Niềm tin của người dân về mục tiêu nâng cao mức sống
Niềm tin của người dân
về mục tiêu nâng cao mức sống
Lương Ngọc Thúy1, Phan Đức Nam2
1, 2 Viện Xã hội học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Email: [email protected]
Email: [email protected]
Nhận ngày 3 tháng 11 năm 2017. Chấp nhận đăng ngày 14 tháng 12 năm 2017.
Tóm tắt: Chương trình mục tiêu quốc gia của Việt Nam về xây dựng nông thôn mới đã hoàn
thành ở một số địa phương. Kết quả khảo sát 200 hộ dân xã Văn Lang (huyện Hưng Hà, tỉnh
Thái Bình) đối với 9 tiêu chí về nâng cao mức sống cho thấy đa số người dân tin rằng 7 tiêu chí
đạt được là bền vững, 2 tiêu chí đạt được là không bền vững. Điều kiện sống của người dân, sự
hoạt động của truyền thông đại chúng là những nguyên nhân cơ bản dẫn đến niềm tin của người
dân về nâng cao mức sống. Người càng có mức sống cao và càng tiếp cận được thông tin đại
chúng thì càng có niềm tin lạc quan vào sự bền vững của các tiêu chí mà Chương trình xây dựng
nông thôn mới đạt được.
Từ khóa: Nông thôn mới, mức sống, niềm tin.
Phân loại ngành: Xã hội học
Abstract: Vietnam’s national target programme on new rural development has been completed in a
number of localities. A survey conducted on 200 households in Van Lang commune, Hung Ha
district, Thai Binh province, regarding the nine criteria on improving the living standards, shows
that most of them believe in the sustainability of the scores of seven of the criteria, with only the
other two said to be not sustainable. The living conditions of the people and the operations of the
mass media are the main reasons which have led to the people's confidence in the improved living
standards. The higher the standard of living and the better the access to information, the more the
optimism and the greater the confidence obtained towards the sustainability of the scores achieved
in the criteria of the programme of new rural development.
Keywords: New rural areas, living standards, confidence.
Subject classification: Sociology
96
Lương Ngọc Thúy, Phan Đức Nam
1. Đặt vấn đề
điều kiện sống cao hay thấp về vật chất và
tinh thần của con người. Nâng cao mức sống
là làm tăng thêm hơn trước những điều kiện
sống (vật chất, tinh thần) của con người. Có
nhiều tiêu chí phản ánh mức sống. Bài viết
này tìm hiểu niềm tin của 200 hộ dân của xã
Văn Lang về việc nâng cao mức sống ở 9
tiêu chí (giao thông, điện, bưu điện, nhà ở,
thu nhập, hộ nghèo, giáo dục, y tế, môi
trường); từ đó phân tích nguyên nhân vì sao
người dân lại có niềm tin như vậy.
Sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi
mới, khu vực nông thôn đã có bước phát
triển, đời sống vật chất của người dân nông
thôn được nâng cao. Tuy nhiên, nhìn chung
đời sống vật chất của người dân nông thôn
vẫn còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo cao, nhiều vấn
đề xã hội bức xúc phát sinh, kinh tế nông
thôn đối mặt với nhiều rủi ro. Bởi vậy, năm
2009, Chính phủ đã ban hành Chương trình
mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn
mới giai đoạn 2010-2020 (sau đây gọi tắt là
“Chương trình xây dựng nông thôn mới”)
với bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới,
trong đó có 5 nhóm với 19 tiêu chí chung và
mức cần phải đạt được của 7 vùng kinh tế
trong cả nước. Mục tiêu chung của Chương
trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn
2010-2020 là “xây dựng nông thôn mới có
kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước
hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ
chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với
phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn
phát triển nông thôn với đô thị theo quy
hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định,
giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường
sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được
giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của
người dân ngày càng được nâng cao; theo
định hướng xã hội chủ nghĩa” [1]. Một trong
những mục tiêu của chương trình này là
nâng cao mức sống của người dân. Chương
trình xây dựng nông thôn mới đã thu hút sự
quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong
thời gian gần đây. Tuy nhiên, những nghiên
cứu khảo sát trực tiếp ý kiến của người dân
còn ít. Bài viết này tìm hiểu niềm tin của
nông dân về tính khả thi và bền vững của
mục tiêu nâng cao mức sống của Chương
trình xây dựng nông thôn mới. Mức sống là
2. Thực trạng niềm tin của người dân về
mục tiêu nâng cao mức sống
Chương trình xây dựng nông thôn mới hiện
đã hoàn thành 7 tiêu chí nói trên. Nhưng
các tiêu chí này tuy đã hoàn thành nhưng có
thể chưa bền vững. Vì vậy, chúng tôi đặt
câu hỏi cho người dân là: “Ông/bà có tin
rằng các tiêu chí đã hoàn thành của Chương
trình xây dựng nông thôn mới ở địa phương
sẽ bền vững hay không?”. Kết quả thu được
thể hiện ở bảng 1:
Theo bảng này, hầu hết 7 tiêu chí đều
được người dân tin rằng sẽ bền vững.
