Đặc điểm tình hình di dân đến Lâm Đồng từ năm 1975 đến năm 1995

KỶ YẾU HỘI NGHỊ KHOA HỌC THƯỜNG NIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT NĂM 2018

ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH DI DÂN ĐẾN LÂM ĐỒNG

TỪ NĂM 1975 ĐẾN NĂM 1995

Nguyễn Thị Hà Giang^a*

^aKhoa Lịch sử, Trường Đại học Đà Lạt, Lâm Đồng, Việt Nam

*Tác giả liên hệ: Email: [email protected]

Tóm tắt

Sau ngày miền Nam giải phóng, cùng với chủ trương phân bổ lực lượng lao động từ những

vùng đông dân đến Tây Nguyên, Lâm Đồng đã thu hút một số lượng lớn cư dân từ nơi khác

đến sinh sống và làm việc. Từ năm 1975 đến năm 1995, do nhu cầu của cuộc sống, dân di cư

vào Tây Nguyên và Lâm Đồng tăng mạnh. Dân nhập cư là thành phần cơ bản của cộng đồng

cư dân tỉnh Lâm Đồng. Mục tiêu của bài viết là khái quát tình hình di dân đến Lâm Đồng

qua hai giai đoạn 1975 – 1985, 1986 – 1995. Để đạt được mục tiêu đề ra, phương pháp

nghiên cứu định tính được thực hiện dựa trên cơ sở các nguồn tài liệu lưu trữ về Lâm Đồng.

Từ khóa: Di dân; di dân tự do; Lâm Đồng.

256

KỶ YẾU HỘI NGHỊ KHOA HỌC THƯỜNG NIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT NĂM 2018

THE CHARACTERISTICS OF MIGRATION TO LAM DONG

PROVINCE FROM 1975 TỔ CHỨC 1995

Nguyen Thi Ha Giang^a*

^aFaculty of History, Dalat University, Lamdong, Vietnam

^*Corresponding author: Email: [email protected]

Abstract

After the liberation in the South of Vietnam, together with the policy of distributing labor

force from the populous areas to the Central Highlands, Lamdong province has attracted

many residents from other places to live and work. From 1975 to 1995 due to the needs of

life, the migrants to the Central Highlands and Lamdong province has been a sharp increase.

The immigrants are basic components of Lamdong community. The objective of the article is

to generalize the situation of migration to Lamdong through two periods: 1976 – 1985, 1986

– 1995. To achieve this goal, the qualitative research methodology was implemented on the

basis of Lamdong archives.

Keywords: migration, free migration, Lamdong.

257

KỶ YẾU HỘI NGHỊ KHOA HỌC THƯỜNG NIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT NĂM 2018

1.

ĐẶT VẤN ĐỀ

Lâm Đồng là một tỉnh nằm phía Nam Tây Nguyên có vị trí chiến lược vô cùng

quan trọng cả chính trị, quân sự và kinh tế. Từ sau ngày miền Nam giải phóng, đất nước

thống nhất, với chính sách phát triển kinh tế - xã hội, Đảng và Nhà nước chủ trương đưa

một bộ phận dân cư ở các tỉnh đồng bằng đông dân vào Tây Nguyên, trong đó có Lâm

Đồng để hướng tới mục tiêu phân bổ lại lực lượng lao động trong cả nước và phát triển

kinh tế - xã hội của địa bàn chiến lược này. Điều này đã làm dân số Lâm Đồng tăng nhanh

và kinh tế, xã hội Lâm Đồng có những thay đổi quan trọng.

Từ năm 1975 đến những năm cuối của thế kỷ XX, do nhu cầu của cuộc sống, các

luồng di dân, đặc biệt là di dân tự do vào Tây Nguyên và Lâm Đồng tăng mạnh. Quá trình

gia nhập cộng đồng dân cư của các luồng di dân tự do đã trở thành một đặc trưng trong

quá trình phát triển của tỉnh Lâm Đồng. Việc di dân một cách ồ ạt này đã tác động cả tích

cực lẫn tiêu cực đến tình hình chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa Lâm Đồng.

2.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Lý thuyết về di dân

2.1.

