Luận văn Hoạt động công tác xã hội đối với nạn nhân bị bạo lực học đường tại các trường trung học phổ thông huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

ĐINH THỊ THÙY LINH

HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NẠN NHÂN BỊ BẠO

LỰC HỌC ĐƯỜNG TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ

THÔNG HUYỆN HẢI HÀ, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI - 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

ĐINH THỊ THÙY LINH

HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NẠN NHÂN BỊ BẠO

LỰC HỌC ĐƯỜNG TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ

THÔNG HUYỆN HẢI HÀ, TỈNH QUẢNG NINH

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số : 60900101

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN THỊ HIỀN

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá

nhân tôi, chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào. Các

số liệu, nội dung được trình bày trong luận văn này là hoàn toàn hợp lệ và

đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Tôi xin chịu trách nhiệm về đề tài nghiên cứu của mình.

Tác giả

Đinh Thị Thùy Linh

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp chuyên ngành Công tác

xã hội với đề tài: “Hoạt động công tác xã hội đối với nạn nhân bị bạo lực học

đường tại các trường trung học phổ thông huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh”

tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình, những lời động viên sâu sắc từ thầy

cô, bạn bè, gia đình.

Lời đầu tiên, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô giáo TS.

Nguyễn Thị Hiền, người đã không quản ngại thời gian công sức trực tiếp

hướng dẫn chỉ bảo tận tình và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận

văn này.

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến toàn thể quý thầy, cô trong

Khoa Công tác xã hội và Khoa Sau đại học – Trường Đại học Lao động - Xã

hội đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu, cũng như tạo mọi điều

kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn

thành luận văn.

Xin được gửi lời cảm ơn đến ban giám hiệu, các thầy cô và các em học

sinh trường THPT Quảng Hà và THPT Đường Hoa Cương đã tạo mọi điều

kiện để tôi có thể hoàn thành tốt luận văn này.

Một lần nữa xin chân thành cảm ơn!

i

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ...................................................................... iv

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU .................................................................... v

DANH MỤC BIỂU ĐỒ................................................................................ v

LỜI MỞ ĐẦU............................................................................................... 1

1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. …………………………………....1

2. Tổng quan tài liệu nghiên cứu.................................................................. 3

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu............................................................. 10

4. Đối tượng, khách thể nghiên cứu........................................................... 10

5. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................ 11

6. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn ...................................................... 11

7. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................... 12

8. Kết cấu luận văn ..................................................................................... 14

CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI

VỚI NẠN NHÂN BỊ BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG ...................................... 16

1.1. Lý luận về bạo lực học đường với học sinh trung học phổ thông...... 16

1.1.1. Khái niệm bạo lực............................................................................... 16

1.1.2. Khái niệm nạn nhân bị bạo lực học đường.......................................... 18

1.1.3. Đặc điểm của học sinh bị bạo lực học đường...................................... 22

1.2. Lý luận về hoạt động công tác xã hội đối với nạn nhân bị bạo lực học

đường.. ........................................................................................................ 26

1.2.1. Khái niệm công tác xã hội................................................................... 26

1.2.2. Khái niệm công tác xã hội với nạn nhân bị bạo lực học đường ........... 28

1.2.3. Hoạt động của nhân viên công tác xã hội hỗ trợ nạn nhân bị bạo lực học

đường........................................................................................................... 29

1.2.4. Các lý thuyết liên quan đến hoạt động công tác xã hội trong việc hỗ trợ

nạn nhân bị bạo lực học đường..................................................................... 36

ii

1.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác xã hội đối với nạn nhân bị bạo

lực học đường ............................................................................................. 40

1.3.1. Năng lực của nhân viên công tác xã hội.............................................. 40

1.3.2. Sự quản lý của trường học .................................................................. 43

1.3.3. Sự quan tâm của gia đình.................................................................... 44

1.3.4. Yếu tố từ bản thân học sinh................................................................. 46

1.3.5. Hệ thống chính sách pháp luật ............................................................ 48

CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI

VỚI NẠN NHÂN BỊ BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG TẠI CÁC TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆNHẢI HÀ, TỈNH QUẢNG NINH. 51

2.1. Vài nét về địa bàn, khách thể nghiên cứu........................................... 51

2.1.1. Đặc điểm về địa bàn nghiên cứu ......................................................... 51

