Đánh giá sự phân hóa giàu nghèo của cộng đồng dân cư miền núi Tỉnh Bình định dưới góc độ địa lí kinh tế - xã hộ
HNUE JOURNAL OF SCIENCE
DOI: 10.18173/2354-1067.2021-0033
Social Sciences, 2021, Volume 66, Issue 2, pp. 133-141
ĐÁNH GIÁ SỰ PHÂN HÓA GIÀU NGHÈO CỦA CỘNG ĐỒNG
DÂN CƯ MIỀN NÚI TỈNH BÌNH ĐỊNH DƯỚI GÓC ĐỘ ĐỊA LÍ KINH TẾ - XÃ HỘI
Nguyễn Đức Tôn*1 và Nguyễn Thành Trung2
1Khoa Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Quy Nhơn
2Khoa Sư phạm, Trường Đại học Quy Nhơn
Tóm tắt. Phân hóa giàu nghèo có tác động rất lớn đến việc khai thác nguồn “vốn con
người”, nhằm đảm bảo sinh kế, nâng cao mức sống, hơn thế nữa là hướng đến công bằng
trong hưởng thụ các nhu cầu vật chất và tinh thần trong đời sống thường ngày. Bằng
phương pháp phân tích, so sánh và thống kê toán học, bài báo đánh giá sự phân hóa giàu
nghèo của cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định dựa vào chỉ tiêu thu nhập bình quân
đầu người/tháng và được cụ thể thành các tiêu chí là Hệ số GINI, Tiêu chuẩn “40%” và
chênh lệch 20% thu nhập nhóm cao nhất và thấp nhất. Kết quả đánh giá cho thấy sự phân
hóa giàu nghèo giai đoạn 2010 - 2018 đạt mức tương đối công bằng (theo chuẩn của Ngân
hàng thế giới – WB) và có xu hướng tăng lên, hơn nữa qua phương pháp phân nhóm thống
kê không đều và đánh giá thang điểm, đã xác định mức độ phân hóa giàu nghèo của địa
phương được chia thành 3 nhóm rõ rệt. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương thực hiện
các chương trình hành động, chính sách giảm nghèo, ổn định sinh kế góp phần nâng cao
mức sống, hạn chế sự phân hóa giàu nghèo trong thời gian tới.
Từ khóa: Phân hóa giàu nghèo, thu nhập bình quân đầu người/tháng, hệ số GINI, cộng
đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định.
1. Mở đầu
Hiện nay, trong thời kì hội nhập cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật và
công nghệ là yếu tố quyết định cho sự phát triển trí tuệ, sáng tạo và đổi mới. Quá trình kinh tế
mở này dẫn đến những thay đổi rõ rệt trên tất cả khía cạnh trong đời sống thường ngày. Gắn với
nền sản xuất xã hội này thì sự phân công lao động xã hội với những đặc trưng riêng biệt của các
thành phần, tầng lớp là một quá tất yếu, chính hiện tượng này đã làm nảy sinh sự chênh lệch về
nguồn lực phát triển kinh tế và các kết quả đi kèm hay nói cách khác đó chính là sự phân hóa
giàu nghèo giữa cộng đồng dân cư, lãnh thổ.
Cộng đồng dân cư miền núi ở Việt Nam là lãnh thổ rất khó khăn, hạn chế về nguồn lực
phát triển kinh tế - xã hội, điển hình như cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kĩ thuật, trình độ lao động
sản xuất… và hơn nữa đây là địa bàn tập trung nhiều người nghèo, cộng đồng các dân tộc ít người
và rất dễ bị tổn thương trước nhưng sự thay đổi của tự nhiên, xã hội. Theo báo cáo của Bộ Lao
động – Thương bình và Xã hội và Ủy ban Dân tộc, vùng nghèo nhất nước ta hiện nay là ở các địa
phương miền núi phía tây các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Bình Định, Quảng Nam và Quảng Ngãi;
Ngày nhận bài: 2/3/2021. Ngày sửa bài: 29/4/2021. Ngày nhận đăng: 10/5/2021.