Di cư và di dân là hiện tượng phổ biến trên thế giới, gắn liền với quá trình phát

triển không đồng đều giữa các vùng, miền, quốc gia. Di dân gồm hai loại hình: di dân

theo kế hoạch và di dân tự do. Di dân tự do được hiểu là sự di chuyển địa bàn cư trú của

cá nhân hay một nhóm người không theo kế hoạch của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm

quyền.

Ngày nay, đã có nhiều các lý thuyết nghiên cứu về hiện tượng di dân. Để thực

hiện bài viết, chúng tôi sử dụng lý thuyết lực hút và lực đẩy của Everett. S. Lee làm cơ sở

lý thuyết cho nghiên cứu tình hình di dân tự do đến Lâm Đồng. Có nhiều yếu tố tác động

dẫn đến sự di chuyển của dân cư như khí hậu, địa hình, đất đai, tài nguyên… Sự thuận lợi

hay khó khăn của các yếu tố này ở các vùng sẽ tạo nên “lực hút” hay “lực đẩy” của mỗi

vùng mà có ảnh hưởng tới sự chuyển đến hay ra đi của dân cư. Lý thuyết lực hút và lực

đẩy đã đưa ra quy luật chung của di dân là dân cư sẽ di chuyển từ nơi có đời sống thấp

đến nơi có đời sống cao hơn, từ vùng có điều kiện tự nhiên kém thuận lợi đến vùng có

điều kiện tự nhiên thuận lợi hơn.

2.2.

Tình hình nghiên cứu về di dân ở Lâm Đồng

Vùng đất Lâm Đồng thực sự được biết đến và xây dựng cùng với những chuyến

khảo sát của người Pháp từ cuối thế kỷ XX. Với các dự án xây dựng Đà Lạt – Lâm Đồng

thành thành phố nghỉ dưỡng, đã thu hút được nhiều luồng di dân từ mọi miền tổ quốc đến

Lâm Đồng sinh sống. Thành phần di dân giai đoạn này chủ yếu là người Kinh. Luồng di

dân khác, trong đó có thành phần là các tộc người Thái, Mường, Hmông, Tày, Nùng…

chỉ bắt đầu di cư đến vùng đất này từ sau 1954, đặc biệt nhiều hơn từ năm 1976.

258

KỶ YẾU HỘI NGHỊ KHOA HỌC THƯỜNG NIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT NĂM 2018

Vấn đề di dân đến Lâm Đồng được nhắc tới trong công trình nghiên cứu Những

vấn đề dân tộc ở Lâm Đồng do Mạc Đường chủ biên (1983). Trong cuốn này, tác giả đã

đề cập tới cuộc di dân của các dân tộc ở trung du miền núi phía Bắc vào Lâm Đồng sau

Hiệp định Geneve năm 1954.

Cuốn Những kết quả nghiên cứu kinh tế - xã hội Lâm Đồng của Ủy ban Khoa học

Xã hội Việt Nam phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng (1989) đã đề cập đến

nhiều vấn đề của lĩnh vực kinh tế và xã hội của tỉnh theo Chương trình 48C. Trong đó,

vấn đề di dân đã được trình bày dưới dạng một kết quả nghiên cứu về việc tiếp nhận dân

di cư và phân bố lao động – dân cư phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế của địa phương.

Cuốn Địa chí Lâm Đồng của Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng, trong phần dân cư

– xã hội, đã đề cập đến nguồn gốc người Kinh và những dân tộc thiểu số phía Bắc di cư

vào đây gồm các dân tộc chính là Nùng, Tày, Thổ, Thái, Mường. Tuy nhiên, phần đề cập

này chỉ mang tính chất khái quát.

Đáng chú ý trong lĩnh vực nghiên cứu di dân ở Lâm Đồng nói riêng và Tây

Nguyên nói chung, đặc biệt là di dân là dân tộc thiểu số có cuốn Di cư của người dân tộc

thiểu số đến Tây Nguyên từ năm 1975 đến năm 2015 của Nguyễn Duy Thụy xuất bản tại

Nxb. Khoa học xã hội năm 2016. Đề tài đã tìm hiểu thực trạng di dân của người dân tộc

thiểu số đến Tây Nguyên từ năm 1975 đến năm 2015, đồng thời đề cập đến vai trò của

cộng đồng di cư đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Tây nguyên cũng như những hệ

lụy của di dân tự do đới với Tây Nguyên và đề xuất những giải pháp giúp việc hoạch định

chính sách về di dân theo hướng phát triển bền vững.