2.1.2. Đặc điểm về khách thể nghiên cứu...................................................... 52

2.2. Thực trạng về hoạt động công tác xã hội với nạn nhân bị bạo lực học

đường.. ........................................................................................................ 56

2.2.1. Nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động công tác xã hội đối với nạn

nhân bị bạo lực học đường ........................................................................... 56

2.2.2. Các hoạt động công tác xã hội đối với nạn nhân bị bạo lực học

đường…. ...................................................................................................... 59

2.3. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động công tác xã hội với

nạn nhân bị bạo lực học đường ................................................................. 83

2.3.1. Năng lực của người làm công tác xã hội học đường............................ 83

2.3.2. Sự nhận thức của các em học sinh bị bao lực học đường..................... 86

2.3.3. Sự quan tâm của nhà trường................................................................ 90

2.3.4. Sự quan tâm của gia đình.................................................................... 92

2.3.5. Hệ thống chính sách, pháp luật của nhà nước...................................... 94

iii

CHƯƠNG 3. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO CÁC HOẠT ĐỘNG

CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NẠN NHÂN BỊ BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG . 97

3.1. Quan điểm, chính sách trong công tác xã hội đối với nạn nhân bị bạo

lực học đường ............................................................................................. 97

3.1.1. Một số quan điểm, chính sách về công tác phòng chống bạo lực học

đường tại Việt Nam...................................................................................... 97

3.1.2. Một số quan điểm chính sách về công tác xã hội............................... 101

3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động công tác xã hội với nạn

nhân bị bạo lực học đường....................................................................... 103

3.2.1. Hoàn thiện hệ thống luật pháp, chính sách về công tác xã hội học

đường......................................................................................................... 103

3.2.2. Nâng cao chất lượng đội ngũ nhân viên, giáo viên làm công tác xã

hội…… ...................................................................................................... 105

3.2.3. Nâng cao nhận thức và sự quản lý của nhà trường, xây dựng môi trường

học tập an toàn, thân thiện.......................................................................... 108

3.2.4. Tăng cường sự quan tâm từ gia đình và nâng cao nhận thức của các bậc

phụ huynh .................................................................................................. 112

3.2.5. Nâng cao nhận thức của học sinh...................................................... 114

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ........................................................... 116

TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................ 118

PHỤ LỤC.................................................................................................. 122

iv

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

TỪ VIẾT TẤT

NỘI DUNG ĐẦY ĐỦ

Bạo lực học đường

Công tác xã hội

Phỏng vấn sâu

Số lượng

BLHĐ

CTXH

PVS

SL

THCS

THPT

TL

Trung học cơ sở

Trung học phổ thông

Tỷ lệ

v

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU VÀ BIỂU ĐỒ

Trang

Bảng 2.1. Đặc điểm khách thể nghiên cứu là học sinh bị

bạo lực học đường

53

Bảng 2.2. Các hoạt động công tác xã hội hỗ trợ nạn nhân

bị bạo lực học đường

59

Bảng 2.3. Mức độ hiệu quả của hoạt động truyền thông

Bảng 2.4. Mức độ hiệu quả của hoạt động tham vấn với

nạn nhân bị bạo lực học đường

65

69

Bảng 2.5. Mức độ hiệu quả của hoạt động giáo dục

Bảng 2.6. Mức độ hiệu quả của hoạt động kết nối

Bảng 2.7. Trình độ chuyên môn và kinh nghiệm công tác

của nhân viên kiêm nhiệm công tác xã hội học đường

Bảng 2.8. Nhận thức của học sinh về hoạt động công tác

xã hội đối với nạn nhân bị bạo lực học đường

Bảng 2.9. Hành động của phụ huynh khi phát hiện con em

mình bị BLHĐ qua chia sẻ của nạn nhân bị BLHĐ

74

77

84

87

92

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 2.1. Đánh giá mức độ quan trọng về hoạt động

57

công tác xã hội đối với nạn nhân bị bạo lực học đường của

học sinh

Biểu đồ 2.2. Mức độ hiệu quả của hoạt động phòng ngừa

BLHĐ

62

1

LỜI MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Sự phát triển của trẻ em quyết định không nhỏ đến vận mệnh của một

đất nước. Trẻ em luôn cần được sự quan tâm, chăm sóc và yêu thương của

toàn xã hội để có thể phát triển toàn diện. Cùng với sự phát triển về mặt kinh

tế, xã hội, văn hóa của đất nước. Quá trình xã hội hóa của cá nhân diễn ra

nhanh chóng, sự du nhập của lối sống và văn hóa phương Tây, kinh tế thị

trường cùng với các tệ nạn xã hội có tác động mạnh mẽ tới trẻ em, đặc biệt là

lứa tuổi vị thành niên – nhóm lứa tuổi có nhiều thay đổi về tâm sinh lý, luôn

nhạy cảm trước những biến động của xã hội.