133
Nguyễn Đức Tôn* và Nguyễn Thành Trung
Cùng chung với những đặc điểm của cộng đồng dân cư miền núi của Việt Nam và các tỉnh,
để nâng cao đời sống người dân, giúp cải thiện sinh kế và giảm nghèo, ở tỉnh Bình Định đã áp
dụng triển khai và thực hiện Chương trình 135, 134, 30a, nông thôn mới và đã đạt được một số
kết quả nhất định như: Thu nhập bình quân đầu người/tháng tăng lên (trong giai đoạn 2010 –
2018 tăng lên gần 2,0 lần), tỉ lệ hộ nghèo giảm (giảm gần 6% giai đoạn 2016-2018), nhiều hộ
dân thoát nghèo vươn lên phát triển kinh tế, sinh kế dần được chuyển đổi theo hướng tích cực,
nhập, chi tiêu trong đời sống của một số hộ dân, nhóm dân cư khác trên địa bàn, sinh kế không
Dưới góc độ Địa lí kinh tế - xã hội, bài báo tiến hành đánh giá sự phân hóa giàu nghèo của
cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định theo lãnh thổ cấp huyện dựa vào chỉ tiêu Thu nhập
bình quân đầu người/tháng, ở chỉ tiêu này đã phân thành 5 nhóm dân cư (ngũ phân vị) theo
Tổng cục Thống kê và đây cũng chính là khách thể nghiên cứu chính của bài báo này. Sở dĩ tác
giả lựa chọn chỉ tiêu TNBQĐN/tháng để phân tích sự phân hóa giàu nghèo vì đây là chỉ tiêu có
vai trò quan trọng và quyết định đến mức sống của cộng đồng dân cư, nó không chỉ phản ánh
được mức tích lũy của người dân mà còn ảnh hưởng đến các chỉ tiêu khác như: Y tế, giáo dục,
điều kiện sống về sử dụng điện, nhà ở, phương tiện thiết bị trong gia đình… và hơn nữa phản
ánh khá rõ rệt hướng tiếp cận nghèo đa chiều giai đoạn 2016 – 2020 và 2021 – 2025 của Bộ Lao
Từ chỉ tiêu TNBQĐN/tháng tác giả xác định Hệ số bất bình đẳng trong phân phối thu nhập
(GINI), Tiêu chuẩn “40%”, Chênh lệch 20% nhóm thu nhập cao nhất và thấp nhất, các tiêu chí
được đánh giá theo 5 nhóm dân cư và so sánh theo lãnh thổ cấp huyện và được đánh giá, xếp
hạng tương ứng với chuẩn của Ngân hàng Thế giới (WB) công bố hàng năm.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
2.1.1. Dữ liệu nghiên cứu
Nguồn dữ liệu chủ yếu để nghiên cứu này đươc thực hiện là Kết quả báo cáo về phát triển
dữ liệu toàn tỉnh và có kế thừa với Kết quả khảo sát mức sống dân cư hàng năm của Tổng Cục
tác giả tiến hành khảo sát, thực địa và tiến hành phỏng vấn nhanh các hộ dân trên địa bàn để đưa
ra những kết luận khoa học và có ý nghĩa.
2.1.2. Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở đối tượng nghiên cứu, nhóm tác giả đã áp dụng các phương pháp nghiên cứu
đặc trung của Địa lí như thu thập, phân tích, xử lí dữ liệu thứ cấp; phương pháp khảo sát, thực
địa; phương pháp phỏng vấn nhanh; phương pháp bản đồ - biểu đồ.
với phương pháp đánh giá thang điểm Error! Reference source not found. được áp dụng để so
sánh sự phân hóa giàu nghèo theo lãnh thổ nhằm phân hạng mức độ phân hóa giàu nghèo theo
các huyện.
a. Xác định nhóm và điểm các nhóm
Tác giả lựa chọn 3 tiêu chí để phân bố thống kê (1) Hệ số GINI, (2) Tiêu chuẩn “40%”, (3)
Chênh lệch 20% nhóm thu nhập cao nhất và thấp nhất (tiêu chí thu nhập bình quân đầu
người/tháng không được lựa chọn vì nó chỉ phản ánh giá trị trung bình cho cộng đồng dân cư
mà chưa phản ánh được sự phân hóa). Các tiêu chí được phân thành 3 nhóm: Nhóm Thấp,
134
Đánh giá sự phân hóa giàu nghèo của cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định…
Nhóm Trung bình và Nhóm Cao. Điểm số tương ứng mỗi nhóm là 1, 2 và 3 (riêng tiêu chí (2)
Tiêu chuẩn “40%” có điểm số ngược lại 3, 2, 1 vì giá trị càng cao thì sự phân hóa giàu nghèo
càng thấp).
