạc Liêu
Khánh Hòa
Kiên Giang
Kom Tum
Lâm Đồng
Long An
Bình Dương
Bình Định
Bình Thuận
Bà Rịa-Vũng Tàu
Cà Mau
800
1.693
8.450
4.166
1.900
5.786
8.515
120.000
12.362
94.215
Phú Yên
Cần Thơ
Đà Nẵng
Đắk Lắk
Đồng Nai
Quảng Nam
Quảng Ngãi
Sóc Trăng
Tây Ninh
9
10
11
12
Gia Lai
Vĩnh Long
4.404
Tổng số (24 tỉnh, thành): 388.5238
Về phía đạo Tin Lành, sau khi được Nhà nước cho phép tiến hành
Đại Hội Đồng lần thứ 1 (lần thứ 43 theo lịch sử giáo hội), HTTLVN
(miền Nam) công bố trong Niên giám năm 2002 của Tổng Liên hội
HTTLVN (miền Nam): Thời điểm tháng 4/2001, tổ chức này hiện có
898 chi hội, số chức sắc là 798 người (bao gồm mục sư, truyền đạo kể
cả số hưu trí) 149.551 tín đồ chính thức trên tổng số 367.687 tín đồ
nói chung9.
65
66
Nghiên cứu Tôn giáo. Số 12 - 2018
Qua những số liệu trên, có thể nhận ra: So với thời điểm năm 1975
khi HTTLVN (miền Nam) có được 50.000 tín đồ Báptem trên tổng số
160.000 tín đồ nói chung thì sau 25 năm, lực lượng tín đồ của họ đã
phát triển lên gần gấp 3 lần; Tỷ lệ tín đồ người dân tộc so với tín đồ
người kinh trước 1975 là 1/3 (15.000/50.000 tín đồ Báptem) thì hiện
nay ngược lại 3/1. Chỉ riêng 3 tỉnh Tây Nguyên (và cả Bình Phước) số
tín đồ dân tộc đã lên tới 300.000 người. Tốc độ tăng trưởng tín đồ nơi
các dân tộc thiểu số trung bình là gấp 6 lần, tại một số địa phương
(Đắk Lắk, Gia Lai) đến hơn 10 lần; Số liệu của một số tỉnh thuộc Tây
Nam Bộ không cho thấy sự phát triển đột biến.
2.2. Giai đoạn từ 2001 đến nay
Năm 2001, Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (miền Nam), tổ chức
Giáo hội Tin Lành lớn mạnh nhất đã được công nhận tư cách pháp
nhân. Liền theo đó Pháp lệnh Tín ngưỡng Tôn giáo năm 2004 và Chỉ
thị 01 của Thủ tướng Chính phủ về công tác đối với đạo Tin Lành đi
vào đời sống.
Đạo Tin Lành chính thức được thừa nhận và hoạt động trong khuôn
khổ luật pháp. Tiếp theo HTTLVN (miền Nam), 09 hệ phái, tổ chức khác
cũng đã được công nhận tư cách pháp nhân. Mối quan hệ giữa Nhà
nước và giáo hội đã có nhiều biến chuyển tích cực chứng tỏ chủ trương,
chính sách của Đảng, Nhà nước đối với đạo Tin Lành là đúng đắn.
Tuy nhiên, việc cấp đăng ký hoạt động tôn giáo, công nhận tổ chức
tôn giáo cho các tổ chức, hệ phái Tin Lành cũng như việc cấp đăng ký
sinh hoạt tôn giáo còn là công việc lâu dài. Hiện tại, ngoài 11 tổ chức
hệ phái đã được công nhận trên còn hơn 70 hệ phái, nhóm Tin Lành
đang còn chưa có tư cách pháp nhân chính thức.