Học sinh THPT gồm các em đa số từ lứa tuổi 16 – 18, là lứa tuổi vị

thành niên. Đây là giai đoạn phát triển đặc biệt của cuộc đời con người. Giai

đoạn này các em phải đối mặt với nhiều “khủng hoảng” đầu đời, chịu ảnh

hưởng mạnh mẽ từ các điều kiện văn hóa, giáo dục, kinh tế của gia đình, nhà

trường và xã hội.

Trong những năm gần đây, tình trạng bạo lực trong học đường đang

diễn ra mạnh mẽ và có chiều hướng gia tăng cả về số lượng, hình thức, tính

chất. Thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy từ đầu năm 2014 đến

năm 2015, trên cả nước đã xảy ra hơn 1.600 vụ học sinh đánh nhau trong và

ngoài trường học, mà hầu hết đều khởi nguồn từ những mâu thuẫn nhỏ

thường ngày; xuất hiện nhiều vụ nữ học sinh đánh nhau hội đồng [24].

Bạo lực học đường được coi là 1 trong 6 vấn nạn của giáo dục Việt

Nam hiện nay. Bạo lực học đường nếu không ngăn chặn và xử lý kịp thời sẽ

gây ra những hậu quả nghiêm trong đối với nạn nhân, gia đình, nhà trường và

cả toàn xã hội. Ngành giáo dục cùng các cấp chính quyền nước ta đã có nhiều

giải pháp để ngăn chặn tình trạng bạo lực học đường song kết quả thu được

vẫn chưa cao, công tác thực hiện vẫn chưa triệt để. Trong thời gian qua, nhiều

2

vụ việc về bạo lực học đường diễn ra được các phương tiện truyền thông làm,

đã ít nhiều khiến các bậc phụ huynh lo lắng về sự an toàn cho con cái khi đến

trường và khiến dư luận băn khoăn về các ứng xử của thế hệ trẻ hiện nay.Để

góp phần giải quyết những vấn đề khó khăn, phức tạp xảy đến với học sinh

ngày càng nhiều, sự cần thiết phải có các dịch vụ công tác xã hội (CTXH)

trường học là một yêu cầu cấp thiết của Việt Nam. Thực tế, các nước trên thế

giới cho thấy công tác xã hội trong trường học đóng vai trò quan trọng việc

đảm bảo môi trường học tập an toàn của học sinh. Ở Việt Nam, công tác xã

hội đã và đang trên đà phát triển và dường như vẫn còn thiếu vắng một mạng

lưới cơ sở cung cấp các dịch vụ công tác xã hội học đường.

Hải Hà là một huyện thuộc tỉnh Quảng Ninh, vùng phát triển kinh tế

năng động với các ngành dịch vụ du lịch và buôn bán kinh doanh. Hiện nay

trên địa bàn tỉnh nói chung và huyện Hải Hà nói riêng, ngành giáo dục đang

phải đối mặt với vấn đề liên quan đến bạo lực trong học đường. Thực trạng

bạo lực học đường tại hai điểm trường THPT Quảng Hà và THPT Đường Hoa

Cương diễn ra rất phức tạp, ở mức độ cao. Do vậy, yêu cầu đặt ra là cần có

những hoạt động phòng ngừa, ngăn chặn và giải quyết về mặt lâu dài với vấn

nạn này. Trong đó công tác xã hội học đường là một trong những biện pháp

can thiệp hữu hiệu, cần được đưa vào trường học và đẩy mạnh thực hiện.

Thông qua hoạt động trợ giúp của nhân viên công tác xã hội học đường sẽ

giúp cho các học sinh phòng ngừa và ngăn chặn bạo lực học đường, tiến tới

xây dựng môi trường học tập lành mạnh, an toàn và thân thiện.