Trong đó, điện (99%), bưu điện (98,5%),
giáo dục (93,3%), nhà ở (81,8%), y tế
(81,1%) và môi trường (68,4%) là các tiêu
chí có tỷ lệ cao người dân tin tưởng sẽ
bền vững. Kết quả khảo sát còn cho thấy,
có tới 76% người dân tin rằng, mức sống
của gia đình họ sẽ được nâng cao hơn
trong 3 năm tới (trong đó, 6% người dân
tin rằng mức sống sẽ “nâng cao hơn
nhiều”). Ở một số tiêu chí, có tỷ lệ cao
người dân đánh giá “rất hiệu quả”. Ví dụ,
đó là các tiêu chí điện (92,8%), bưu điện
(89,2%), giáo dục (86,5%).
97
Khoa học xã hội Việt Nam, số 2 - 2018
Bảng 1: Niềm tin của người dân về sự bền vững của các tiêu chí nâng cao mức sống (đơn vị: %) [3]
TT
Tiêu chí
Tỷ lệ người tin rằng mục tiêu
sẽ bền vững (%)
Tỷ lệ người tin rằng mục
tiêu sẽ không bền vững (%)
Tổng số
(%)
1
2
3
4
5
6
7
Giao thông
Điện
69,3
99
30,7
1
100
100
Bưu điện
Nhà ở
98,5
81,8
93,3
81,1
68,4
1,5
100
18,2
6,7
100
Giáo dục
Y tế
100
18,9
31,6
100
Môi trường
100
thoát ra cống, 68,8% người cho rằng hệ
Ở một số tiêu chí, mức sống của người thống rãnh nước thải thoát nước tốt trong
dân có sự thay đổi đáng kể sau khi thực mọi điều kiện. Hầu hết người được hỏi
hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới. (95,5%) cho rằng có điểm tập kết thu gom
Có 63,5% người dân cho biết Chương trình rác thải; các điểm tập kết thu gom rác thải
xây dựng nông thôn mới đã làm cho hộ gia tiện lợi, đảm bảo vệ sinh. 95,5% người cho
đình mình tăng điều kiện tiếp cận các dịch rằng có nước sạch phục vụ sinh hoạt. 100%
vụ xã hội (chăm sóc sức khỏe, giáo dục). người được hỏi cho rằng, không có hộ gia
Một tỷ lệ đáng kể (64%) người dân cho đình nào phải ở nhà tạm, nhà dột nát. 52,5%
rằng điều kiện khám chữa bệnh tốt hơn. Có người được phỏng vấn cho rằng, điều kiện
55,1% người dân cho rằng điều kiện học sinh hoạt tốt hơn. Tất cả hộ trong xã đều có
hành của con cái tốt hơn; 87,5% người dân điện sinh hoạt và sản xuất nên đời sống tốt
cho biết giao thông được cải thiện. Hầu hết hơn (với các thiết bị sinh hoạt sử dụng điện
người được hỏi đều cho rằng, việc đi lại của như quạt điện, tivi, điều hòa, bình nóng
họ trong thôn, xóm và từ xã đến huyện hay lạnh, tủ lạnh,…). 59,5% người cho rằng,
các xã lân cận thuận lợi và nhanh chóng tiếp cận thông tin tốt hơn (thuận tiện và dễ
hơn, đa số các tuyến đường được cứng hóa dàng hơn) cũng là một trong những tác
và mở rộng hơn so với trước đây. 89,5% động đáng kể của Chương trình xây dựng
người dân được hỏi cho biết môi trường nông thôn mới. 87% người cho rằng trạm
sống được cải thiện (giảm ô nhiễm môi phục vụ bưu chính viễn thông đã đáp ứng
trường, làm đẹp cảnh quan). Phần lớn người nhu cầu của họ. Có 9,5% số hộ kết nối
dân được hỏi (85%) cho rằng, trong xã có mạng internet. Như vậy, Chương trình xây
hệ thống rãnh nước thải xung quanh nhà để dựng nông thôn mới đã có tác động trải
98
Lương Ngọc Thúy, Phan Đức Nam
có ảnh hưởng quan trọng đến niềm tin của
người trả lời. Nền tảng về mức sống gia