b. Phân hạng mức độ phân hóa giàu nghèo
Sau khi xác định các nhóm và điểm tương ứng của các tiêu chí, tổng điểm từ các tiêu chí
phản ánh mức độ phân hóa giàu nghèo theo lãnh thổ cấp huyện, theo đó tổng điểm càng cao
chứng tỏ sự phân hóa giàu nghèo so với các huyện còn lại sâu sắc hơn.
2.2. Thực trạng phân hóa giàu nghèo cộng đồng dân cư các huyện miền núi tỉnh
Bình Định giai đoạn 2010 - 2018
2.2.1. Khái quát mức thu nhập bình quân đầu người/tháng và tỉ lệ hộ nghèo
a. Thu nhập bình quân đầu người/tháng
Cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định gồm các huyện An Lão, Hoài Ân, Vĩnh Thạnh,
Tây Sơn và Vân Canh. Tổng diện tích là 3.663,4 km2 (chiếm 60,3% diện tích toàn tỉnh) và 293,2
nghìn người (chiếm 19,1% dân số toàn tỉnh), mật độ dân số trung bình 80 người/km2 (thấp hơn
3 lần trung bình toàn tỉnh). Đây là địa bàn có quy mô đất đai, nguồn thủy lợi dồi dào tạo cơ hội
lớn cho phát triển nông, lâm nghiệp. Giá trị sản xuất các ngành kinh tế chỉ chiếm hơn 10% toàn
tỉnh và mức thu nhập bình quân đầu người ở mức thấp so với tình và cộng đồng dân cư đồng
bằng, ven biển và có chiều hướng tăng lên.
Hình 1. Thu nhập bình quân đầu người/tháng của cộng đồng dân cư miền núi
Năm 2010, TNBQĐN/tháng chỉ đạt 762 nghìn đồng, bằng 66,0% TB toàn tỉnh và 44,2%
cộng đồng dân cư đồng bằng, ven biển. Đến năm 2018 tăng lên 2.032 nghìn đồng (tăng hơn 2,6
lần so với năm 2010), tương ứng bằng 64,8% và 59,1%. Tốc độ tăng trưởng đạt 13,1%/năm.
Cùng với sự tăng lên chung của vùng, TNBQĐN/tháng của các đơn vị hành chính cấp huyện ở
cộng đồng dân cư này cũng có xu hướng tăng lên, tuy nhiên có sự phân hóa rõ rệt về giá trị và
tốc độ tăng trưởng.
135
Nguyễn Đức Tôn* và Nguyễn Thành Trung
Tốc độ tăng trưởng TB đạt cao nhất là cộng đồng dân cư huyện Vân Canh với 16,5%, thấp
nhất là ở Hoài Ân với 11,1%/năm. So với TB toàn tỉnh, trên địa bàn chỉ có An Lão và Vân Canh
đạt tốc độ cao hơn (TB tỉnh 13,4%), các địa phương còn lại đạt thấp hơn.
Bảng 1. TNBQĐN/tháng và tốc độ tăng trưởng TNBQĐN/tháng
phân theo huyện của cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định giai đoạn 2010 – 2018
TNBQĐN/tháng (nghìn đồng)
Tốc độ tăng trưởng
STT
Lãnh thổ
TB (%)
2010
492
2012
856
2014
1.004
1.505
1.307
2.041
1.689
2016
1.224
1.775
1.543
2.283
1.958
2018
1.668
1.882
1.819
2.634
2.258
1
2
3
4
5
An Lão
16,5
Vĩnh Thạnh
Vân Canh
Tây Sơn
687
1.027
958
13,3
641
13,9
1.317
976
1.496
1.306
12,6
Hoài Ân
11,1
Qua khảo sát có thể lí giải nguyên nhân chính làm cho TNBQĐN/tháng và tốc độ tăng
trưởng TB ở đây tăng nhanh là do người dân luôn nhận được hỗ trợ vốn từ các chương trình,
chính sách giúp đỡ các vùng miền núi khó khăn, đặc biệt là chương trình 30a, chương trình xây
dựng nông thôn mới, cho vay vốn lãi suất thấp để người dân tham gia sản xuất… đồng thời
chính sách giao đất, giao rừng cho từng hộ dân quản lí cũng đạt hiệu quả cao, chính vì vậy,
người dân yên tâm sản xuất, ổn định cuộc sống…
b. Tỉ lệ hộ nghèo
Năm 2010, tỉ lệ hộ nghèo của cộng đồng dân cư miền núi Bình Định là là 27,8%, năm 2014
là 18,5%. Xét theo chuẩn nghèo đa chiều, năm 2016 là 25,9% và giảm còn 19,0% năm 2018. Tỉ
lệ giảm nghèo đa chiều đạt 6,9%. Ngoài ra, số xã, thôn ĐBKK vùng dân tộc thiểu số, miền núi ở
đây chiếm đại đa số tỉnh với 42 xã và 193 thôn đặc biệt khó khăn.