Vấn đề di cư của các dân tộc thiểu số đến Lâm Đồng cũng được tác giả Ngô Xuân

Trường đề cập đến trong Luận án Tiến sĩ ngành Lịch sử “Đảng bộ Lâm Đồng lãnh đạo

thực hiện chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số (1975 – 1995)” bảo

vệ năm 2000 tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Trong luận án, tác giả đã

trình bày về vấn đề di cư của các đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc đến Lâm Đồng như

là một bộ phận của chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số cũng như

hiệu quả của chính sách này đối với bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số di cư của Đảng bộ

Lâm Đồng trong giai đoạn 1975 – 1995.

Như vậy, chưa có một công trình nào đề cập một cách đầy đủ đến di cư tự do qua

các mốc thời gian cũng như tác động tích cực và tiêu cực của vấn đề di cư tự do đến nơi

nhập cư cụ thể là tỉnh Lâm Đồng. Đây là một vấn đề còn thiếu sót đòi hỏi phải được

nghiên cứu, luận giải một cách thỏa đáng. Nhưng những nghiên cứu của các tác giả trong

và ngoài nước về các vấn đề nêu trên là tài liệu tham khảo quan trọng cho việc nghiên

cứu đề tài.

259

KỶ YẾU HỘI NGHỊ KHOA HỌC THƯỜNG NIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT NĂM 2018

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.

Trong bài viết này, để đạt được mục tiêu đặt ra, chúng tôi sử dụng phương pháp

nghiên cứu lịch sử và logic trên cơ sở các tài liệu được lưu trữ tại trung tâm lưu trữ Quốc

gia IV, Chi cục văn thư lưu trữ thuộc sở Nội vụ tỉnh Lâm Đồng, cục Thống kê tỉnh Lâm

Đồng. Những hồ sơ và tài liệu gốc đó là cơ sở quan trọng để đề tài phác họa bức tranh

toàn cảnh tình hình di cư tự do ở Lâm Đồng qua giai đoạn lịch sử từ năm 1975 đến năm

1995. Đây là cơ sở quan trọng trong việc rút ra những đặc trưng của của luồng di dân tự

do đến Lâm Đồng qua mỗi thời kỳ.

4.

KẾT QUẢ

4.1.

Khái quát tình hình di dân ở Lâm Đồng trước năm 1975

Lâm Đồng là một vùng đất trẻ được hình thành và phát triển vào cuối thế kỷ XIX

– đầu thế kỷ XX cùng với kế hoạch xây dựng thành phố Đà Lạt của người Pháp. Bắt đầu

từ đây, Lâm Đồng trở thành nơi quy tụ của các luồng di dân thuộc các địa phương khác

nhau trong cả nước đến lập nghiệp trong nhiều hoàn cảnh và thời điểm lịch sử khác nhau.

Đợt di dân lớn thứ nhất bắt đầu khi Toàn quyền Pháp có chủ trương xây dựng Đà

Lạt làm đô thị nghỉ dưỡng và thành lập đơn vị hành chính tỉnh Đồng Nai Thượng (1899)

đến trước năm 1945. Thành phần chủ yếu của luồng di dân này là người Kinh nhằm đáp

ứng nhu cầu lao động cho công việc kiến thiết, xây dựng cơ sở hạ tầng, khai khẩn các đồn

điền trồng chè, rau hoa phục vụ tại chỗ và bán ra thị trường. Một bộ phận lớn của di dân

trong đợt này là cư dân các tỉnh Nghệ Tĩnh, Hà Đông với hình thức di chuyển do nhà

nước tổ chức. Còn lại chủ yếu là người lao động có nguồn gốc từ các tỉnh miền Trung

vào tìm kiếm cơ hội việc làm, lúc đầu mang tính thời vụ, sau là định cư lập nghiệp lâu dài

ở Lâm Đồng. Vùng tập trung người Kinh ở Lâm Đồng đến năm 1945 là vùng Đà Lạt-

Dran (Đơn Dương). Ngoài ra, còn rải rác ở Bảo Lộc, Di Linh ven quốc lộ 20, ven quốc

lộ 18 đi Đắk Lắk (La Bá, Phú Sơn,... Từ năm 1945 - 1954, luồng di dân đến Lâm Đồng

bị hạn chế.

