Lao động nữ di cư ở Việt Nam những năm gần đây

Lao động nữ…

29

Bùi Thị Hồng^(*)

Lại Thị Thanh Bình^(**)

Tóm tắt: Lao động di cư là hiện tượng tất yếu trong quá trình hội nhập và phát triển kinh

tế - xã hội của đất nước. Cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế và đa dạng hóa các hoạt

động kinh tế, sự phát triển không đồng đều giữa các vùng miền, chênh lệch mức sống,...

đã tạo ra làn sóng di cư lao động ngày càng mạnh mẽ ở Việt Nam những năm gần đây.

Trong đó, đáng chú ý là xu hướng lao động nữ di cư từ nông thôn ra các đô thị lớn tìm

kiếm cơ hội việc làm ngày một gia tăng. Trên cơ sở tổng quan các kết quả nghiên cứu về

di cư tại Việt Nam 10 năm trở lại đây, bài viết đề cập đến thực trạng lao động nữ di cư từ

nông thôn ra thành thị ở Việt Nam và cuộc sống của họ.

Từ khóa: Di cư, Lao động nữ di cư, Nông thôn - thành thị, Chất lượng cuộc sống,

Việt Nam

Abstract: Labor migration is an inevitable phenomenon in the process of national

integration and socio-economic development. Along with economic growth and

diversiﬁcation of economic activities, uneven regional development, gaps in living

standards, etc., have created an increasingly strong wave of labor migration in Vietnam

in recent years. In particular, it is worth noting that there’s an increase in female migrant

workers from rural areas to large cities to seek employment opportunities. Based on a

literature review in Vietnam the past 10 years, the paper addresses the current situation

of these workers and their life.

Keywords: Migration, Female Migrant Workers, Rural - Urban, Life Quality, Vietnam

1. Đặt vấn đề¹²

nghề nghiệp,... làm cho quá trình di cư có

Ở Việt Nam, những năm gần đây, sự chiều hướng gia tăng, đặc biệt là ở giới nữ.

chuyển đổi cơ cấu kinh tế cùng với quá Kết quả Tổng Điều tra Dân số và Nhà ở

trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa cũng thời điểm 0 giờ ngày 1 tháng 4 năm 2019

như sức ép về dân số, việc làm, đất đai, (Ban Chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà

ở Trung ương, 2019: 108) cho thấy, trong

tổng dân số di cư, nữ giới chiếm 55,5%, cao

hơn so với mức 50,1% của dân số không

di cư. Xét theo từng loại hình di cư, tỷ lệ

nữ giới cũng vượt trội hơn hẳn so với nam

giới. Luồng di cư lao động là nữ giới hiện

nay phần lớn là từ nông thôn ra thành thị

^(*)ThS., Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn

lâm Khoa học xã hội Việt Nam;

Email: [email protected]

^(**)ThS., Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn

lâm Khoa học xã hội Việt Nam;

Email: [email protected]

Thông tin Khoa học xã hội, số 6.2020

30

làm nghề tự do và làm công nhân tại các II/2017, Việt Nam có trên 1 triệu người di

khu công nghiệp, khu chế xuất. Theo kết cư, trong đó 816 nghìn người là lao động di

quả Điều tra biến động dân số và kế hoạch cư. Lao động nữ di cư nhiều hơn lao động

hóa gia đình thời điểm 01/4/2018 (Tổng nam di cư trong cả giai đoạn từ năm 2012

cục Thống kê, 2019a: 80), trong luồng di đến quý II/2017 (Bảng 1). Mặc dù tỷ trọng

cư từ nông thôn ra thành thị, nữ giới chiếm lao động nữ di cư có xu hướng giảm dần từ

57,3%, cao hơn so với nam giới (42,7%). năm 2012 đến quý II/2017 (57,65% xuống

Nhiều phụ nữ nông thôn quyết định đến 52,88%) nhưng nhiều chuyên gia nhận định

thành phố tìm kiếm những công việc giản đây vẫn là xu hướng khá cao trong giai

đơn nhằm có thêm thu nhập để trang trải đoạn hiện nay (ILSSA, ILO, 2018: 28).

cuộc sống gia đình và lo cho con cái học

Lao động nữ di cư thường lựa chọn các

hành ở quê nhà. Tuy vậy, cuộc sống của công việc như làm công nhân tại các khu

họ tại thành thị cũng vì thế mà đối mặt với công nghiệp, khu chế xuất, hoặc lao động

nhiều rủi ro, cám dỗ, thiếu bền vững.