2.2.2. Thực trạng phân hóa giàu nghèo theo các tiêu chí đánh giá
a. Hệ số bất bình đẳng trong phân phối thu nhập (GINI)
Hệ số GINI được tính bằng cách lấy 1 trừ đi thương của tích giữa 2 số phần trăm cộng dồn
TNBQĐN/tháng của 2 nhóm kế tiếp nhau (sắp xếp TNBQĐN/1 tháng tương ứng 5 nhóm từ 1
đến 5 tức là nghèo nhất đến giàu nhất) và hiệu số phần trăm cộng dồn của chính hai nhóm đó
(Hệ số GINI có giá trị dao động từ 0 đến 1,0. Theo tiêu chuẩn của WB, hệ số GINI càng tiến về
0 chứng tỏ mức bình đẳng càng cao và có 3 bậc xếp hạng bất bình đẳng: Bậc 1 (bất bình đẳng
thấp): < 0,4, Bậc 2 (bất bình đẳng vừa): 0,4 – 0,5, Bậc 3 (bất bình đẳng cao): > 0,5.).
Bảng 2. Hệ số GINI của cộng đồng dân cư miền núi Bình Định giai đoạn 2010 – 2018
Năm
2010
2012
2014
2016
2018
0,345
Hệ số GINI
0,351
0,350
0,350
0,342
Trên địa bàn, hệ số này có xu hướng giảm dần và xếp ở mức bất bình đẳng thấp trong cả
giai đoạn, năm 2010, đạt 0,351 đến năm 2018 giảm còn 0,345, hệ số này cao hơn mức TB của
tỉnh, tương ứng là 0,342 và 0,337.
Ở cộng đồng dân cư các huyện, hệ số GINI ít có sự thay đổi và đều xếp ở mức bất bình
đẳng thấp. Theo đó, cao nhất ở Hoài Ân với mức 0,346 và thấp nhất ở Tây Sơn 0,341, các
huyện còn lại đều có mức 0,344 – 0,345 và đều cao hơn mức TB của tỉnh tương ứng là 0,335
(năm 2018).
136
Đánh giá sự phân hóa giàu nghèo của cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định…
Bảng 3. Hệ số GINI phân theo huyện của cộng đồng dân cư miền núi
tỉnh Bình Định giai đoạn 2010 – 2018
STT
Lãnh thổ
An Lão
2010
0,347
0,359
0,357
0,350
0,352
2012
0,333
0,339
0,329
0,340
0,326
2014
0,343
0,336
0,338
0,338
0,339
2016
0,345
0,343
0,342
0,341
0,342
2018
0,345
0,344
0,345
0,341
0,346
1
2
3
4
5
Vĩnh Thạnh
Vân Canh
Tây Sơn
Hoài Ân
Xét về sự thay đổi hệ số GINI trong giai đoạn 2010 – 2018, mức thay đổi cao nhất ở cộng
đồng dân cư Vĩnh Thạnh (giảm 0,015), trong khi đó ở An Lão giảm chậm nhất (chỉ 0,002),
tương ứng ở Vân Canh 0,012, Tây Sơn 0,009 và Hoài Ân 0,006 hệ số.
b. Tiêu chuẩn “40%”
Tiêu chuẩn “40%” được xác định dựa vào tỉ trọng thu nhập của 40% dân số có thu nhập
thấp nhất trong tổng thu nhập của toàn bộ dân cư (tức là tỉ trọng tổng thu nhập của nhóm 1 và 2
so với tổng thu nhập của 5 nhóm) – Theo WB, có 3 bậc xếp hạng của Tiêu chuẩn 40%: Bậc 1
(Tương đối bình đẳng): > 17,0%, Bậc 2 (bất bình đẳng vừa): 12,0 – 17,0%, Bậc 3 (bất bình đẳng
cao): < 12,0%.
