Phát triển hiệu quả chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện theo tinh thần nghị quyết số 28-NQ/TW
Xuân Canh Tý
PHÁT TRIỂN HIỆU QUẢ CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM XÃ HỘI
TỰ NGUYỆN THEO TINH THẦN NGHỊ QUYẾT SỐ 28-NQ/TW
BÙI SỸ LỢI
Quá trình cải cách, đổi mới về bảo hiểm xã hội ở nước ta đã, đang và sẽ tiếp tục diễn ra phù hợp với sự phát
triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Với yêu cầu khách quan đó,
tại Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã ban hành Nghị quyết số 28-NQ-TW ngày
23/5/2018 về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội với mục tiêu tổng quát là: Cải cách chính sách bảo hiểm xã hội
để bảo hiểm xã hội thực sự là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, từng bước mở rộng vững chắc diện
bao phủ bảo hiểm xã hội, hướng tới mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân; Phát triển hệ thống bảo hiểm xã hội
linh hoạt, đa dạng, đa tầng, hiện đại…; Nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển
hệ thống thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, tin cậy và minh bạch.
Từ khóa: Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, an sinh xã hội
phần quan trọng trong chính sách BHXH, góp
phần đảm bảo an sinh xã hội. Tham gia BHXH tự
nguyện đảm bảo an sinh cho người lao động khi
hết tuổi lao động, không còn khả năng lao động
SOLUTION TO PROMOTE THE EFFECTIVENESS
OF POLICY ON VOLUNTARY SOCIAL INSURANCE
IN ACCORDANCE WITH THE RESOLUTION 28-NQ/TW
Bui Sy Loi
được Quỹ BHXH chi trả lương hưu, đảm bảo thu
nhập và ổn định cuộc sống. BHXH tự nguyện thể
hiện chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước
ta nhằm góp phần ổn định cuộc sống của người lao
động khi về già, quỹ bảo hiểm được nhà nước bảo
trợ, đồng thời, chính sách này cũng thể hiện sự tích
cực, chủ động của người lao động về tự an sinh cho
chính bản thân mình, góp phần chia sẻ cộng đồng
và phát triển xã hội.
Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 22/11/2012 của
Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng
đối với công tác BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT) giai
đoạn 2012 - 2020 đã nêu rõ mục tiêu: “Thực hiện có
hiệu quả các chính sách, chế độ BHXH, BHYT; tăng
nhanh diện bao phủ đối tượng tham gia BHXH, nhất
là BHXH tự nguyện; thực hiện mục tiêu BHYT toàn
dân. Phấn đấu đến năm 2020, có khoảng 50% lực
lượng lao động tham gia BHXH”. Đồng thời, Nghị
quyết cũng khẳng định, việc mở rộng chính sách hỗ
trợ của Nhà nước đối với người tham gia các loại
hình BHXH, BHYT, nhất là BHXH tự nguyện cho
nông dân, lao động trong khu vực phi chính thức.
Đồng thời, Luật BHXH (năm 2006) và Luật BHXH
sửa đổi, bổ sung năm 2014 đều thiết kế một chương
riêng về BHXH tự nguyện, thể hiện việc quan tâm
phát triển BHXH tự nguyện, hơn nữa tại khoản 2 Điều
6 Luật BHXH năm 2014 quy định, việc Nhà nước có
chính sách hỗ trợ người tham gia BHXH tự nguyện.
Đặc biệt, Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 23/5/2018
The reformation of social insurance in Vietnam has
been undergoing together with the development
of socialism market economy and international
integration. With this requirement, the 7th
Congress of the Central Commiꢀee XII released
the Resolution 28-NQ/TW dated 23/5/2018 on the
reformation of social insurance policy to target at
overall goals: reforming the social insurance policy
to make the social insurance a major “pillar” of
the social security system; gradually expanding
the insurance coverage to target at inclusive
social insurance; developing a flexible, diversified,
stratified and advanced social insurance system,…;
improving capacity, validity and effectiveness of
state administration and developing a streamlined,
professional, modern, reliable and transparent
insurance system.