2. Thực trạng lao động nữ di cư ở Việt rong, phục vụ,... mức độ ổn định thấp, bấp

Nam hiện nay bênh. Theo Nguyễn Thu Hoài, Trương Thị

tự do như giúp việc gia đình, bán hàng

Cùng với quá trình công nghiệp hóa, Ly (2016: 16-17), kết quả điều tra 1.600 lao

hiện đại hóa đất nước, hiện trạng di cư ở động nữ di cư cho thấy, có 27,8% số người

Việt Nam trong những năm gần đây diễn ra trả lời cho biết tình trạng công việc hiện

vô cùng mạnh mẽ và là vấn đề được nhiều nay của họ là không ổn định, đặc biệt ở

học giả quan tâm, nghiên cứu, trong đó có nhóm nữ lao động tự do tỷ lệ này là 41,3%.

chiều cạnh giới và di cư. Hầu hết các nghiên

cứu đều cho thấy xu hướng nữ hóa di cư từ đây đều cho thấy, nhiều lao động nữ di cư

nông thôn ra đô thị chiếm số lượng lớn. ở độ tuổi khá trẻ trong khoảng thời gian

a) Số lượng lao động nữ di cư và đặc tương đối dài. Nhận định này trùng với

điểm nhân khẩu học của họ Kết quả Tổng Điều tra Dân số và Nhà ở

Kết quả các cuộc điều tra về di cư gần

Căn cứ theo kết quả của các cuộc điều thời điểm 0 giờ ngày 1 tháng 4 năm 2019

tra di cư trong khoảng 10 năm trở lại đây, số (Ban Chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà

lượng lao động nữ di cư gia tăng theo từng ở Trung ương, 2019), cụ thể: tuổi trung vị

năm. Tính toán từ điều tra về lao động việc của nữ di cư thấp hơn so với nam di cư, của

làm do Viện Khoa học lao động và xã hội những người di cư ngoại tỉnh thấp hơn so

(ILSSA) - Bộ Lao động, Thương binh và với những người di cư nội tỉnh (đều tương

Xã hội và Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) ứng là 27 tuổi so với 29 tuổi), nữ giới có

cho thấy, tỷ lệ lao động nữ di cư ở Việt Nam xu hướng di cư sớm hơn và ở độ tuổi càng

đều cao hơn nhiều so với nam giới. Quý trẻ, người di cư càng có xu hướng đi xa để

thay đổi môi trường sống cũng

như tìm kiếm cơ hội việc làm

Bảng 1: Cơ cấu lao động di cư theo giới (%)

Năm

Quý

tốt hơn. Kết quả này cũng khá

tương đồng với kết quả Điều

tra lao động việc làm năm 2018

(Tổng cục Thống kê, 2019b) chỉ

ra, số người di cư từ 15 tuổi trở

2012 2013 2014 2015 2016

II/2017

Giới tính

Nam

42,35 44,34 43,87 46,16 45,21 47,12

57,65 55,66 56,13 53,84 54,79 52,88

Nữ

Nguồn: ILSSA, ILO (2018).

Lao động nữ…

31

lên là 788,9 nghìn người, trong đó 57,0% 39). Kết quả điều tra 215 hộ gia đình tại 4

là phụ nữ và phần lớn là di chuyển đến xã của 2 huyện Quế Võ và Yên Phong, tỉnh

khu vực thành thị (61,1%). Tương tự như Bắc Ninh (nơi có tổng số 353 lao động di

vậy, kết quả điều tra về “Thực trạng và cư) chỉ ra rằng, đa số người di cư là những

giải pháp nâng cao chất lượng cuộc sống người trẻ tuổi. Lao động di cư từ 16-30 tuổi

của lao động nữ di cư” do Học viện Phụ chiếm 53,8% và giảm dần ở những độ tuổi

nữ khảo sát năm 2016 cho thấy, tỷ lệ lao lớn hơn. Nữ giới có xu hướng di cư sớm

động nữ di cư khá cao trong độ tuổi từ 15- hơn và nhiều người trẻ hơn so với nam

59 tuổi. Trong đó, 59,5% lao động nữ di cư giới với 59,4% nữ giới di cư trong nhóm

làm việc trong các khu công nghiệp, khu tuổi dưới 30 và chỉ có 48,3% nam giới di

chế xuất và 40,5% làm nghề tự do. Về đặc cư trong độ tuổi này (Nguyễn Thị Diễn và