Từ năm 1954 đến 1975 là đợt di dân lớn thứ hai. Trong những năm đầu của giai

đoạn này, một đợt di dân diễn ra ồ ạt, chủ yếu là người có nguồn gốc ở các tỉnh phía Bắc

như: Nam Định, Thanh Hóa, Cao Bằng, Lạng Sơn,... được chính quyền Việt Nam cộng

hòa tổ chức di dân tập thể. Phần lớn trong số đó là tín đồ Thiên chúa giáo và gia đình

quân nhân. Ở Lâm Đồng, họ đến ở những địa bàn được chuẩn bị trước. Chính vì vậy, đã

hình thành nên những vùng tập trung người Kinh mới, như Thanh Bình (Đức Trọng), Kim

Phát (Bảo Lộc) và vùng người dân tộc miền núi phía Bắc ở Đức Trọng (Nam Sơn, Tùng

Nghĩa). Trong các năm tiếp theo, do nhu cầu khai thác gỗ cơ giới qui mô lớn, khai hoang

mở vùng mới trồng chè, cà phê đi đôi với mở đường, xây dựng cơ sở nghỉ dưỡng, các cơ

sở hạ tầng khác... đã tạo ra lực hút mạnh lao động khắp miền Nam. Di dân đến Lâm Đồng

trong giai đoạn này là di dân tự do, chủ yếu là cư dân ven biển miền Trung từ vĩ tuyến

17 trở vào.

260

KỶ YẾU HỘI NGHỊ KHOA HỌC THƯỜNG NIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT NĂM 2018

Như vậy, từ khi Lâm Đồng được người Pháp đặt vấn đề khai thác vào cuối thế kỷ

XIX, các luồng di dân tự do đã đến vùng đất này trong các thời kỳ khác nhau của lịch sử

với các đặc trưng riêng. Chính những đợt di dân này, đặc biệt là đợt di dân sau ngày miền

Nam hoàn toàn giải phóng, gắn với chương trình bố trí lại dân cư, lao động và phát triển

các vùng kinh tế mới của Nhà nước, đã tác động không nhỏ trong quá trình phát triển kinh

tế - xã hội của tỉnh Lâm Đồng.

4.2.

Tình hình di dân đến Lâm Đồng từ năm 1975 đến năm 1995

4.2.1. Giai đoạn 1975 - 1985

Năm 1975, miền Nam được hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, song Việt

Nam gặp nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế - xã hội. Sản xuất nông nghiệp chậm

phát triển, lương thực không đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng trong nước, một số tỉnh miền

Bắc đứng trước nguy cơ đói kém mỗi khi mất mùa. Trong khi đó, ở miền Nam – chủ yếu

là đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên và miền Đông Nam Bộ, diện tích đất hoang

hóa chưa sử dụng còn nhiều, tiềm năng sản xuất lúa khá lớn. Trước tình hình này, Đảng

và Nhà nước đã chủ trương điều động lao động, phân bổ lại dân cư từ những vùng tập

trung đông dân số vào các tỉnh Tây Nguyên và Đông Nam Bộ nhằm đẩy nhanh tốc độ

khai hoang tăng cường diện tích nông nghiệp và sản lượng lương thực.