Ở cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định, tiêu chuẩn “40%” biến động và có xu hướng
giảm trong cả giai đoạn. Năm 2010, chiếm 17,7%, tăng lên 17,8 năm 2012 và giảm còn 17,6%
năm 2018, trong đó năm 2016 đạt cao nhất với 17,9%. Xét theo tiêu chuẩn WB, tiêu chuẩn
“40%” này được xếp ở bậc 1 – Tương đối bình đẳng. So với cộng đồng dân cư toàn tỉnh và dân
cư đồng bằng ven biển, tiêu chí này ở cộng đồng dân cư miền núi luôn thấp hơn, tương ứng là
0,7% và 0,9%, qua đây cho thấy sự phân hóa giàu nghèo ở đây cao hơn so với các lãnh thổ khi
so sánh.
Bảng 4. Tiêu chuẩn “40%” phân theo huyện của cộng đồng dân cư miền núi
STT
Lãnh thổ
An Lão
2010
17,9
18,0
17,5
17,7
17,6
2012
18,4
18,6
18,5
18,1
18,8
2014
18,3
18,5
18,4
18,5
18,5
2016
17,7
17,9
17,9
18,1
17,9
2018
17,9
18,1
17,3
17,6
17,4
1
2
3
4
5
Vĩnh Thạnh
Vân Canh
Tây Sơn
Hoài Ân
Ở các huyện trong cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định, tiêu chí này đều xếp ở mức
tương đối bình đẳng theo WB và có mức tăng giảm không ổn định, nhìn chung có xu hướng
giảm dần qua đây cho thấy sự phân hóa giàu nghèo ngày càng sâu sắc khi thu nhập tăng và mức
sống dần được nâng cao.
c. Chênh lệch 20% thu nhập của nhóm giàu nhất và nghèo nhất
Chênh lệch 20% nhóm thu nhập cao nhất và thấp nhất là thương giữa mức thu nhập nhóm 5 và
nhóm 1 trong cộng đồng dân cư. Khoảng cách càng lớn chứng tỏ sự phân hóa ngày càng sâu sắc.
Mức chênh lệch của cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định có xu hướng tăng nhưng
không ổn định. Năm 2010 là 6,7 lần đến năm 2014 tăng lên 7,0 lần, tuy nhiên đến 2018 chỉ còn
137
Nguyễn Đức Tôn* và Nguyễn Thành Trung
6,8 lần và năm 2018 tăng lên 6,9 lần, cao hơn 0,3 lần TB tỉnh Bình Định và 0,6 lần cộng đồng
dân cư đồng bằng, ven biển phía Đông. Có thể nói, ở chỉ tiêu này, cho thấy sự phân hóa giàu
nghèo ở các huyện miền núi tỉnh Bình Định cao hơn hẳn các lãnh thổ còn lại.
Bảng 5. Chênh lệch 20% thu nhập của nhóm giàu nhất và nghèo nhất
của cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định giai đoạn 2010 – 2018 (lần)
Năm
2010
2012
2014
2016
2018
Chênh lệch 20%
6,7
6,7
7,0
6,8
6,9
Ở lãnh thổ cấp huyện, tiêu chí này ngày càng tăng dần trong giai đoạn 2010 – 2018, đến
năm 2018 mức chênh lệch cao nhất là huyện Vân Canh với 7,3 lần, tiếp đến là Hoài Ân 7,0 (cao
hơn TB toàn vùng và tỉnh Bình Định), các huyện còn lại ở mức 6,8 – 6,9 lần, thấp nhất là huyện
Tây Sơn với 6,8 lần.