điểm nhân khẩu học, lao động nữ di cư xuất cộng sự, 2018: 74). Kết quả khảo sát 150

thân chủ yếu từ khu vực nông thôn (86,5%) hộ gia đình có người di cư tại xã Hòa Phú,

và từ khắp các vùng miền, độ tuổi trung huyện Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên năm 2018

bình xấp xỉ 33, đa số đều có trình độ học cũng cho thấy tỷ lệ lao động nữ di cư ra

vấn thấp, tình trạng sức khỏe ở mức trung thành phố làm ăn khá cao (40,5%). Hầu hết

bình trở lên. Hơn nữa, ở tất cả các vùng trên họ có trình độ học vấn thấp (Xem: Trần Thị

cả nước, tỷ trọng nữ di cư tập trung đông Thanh Phương, 2018: 44).

nhất tại vùng Đông Nam bộ và Đồng bằng

Phụ nữ có xu hướng di cư cùng với

sông Hồng, thể hiện rõ xu hướng “nữ hóa” người thân trong gia đình, trong khi đó nam

trong di cư (Dẫn theo: Nguyễn Hoàng Anh, giới thường di cư một mình hoặc di cư cùng

Trương Thúy Hằng, 2018; Tổng cục Thống bạn bè, người quen. Có 64,7% nam giới di

kê, 2019b; Ban Chỉ đạo Tổng điều tra dân cư một mình, 27,7% di cư cùng người thân

số và nhà ở Trung ương, 2019).

trong gia đình như vợ/chồng, con cái, cha

Không chỉ các nghiên cứu quy mô lớn mẹ, v.v... và 7,1% di cư cùng bạn bè, đồng

cho thấy tỷ lệ lao động nữ di cư ngày càng hương, người quen biết. Tỷ lệ này ở nữ

gia tăng và di cư ở độ tuổi khá trẻ mà ngay giới lần lượt là 59,3%, 34,4% và 5,6%. Mặt

cả một số cuộc điều tra quy mô nhỏ cũng khác, số nữ giới di cư làm công việc nội trợ

chỉ ra điều tương tự như vậy. Nghiên cứu (giúp việc gia đình) (10,4%) (Xem: Tổng

của Vũ Thị Hoàng Lan, Phan Thị Hương, cục Thống kê, UNFPA, 2016a: 14, 64).

phỏng vấn 215 nữ di cư lao động tự do Một xu hướng nhất quán được thấy qua

đang tạm trú tại phường Phúc Xá, quận cả hai cuộc Tổng Điều tra Dân số và Nhà

Ba Đình, Hà Nội năm 2011, cho thấy nữ ở và cuộc Điều tra Dân số giữa kỳ 2014

di cư lao động tự do đang có xu hướng là nữ giới thường di cư trong phạm vi địa

tăng nhanh. Độ tuổi trung bình của họ là giới hành chính nhỏ hơn (Xem: Tổng cục

35,2. Phần lớn (88%) số phụ nữ này đang Thống kê, UNFPA, 2016a: 45, 64).

có chồng, 12% chưa kết hôn, hoặc đã ly

hôn, ly thân, góa chồng. Trình độ học vấn

b) Lý do lao động nữ di cư

Nhiều nghiên cứu cho thấy, nguyên

của họ khá thấp, đa số có trình độ học vấn nhân chủ yếu dẫn đến hiện tượng lao động

dưới bậc trung học cơ sở, 35% có trình độ nữ di cư ở Việt Nam hiện nay là để tìm

học vấn dưới bậc tiểu học (Xem: Vũ Thị việc và đoàn tụ với người thân. Kết quả

Hoàng Lan, Phan Thị Hương, 2012: 38- Điều tra biến động dân số và kế hoạch

Thông tin Khoa học xã hội, số 6.2020

32

hóa gia đình thời điểm 01/4/2018 cho phụ nữ di cư chủ yếu làm các công việc

thấy, lý do “bắt đầu công việc mới” chiếm chân tay, thu nhập thấp, nhiều bấp bênh và

tỷ trọng lớn nhất trong số các lý do di cư thiếu bền vững.

(28,3%), tiếp đến là “tìm việc” (22,3%)

Công việc của họ không có mức thời

và “theo gia đình/nghỉ hưu” chiếm 18,6% gian cố định, đa số họ phải làm việc theo

(Tổng cục Thống kê, 2019a: 81). Kết quả ca kíp với cường độ làm việc căng thẳng.