đình, cơ hội nghề nghiệp và học vấn góp
phần tạo nên sự tin tưởng của người dân
nông thôn đối với sự bền vững của các tiêu
chí trong Chương trình xây dựng nông thôn
mới. Nhìn chung, nhóm người dân có mức
thu nhập cao, nhóm người kinh doanh dịch
vụ, nhóm người có trình độ học vấn cao có
cái nhìn lạc quan hơn. Sự tin tưởng bền
vững đối với tiêu chí “nhà ở” cao hơn ở
nhóm có “thu nhập” cao hơn. Chẳng hạn
67,7% người ở nhóm có thu nhập 40 triệu
đồng/năm, 85,1% người ở nhóm có thu
nhập 40-60 triệu đồng/năm, 89,7% người ở
nhóm có thu nhập trên 60 triệu đồng/năm
có niềm tin lạc quan. So với các nghề
nghiệp khác, người dân làm kinh doanh
dịch vụ có cái nhìn lạc quan hơn về sự bền
vững đối với tiêu chí “thu nhập” và “hộ
nghèo”. Chẳng hạn, 50% người làm nghề
kinh doanh, 7,5% người làm nông nghiệp,
0% người làm thuê có niềm tin lạc quan.
Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy,
người có mức thu nhập cao, người làm kinh
doanh dịch vụ và người có học vấn cao có
niềm tin lạc quan về mức sống sẽ được
nâng lên trong tương lai. Người dân có học
vấn cao có cái nhìn lạc quan hơn hẳn người
dân có học vấn thấp hơn về sự thay đổi mức
sống trong tương lai. Người kinh doanh,
dịch vụ có tỷ lệ cao hơn hẳn nhóm nông
nghiệp (30% so với 5,7%). Trong khi đó,
những hộ có mức thu nhập thấp (dưới 40
triệu đồng) bi quan hơn (về sự thay đổi mức
sống) so với nhóm thu nhập 40-60 triệu
đồng và trên 60 triệu đồng. Như vậy, các
đặc điểm về học vấn, tuổi, nghề nghiệp và
mức thu nhập hộ gia đình có ảnh hưởng đến
niềm tin của người dân về sự thay đổi mức
sống trong tương lai.
rộng tới nhiều khía cạnh của điều kiện
sống. Nhờ đó, các điều kiện sống của người
dân được cải thiện. Đa số người dân (85%)
cho rằng Chương trình xây dựng nông thôn
mới đã nâng cao mức sống của họ.
Một số người dân hoài nghi về khả năng
bền vững của các tiêu chí nâng cao mức
sống. Sự hoài nghi được thể hiện bởi tâm
trạng bán tín, bán nghi (hay còn được gọi là
niềm tin không trọn vẹn) [2].
Hộ nghèo và thu nhập là 2 tiêu chí có tỷ
lệ cao người dân cho rằng “khó bền vững”
(tương ứng lần lượt là: 93,3% và 85,3%). Ở
7 tiêu chí còn lại đều có một tỷ lệ nhất định
người được hỏi tin rằng sẽ không bền vững.
Một số người dân có cách nhìn bi quan
về nâng cao mức sống trong tương lai.
Chúng tôi đặt câu hỏi: “Theo ông/bà, mức
sống của hộ gia đình sẽ thay đổi như thế
nào trong 3 năm tới?”. Kết quả cho thấy,
phần lớn người được hỏi (70%) cho rằng
mức sống của hộ gia đình họ trong 3 năm
tới chỉ “nâng cao hơn một chút”. Có tới
18% người dân cho biết mức sống của gia
đình họ “không có sự thay đổi”, 6% người
dân nghĩ rằng mức sống sẽ “kém hơn”
trong 3 năm tới. Nhìn chung, một số người
dân có cách nhìn bi quan về sự thay đổi
mức sống trong tương lai.
3. Nhân tố tác động đến niềm tin của
người dân
Theo kết quả khảo sát trên, đa số người dân
tin tưởng rằng 7 tiêu chí nâng cao mức sống
là bền vững, 2 tiêu chí nâng cao mức sống
là không bền vững. Vì sao họ tin như vậy?