Lâm Đồng là một tỉnh nằm trên địa bàn nam Tây Nguyên, được thiên nhiên ưu

đãi về khí hậu, đất đai. Đây là một trong những địa bàn nằm trong chiến lược điều chỉnh

lao động, dân cư, phát triển kinh tế-xã hội vùng Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Từ chủ

trương đó, hàng năm, tỉnh Lâm Đồng đã tiếp nhận một số lượng lớn người chuyển cư tới

để xây dựng các vùng kinh tế mới. Tháng 12/1975, 10.000 dân của tỉnh Quảng Ngãi

chuyển cư đến Lâm Đồng, thành lập xã Lộc Ngãi và các thôn Sơn Tịnh, Bình Sơn ở Bảo

Lộc (BCH Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng, 2010, tr.41). Năm 1976, có 3.000 lao động của Hà

Nội, Hà Tây, Hòa Bình vào xây dựng kinh tế mới ở Nam Ban (Đức Trọng) và vùng Ba

(Bảo Lộc) (BCH Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng, 2010, tr.49). Trong giai đoạn 1976 – 1978, số

người ngoại tỉnh nhập cư đến Lâm Đồng là 16.846 người (Ủy ban KHXH Việt Nam,

1989, 213). Trong đó, thành phần cơ bản chuyển cư tới là người Kinh. Điều này đã làm

cho số lượng người Kinh ở Lâm Đồng tăng lên 26.989 người vào năm 1979. Ngoài 3 dân

tộc tại chỗ là Cơ ho, Mạ, Chu ru, sự biến động dân số đáng kể của Lâm Đồng giai đoạn

này còn là sự gia tăng của các tộc người thiểu số phía Bắc như: Nùng, Tày, Thái. Năm

1979, số lượng người Nùng ở Lâm Đồng là 5.750 người, người Tày là 4.479 người, người

Thái có 2.887 người (Trần Sỹ Thứ, 1992, tr.62-63).

Từ năm 1979 đến 1985, với mục tiêu tiếp nhận và phân bố lại lao động theo mục

tiêu kinh tế có trọng điểm, dân nhập cư vào Lâm Đồng phân bố chủ yếu ở các vùng chuyên

canh như: vùng chuyên canh cây lương thực – chủ yếu ở Cát Tiên, Đạ Tẻh, vùng cây

lương thực và cây công nghiệp – trọng điểm ở Đạ Huoai với cây lương thực là chính;

vùng cây công nghiệp và cây lương thực, trọng điểm là vùng nam Di Linh với cây công

nghiệp là chính; vùng lâm nghiệp và cây lương thực, trọng điểm ở huyện Lạc Dương, lấy

261

KỶ YẾU HỘI NGHỊ KHOA HỌC THƯỜNG NIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT NĂM 2018

nghề rừng làm chính. Năm 1983, có 1.372 hộ với 6.534 người từ các tỉnh Quảng Ngãi,

Bình Định, Quảng Bình, Quảng Trị, Thứa Thiên Huế, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình,

Hà Tây, Hòa Bình (BCH Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng, 2010, tr.112). Năm 1984, có 2.231 hộ

với 9.737 người, 4.558 lao động đã chuyển cư đến Lâm Đồng để xây dựng vùng kinh tế

mới (BCH Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng, 2010, tr.120). Số dân nhập cư ngoại tỉnh vào Lâm

Đồng thời kỳ này chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp ở khu kinh tế mới. Ngoài

ra còn làm một số nghề để sinh sống như: làm thuê, buôn bán, khai thác lâm sản.

Đây là đợt di dân có quy mô lớn với những diễn biến và tính chất phức tạp. Trong

những năm đầu, cùng với chính sách phân bổ lực lượng lao động đến Lâm Đồng xây dựng

vùng kinh tế mới, đây là cuộc di dân lớn, trật tự và có tổ chức. Người dân đến Lâm Đồng

chủ yếu là người Hà Nội, định cư tập trung ở huyện Lâm Hà. Những di dân từ các tỉnh

Hà Đông, Quảng Ngãi, Thừa Thiên Huế sinh sống tập trung tại các huyện Cát Tiên, Đạ

Tẻh, Đạ Huoai. Người Hà Nam, Nam Định vào vùng Đinh Trang Thượng, Đinh Trang

Hòa của huyện Di Linh.