Tổng Điều tra Dân số và Nhà ở thời điểm Nghiên cứu về chất lượng cuộc sống của lao

0 giờ ngày 1 tháng 4 năm 2019 (Ban Chỉ động nữ di cư năm 2016 cho thấy, thời gian

đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở Trung làm việc trung bình của lao động nữ di cư

ương, 2019) cũng cho thấy điều tương tự tự do nhiều hơn so với nhóm lao động nữ

như trên, phần lớn người di cư quyết định di cư làm việc tại các khu công nghiệp, khu

chuyển tới nơi mới vì lý do tìm việc/bắt chế xuất. Cụ thể, thời gian làm việc trung

đầu công việc mới (36,8%).

bình của nữ công nhân là từ 6-8 giờ/ngày,

Người dân di cư và đặc biệt là lao động trong khi đó, nhóm lao động nữ làm nghề

nữ di cư từ nông thôn ra thành thị ngày càng tự do có thời gian làm việc trung bình từ

nhiều, ngoài mục đích kinh tế, họ còn có lý 9-12 giờ/ngày. Ở cả hai nhóm này, thời gian

do gần người thân, đoàn tụ với con cái đi làm việc cao nhất trong ngày là trên 13 giờ

học. Mặt khác, sự giảm cầu lao động trong với tỷ lệ 26,1% ở nhóm lao động tự do và

các hoạt động nông nghiệp tại nông thôn 8,5% ở nhóm công nhân. Thu nhập trung

và gia tăng các cơ hội việc làm cho phụ nữ bình của lao động nữ di cư thường ở mức

tại các thành phố và các khu công nghiệp là trung bình thấp, xấp xỉ 3,1 triệu đồng/tháng

những lý do chính của hiện tượng gia tăng (Xem: Nguyễn Hoàng Anh, Trương Thúy

số lượng và tỷ lệ nữ giới di cư này (Tổng Hằng, 2018: 43).

cục Thống kê, UNFPA, 2016b: 24-25).

3. Cuộc sống của lao động nữ di cư

Kết quả trên cũng khá tương đồng với

nghiên cứu khảo sát về lao động nữ di cư

Các nghiên cứu về di cư gần đây cho tại Hà Nội (18-30 tuổi) đang làm việc cho

thấy, đại đa số lao động nữ di cư phải đối các doanh nghiệp¹, cho thấy hầu hết lao

mặt với nhiều khó khăn, thách thức, cuộc động nữ phải làm việc trong khoảng thời

sống bấp bênh.

a) Về môi trường làm việc và thu nhập ca kíp nên kết thúc ngày làm việc thường

của lao động nữ di cư muộn hơn so với thời gian làm việc phổ

gian tương đối dài, đồng thời phải làm theo

Luồng di cư chủ yếu của lao động nữ biến (từ 8 giờ đến 17 giờ hằng ngày). Thêm

theo hướng từ nông thôn ra đô thị, nơi có vào đó, nhận thức và trình độ của lao động

nhiều cơ hội việc làm với mức thu nhập nữ còn hạn chế, đa số đều không có trình

hấp dẫn hơn. Đại đa số lao động nữ di độ chuyên môn kỹ thuật (Xem: Phùng Lê

cư làm việc trong các khu vực kinh tế Khanh và cộng sự, 2019).

phi chính thức chưa qua đào tạo kỹ năng

1

nghề. Kỹ năng nghề nghiệp mà họ có được

chủ yếu thông qua quá trình tích lũy kinh

nghiệm thực tế. Sự hạn chế về trình độ,

nhận thức và khó khăn trong việc tiếp cận

các nguồn lực đã dẫn đến một thực tế là

Một nghiên cứu thuộc khuôn khổ dự án

“Empowering Female Migrant Youth to Succeed in

the City and Workplace” - Tạo cơ hội cho nữ thanh

niên di cư thành công tại đô thị và nơi làm việc, do

tổ chức Plan International Việt Nam cùng nhóm tư

vấn độc lập thực hiện năm 2017.