Từ những thực tế trên đã gợi mở tác giả tiến hướng nghiên cứu đề tài

“Hoạt động công tác xã hội đối với nạn nhân bị bạo lực học đường tại các

trường trung học phổ thông huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh”

3

2. Tổng quan tài liệu nghiên cứu

2.1. Một số nghiên cứu trên thế giới

Một cuộc điều tra toàn quốc năm 2008 mang tên “Nhận thức về bạo lực

học đường” (Underdstanding school vilolence) được tiến hành hai năm một

lần bởi Trung tâm Ngăn chặn và Kiểm soát Dịch bệnh (Centers for Disease

Control and Prevention – CDC) qua khảo sát các học sinh trung học ở Hoa

Kỳ. Nghiên cứu sử dụng khái niệm: “Bạo lực học đường là bạo lực của những

thanh thiếu niên xảy ra trong khuôn viên nhà trường, trên đường từ nhà đến

trường hoặc từ trường về nhà, trong các sự kiện do nhà trường tổ chức hoặc

trong một sự kiện cụ thể nào đó mà nhà trường tổ chức. Một thanh thiếu niên

có thể là một nạn nhân, một thủ phạm, hoặc một nhân chứng của bạo lực học

đường”. Kết quả nghiên cứu cho thấy bạo lực học đường là một vấn đề lớn

đối với sức khỏe cộng đồng.Và ở đây, bạo lực là việc cố ý sử dụng vũ lực

hoặc sức mạnh có khả năng gây tổn hại về thể chất hoặc tâm lý đối với những

người khác, nhóm hoặc cộng đồng. Bạo lực thanh thiếu niên bao gồm các

hành vi như bắt nạt, tát, hoặc đánh đập,… có thể gây ra tổn hại về mặt tâm lý,

tình cảm nhiều hơn tổn hại về thể chất. Các hình thức bạo lực khác như bạo

lực ở các băng đảng và tấn công (có hoặc không có vũ khí),… có thể dẫn đến

những chấn thương nghiêm trọng về thể chất, thậm chí là gây tử vong [19].

Kết quả nghiên cứu cũng khẳng định rằng, bạo lực thanh thiếu niên và

bạo lực học đường có thể dẫn đến một loạt các hành vi tiêu cực ảnh hưởng

đến sức khỏe như sử dụng rượu, ma túy và tự tử. Trầm cảm, lo âu, sợ hãi và

nhiều vấn đề tâm lý khác cũng có thể là hậu quả của bạo lực học đường. Bên

cạnh đó, nghiên cứu cũng chỉ ra một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ của

một thanh niên tham gia vào bạo lực học đường như: lịch sử của bạo lực; ma

tuý, rượu, hoặc sử dụng thuốc lá; gia đình nghèo khó; trường học thiếu thốn;

cộng đồng nghèo,...Tuy nhiên, sự hiện diện của những yếu tố này không có

4

nghĩa là một thanh thiếu niên nào cũng sẽ trở thành người phạm tội.

Nghiên cứu cũng đã đưa ra các chiến lược ngăn chặn và can thiệp,

không để bạo lực học đường xảy ra ở 4 cấp độ: các chiến lược ngăn chặn ở

cấp độ xã hội; các chiến lược trong trường học; chương trình ngăn chặn

hướng tới cải thiện các quan hệ gia đình, chương trình ngăn chặn, can thiệp

tập trung và các chiến lược cấp độ cá nhân. Tất cả các chương trình này được

thực hiện qua 4 bước: (1) xác định vấn đề; (2) xác định các yếu tố nguy cơ và

yếu tố bảo vệ; (3) xây dựng và thử nghiệm các chiến lược phòng chống; (4)

áp dụng rộng rãi.

Công tác xã hội là một nghề đã có từ lâu trên thế giới, đặc biệt mô hình

công tác xã hội trong trường học trên thế giới đã được triển khai và mang lại

những hiệu quả nhất định nhằm giúp học sinh, cha mẹ học sinh cũng như nhà

trường có sự kết nối thông qua nhân viên CTXH.