Keywords: Social insurance, health insurance,
Social security system
Ngày nhận bài: 22/11/2019
Ngày hoàn thiện biên tập: 11/12/2019
Ngày duyệt đăng: 19/12/2019
Mở rộng vững chắc diện bao phủ bảo hiểm xã hội,
hướng tới mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân
Bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện là một hợp
57
ÍNH - Tháng 01/2020
của Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương lên); được cấp thẻ BHYT để khám, chữa bệnh theo
khóa XII về cải cách chính sách BHXH đã khẳng chế độ BHYT khi đang hưởng lương hưu (không
định: “BHXH cơ bản, bao gồm BHXH bắt buộc và phải mua BHYT); lương hưu được điều chỉnh trên
BHXH tự nguyện: BHXH bắt buộc (với các chế độ cơ sở mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng và tăng
hưu trí, tử tuất, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, trưởng kinh tế phù hợp với quỹ BHXH; người đang
ốm đau, thai sản, thất nghiệp) dựa trên đóng góp của hưởng lương hưu, hoặc người đang tham gia BHXH
người lao động và người sử dụng lao động. BHXH tự nguyện từ đủ 5 năm trở lên, khi qua đời thì thân
tự nguyện (với các chế độ hưu trí, tử tuất hiện nay, nhân được hưởng tiền mai táng phí và tiền tuất một
từng bước mở rộng sang các chế độ khác) dựa trên lần; được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng khi tham gia
đóng góp của người lao động không có quan hệ lao BHXH tự nguyện với thời gian hỗ trợ tối đa là 10
năm; Thời gian đã đóng BHXH đều được ghi nhận
để tính hưởng BHXH.
Ví dụ: Người dân chọn mức thu nhập làm căn cứ
đóng BHXH tự nguyện thấp nhất hiện nay là mức
thu nhập theo chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn,
bằng 700.000 đồng/tháng, tương ứng với mức đóng
BHXH là 154.000 đồng/tháng. Người tham gia BHXH
tự nguyện được nhà nước hỗ trợ bằng 10%, 25% đối
với người thuộc hộ gia đình cận nghèo và 30% đối với
người thuộc hộ gia đình nghèo tính trên mức đóng
154.000 đồng/tháng. Như vậy, một người chỉ cần
mỗi ngày tiết kiệm không đến 5.000 đồng để tham
gia BHXH tự nguyện thì sau 20 năm đóng BHXH tự
nguyện và khi đủ 60 tuổi đối với nam, 55 tuổi đối với
nữ là đã được hưởng lương hưu với mức 400 nghìn
đồng/tháng (nếu người lao động đóng bằng mức
chuẩn nghèo nông thôn 700 nghìn đồng thì trong 20
năm phải đóng số tiền là 36.960 nghìn đồng, chưa
tính trừ phần Nhà nước hỗ trợ; đến khi đủ tuổi nghỉ
Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày
22/11/2012 của Bộ Chính trị về
tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác
BHXH, BHYT giai đoạn 2012 – 2020 đã nêu rõ
mục tiêu: “Thực hiện có hiệu quả các chính sách,
chế độ BHXH, BHYT; tăng nhanh diện bao phủ đối
tượng tham gia BHXH, nhất là BHXH tự nguyện;
thực hiện mục tiêu BHYT toàn dân. Phấn đấu đến
năm 2020, có khoảng 50% lực lượng lao động
tham gia BHXH”. Đồng thời, cũng khẳng định
việc mở rộng chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối
với người tham gia các loại hình BHXH, BHYT,
nhất là bảo hiểm xã hội tự nguyện cho nông dân,
lao động trong khu vực phi chính thức.
động; có sự hỗ trợ phù hợp từ ngân sách nhà nước hưu được hưởng lương hưu bằng 400 nghìn đồng/
cho nông dân, người nghèo, người có thu nhập thấp, tháng và giả sử tuổi thọ bình quân sống 20 năm thì
lao động khu vực phi chính thức để mở rộng diện số tiền lương hưu được hường là 96 triệu, chưa tình
bao phủ BHXH; nâng cao ý thức, trách nhiệm của phần tăng lên do Nhà nước điều chỉnh lương hưu khi
người lao động đối với việc tự bảo đảm an sinh cho trượt giá và tăng trưởng kinh tế đem lại). Điều này có
bản thân. Mở rộng diện bao phủ BHXH theo lộ trình thể thấy rõ tính chất ưu việt của BHXH tự nguyện, do
điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu phù hợp từng thời kỳ”. Nhà nước bảo hộ.