Tại các tỉnh vùng Tây Nam Bộ, sau quá trình thực thi chủ trương
chính sách mới về đạo Tin Lành, tình hình cộng đồng tôn giáo này nhìn
chung hoạt động hài hòa, ổn định, có sự phát triển. Tuy nhiên đã có vấn
đề mới nẩy sinh, đó là việc truyền đạo phát triển tín đổ, hay còn gọi là
“cải đạo” tại vùng đồng bào dân tộc Khmer theo Phật giáo Nam tông.
Nhiều cơ quan hữu quan, nhà nghiên cứu văn hóa, tôn giáo đã đề
cập đến vấn đề trên. Tác giả Trần Hồng Liên trong bài viết “Sự
Nguyễn Xuân Hùng. Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ…
67
chuyển đổi tôn giáo trong người Khmer tại Trà Vinh hiện nay” cho
biết người Khmer theo Tin Lành xuất hiện tại các huyện: Trà Cú,
Duyên Hải, Tiểu Cần, Châu Thành, Càng Long... với số lượng lên tới
430 người (trong tổng số 1.286 tín đồ Tin Lành tại đây)10. Đây là một
hiện tượng rất đáng chú ý vì Phật giáo Nam tông đối với người Khmer
là truyền thống, là chất kết dính văn hóa có tính sống còn của cộng
đồng mà nếu tan vỡ thì sẽ có những hệ lụy phức tạp cho việc phát
triển bền vững. Đi vào phân tích, lý giải, tác giả tìm ra những nguyên
nhân về biến đổi đời sống kinh tế, xã hội, cộng đồng nơi người
Khmer; sự suy thoái, giảm vai trò của các lãnh đạo tôn giáo, của các
Sư Cả trong việc chăm sóc cộng đồng; sự truyền đạo mang tính vụ lợi,
dùng các chiêu thức thu hút bằng lợi ích vật chất, bằng phương thức
truyền giáo vụ lợi của các hệ phái, nhóm Tin Lành còn chưa hợp pháp.
Tác giả Trần Hữu Hợp trong một nghiên cứu về chủ đề “Sự cải
giáo của một bộ phận người Khmer vùng Tây Nam Bộ” cho thấy: Dù
chùa đối với người Khmer là trung tâm tôn giáo và sinh hoạt văn hóa
cộng đồng nhưng những năm qua đã diễn ra sự cải đạo. Trước tiên là
cải đạo theo Công giáo, với 3.202 tín đồ/715.054 tín đồ Công giáo tại
13 tỉnh miền Tây Nam Bộ (chiếm 0,45%).
Đối với việc cải đạo sang đạo Tin Lành, theo số liệu của Ban Chỉ
đạo Tây Nam Bộ và của tác giả có những chi tiết rất đáng chú ý:
Số liệu người Khmer Tây Nam Bộ theo Tin Lành
(Số liệu thống kê của BCĐ TNB năm 2015 và của tác giả)
ST
T
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
Đơn vị
Tín đồ
Tin Lành
2.195
961
Tín đồ Tin Lành
là người Khmer
Tỷ lệ %
An Giang
Bạc Liêu
Bến Tre
91
128
0
41
26
0
46
754
0
650
0
4,14
13,31
5.300
4.532
10.979
7.284
3.366
6.209
5.773
3.695
8.658
1.286
7.399
67.637
Cà Mau
0,90
0,23
Cần Thơ
Đồng Tháp
Hậu Giang
Kiên Giang
Long An
Sóc Trăng
Tiền Giang
Trà Vinh
1,36
12,14
17,59
430
29
2.195
33,43
0,39
Vĩnh Long
Tổng cộng
67
68
Nghiên cứu Tôn giáo. Số 12 - 2018
“Theo bảng thống kê trên có 9/13 tỉnh thành trong khu vực có tín
đồ Tin Lành là người Khmer. Tổng số tín đồ Tin Lành là người dân
tộc Khmer là 2.195 người, chiếm tỷ lệ 3,24% số tín đồ Tin Lành
trong khu vực và chiếm tỷ lệ 0,18% người Khmer trong khu vực.