Về vai trò của nhân viên CTXH trong trường học, các nhà nghiên cứu

đã sư dụng những thước đo khác nhau và được nhìn nhận từ các góc độ khác

nhau. Jacqueline Agresta (2008) đã nghiên cứu về vai trò nhân viên CTXH

trong sự so sánh giữa nhân thức vai trò chuyên nghiệp của nhân viên CTXH,

nàh tâm lý học, tư vẫn viên trong trường học. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhân

viên CTXH trong trường học, tư vấn viên dành nhiều thời gian cho vai trò là

tư vấn, trong khi đó các nhà tâm lý học dành nhiều thwoif gian hơn cho việc

thử nghiệm tâm lý và viết báo cáo [35].

Tác gải Andy Frey và Nancy George Nichols (2002) lại xem xét vai trò

của nhân viên CTXH trong trường học thông qua việc nghiên cứu thực hành

can thiệp rối loạn và cảm xúc ở trẻ em, nhấn mạnh vai trò của nhân viên

CTXH trường học trong quá trình thực hành can thiệp[26].

Nhìn nhận vai trò từ một khía cạnh cụ thể hơn, tác gải Debra

M.hermandez Jozefowicz – Simbeni (2007) nghiên cứu về các yếu tố nguy cơ

5

dẫn đến bỏ học ở lứa tuổi vị thành niên, thông quá đó tìm hiểu vai trò của

nhân viên CTXH trong việc nỗ lực phòng chống nguy cơ bỏ học. [31]

Vai trò của nhân viên CTXH lại được tác giả Natasha K.Bowen (1999)

xem xét thông qua việc can thiệp tăng cường mối quan hệ hợp tác giũa gia

đình và nhà trường nhằm thúc đẩy sự thành công trong việc giáo dục con em

họ. Nhân viên CTXH đóng vai trò người kết nối, tăng cường sự trao đổi thông

tin giữa gia đình và trường học và cung cấp cho gia đình các nguồn tài nguyên

giáo dục. [29]

2.2. Một số nghiên cứu ở Việt Nam

Ở Việt Nam trong vòng khoảng 10 năm trở lại đây, đã có nhiều nghiên cứu,

các bài báo cáo khoa học liên quan đến bạo lực học đường của học sinh như:

Đặng Hoàng Minh và Trần Thành Nam (2011) với báo cáo khoa học

“Hành vi bạo lực ở thanh thiếu niên - con đường hình thành và cách tiếp cận

đánh giá” đã chỉ ra con đường hình thành hành vi bạo lực học đường và cách

tiếp cận, đánh giá hành vi bạo lực học đường [14].

Bài báo khoa học “Bạo lực học đường: nguyên nhân và các biện pháp

hạn chế” của TS. Nguyễn Văn Lượt (2009) đã đi sâu tìm hiểu một số nguyên

nhân tâm lý xã hội dẫn đến hành vi bạo lực học đường giữa học sinh với học

sinh. Các nguyên nhân cụ thể được đưa ra là do: quan hệ giữa cha mẹ và con

cái trong gia đình; sự khao khát khẳng định cái tôi của trẻ và ảnh hưởng của

văn hóa và phương tiện truyền thồng. Nghiên cứu cũng đưa ra một số biện

pháp nhằm hạn chế tình trạng bạo lực học đường. Song theo ông, đứng trước

những hành vi bạo lực của trẻ, cha mẹ, thầy cô nên có thái độ bình tĩnh, ân

cần chỉ bảo cho các em để các em dần dần nhận ra sự không đúng đắn và từ

bỏ nó. Sự quát tháo, đánh đập, nhiếc móc hoặc trừng phạt chỉ làm tăng thêm

những hành vi đó ở trẻ. Giải pháp tận gốc của vấn đề là trẻ phải tự nhận ra và

từ bỏ hành vi đó một cách tự nguyện [10].

6

Dưới cách tiếp cận lý thuyết kiểm soát xã hội và lý thuyết bắt chước xã

hội trong bài báo cáo khoa học “Các yếu tố tác động đến bạo lực học đường

dưới góc độ tiếp cận lý thuyết xã hội” của ThS Phan Thuận (2014) đã nhận

diện các yếu tố tác động đến hành vi bạo lực học đường góp phần giải thích

một cách thảo đáng về hành vi bạo lực học đường rằng càng thiếu vắng sự

kiểm soát xã hội và có cơ hội tiếp xúc với các hành vi bạo lực càng sớm, càng

nhiều thì nguy cơ có hành vi bạo lực càng nhiều [16].