Như vậy, hệ thống cơ chế, chính sách về BHXH
Mặc dù, chính sách BHXH tự nguyện có nhiều
tự nguyện đã thông thoáng và đầy đủ đảm bảo ưu việt, nhưng số người tham gia BHXH tự nguyện
hành lang pháp lý tạo điều kiện tối đa để người dân, còn chưa tương xứng với tiềm năng. Theo thống kê
người lao động tham gia BHXH tự nguyện, nhằm của BHXH Việt Nam, đến nay, số người tham gia
mở rộng vững chắc diện bao phủ BHXH, hướng tới BHXH tự nguyện đạt gần 450 nghìn người. Kết quả
mục tiêu BHXH toàn dân.
này được đánh giá là rất nhỏ so với khoảng 30 triệu
lao động trong khu vực phi chính thức. Kết quả
phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyện còn
Thách thức với mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân
Để cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Luật rất thấp do những nguyên nhân sau:
BHXH, Chính phủ đã có nhiều chính sách hỗ trợ
Một là, người dân vẫn so sánh BHXH bắt buộc có
và tạo điều kiện để người dân tham gia BHXH tự 5 chế độ (3 chế độ ngắn hạn và 2 chế độ dài hạn),
nguyện, đó là: Người tham gia BHXH tự nguyện nhưng BHXH tự nguyện chỉ có 2 chế độ (hưu trí
và thân nhân sẽ được hưởng nhiều quyền lợi như: và tử tuất); trong khi đời sống còn khó khăn, nhiều
Hưởng lương hưu (khi nam từ đủ 60 tuổi, nữ từ đủ khoản cần chi trước mắt, chưa tính được để dành
55 tuổi trở lên và có từ đủ 20 năm đóng BHXH trở cho tương lai.
58
Xuân Canh Tý
Hai là, bên cạnh đó, người dân hoàn toàn chưa hiểu tuyên truyền, vận động thông qua các phương tiện
về chính sách BHXH tự nguyện, đóng 22% ở mức thông tin đại chúng, tập huấn, hội thảo, bám sát
chuẩn hộ nghèo là 700.000 đồng (tương đương 154.000 cơ sở “đến tận ngõ, gõ từng nhà” tránh hình thức.
đông/tháng) và đóng trong vòng 20 năm đến khi nam Khẩn trương tổ chức thực hiện đề án tăng cường
đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi thì về hưu mỗi tháng được hỗ trợ người dân tham gia BHXH tự nguyện thông
400.000 đồng/tháng - với mức hưởng này lớn hơn rất qua việc tuyên truyền, các cơ quan nhà nước có liên
nhiều mức trợ cấp xã hội (270.000 đồng/tháng).
quan cần nghiên cứu dành nguồn kinh phí hàng
Ba là, hiện nay, với mức hỗ trợ 30% cho hộ nghèo, năm thúc đẩy việc tuyên truyền chính sách BHXH
25% cho cận nghèo và 10% cho các hộ khác là chưa thực tự nguyện để người dân biết tham gia.
sự hấp dẫn người dân tham gia BHXH tự nguyện, do
đời sống khó khăn, việc làm chưa ổn định.
Cần thay đổi nhận thức của người lao động và
toàn xã hội về chính sách BHXH theo mục tiêu của
Bốn là, công tác tuyên truyền, vận động chưa Đảng và thể chế hóa Hiến pháp năm 2013 về an sinh
hiệu quả, chưa tạo được sự chuyển biến về nhận xã hội vừa là quyền lợi và nghĩa vụ của người lao
thức, chưa giải thích cụ thể để người dân thấy động để bảo đảm an sinh xã hội trước những rủi ro
được quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia chính có thể xảy ra trong và sau cuộc đời lao động. Quỹ
sách BHXH tự nguyện.
BHXH của mỗi người dân chính là của để dành, tích
Năm là, thủ tục tham gia BHXH tự nguyện còn lũy khi đang làm việc để được hưởng thụ khi tuổi
phức tạp; chất lượng cung cấp dịch vụ công của một già. Quỹ BHXH được Nhà nước bảo hộ, quản lý tập
số cơ quan chưa được tốt, gây khó khăn trong quá trung, đầu tư tăng trưởng để bảo toàn quỹ, được
trình xin giấy chứng nhận, làm giấy tờ thủ tục, cản công khai, minh bạch. BHXH là chính sách trụ cột
trở khi người dân đến làm thủ tục, hệ thống đại lý của an sinh xã hội, góp phần thực hiện tiến bộ và
chưa bao phủ rộng khắp, thiếu linh hoạt trong việc công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội
mua BHXH và di chuyển, trong khi người lao động và thúc đẩy phát triển đất nước.
có nhu cầu tìm kiếm việc làm khắp mọi nơi.