Bảng 6. Chênh lệch 20% thu nhập của nhóm giàu nhất và nghèo nhất phân theo huyện
của cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định giai đoạn 2010 – 2018 (lần)
STT
Lãnh thổ
An Lão
2010
6,8
6,7
6,9
6,6
6,7
2012
6,7
6,8
6,7
6,6
6,8
2014
6,9
2016
7,1
2018
6,9
1
2
3
4
5
Vĩnh Thạnh
Vân Canh
Tây Sơn
6,9
6,9
6,9
7,3
6,9
7,3
6,9
6,4
6,8
Hoài Ân
6,8
6,8
7,0
Mức chênh lệch có xu hướng tăng lên, đây là điều tất yếu khi sự tăng trưởng và phát triển
kinh tế của địa phương cùng với mức sống dân cư ngày được cải thiện.
2.2.3. Đánh giá sự biến đổi sự phân hóa giàu nghèo theo các tiêu chí giai đoạn 2010 – 2018
Đánh giá sự biến đổi các tiêu chí phản ánh sự phân hóa giàu nghèo theo lãnh thổ của một
giai đoạn cụ thể giúp chúng ta nhận thấy được hiệu quả của việc thực hiện các giải pháp đẩy
mạnh sản xuất, tăng trưởng kinh tế, phát triển sinh kế và ổn định đời sống người dân. Hơn nữa,
qua việc đánh giá này phần nào cho ta biết được sự cải thiện mức độ phân hóa giữa các địa
phương có ổn định và tiến bộ hay không? Cũng như là việc hướng đến đảm bảo một mức sống,
ổn định, bền vững hay chưa.
- Ở cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định: Gắn với xu hướng chung của nền sản
xuất xã hội, tất cả tiêu chí phản ánh sự phân hóa giàu nghèo toàn khu vực có sự biến động, có
xu hướng tăng lên, tức là sự phân hóa giàu nghèo ngày càng sâu sắc. Mặc dù tiêu chí Hệ số
- Đánh giá theo lãnh thổ cấp huyện: Cùng với xu hướng chung của toàn vùng, sự phân
hóa giàu nghèo ngày càng sâu sắc, các tiêu chí đánh giá có sự biến đổi gần như tương đồng
với địa bàn cộng đồng dân cư miền núi tỉnh. Tuy nhiên, điểm nổi trội có thể nhận thấy là ở
Tiêu chuẩn 40% của địa phương Vĩnh Thạnh, An Lão tăng dần (tức là giảm dần sự chênh lệch
xuống. Mức độ biến đổi của các tiêu chí này nhanh nhất ở huyện Vĩnh Thạnh, Tây Sơn và
chậm nhất ở An Lão.
138
Đánh giá sự phân hóa giàu nghèo của cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định…
2.2.4. Đánh giá tổng hợp sự phân hóa giàu nghèo ở cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình
Định năm 2018
a. Xác định nhóm và điểm từng nhóm
Bảng 7. Phân nhóm và điểm từng nhóm theo các tiêu chí đánh giá
TT
Tiêu chí
Phân nhóm
Thấp: < 0,344
Điểm
Lãnh thổ
1
2
3
3
2
1
1
2
3
Tây Sơn
Hệ số bất bình
đẳng trong phân TB: 0,344 đến 0,345
phối thu nhập
1
Vĩnh Thạnh, An Lão, Vân Canh.
Hoài Ân
Cao: > 0,345
Thấp: < 17,5%
Tiêu chuẩn “40% TB: 17,5 – 17,8%
Cao: > 17,8%
Vân Canh, Hoài Ân
Tây Sơn
2
3
An Lão, Vĩnh Thạnh
Tây Sơn
Chênh lệch 20% Thấp: < 6,9 lần
thu nhập của
TB: 6,9 – 7,0 lần
nhóm cao nhất và
An Lão, Vĩnh Thạnh, Hoài Ân
Vân Canh
thấp nhất
Cao: > 7,0 lần
(Nguồn: Tác giả)
b. Đánh giá tổng hợp các tiêu chí
Bảng 8. Kết quả đánh giá tổng hợp mức độ phân hóa giàu nghèo phân theo huyện
của cộng đồng dân cư các huyện miền núi tỉnh Bình Định năm 2018
Tiêu chí
STT
Huyện
Tây Sơn
Tổng
Xếp hạng
(1)
1
(2)
2
(3)
1
1
2
3
4
5
4
5
5
8
8
PHGN Thấp (< 5 điểm)
PHGN Trung bình (5-7 điểm)
PHGN Trung bình (5-7 điểm)
PHGN Cao (> 7 điểm)
PHGN Cao (> 7 điểm)
(Nguồn: Tác giả)
An Lão
2
1
2
Vĩnh Thạnh
Vân Canh
Hoài Ân
2
1
2
2
3
3
3
3
2
Qua kết quả đánh giá sự phân hóa giàu nghèo của cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình
Theo đó, huyện Vân Canh và Hoài Ân có sự PHGN cao nhất địa bàn, các tiêu chí đều ở
nhóm 2 trở lên, trong đó Tiêu chuẩn 40% cả 2 địa phương đều ở nhóm 1 – Thấp.