Tỉnh có tín đồ Tin Lành là người Khmer đông nhất là tỉnh Kiên
Giang, 754 người (chiếm 12,14% tín đồ Tin Lành của tỉnh); tỉnh Sóc
Trăng có 650 tín đồ Tin Lành là người Khmer (chiếm 17,59% tín đồ
Tin Lành của tỉnh); tỉnh Trà Vinh có 430 tín đồ Tin Lành là người
Khmer (chiếm 33,43% tín đồ Tin Lành của tỉnh); tỉnh Bạc Liêu có
128 tín đồ Tin Lành là người Khmer (chiếm 13,31% tín đồ Tin Lành
của tỉnh); các đơn vị còn lại có tín đồ Tin Lành là người Khmer ít
hơn hoặc không có”11.
Theo tác giả, việc cải đạo của người Khmer sang các tôn giáo khác
tuy ít nhưng không hiếm. Riêng đối với Công giáo thì đã xảy ra từ lâu.
“Về số lượng, người Khmer cải sang tôn giáo khác chiếm tỷ lệ rất
nhỏ: Công giáo là 0,27%, Tin Lành là 0,18% so với dân số người
Khmer trong khu vực.
Tác giả nhận định việc cải đạo của một bộ phận người Khmer là
bình thường và là quyền lựa chọn của họ. Tuy nhiên, việc truyền đạo
còn có những dấu hiệu trái pháp luật và là vấn đề đặt ra cho công tác
quản lý. Cuối cùng, việc xung đột văn hóa do việc cải đạo hay sự suy
thoái ảnh hưởng của tôn giáo truyền thống đặt ra những vấn đề khá
phức tạp và cần sự nghiên cứu nghiêm túc.
Qua những số liệu gần đây và vấn đề nổi lên liên quan đến đạo Tin
Lành tại vùng Tây Nam Bộ, chúng tôi xin góp thêm ý kiến phân tích
như sau:
Về số liệu tín đồ Tin Lành tại 13 tỉnh thành Tây Nam Bộ: Với cộng
đồng tín đồ 67.637 người, trong đó đông nhất tại Cần Thơ với 10.979;
ít nhất tại Bạc Liêu 961 người, bình quân hơn 5.000 người mỗi tỉnh
thành thì Tây Nam Bộ vẫn là nơi Tin Lành phát triển giữa vùng người
Việt một cách tự nhiên và mạnh mẽ. Tại đây, đạo Tin Lành không có
sự phát triển đột biến như vùng dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, Tây
Bắc, nhưng có sức sống nội tại khá vững chắc.
Nguyễn Xuân Hùng. Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ…
69
Từ trong lịch sử truyền giáo, do đạo Tin Lành cứng nhắc trong việc
áp dụng khắt khe giữ gìn nghi lễ và lối sống tín đồ, cấm việc thờ cúng
hình tượng (tổ tiên, các thần khác) nên sự va chạm văn hóa đã là vật
cản tự nhiên đối với việc theo đạo của người Việt. Tỷ lệ người chịu
Báp têm/số người tin nhận Chúa chưa bao giờ quá 10%. Tại vùng đất
mới, cộng đồng mở như Tây Nam Bộ, sự hưởng ứng có phần cao hơn
các vùng khác.
Trong quá khứ, dù cố gắng xâm nhập truyền giáo nhưng các giáo
sĩ Tin Lành đã không thu được kết quả gì đáng kể đối với người Chăm
và người Khmer vì nhiều khi gặp phản ứng dữ dội từ những cộng
đồng này vốn coi việc giữ gìn tín ngưỡng tôn giáo tộc người như là sự
sống còn của cộng đồng.
Xét về mặt động cơ và phương thức truyền giáo thì tất cả các giáo
hội, hệ phái Tin Lành đều coi việc “rao giảng lời Chúa, chinh phục tội
nhân về với Chúa” là đại mạng lệnh của Chúa và họ phải tuân theo.