“Lý giải nguyên nhân và đề xuất biện pháp ngăn chặn bạo lực học

đường từ học thuyết phân tâm học của Sigmind Freud” của Trịnh Thị Cẩm

Tuyền (2014) xuất phát từ các quan điểm của Sigmind Freud, xác định được

có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến hành vi bạo lực học đường, có

những nguyên nhân thuộc về phía bản than học sinh nhưng cũng có nguyên

nhân xuất phát từ môi trường giáo dục, nhà trường và xã hội. Do đó, trong

công tác giáo dục, rèn luyện nhân cách, kỹ năng sống cho học sinh, mối môi

trường giáo dục: Gia đình – Nhà trường – Xã hội cần phải có sự phối hợp

đồng bộ [22].

“Phòng ngừa bạo lực học đường từ trong gia đình” Thạc sỹ Nguyễn

Thị Hiền (2015) - Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã khai thác vấn đề bạo

lực học đường từ góc độ gia đình: phân tích nguyên nhân của bạo lực học

đường từ góc độ gia đình, và đưa ra một số khuyến nghị về phương pháp, kỹ

năng cho cha mẹ nhằm giúp con cái phòng tránh bạo lực học đường một cách

hiệu quả [5].

Nghiên cứu về thực trạng và nhu cầu CTXH hiện nay ở Việt Nam các

tác giả đều có nhận định cung rằng CTXH là một ngành nghề mới tuy nhiên

các hoạt động của CTXH cũng đã bước đầu đạt được những hiệu quả nhất

định và là một nhu cầu thiết yếu trong xã hội hiện nay.

7

Theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Thu Hà (2011) “Nhu cầu hoạt

động CTXH trong một số lĩnh vực tại Việt Nam hiện nay” trong tạp chí Xã hội

học – Viện XHH, Viện khoa học xã hội Việt Nam. Nhu cầu phát triển CTXH

ở Việt Nam ngày càng lớn đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Cán bộ

CTXH cần phải có những kiến thức, kỹ năng và phẩm chất cần thiết để đáp

ứng hiệu quả và hợp lý nhu cầu xã hội. Với nhiều vấn đề xã hội đặt ra thì nhu

cầu về một đội ngũ CTXH nhằm đảm bảo đủ về số lượng và chất lượng là rất

cần thiết với Việt Nam. Tác giả phân tích nhu cầu xã hội với hoạt động xã hội

trên một số lĩnh vực cũng như một số nhóm đối tượng [4].

“Nhu cầu về hoạt động CTXH đối với sự phát triển kinh tế xã hội hiện

nay” – tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa (2010) trong kỷ yếu hội thảo khoa học:

Đổi mới CTXH trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế những

vấn đề lý luận và thực tiễn. Tác giả đã đưa ra những nhu cầu hoạt động

CTXH đối với sự phát triển kinh tế xã hội. Nhu cầu can thiệp CTXH trong

một số lĩnh vực của đời sống, nhưng nhu cầu trong hoạt động đào tạo và

nghiên cứu CTXH. Bên cạnh đó, tác giả có một số phương hướng nhằm thúc

đẩy hoạt động CTXH đáp ứng nhu cầu phát triển CTXH [6].

Tham luận “Vai trò của nhân viên công tác xã hội đối với vấn đề bạo

lực học đường” của Dương Văn Khánh – HVCH Lê Kim Thắng (2014) tại

hội thảo: Thực trạng và giải pháp ngăn chặn bạo lực học đường trong trường

phổ thông đã cho thấy việc có một đội ngũ nhân viên CTXH đảm nhận giải

quyết những vấn đề trong học đường thật sự cần thiết và cấp bách hơn bao giờ

hết, chính nhân viên CTXH là một mảnh ghép quan trọng hỗ trợ phát triển

giáo dục. Vai trò của nhân viên CTXH là rất quan trọng trong việc thúc đấy

quá trình giáo dục và đào tạo, học không chỉ hỗ trợ học sinh vượt qua những

cản trở về mặt tâm lý xã hội, khám phá và phát huy những tiềm năng của các

em mà còn là người kết nối chặt chẽ trong hệ thống “tam giác giáo dục” giữa

8

gia đình, nhà trường và cộng đồng xã hội để tạo ra những điều kiện học tập tốt

nhất cho học sinh [9].