Huyện An Lão và Vĩnh Thạnh thuộc nhóm có mức độ PHGN trung bình, các tiêu chí xếp ở
nhóm 2, trong đó Tiêu chuẩn 40% ở nhóm 3 – Cao, điều này cho thấy sự tiến bộ trong công tác
xóa đói, giảm nghèo, chăm lo phát triển kinh tế, ổn định sinh kế ở địa phương của chính quyền
cho 2 nhóm dân cư có thu nhập thấp.
Huyện Tây Sơn, xét về trình độ phát triển kinh tế đây là địa phương đạt cao nhất, khi so
sánh về mức độ PHGN thì đây là huyện có sự vượt trội, đạt mức PHGN thấp, trong đó Hệ số
GINI và Chênh lệch 20% ở nhóm thấp, Tiêu chuẩn 40% ở nhóm trung bình.
139
Nguyễn Đức Tôn* và Nguyễn Thành Trung
3. Kết luận
Cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định có vị trí chiến lược quan trọng, khi đây là cửa
ngỏ phía tây và giáp vùng kinh tế Tây Nguyên, tiềm năng về tự nhiên khá phong phú, tuy nhiền
đây là vùng tập trung nhiều dân tộc thiểu số, nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội còn nhiều hạn
chế nên cần được đầu tư, khai thác trong quá trình phát triển KT - XH. Trong giai đoạn 2010 –
2018, nền kinh tế của địa phương có những bước tiến trong việc nâng cao mức sống người dân,
giảm nghèo, tuy nhiên vẫn là vùng nghèo, trình độ thấp và có sự phân hóa giàu nghèo giữa các
nhóm hộ dân cư và các lãnh thổ rõ nét.
Qua cách tiếp cận đánh giá dựa TNBQĐN/tháng cùng các tiêu chí Hệ số GINI, Tiêu chuẩn
“40%” và Chênh lệch 20% nhóm thu nhập cao nhất và thấp nhất đã xác định được mức độ phân
hóa giàu nghèo của địa phương ở mức tương đối công bằng và có xu hướng tăng lên. Đồng thời,
bài báo còn đánh giá mức độ phân hóa giàu nghèo theo lãnh thổ cấp huyện, dựa vào phương
pháp phân nhóm thống kê và thang điểm tổng hợp đã xác định 3 mức phân hóa giàu nghèo trên
địa bàn (Thấp, trung bình và cao) cùng điểm số tương ứng.
Từ kết quả phân tích đã đánh giá sự thay đổi các tiêu chí gắn với mục tiêu và yêu cầu của
sự bền vững thì cho thấy địa phương cần phải thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ về kinh tế
(phát triển mô hình kinh tế gắn với ổn định sinh kế, giảm nghèo, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng,
nâng cao trình độ văn hóa giáo dục cho cộng đồng dân cư…) để có thể đảm bảo sự ổn định về
tốc độ tăng trưởng và sự cải thiện ở các tiêu chí.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[2] Nguyễn Đức Tôn, 2020. “Sự phân hóa mức sống dân cư theo tiểu vùng ở Bình Định”. Tạp
chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, tập 65, số 5 (2020), tr.93 – 107).
[3] UBND các huyện miền núi tỉnh Bình Định, 2010 - 2020. Báo cáo tổng kết tình hình phát
triển KT - XH từ năm 2010 đến năm 2018.
[4] Đỗ Thiên Kính, 2015. “Xu hướng bất bình đẳng về mức sống ở Việt Nam và khu vực nông
thôn trong giai đoạn 1992 – 2012”. Tạp chí Nghiên cứu con người số 5 (80), 3 - 18.