Sự gia tăng đột ngột của dân số Lâm Đồng chủ yếu là gia tăng cơ học do chính

sách xây dựng vùng kinh tế mới ở Lâm Đồng. Kéo theo luồng di dân theo kế hoạch của

Nhà nước này là luồng di dân tự do. Ban đầu, luồng di dân tự do này diễn ra khá khiêm

tốn so với luồng di dân có tổ chức. Tuy nhiên, khi chính sách xây dựng vùng kinh tế mới

ở Lâm Đồng kết thúc, đặc biệt là khi huyện Lâm Hà được thành lập (1987) đánh dấu

chấm dứt quá trình di dân có tổ chức, mà thay vào đó là sự nổi lên của các dòng di dân tự

phát, đặc biệt trở nên mạnh mẽ từ sau năm 1986.

4.2.2. Giai đoạn 1986 – 1995

Từ sau năm 1986, những đổi mới trong quản lý chính sách kinh tế - xã hội ở Việt

Nam đã tạo ra sự thay đổi căn bản, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tự do phát triển

kinh tế, di chuyển qua lại giữa các vùng. Từ đây, cùng với sự chuyển mình của đất nước

theo con đường đổi mới, tỉnh Lâm Đồng cũng có sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế - xã

hội. Với sự bùng nổ mạnh mẽ của ngành trồng cà phê ở Tây Nguyên vào những năm

1990, đã tạo nên sức hút một lượng dân từ khắp các vùng trên cả nước di chuyển về Tây

Nguyên, trong đó có Lâm Đồng.

Trong giai đoạn này, dòng người chuyển cư tự do đến Lâm Đồng tăng nhanh, chỉ

trong 6 tháng đầu năm 1988, đã có 3.043 người di cư tự do tới (Ủy ban KHXH Việt Nam,

1989, tr.227). Họ đến các vùng đất hoang ở các huyện Di Linh, Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Lâm

Hà với mục đích khai hoang, kiếm sống. Năm 1989, dân số Lâm Đồng là 639.224, tăng

gấp 2 lần so với năm 1979 (dân số năm 2979 là 388.256 người) (Trần Sỹ Thứ, 1992, tr.62-

63). Đến năm 1995, dân số Lâm Đồng là 836.335 người. Sự tăng nhanh dân số của Lâm

Đồng thời kỳ này vẫn là gia tăng cơ học do dòng người nhập cư ngoại tỉnh. Nếu trong

giai đoạn trước, dòng người di cư đến Lâm Đồng chủ yếu là dòng di dân có kế hoạch thì

giai đoạn này dòng người chuyển cư đến Lâm Đồng lại mang tính chất tự phát. Tình hình

di cư tự do đến Lâm Đồng từ năm 1990 đến năm 1995 được thể hiện qua Bảng 2.1.

262

KỶ YẾU HỘI NGHỊ KHOA HỌC THƯỜNG NIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT NĂM 2018

Bảng 2.5. Di cư tự do đến tỉnh Lâm Đồng từ 1990 – 1995

(Đơn vị tính: Hộ)

TT Các huyện

Toàn tỉnh

Tổng cộng 1990

1991

5.824

796

1992

4.316

897

286

270

696

1.260

174

488

764

48

1993

4.982

329

1994

5.513

508

590

494

358

501

868

730

1.372

95

1995

6.763

587

31.544

3.834

23.760

1.858

3.123

5.630

5.028

3.375

5.343

564

3.840

617

353

202

510

924

126

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Cát Tiên

Đạ Tẻh

399

140

962

Đạ Hoai

Bảo Lâm

Bảo Lộc

Di Linh

339

237

316

580

536

502

1.050

1.574

376

963

927

1.012

632

1.301

1.189

740

Đức Trọng

Lâm Hà

785

126

680

1.002

126

Lạc Dương

30

139

Nguồn: Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng, (1997), tr.16

Như vậy, trong giai đoạn này, tình trạng di cư tự do đến Lâm Đồng một cách ồ ạt.

Số lượng dân di cư tự do chủ yếu đến ở các địa phương mới thành lập, đặc biệt là các

huyện Lâm Hà, Di Linh, Đức Trọng, Bảo Lâm và Bảo Lộc, Đạ Tẻh, Cát Tiên,… và tăng

dần qua các năm. Đây là những vùng còn nhiều tiềm năng về đất đai để khai phá và sản

xuất, cũng như có nhiều cơ hội việc làm trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Nguồn xuất

cư của dân di cư tự do đến Lâm Đồng giai đoạn này được thể hiện qua bảng 2.2.