Theo chúng tôi điều này có các nguyên
nhân sau.
Thứ nhất là điều kiện sống của người
Thứ hai là truyền thông đại chúng.
dân. Các đặc điểm cá nhân và hộ gia đình Truyền thông đại chúng giữ vai trò quan
99
Khoa học xã hội Việt Nam, số 2 - 2018
trọng như một kênh thông tin chuyển tải các
thông điệp giữa người dân và Chính phủ
trong quá trình triển khai Chương trình xây
dựng nông thôn mới. Truyền thông đại
chúng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến niềm
tin của người dân về mục tiêu nâng cao mức
sống của Chương trình xây dựng nông thôn
mới. Chẳng hạn, những thông tin về mục
tiêu, nội dung, thời gian hay nguồn vốn thực
hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới
mà người dân được biết chủ yếu là thông
qua thông tin từ các phương tiện truyền
thông đại chúng.
Các phương tiện thông tin đại chúng là
một nguồn cung cấp thông tin chính về
Chương trình xây dựng nông thôn mới cho
người dân. Điều đó thể hiện ở chỗ, 95,9%
người được hỏi cho biết họ biết về chương
trình này từ các phương tiện truyền thông
đại chúng. Phần lớn người được hỏi
(82,4%) cho biết họ biết họ biết chủ trương,
chính sách của Đảng và Nhà nước về
Chương trình xây dựng nông thôn mới từ
các phương tiện thông tin đại chúng.
Người nào biết rõ Chương trình xây dựng
nông thôn mới thì có cách nhìn lạc quan
hơn về sự thay đổi mức sống của hộ gia
đình họ trong 3 năm tới. 79,8% người biết
rõ chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà
nước về xây dựng nông thôn mới tin rằng
mức sống của hộ gia đình trong 3 năm tới
sẽ nâng cao hơn so với hiện nay. Trong khi
đó, tỷ lệ này ở nhóm người có nghe nhưng
không hiểu rõ (chỉ hiểu một phần) chỉ là
61%. Chỉ 12,6% người biết rõ chủ trương,
chính sách của Đảng và Nhà nước về xây
dựng nông thôn mới cho rằng mức sống của
hộ gia đình trong 3 năm tới vẫn vậy (không
thay đổi so với hiện nay). Tuy nhiên, nhận
định này chiếm tới 39% ở nhóm người dân
có nghe nhưng không hiểu rõ (chỉ hiểu một
phần). Điều này cho thấy, truyền thông đại
chúng có ảnh hưởng đáng kể đến nhận thức
của người dân về chủ trương, chính sách
của Đảng và Nhà nước về xây dựng nông
thôn mới, qua đó góp phần củng cố niềm tin
của họ về mục tiêu nâng cao mức sống
được đặt ra trong chương trình này.
4. Kết luận
Số liệu khảo sát 200 hộ gia đình tại xã Văn
Lang (huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình) cho
thấy có sự đa dạng về niềm tin của người
dân đối với mục tiêu nâng cao mức sống
được đặt ra trong Chương trình xây dựng
nông thôn mới. Đa số người dân lạc quan
về mục tiêu nâng cao mức sống của
Chương trình xây dựng nông thôn mới ở
nhóm các tiêu chí giao thông, điện, bưu
điện, và nhà ở, giáo dục, y tế, môi trường.
Một số người có sự hoài nghi về mục tiêu
của chương trình này (trong đó, đa số ở
nhóm các tiêu chí thu nhập và hộ nghèo).
Sự lạc quan của người dân chứng tỏ hiệu
quả tích cực của Chương trình xây dựng
nông thôn mới.
Tài liệu tham khảo
[1] Chính phủ (2010), Quyết định số 800/QĐ-TTg
về “Phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia
về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-
2020”, ngày 04 tháng 6 năm 2010, Hà Nội.
[2] Phan Đức Nam (2015), “Niềm tin xã hội về
chất lượng giáo dục đại học ở nước ta hiện
nay”, Tạp chí Xã hội học, số 4.
[3] Lương Ngọc Thúy, Phan Đức Nam (2017), Kết quả
khảo sát 200 hộ dân xã Văn Lang, huyện Hưng Hà,
tỉnh Thái Bình, Viện Xã hội học, Hà Nội.
100
5 trang
17540
Free
Bạn đang xem tài liệu "Niềm tin của người dân về mục tiêu nâng cao mức sống", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- niem_tin_cua_nguoi_dan_ve_muc_tieu_nang_cao_muc_song.pdf