Bất kể họ đã hợp pháp hay chưa hợp pháp. Hơn nữa với chiến thuật
truyền giáo “làm chứng đạo” theo chiến thuật “vết dầu loang”, họ dễ
dàng lách qua các chế tài của pháp luật. Như vậy, người Khmer cũng
như mọi sắc dân khác đều là đối tượng truyền giáo của họ. Đương
nhiên, có các tổ chức, hệ phái truyền giáo chính danh; có phái vì
những động cơ ngăn hạn, giải ngân các khoản tài trợ truyền giáo nên
hoạt động bất chấp mọi hậu quả xã hội.
Như vậy, từ việc truyền đạo Tin Lành giữa vòng người Khmer và
sự cải đạo đang diễn ra có thể nhận thấy nguy cơ tiềm ẩn những mâu
thuẫn xung đột trong cộng đồng đối với những người cải đạo và phản
ứng đối với người đi truyền đạo. Tuy nhiên, để hóa giải vấn đề này lại
là vấn đề không dễ dàng nếu như chủ thể - cộng đồng người Khmer
tiếp tục diễn ra quá trình suy thoái những thiết chế cộng đồng, tôn
giáo, văn hóa truyền thống.
Kết luận
Miền Tây Nam Bộ được các giáo sĩ C.M.A đến truyền giáo từ rất
sớm (năm 1918). Các chi hội Tin Lành tại đây tuy số lượng ít nhưng
rất ổn định, tín đồ dâng tiền cho Hội Thánh rất tự giác. Các chi hội
69
70
Nghiên cứu Tôn giáo. Số 12 - 2018
nhìn chung đều phát triền hài hòa và là nguồn lực vững chắc của Hội
Thánh Tin Lành Việt Nam (miền Nam). Tuy nhiên, tại vùng sông
nước đa văn hóa, đạo Tin Lành phải cạnh tranh với nhiều tôn giáo
khác cùng đa dạng các hình thức tín ngưỡng tôn giáo cổ truyền có mặt
tại đây nên mức độ phát triển không có đột biến.
Tin Lành là tôn giáo thế giới, đi liền với quá trình truyền giáo đã chuyển
tải những yếu tố tiến bộ của văn hóa, văn minh phương Tây. Những đóng
góp về đạo đức lối sống, về văn hóa, các hoạt động từ thiện nhân đạo, sự
giáo dục tín đồ sống lành mạnh, ý thức tiết kiệm, nhanh nhạy, cần cù
trong cuộc sống... là những nguồn lực văn hóa cần phát huy và sử dụng.
Mặt khác, cần hướng dẫn cho các tổ chức hệ phái Tin Lành sự cần thiết
phải hội nhập văn hóa dân tộc, biết tôn trọng và trân quý, cũng như có
thái độ ứng xử phù hợp với các giá trị văn hóa chung của cộng đồng, với
các tín ngưỡng tôn giáo khác để cùng tồn tại và phát triển. /.
CHÚ THÍCH:
1
Lê Hoàng Phu (1974), Lịch sử Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (1911-1965),
Trung tâm Nghiên cứu Phúc Âm, Sài Gòn, tr. 55.
Số liệu thống kê từ Thánh Kinh Báo năm 1935 - 1936.
Thống kê từ Thánh Kinh Báo 1932 - 1943.
Lê Hoàng Phu (1974), Sđd, tr. 55.
Hội Thánh Tin Lành Việt Nam, Khai trình công việc Chúa - Địa hạt Nam hạt
năm 1952, Nhà in Tin Lành, Sài Gòn.
2
3
4
5
6
7
Lê Hoàng Phu (1974), Sđd, tr. 152.
Từ thời điểm này, tên gọi HTTLVN thêm chữ “miền Nam” vào để phân biệt với
HTTLVN miền Bắc.
8
9
Theo số liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ.
HTTLVN (miền Nam), Niên giám năm 2002, lưu hành nội bộ.
10 Trần Hồng Liên (2014), “Sự chuyển đổi tôn giáo trong người Khmer tại Trà
Vinh hiện nay”, Nghiên cứu Tôn giáo, số 05 (131), tr. 47 - 52.