Theo TS Lê Thị Mai (2011) trường Đại học Tôn Đức Thắng “Công tác

xã hội học đường trên thế giới và sự cần thiết phát triển công tác xã hội học

đường tại Việt Nam” cho biết công tác xã hội học đường có vai trò rất quan

trọng trong việc giải quyết các vấn đề tâm lý, đời sống và các mối quan hệ xã

hội đối với học sinh. Công tác xã hội học đường được thực hiện thông qua

quá trình tác động vào 4 đối tượng chính ở trường học, đó là học sinh, phụ

huynh, thầy cô giáo và cán bộ quản lý giáo dục. TS Mai cũng khẳng định

nhân viên công tác xã hội học đường là cầu nối giữa học sinh, gia đình, nhà

trường để giúp các em có được điều kiện và phát huy khả năng học tập tốt

nhất tỏng đời sống hiện nay.TS Mai cũng cho rằng, sự cần thiết của việc phát

triển công tác xã hội học đường trong bối cảnh xã hội hiện nay tại Việt

Nam.Để phát triển nghề công tác xã hội học đường, cần nhiều sự quan tâm

của các nhà quản lý ở các bộ, ngành để đưa vào chiến lược phát triển giáo

dục, trong đó có ngành công tác xã hội học đường [13].

ThS Lê Chí An (2011) Đại học mở bán công TP Hồ Chí Minh trong bài

viết “Từ thế giới nhìn về công tác xã hội học đường ở Việt Nam” cho biết:

“Từ thế giới nhìn về công tác xã hội học đường ở Việt Nam cho thấy, không

riêng Việt Nam mà các nước đang phải đối diện và giải quyết nhiều vấn đề

trong trường học. Có thể thấy đó là vấn đề học sinh bỏ học, bạo lực học

đường, vấn đề sức khỏe, bắt nạt trong học sinh, bảo vệ học sinh, giúp sinh

thoát khỏi những tổn thương, mối quan hệ gia đình – học đường, vấn đề học

sinh nhút nhát, ngăn ngừa học sinh bị gạt ra lìa, vấn đề tự tự, tham vấn nhóm

đồng đẳng, những hành vi khong thích nghi, học sinh hiếu động, trẻ em dễ bị

tổn thương… Cần có biện pháp để giúp đỡ thông qua con đường công tác xã

hội học đường là cần thiết [1].

9

Bài viết “Tư vấn tâm lý và công tác xã hội học đường” của giảng viên

tư vấn tâm lý Nguyễn Thi Thu Thủy (2011) đã chỉ ra một số các hoạt động

công tác xã hội trong học đường như: tham vấn cá nhân, can thiệp một số

trường hợp cần can thiệp hành vi đặc biệt… [17]

Để thúc đẩy việc đưa công tác xã hội vào trường học, Khoa Xã hội học

– Đại học Mở TPHCM với sự tài trợ của Tổ chức Cứu trợ Thụy Điển (SCS –

Save the children Sweden) và sự đồng ý của Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM

đã triển khai dự án thí điểm công tác xã hội học đường ở 2 trường Chu Văn

An (Quận1) và Hưng Phú (Quận 8) từ năm 1999-2001. Tại mỗi trường học

này, có một nữ nhân viên công tác xã hội làm việc thường xuyên với học sinh

để giải quyết các vấn đề liên quan đến học hành, tình cảm, tâm sinh lý, mối

quan hệ thầy cô, vấn đề gia đình. Các em học sinh ở các trường học này có

thể đến các trung tâm công tác xã hội đặt trong trường gặp nhân viên công tác

xã hội để tìm kiếm sự giúp đỡ – các nhân viên công tác xã hội sẽ sử dụng kiến

thức, kĩ năng, phương pháp công tác xã hội phù hợp để giải quyết vấn đề của

học sinh đạt hiệu quả. Kết quả của dự án thí điểm công tác xã hội học đường

đã được đánh giá thành công, đã cải thiện được mối quan hệ giữa học sinh với

học sinh, học sinh với thầy cô giáo và các vấn đề cá nhân của học sinh. Từ

thành công của dự án thí điểm trên, tổ chức SCS (tổ chức cứu trợ trẻ em Thụy

Điển) đã phối hợp với ngành dân số gia đình và trẻ em thành phố Hồ Chí

Minh xây dựng 8 điểm tư vấn học đường tại 8 trường thuộc các quận 3,8,10,

Tân Bình và Gò Vấp và đã cũng đã mang lại hiệu quả rõ nét trong công tác xã

hội học đường hiện nay. Và đến thời điểm này, Thành phố Hồ Chí Minh là

địa phương đi đầu trong việc quan tâm đẩy mạnh mô hình tư vấn học đường.