Các luồng di cư tự do đến Lâm Đồng trong giai đoạn này có nguồn gốc xuất cư

từ các tỉnh Cao Bằng (6.043 hộ), Thanh Hóa (2.621 hộ), Lạng Sơn (2.600 hộ), Quảng

Ngãi (2.258 hộ), Nghệ An (2.093 hộ), Hà Tĩnh (1.639 hộ), Hà Nội (1.511 hộ), Hà Tây

(1.369 hộ),… Trong số đó, di dân tự do là người dân tộc thiểu số chiếm khối lượng đáng

kể là các dân tộc Tày, Nùng, Dao chủ yếu đến từ các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn. Đây chính

là đặc điểm của luồng dân di cư tự phát trong giai đoạn này. Việc lựa chọn địa bàn nhập

cư của họ là theo kinh nghiệm và tập quán quản lý sản xuất nông, lâm nghiệp truyền thống

thường là những địa bàn cư trú giữa rừng, vùng sâu, xa với lý do chính là có rừng để chặt

phá lấy gỗ, lấy đất làm nương rẫy với độ phì nhiêu tự nhiên đặc biệt tốt, có nhiều thú săn

bắt và để tránh phát hiện, kiểm soát của chính quyền và các cơ quan chức năng.

263

KỶ YẾU HỘI NGHỊ KHOA HỌC THƯỜNG NIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT NĂM 2018

Bảng 2.2. Nguồn gốc xuất cư và địa bàn đến của di dân tự do đến tỉnh Lâm Đồng

từ 1990 đến 1995 (Đơn vị tính: Hộ)

Địa bàn đến các huyện trong tỉnh

Tổng

số đến

TT Địa phương đi

Đạ

Cát

Di

Đức

TX Bảo Bảo

Lâm

Lạc

Huoai

Tẻh

Tiên

Linh

Trọng Lộc

Lâm Hà

Dương

Toàn tỉnh

Quảng Ngãi

Ninh Bình

Hà Tây

31.544 1.858

2.730

3.834

99

5.028

353

263

136

63

3.375

356

5.630

3182 5.343

564

1

2

3

4

2.258

809

635

221

330

134

678

121

148

55

83

54

204

43

1.369

561

129

174

254

135

329

Thừa Thiên

Huế

5

QNĐN

782

89

60

373

1.059

351

251

257

165

135

268

171

250

146

352

297

138

129

809

543

833

745

191

364

207

125

6

Nam Hà

2.786

1.639

1.511

2.621

242

25

176

195

237

381

196

535

7

Hà Tĩnh

8

Thái Bình

Thanh Hóa

Hải Hưng

Bình Định

Đồng Nai

Vĩnh Phú

Nghệ An

Minh Hải

Cao Bằng

Lạng Sơn

Bắc Thái

Hà Bắc

231

841

9

36

77

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

673

311

35

102

862

371

103

114

907

587

456

2.093

146

51

310

164

6.043

2.600

1.101

240

1.775

199

50

1.649

747

452

37

513

451

89

431

83

615

409

167

599

317

205

122

1.511

93

109

97

81

Hà Nội

1.511

305

Quảng Bình

Các tỉnh

107

282

105

237

976

102

81

183

Nguồn: Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng, (1997), tr.18

5.

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO

Chính làn sóng di cư đã làm cho cơ cấu và thành phần dân tộc ở Lâm Đồng biến

đổi nhanh. Năm 1979, dân số Lâm Đồng có 388.256 người nhưng đến năm 1989 đã tăng

lên gần gấp 2 là 639.224 người. Trong đó, số lượng người Kinh tăng đột biến từ 26.989

người (1979) lên 488.462 người (1989) (Trần Sỹ Thứ, 1992, tr.62-63), chủ yếu theo hình

thức di cư có kế hoạch theo chủ trương phân bổ dân số và xây dựng vùng kinh tế mới của

Nhà nước. Luồng di cư người Kinh đến Lâm Đồng tập trung chủ yếu trong giai đoạn 1976

264

KỶ YẾU HỘI NGHỊ KHOA HỌC THƯỜNG NIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT NĂM 2018

– 1986 và chuyển cư đến các vùng chuyên canh trọng điểm của địa phương. Chính sách

xây dựng vùng kinh tế mới ở những vùng có nhiều tiềm năng của tỉnh đã trở thành tiền

đề tạo nên sức hút của các luồng di dân tự phát đến đây từ sau năm 1986. Giai đoạn 1986

– 1995 đã chứng kiến sự chuyển cư ồ ạt đến Lâm Đồng của các luồng di dân tự phát.