Lao động nữ…

33

Với môi trường làm việc cường độ cao, lượng cuộc sống của lao động nữ di cư” của

thời gian làm việc kéo dài và thu nhập bình Học viện Phụ nữ năm 2016 khi phần lớn

quân hằng tháng ở mức thấp như vậy, nhiều lao động nữ di cư có cuộc sống khó khăn,

lao động nữ di cư phải đối mặt với nhiều họ phải sống trong những căn nhà thuê có

khó khăn trong cuộc sống sinh hoạt hằng diện tích chật hẹp, ẩm thấp, vệ sinh chung,

ngày. Có những người không chịu nổi áp không đảm bảo an toàn, an ninh, tiềm ẩn

lực công việc nên thường xuyên thay đổi nhiều rủi ro, đe dọa sự an toàn về thể chất

công việc hoặc quay trở về quê hương làm và sự riêng tư của họ (Dẫn theo: Nguyễn

nghề nông như trước đây.

b) Về điều kiện sống của lao động nữ

di cư

Hoàng Anh, Trương Thúy Hằng, 2018).

Điều kiện sử dụng điện, nước sinh

hoạt, bếp, công trình phụ của lao động nữ

Kết quả Tổng Điều tra Dân số và Nhà di cư cũng là một vấn đề nan giải đối với

ở thời điểm 0 giờ ngày 1 tháng 4 năm 2019 họ. Theo kết quả nghiên cứu của Nguyễn

cho thấy, đa số người di cư sống trong các Hoàng Anh và Trương Thúy Hằng (2018)

ngôi nhà kiên cố hoặc bán kiên cố. Diện về chất lượng sống của lao động nữ di cư,

tích nhà ở bình quân đầu người của người nhóm lao động nữ di cư làm nghề tự do

di cư thấp hơn người không di cư, tỷ lệ và nhóm lao động nữ di cư làm việc tại

người di cư sống trong ngôi nhà, căn hộ các khu công nghiệp, khu chế xuất đều sử

có diện tích bình quân đầu người dưới 8m²dụng cả nước máy và nước giếng khoan

là 19% (Ban Chỉ đạo Tổng điều tra dân số trong sinh hoạt hằng ngày. Tỷ lệ được

và nhà ở Trung ương, 2019: 112). Điều đó sử dụng công trình phụ khép kín ở nhóm

chứng tỏ số người di cư sống trong những nữ lao động tự do thấp hơn so với nhóm

căn nhà có diện tích chật hẹp vẫn còn khá nữ công nhân, tương đương là 56,9% và

nhiều, trong số đó có cả lao động nữ di cư. 67,8%; nhiều lao động nữ di cư không có

Năm 2014, ILSSA cùng với Dự án Hỗ trợ nhà tắm, vệ sinh ngay tại nơi ở. Về điện

chính sách Thương mại và Đầu tư của châu thắp sáng, hầu hết lao động nữ di cư đều

Âu (EU-MUTRAP) khảo sát về “thu nhập có đèn điện thắp sáng tại nơi ở, tỷ lệ này

và điều kiện sống của lao động nữ di cư chiếm đến gần 100% ở cả nhóm lao động

trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực nữ di cư làm nghề tự do và lao động nữ

tiếp nước ngoài” cũng cho thấy cuộc sống di cư làm trong các khu công nghiệp, khu

của lao động nữ di cư còn gặp khá nhiều chế xuất. Tuy nhiên, các thiết bị sinh hoạt

khó khăn. Nguồn thu nhập chủ yếu của lao tiện ích hiện đại như tủ lạnh, máy giặt, lò

động nữ di cư là từ tiền lương, làm thêm vi sóng, máy tính kết nối Internet,... lại

giờ, phụ cấp, tiền thưởng,... Với thu nhập là những món đồ khá xa xỉ và hiếm thấy

bình quân trên dưới 5 triệu đồng/tháng trong căn nhà trọ của những lao động nữ di

trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước cư này (Nguyễn Hoàng Anh, Trương Thúy

ngoài tại Bắc Ninh, Đồng Nai, Tp. Hồ Chí Hằng, 2018: 42).

Minh, lao động nữ di cư gặp nhiều khó

Nhìn chung, chất lượng cuộc sống

khăn trong việc tiếp cận nhà ở và các vấn đề của lao động nữ di cư còn gặp nhiều khó

về giáo dục con cái, chăm sóc sức khỏe,... khăn. Do thu nhập thấp nên đa số họ phải

(ILSSA, EU-MUTRAP, 2015). Thực tế thuê nhà giá rẻ, hoặc thuê chung, ở ghép,

này khá tương đồng với điều tra về “chất chất lượng nhà cho thuê kém, vệ sinh môi

Thông tin Khoa học xã hội, số 6.2020

34

trường, điện, nước không đảm bảo an toàn.