Các trường và các tổ chức tham vấn học đường coi mô hình này như là biện

pháp giúp học sinh hạ nhiệt những vấn đề thuộc khuôn khổ tâm lý chứ chưa

thực sự là công tác xã hội.

10

Như vậy, nhu cầu về hoạt động công tác xã hội học đường đang trở nên

vô cùng cần thiết để có một hệ thống trợ giúp các thế hệ tương lai giải quyết

những vấn đề khó khăn mà họ gặp phải, đồng thời kết nối nguồn lực biến mối

quan hệ ba bên gia đình – nhà trường – xã hội trở nên khăng khít gắn bó. Tuy

nhiên, các nghiên cứu trên mới chỉ tập trung nghiên cứu về hoạt động công

tác xã hội học đường mà chưa có nghiên cứu nào đi sau vào hoạt động công

tác xã hội học đường đối với nạn nhân bị bạo lực học đường. Chính vì vậy,

tác giả lựa chọn hoạt động công tác xã hội đối với nạn nhan bị bạo lực học

đường là đề tài nghiên cứu của mình.

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận và tìm hiểu thực trạng cũng như đánh giá các hoạt

động công tác xã hội thực tiễn về việc trợ giúp nạn nhân bị bạo lực trong

trường học hiện nay.Thông qua kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất một số

biện pháp để xây dựng và phát huy hiệu quả các hoạt động công tác xã hội

nhằm hỗ trợ cho học sinh bị bạo lực học đường.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Thao tác hóa một số khái niệm và hệ thống hóa một số vấn đề lý luận

liên quan đến vấn đề nghiên cứu.

Phân tích thực trạng một số hoạt động của công tác xã hội để hỗ trợ học

sinh bị bạo lực học đường.

Đưa ra một số khuyến nghị và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả các

hoạt động công tác xã hội đối với việc hỗ trợ học sinh bị bạo lực học đường.

4. Đối tượng, khách thể nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động công tác xã hội với nạn nhân bị bạo lực học đường

11

4.2. Khách thể nghiên cứu

- 60 Học sinh THPT bị bạo lực học đường trên địa bàn nghiên cứu

- 10 Giáo viên và nhân viên kiêm nhiệm công tác xã hội trong các

trường THPT trên địa bàn nghiên cứu

5. Phạm vi nghiên cứu

5.1. Nội dung nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm nhận diện những kết quả và hạn chế trong triển khai

các hoạt động công tác xã hội đối với nạn nhân bị bạo lực học đường thông

qua việc đánh giá một số hoạt động: phòng ngừa, truyền thông, giáo dục,

tham vấn và kết nối nguồn hỗ trợ học sinh bị bạo lực giữa học sinh với nhau

trong trường học.

5.2. Địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại hai trường là THPT Quảng Hà và THPT

Đường Hoa Cương, tại huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh

5.3. Thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu bắt đầu từ tháng 5/2014 đến tháng 8/2017

6. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn

6.1. Ý nghĩa lý luận

Đề tài đã làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về khái niệm bạo lực, bạo

lực học đường, lý thuyết liên quan đến vấn đề bạo lực học đường, chỉ ra

những hoạt động công tác xã hội trong việc hỗ trợ nạn nhân bị bạo lực học

đường và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động công tác xã hội. Kết quả

nghiên cứu sẽ làm sáng tỏ các hoạt động công tác xã hội trong việc trợ giúp

các nạn nhân bị bạo lực học đường và làm phong phú thêm cách nhìn nhận về

hoạt động công tác xã hội với vấn nạn bạo lực học đường. Kết luận của đề tài

giúp cho các nhà hoạch đinh chính sách bổ sung phát triển nguồn lực – nhân

viên công tác xã hội học đường. Đây cũng là tài liệu tham khảo cho giảng

viên, sinh viên ngành công tác xã hội.