Thứ hai, quan tâm hỗ trợ người dân tham gia BHXH
tự nguyện thông qua việc hỗ trợ phí đóng BHXH tự
nguyện ở một mức nhất định nhằm đảm bảo tính
công bằng, tuy nhiên ưu tiên những đối tượng dễ
Giải pháp thúc đẩy phát triển
chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện
Để góp phần thực hiện mục tiêu của Nghị quyết bị tổn thương như: Người nghèo, cận nghèo, người
28-NQ/TW, phấn đấu đến năm 2030 đạt khoảng 60% thu nhập thấp, người khuyết tật, người dân tộc thiểu
lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia BHXH, số, lao động nông nghiệp, nông thôn… đảm bảo để
trong đó nông dân và lao động khu vực phi chính những người thực sự có nhu cầu tham gia, hộ có thu
thức tham gia BHXH tự nguyện chiếm khoảng 5% nhập ổn định, song thu nhập của họ còn hạn chế, chưa
lực lượng lao động trong độ tuổi và đảm bảo an sinh đủ kinh phí để duy trì việc đóng BHXH tự nguyện có
xã hội cho mọi người dân, theo tinh thần của Điều cơ hội tham gia BHXH tự nguyện, cần tránh việc hỗ
34 Hiến pháp năm 2013 thì việc phát triển chính trợ cào bằng, không đủ sức khuyến khích người dân
sách BHXH tự nguyện là rất cần thiết, do đó cần tập tham gia hoặc hỗ trợ quá mức tạo ra việc ỷ lại, trông
trung thực hiện một số giải pháp sau:
chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước.
Thứ nhất, tăng cường và nâng cao chất lượng
Theo kinh nghiệm của Trung Quốc, khi bắt đầu
công tác tuyên truyền sâu rộng, cụ thể quyền, nghĩa thực hiện cần hỗ trợ tối đa 50%, song với hộ nghèo
vụ của chính sách, chế độ BHXH tự nguyện, thu hút và hộ cận nghèo thì cần hỗ trợ tăng thêm để khuyến
sự tham gia của người dân. Mặt trận tổ quốc và các khích phát triển theo diện rộng, sau đó điều chỉnh tỷ
tổ chức chính trị, xã hội phải làm chuyển biến cho lệ này theo mức giảm dần khi điều kiện kinh tế - xã
chính thành viên của tổ chức mình tham gia BHXH hội được nâng lên, có như vậy mới đạt được mục tiêu.
trước để từ đó vận động người khác cùng tham gia. Nếu mỗi năm Nhà nước chi 2.000 - 3.000 tỷ đồng để
Làm như vậy mới thể hiện trách nhiệm trong việc hỗ trợ cho khoảng 400.000 - 500.000 lao động tham gia
chăm lo đời sống nhân dân… để người dân hiểu BHXH - đây chính là nhằm mục tiêu an sinh xã hội
biết rõ được tính ưu việt, nhân văn của chính sách lâu dài, bền vững; Nhà nước hỗ trợ cho người dân
này, nắm được quy trình thủ tục tham gia và quyền trước mắt nhưng củng phải lo chuẩn bị cho tương lai
lợi được hưởng. Cần phải nhấn mạnh hơn nữa vai sau này.
trò chủ động của ngành BHXH trong việc phối hợp
Thứ ba, tiếp tục đơn giản các thủ tục hành chính
với các ngành có liên quan đẩy mạnh các hình thức trong các cơ quan cung cấp dịch vụ công, đặc biệt
59
ÍNH - Tháng 01/2020
nguyện thuộc hộ nghèo; 25% đối với người tham gia
BHXH tự nguyện thuộc hộ cận nghèo và 10% đối
với các đối tượng khác cũng chưa thực sự khuyến
khích và thu hút mạnh mẽ việc tham gia BHXH tự
nguyện nhất là trong điều kiện các chế độ BHXH
được hưởng còn ít (chỉ có chế độ hưu trí và tử tuất)
và chưa linh hoạt để thu hút người dân tham gia.