11 Xem: Trần Hữu Hợp (2017), “Sự cải giáo của một bộ phận người Khmer vùng
Tây Nam Bộ”, Nghiên cứu Tôn giáo, số 3&4 (161), tr. 98 - 107.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (1953), Khai trình công việc Chúa -Địa hạt Nam
hạt năm 1952, Nhà in Tin Lành, Sài Gòn.
2. Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (1964), Các quyết nghị Hội Đồng Tổng Liên
1927-1964, Bản in roneo, lưu hành nội bộ, Nha Trang.
3. Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (1969), Khai trình công việc Chúa - Địa hạt Liên
hội Nam phần 1967-1968, Nhà in Tin Lành, Sài Gòn.
4. Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (1973), Địa hạt Liên hội miền Đông Nam phần -
Kỷ yếu kỷ niệm 5 năm thành lập địa hạt, Nhà in Tin Lành, Sài Gòn.
Nguyễn Xuân Hùng. Đạo Tin Lành tại Tây Nam Bộ…
71
5. Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (1977), Các quyết nghị Hội Đồng Tổng Liên
1965-1976, Bản in roneo, lưu hành nội bộ, Tp. Hồ Chí Minh.
6. Hội Thánh Tin Lành Việt Nam miền Nam (2001), Niên giám năm 2002, lưu
hành nội bộ, Tp. Hồ Chí Minh.
7. Hội Thánh Tin Lành Việt Nam miền Nam (2002), Hiến Chương, Nxb. Tôn giáo,
Hà Nội.
8. Hội Thánh Tin Lành Việt Nam miền Nam (2005), Kỷ yếu 2005, lưu hành nội bộ,
Tp. Hồ Chí Minh.
9. Trần Hữu Hợp (2017), “Sự cải giáo của một bộ phận người Khmer vùng Tây
Nam Bộ”, Nghiên cứu Tôn giáo, số 384 (161), tr. 98-107.
10. Trần Hồng Liên (2014), “Sự chuyển đổi tôn giáo trong người Khmer tại Trà
Vinh hiện nay”, Nghiên cứu Tôn giáo, số 05 (131), tr. 47-52.
11. Nguyệt san Thánh Kinh Báo, Cơ quan ngôn luận chính thức của HTTLVN, xuất
bản từ năm 1931 tại Hà Nội, đình bản do chiến tranh (1945-1950), sau xuất bản
lại tại Đà Lạt. Từ 1962 đến 1975 xuất bản tại Sài Gòn, sau năm 1968 đổi tên là
Thánh Kinh Nguyệt San.
12. Lê Hoàng Phu (1974), Lịch sử Hội Thánh Tin Lành Việt Nam 1911-1965, Trung
tâm Nghiên cứu Phúc Âm, Sài Gòn.
Abstract
PROTESTANTISM IN THE SOUTH WEST PART OF THE
SOUTH VIETNAM: HISTORY, CURRENT SITUATION
AND PROBLEMS
Nguyen Xuan Hung
Institute for Religious Studies, VASS
The Southwest is a new land, where many different ethnic groups
live, so the cultural and religious life is also very diverse. In the
cultural and religious diversity, Protestantism, a branch of
Christianity, was introduced into Vietnam. Research on the history of
introduction and existence of Protestantism in the Southwest region in
comparison with other regions and current issues is an interested
topic. This paper indicates the history of the Protestant missionary
process in the Southwest region from the beginning to the present day.
It also shows an analysis and comparison with other regions on
missionary achievement, reception as well as cultural and religious
reactions and problems.
Keywords: Protestantism; Southwest; Missionary.
71
13 trang
19760
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đạo tin lành tại Tây Nam Bộ: Lịch sử, hiện trạng và những vấn đề đặt ra", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- dao_tin_lanh_tai_tay_nam_bo_lich_su_hien_trang_va_nhung_van.pdf