Trong đó, thành phần di dân tự do là người dân tộc thiểu số đến từ phía Bắc gia tăng và

chiếm tỷ lệ đáng kể. Điều này đã tạo nên sự đa dạng cho thành phần dân tộc của tỉnh Lâm

Đồng, tuy nhiên cũng mang lại nhiều vấn đề phức tạp đối với địa phương.

Nghiên cứu này là kết quả bước đầu, mở ra định hướng cho kế hoạch nghiên cứu

về luồng di dân tự do ở Lâm Đồng – một hiện tượng kinh tế - xã hội còn được nghiên cứu

hạn chế trong lịch sử địa phương cho đến giai đoạn hiện nay. Từ nghiên cứu này, vấn đề

tiếp tục đặt ra sự tiếp diễn của quá trình di dân tự do từ năm 1995 đến nay và sự tác động

của cư dân nhập cư tới kinh tế, xã hội và văn hóa của tỉnh Lâm Đồng trên cả phương diện

tích cực và hạn chế. Những nghiên cứu này sẽ góp phần tham vấn cho các cơ quan chức

năng trong việc chiến lược quản lý và phát triển dân cư vì sự phát triển trong tương lai

của tỉnh Lâm Đồng.

TÀI LIỆU TRÍCH DẪN

Cục định canh định cư và vùng kinh tế mới. (2001). Di dân, kinh tế mới, định canh định

cư – Lịch sử và truyền thống. Hà Nội: Nông nghiệp.

Đinh, Q. H. (2013). Di dân, kinh tế mới, định canh định cư – Lịch sử và truyền thống.

Khoa học xã hội Việt Nam, số 11, 66-74.

Lee, E. S. (1966). A theory of migration. Demography, Vol 3 (1), 49-50.

Mạc, Đ. (1983). Vấn đề dân tộc ở Lâm Đồng. Lâm Đồng: Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Lâm

Đồng.

Ngô, X. T. (2000). Đảng bộ Lâm Đồng lãnh đạo thực hiện chính sách phát triển kinh tế

- xã hội vùng dân tộc thiểu số (1975 – 1995). Hà Nội: Học viện Chính trị Quốc

gia Hồ Chí Minh.

Nguyễn, D. T. (2016). Di cư của người dân tộc thiểu số đến Tây Nguyên từ năm 1975

đến năm 2015,. Hà Nội: Khoa học xã hội.

Nguyễn, H. T., Dương, N. T., Ngô, V. H., & Trịnh, K. T. (1997). Một số vấn đề về định

canh định cư và phát triển nông thôn bền vững. Hà Nội: Nông nghiệp.

Ravenstein, E. G. (1889). The Law of migration. Journal of the Royal Statistical Society,

Vol 52, No.2, 241-305.

Trần, S. T. (1992). Một số vấn đề về dân số Lâm Đồng. Lâm Đồng: Cục Thống kê Lâm

Đồng.

Ủy ban nhân dân huyện Đam Rông. (2014). Báo cáo Tình hình dân di cư tự do trên địa

bàn huyện Đam Rông. Lâm Đồng.

265

KỶ YẾU HỘI NGHỊ KHOA HỌC THƯỜNG NIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT NĂM 2018

Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng. (1997). Báo cáo tình hình ổn định dân di cư tự do đến

Lâm Đồng. Lâm Đồng.

Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng. (1997). Báo cáo tổng kết tình hình thực hiện công tác

phân bổ lao động dân cư kinh tế mới tỉnh Lâm Đồng 1976 – 1996 và định hướng

phân bố lao động 1997 – 2000. Lâm Đồng.

Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng. (2001). Địa chí Lâm Đồng. Hà Nội: Văn hóa dân tộc.

266