Phần lớn lao động nữ làm việc trong

Sống trong điều kiện thiếu thốn như vậy, các khu công nghiệp có hợp đồng lao

nhiều nữ lao động không có cơ hội được động (80%), đây cũng là điều kiện pháp

nghỉ ngơi thoải mái để tái tạo sức lao động lý quan trọng để nữ lao động tiếp cận với

sau cả ngày làm việc nặng nhọc, mệt mỏi. bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo

c) Về khả năng tiếp cận các dịch vụ an hiểm xã hội và các chế độ bảo trợ khác

sinh xã hội và dịch vụ công của lao động theo luật định, trong khi đó, lao động nữ

nữ di cư

di cư tự do hầu như không có bảo hiểm

Mặc dù chiếm số lượng đông đảo thất nghiệp, bảo hiểm y tế mà nếu có cũng

nhưng với các đặc điểm giới đặc thù, lao rất khó khăn trong việc tiếp cận hệ thống

động nữ di cư vẫn là nhóm chịu nhiều bất khám chữa bệnh bằng bảo hiểm y tế. Kết

bình đẳng trong việc tiếp cận các dịch vụ quả điều tra ở thành phố Hồ Chí Minh cho

an sinh xã hội và sự kỳ thị của cộng đồng thấy, có tới 59,2% số lượng người di cư

tại nơi đến. Lao động nữ di cư từ nông đến thành phố Hồ Chí Minh không có bảo

thôn ra thành thị thường thuộc diện tạm hiểm y tế, trong đó tỷ lệ nữ chiếm 52,6%

trú, không có hộ khẩu tại nơi đến, ảnh tổng số nữ di cư (Dương Chí Thiện, 2013:

hưởng lớn đến khả năng tiếp cận các dịch 55). Kết quả này cũng tương đồng với kết

vụ công. Nghiên cứu của Bùi Thị Hòa quả nghiên cứu về “quyền an sinh xã hội

(2019) cho thấy, có ít nhất 1/3 số lao động của lao động nữ di cư ở Việt Nam” do

nhập cư nghèo rất khó khăn khi tiếp cận, Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Lao động, Thương

sử dụng dịch vụ công. Mặt khác, cũng do binh và Xã hội thực hiện năm 2018 cho

vấn đề hộ khẩu, lao động nữ di cư phải trả thấy những khoảng trống về pháp luật

chi phí cho các dịch vụ xã hội cơ bản như trong chính sách đối với lao động nữ di

y tế, giáo dục, nhà ở, điện, nước sinh hoạt cư. Cụ thể, lao động thường gặp khó khăn

cao hơn hẳn so với dân cư địa phương. về việc làm, rủi ro bị mất việc rất cao, lao

Chẳng hạn như nhiều con em của lao động động nữ làm việc trong các khu vực kinh

nữ di cư do không có hộ khẩu thường trú tế phi chính thức hầu hết không có bảo

nên việc học hành cũng gặp nhiều khó hiểm xã hội, chiếm gần 98% (Dẫn theo:

khăn hơn. Nghiên cứu của Nguyễn Tôn Ngân Anh, 2018).

Thị Tường Vân (2012: 1-2) về vấn đề học

Khả năng tiếp cận các dịch vụ an sinh

tập của con em công nhân ở lứa tuổi mầm xã hội và dịch vụ công của lao động nữ

non tại các khu công nghiệp thành phố Hồ di cư rất hạn chế, khiến cuộc sống của họ

Chí Minh cho thấy, với chi phí nuôi con vốn khó khăn lại càng trở nên bấp bênh

chiếm khoảng 70% tổng các chi phí thì chi hơn. Có 90% lao động nữ di cư khó tiếp

phí cho việc giữ trẻ phải được tính toán kỹ cận tới các dịch vụ an sinh xã hội và chính

lưỡng. Phần đông công nhân muốn được sách công tại nơi đến (Nguyễn Hoài Anh,

gửi con học ở trường công lập vì chi phí 2018). Ngoài ra, các dịch vụ như giới

phù hợp với thu nhập của họ và độ an toàn thiệu việc làm, tư vấn pháp luật, trợ giúp

cao, song đa số họ đều là lao động nhập pháp lý, sự can thiệp, giúp đỡ của các

cư không có hộ khẩu thường trú tại địa đoàn thể, cơ quan chính quyền sở tại,...

phương nên việc xin cho con vào học ở cũng được lao động nữ di cư tiếp cận ở

các trường này không dễ dàng.

mức khiêm tốn.