Do đó, trước mắt cần nghiên cứu, định hướng hoàn
thiện cơ chế hỗ trợ tham gia BHXH tự nguyện theo
hướng đề xuất Nhà nước hỗ trợ 50% và người lao
động 50%. Về lâu dài, cần có giải pháp tổng thể về
cơ chế, chính sách để thu hút người lao động tham
gia BHXH tự nguyện như thiết kế lại chính sách, mở
rộng phạm vi chế độ người lao động được hưởng
so với hiện nay theo hướng linh hoạt thêm các gói
BHXH tự nguyện gắn với các chế đội BHXH tự
nguyện hiện hành (hưu trí và từ tuất) có bổ sung
thêm các gói có thêm chế độ thai sản hoặc ốm đau
hoặc trợ cấp gia đình/trẻ em, nhưng đảm bảo hạn
chế tối đa việc cho hưởng BHXH một lần hoặc thực
hiện đầy đủ quy định về BHXH một lần tại Điều 60
của Luật BHXH.
MỤC TIÊU CỦA NGHỊ QUYẾT SỐ 28 - NQ/TW
VỀ CẢI CÁCH CHÍNH SÁCH BHXH
Thứ sáu, nâng cao năng lực, hiệu quả quản lý nhà
nước về BHXH: Hoàn thiện pháp luật và nâng cao
tính tuân thủ pháp luật; hoàn thiện tổ chức bộ máy
cơ quan BHXH Việt Nam với chức năng là cơ quan
dịch vụ công; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra
xử lý vi phạm pháp luật; bảo đảm tính bền vững của
hệ thống BHXH gắn chặt với nâng cao hiệu quả, chất
lượng hoạt động và đẩy mạnh cải cách ứng dụng
công nghệ thông tin của hệ thống cơ quan BHXH,
đối với ngành BHXH cần đảm bảo việc giao dịch hoàn thiện và hiện đại hóa công nghệ thông tin. Đảm
“Một cửa”, ứng dụng tối đa công nghệ thông tin bảo cân đối tài chính Quỹ BHXH, đầu tư tăng trưởng
trong giao dịch hành chính, tiếp tục nâng cao chất có hiệu quả theo nguyên tắc bảo tồn quỹ, thực hiện cơ
lượng đội ngũ cán bộ để đáp ứng ngày một tốt hơn chế công khai, minh bạch. Bảo đảm sự liên kết, chia
nhu cầu tham gia BHXH tự nguyện của người lao sẻ giữa quỹ ngắn hạn và quỹ hưu trí dài hạn.
động nói riêng và người dân nói chung.
Tài liệu tham khảo:
Thứ tư, các bộ, ngành có liên quan như: Lao động
- Thương binh và Xã hội, Tài chính, BHXH… cần 1. Luật Bảo hiểm xã hội 2014;
nghiên cứu xây dựng đề án tổng thể hỗ trợ người 2. Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 22/11/2012 của Bộ Chính trị về tăng cường
dân tham gia BHXH tự nguyện, trong đó tập trung
vào các nội dung về tuyên truyền, nâng cao năng lực
sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế giai
đoạn 2012 – 2020;
cho đội ngũ cán bộ thực hiện, hỗ trợ đối tượng tham 3. Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 23/5/2018 của Hội nghị lần thứ bảy Ban
gia về phí đóng góp định kỳ. Chấp hành Trung ương khóa XII về cải cách chính sách BHXH;
Thứ năm, tăng cường hơn nữa việc nghiên cứu 4. Nghị định số 134/2015/NĐ-CP hướng dẫn Luật Bảo hiểm xã hội về bảo hiểm
nhu cầu tham gia, đánh giá khả năng tham gia của
người lao động nói riêng và người dân nói chung để
tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách có liên quan
ngày một phù hợp hơn và hấp dẫn người dân trong
việc tham gia BHXH tự nguyện. Mặt khác, mức
hỗ trợ bằng 30% đối với người tham gia BHXH tự
xã hội tự nguyện.
Thông tin tác giả:
TS. Bùi Sỹ Lợi
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội
Email: bsloi@yahoo.com.vn
60
4 trang
19640
Free
Bạn đang xem tài liệu "Phát triển hiệu quả chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện theo tinh thần nghị quyết số 28-NQ/TW", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- phat_trien_hieu_qua_chinh_sach_bao_hiem_xa_hoi_tu_nguyen_the.pdf