[5] Bộ Lao động, Thương bình và Xã hội, 2019. Quyết định Công bố kết quả rà soát hộ nghèo,
hộ cận nghèo năm 2018 theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 –
2020, Số: 1052/QĐ-LĐTBXH, Hà Nội, 7/2019.
[6] Tổng cục thống kê Việt Nam, Kho dữ liệu mức sống hộ gia đình, 2019. Nhóm chỉ tiêu về
[7] Nguyễn Đức Tôn, 2020. “Sự phân hóa giàu nghèo trong mức sống dân cư ở tỉnh Bình Định
giai đoan 2010 – 2016”. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, tập
17, số 1 (2020), tr.130 – 139.
[8] Tổng cục thống kê Việt Nam, 2013, 2015, 2017, 2019, 2021. Kết quả Khảo sát mức sống
dân cư năm 2010, 2012, 2014, 2016, 2018. Nxb Thống kê.
[9] Nguyen Duc Ton, Nguyen Minh Tue, Truong Van Tuan, 2019. Research on inequality
coefficient in income distribution (GINI) in Binh Dinh province, Proceedings international
symposium on “Geography Sciences in the Context of the Fourth Industrial Revolution:
Opportunities and Challenges”, pp.39 – 50, VNU – HCM press, 11/2019.
140
Đánh giá sự phân hóa giàu nghèo của cộng đồng dân cư miền núi tỉnh Bình Định…
[10] Cao Tấn Bình, 2019. Nguyên lí thống kê kinh tế (với sự hỗ trợ của SPSS). Nxb Đại học
Quốc gia.
[11] Brian Keeley, 2015. Income inequality – The gap between Rich and Poor, OECD Insights,
OECD Publishing, Paris http://dx.doi.org/10.1787/9789264246010-en.
[12] Mai Văn Nam, 2005. Nguyên lí thống kê kinh tế. Nxb Văn hóa thông tin.
[13] Nguyễn Đình Tấn, 2005. Cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội. Nxb Lí luận Chính trị, Hà Nội.
[14] Nguyễn Đình Tấn, 2016. Phân tầng xã hội và phân hóa giàu nghèo trong quá trình phát
triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế. Viện Xã hội học.
[15] Cục thống kê tỉnh Bình Định, 2020. Dữ liệu mức sống dân cư tỉnh Bình Định giai đoạn
2010 – 2018.
[16] Nguyen Duc Ton, 2020. “Developing indicators and methods for evaluation of the
people’s living standards in Binh Dinh province”. Social Sciences Hanoi National
University Education, Vol 65, Issue 11, pp.188 – 203.
ABSTRACT
Assessment the gap between rich and poor of the community population
in the mountain of Binh Dinh province under Geographical Socio-economic perspective
Nguyen Duc Ton*1 and Nguyen Thanh Trung2
1Department of Natural Sciences, Quy Nhon University
2Department of Education, Quy Nhon University
The gap between rich and poor has a great influence on the exploitation of “human
capital”, in order to ensure livelihoods, improve living standards, and moreover towards equity
in enjoying needs in everyday life. By analyzing, comparing and using mathematical statistics,
the article assessing the gap between rich and poor the community population in the
mountainous of Binh Dinh province based on the average income per capita/ month and is
detailed into the criteria are the GINI coefficient, the standard “40%” and the gap 20% of the
richest household quintile and 20% the poorest income. The assessment results show that the
gap between rich and poor in the period 2010 - 2018 reaches a relatively fair level (according to
World Bank - WB standards) and tends to increase. Moreover, through the method of uneven
statistical grouping and scoring assessment, the local rich and poor differentiation is divided into
3 distinct groups. This is an important basis for the locality to implement action programs and
policies to reduce poverty and stabilize livelihoods, contributing to improving living standards
and limiting the the gap between rich and poor in the future.
Keywords: The gap between rich and poor, the average income per capita/month, GINI
coefficient, the community population in the mountainous of Binh Dinh province.
141
9 trang
22640
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đánh giá sự phân hóa giàu nghèo của cộng đồng dân cư miền núi Tỉnh Bình định dưới góc độ địa lí kinh tế - xã hộ", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- danh_gia_su_phan_hoa_giau_ngheo_cua_cong_dong_dan_cu_mien_nu.pdf