Lao động nữ…

35

Tài liệu tham khảo

Do việc tiếp cận với các dịch vụ an

1. Nguyễn Hoài Anh (2018), “Lao động

nữ di cư: 90% khó tiếp cận các dịch

vụ an sinh xã hội và chính sách công”,

Tạp chí điện tử Bảo hiểm xã hội, http://

tapchibaohiemxahoi.gov.vn/tin-tuc/

lao-dong-di-cu-nu-90-kho-tiep-can-cac-

dich-vu-an-sinh-xa-hoi-va-chinh-sach-

cong-20346, truy cập ngày 26/11/2018.

2. Nguyễn Hoàng Anh, Trương Thúy

Hằng (2018), “Về chất lượng cuộc sống

của lao động nữ di cư ở Việt Nam hiện

nay”, Tạp chí Thông tin Khoa học xã

hội, số 4, tr. 39-44.

sinh xã hội của lao động nữ di cư bị hạn

chế nên khi xảy ra biến cố chẳng hạn như

điều kiện kinh tế khó khăn, doanh nghiệp

phá sản, nhiều lao động nữ bị mất việc

làm, không được trợ cấp thất nghiệp và

các loại hình bảo trợ xã hội khác khiến họ

lâm vào tình cảnh thiếu thốn, cuộc sống

càng trở nên khó khăn hơn. Chính vì vậy,

việc đảm bảo quyền an sinh xã hội cho

nhóm đối tượng lao động nữ di cư hiện

nay là một việc làm cần thiết và đáng

quan tâm.

4. Kết luận

3. Ngân Anh (2018), “Quyền an sinh

xã hội cho lao động nữ di cư: vấn còn

những khoảng trống”, Trang tin điện tử

báo Nhân dân, https://www.nhandan.

com.vn/xahoi/item/38643502-quyen-

an-sinh-xa-hoi-cho-lao-dong-nu-di-cu-

van-con-nhung-khoang-trong.html, truy

cập ngày 21/12/2018.

4. Ban Chỉ đạo Tổng điều tra dân số và

nhà ở Trung ương (2019), Kết quả Tổng

Điều tra Dân số và Nhà ở thời điểm 0

giờ ngày 1 tháng 4 năm 2019, Nxb.

Tổng cục Thống kê, Hà Nội.

5. Nguyễn Thị Diễn, Ngô Trung Thành,

Nguyễn Thị Minh Khuê, Philippe

Lebailly, Nguyễn Đức Chiện (2018),

“Di cư theo giới và sản xuất nông

nghiệp ở vùng đồng bằng sông Hồng

(phần 1)”, Tạp chí Nghiên cứu Ấn Độ

và Châu Á, số 9, tr. 70-77.

6. Bùi Thị Hòa (2019), “Phát triển hệ

thống dịch vụ bảo vệ, hỗ trợ, thúc đẩy

hòa nhập xã hội đối với lao động nữ di

cư từ nông thôn ra đô thị”, Tạp chí điện

tử Cộng sản, http://www.tapchicongsan.

org.vn/web/guest/van_hoa_xa_hoi/-

/2018/815607/phat-trien-he-thong-dich-

vu-bao-ve%2C-ho-tro%2C-thuc-day-

Nhìn chung, xu hướng lao động nữ

tham gia vào quá trình di cư tìm kiếm việc

làm những năm gần đây ngày càng chiếm

tỷ lệ cao trong biểu đồ di cư nói chung ở

Việt Nam. Lao động nữ di cư là một trong

những nhóm yếu thế của xã hội hiện nay.

Xu hướng di cư của lao động nữ từ nông

thôn ra thành thị và thực trạng về đời sống,

việc làm cũng như khả năng tiếp cận các

dịch vụ an sinh xã hội của lao động nữ di

cư như hiện nay cho thấy họ còn gặp vô

vàn khó khăn. Chính vì vậy, để bảo vệ, hỗ

trợ và thúc đẩy hòa nhập xã hội đối với

lao động nữ di cư rất cần vai trò nòng cốt

của các đoàn thể chính trị - xã hội, trong

đó có Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam với

vai trò là tổ chức đại diện cho phụ nữ, là

cầu nối, tập hợp, vận động lao động nữ di

cư và tăng cường phối hợp với các cơ quan

quản lý nhà nước, doanh nghiệp và cả xã

hội. Lao động nữ di cư cần được hỗ trợ

để tham gia các khóa đào tạo nghề, nâng

cao trình độ, chuyển đổi tay nghề, kỹ năng

an toàn,... Đồng thời, cần tăng cường cơ

hội tiếp cận thông tin về các chính sách

an sinh xã hội cho lao động nữ di cư để họ

hiểu đúng và đầy đủ quyền an sinh xã hội

của mình 

Thông tin Khoa học xã hội, số 6.2020

36

hoa-nhap-xa-hoi-doi-voi-lao-dong-nu- 13. Tổng cục Thống kê, Quỹ Dân số Liên

di-cu-tu-nong-thon-ra-do-thi.aspx, truy

cập ngày 01/12/2019.

7. Nguyễn Thu Hoài, Trương Thị Ly

(2016), “Nữ lao động di cư dưới góc

Hợp Quốc (UNFPA) (2016b), Điều tra

dân số và nhà ở giữa kỳ 2014: Di cư và

đô thị hóa ở Việt Nam, Nxb. Thống kê,

Hà Nội.

nhìn công tác xã hội”, Tạp chí Lao động 14. Tổng cục Thống kê (2019a), Kết quả

và Xã hội, số 534, tr. 16-17.

chủ yếu Điều tra biến động dân số

và kế hoạch hóa gia đình thời điểm

01/4/2018, Xuất bản bởi Vụ Thống kê

Dân số và Lao động, Tổng cục Thống

kê, Hà Nội.

8. Phùng Lê Khanh, Lê Thị Hồng Liên và

nhóm nghiên cứu (2019), “Việc làm của

lao động nữ di cư tại Hà Nội”, Trang tin

điện tử Viện Khoa học Giáo dục nghề

nghiệp, https://nivet.org.vn/nghien-cuu 15. Tổng cục Thống kê (2019b), Báo cáo

-khoa-hoc/hoat-dong-khoa-hoc/item/

998-viec-lam-cua-lao-dong-nu-di-cu-tai

-ha-noi, truy cập ngày 28/6/2019.

điều tra lao động việc làm năm 2018,

Nxb. Thống kê, Hà Nội.

16. Nguyễn Tôn Thị Tường Vân (2012),

“Thực trạng tiếp cận dịch vụ giữ trẻ của

công nhân khu chế xuất, khu công nghiệp

ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay”,

trong: Kỷ yếu hội thảo “Chất lượng cuộc

sống của người dân thành phố Hồ Chí

Minh trong bối cảnh kinh tế hiện nay”,

Viện Nghiên cứu Phát triển Tp. Hồ Chí

Minh tổ chức, ngày 20/12/2012.

9. Vũ Thị Hoàng Lan, Phan Thị Hương

(2012), “Thực trạng kiến thức và tiếp

cận thông tin về nhiễm khuẩn đường

sinh sản trong phụ nữ di cư lao động

tự do tại phường Phúc Xá, Ba Đình,

Hà Nội năm 2011”, Tạp chí Y học Việt

Nam, số 1, tháng 12, tr. 37-42.

10. Trần Thị Thanh Phương (2018), “Di cư

lao động nông thôn - đô thị từ góc độ 17. Viện Khoa học Lao động và Xã hội

người ở lại (Nghiên cứu tại xã Phú Hòa,

huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên)”, Luận

văn thạc sĩ Xã hội học, Học viện Khoa

học xã hội.

(ILSSA), Dự án hỗ trợ chính sách

Thương mại và Đầu tư của châu Âu

(EU-MUTRAP) (2015), Báo cáo kết

quả khảo sát thu nhập và điều kiện sống

của lao động nữ di cư trong các doanh

nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước

ngoài, Hà Nội.

11. Dương Chí Thiện (2013), “An sinh xã

hội đối với người lao động di cư từ nông

thôn ra đô thị ở Việt Nam hiện nay”,

Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 5 18. Viện Khoa học Lao động và Xã hội

(66), tr. 51-59.

(ILSSA), Tổ chức Lao động quốc tế

(ILO) (2018), Xu hướng lao động và xã

hội Việt Nam năm 2012-2017, Ấn phẩm

thuộc bản quyền của Tổ chức Lao động

quốc tế, Hà Nội.

12. Tổng cục Thống kê, Quỹ Dân số Liên

Hợp Quốc (UNFPA) (2016a), Điều tra

di cư nội địa quốc gia 2015: Các kết

quả chủ yếu, Nxb. Thống kê, Hà Nội.