Tài liệu Công tác xã hội nhóm

for every child

VIET NAM

BỘ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH

(Dành cho cán bộ cấp xã)

công tác xã hội nhóm

Hà Nội, 2017

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU................................................................................................................................... 5

Bài 1 KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NHÓM .................................................................... 6

I. Giới thiệu công tác xã hội với nhóm......................................................................................... 6

1. Khái niệm...................................................................................................................................................................... 6

2. Đặc trưng của công tác xã hội với nhóm .......................................................................................................... 7

3. Vai trò của công tác xã hội nhóm trong giúp đỡ đối tượng yếu thế và

có nguy cơ tại cộng đồng ....................................................................................................................................... 8

4. Vai trò của cán bộ tại cộng đồng trong công tác xã hội nhóm................................................................ 8

II. Năng động nhóm...................................................................................................................... 9

1. Kiểu giao tiếp và tương tác .................................................................................................................................... 9

2. Việc gắn kết nhóm...................................................................................................................................................10

3. Kiểm soát xã hội .......................................................................................................................................................11

4. Văn hóa nhóm...........................................................................................................................................................12

III. Các giai đoạn phát triển của nhóm .....................................................................................12

1. Giai đoạn hình thành..............................................................................................................................................12

2. Giai đoạn bão tố hay hỗn loạn............................................................................................................................13

3. Giai đoạn ổn định, hình thành các quy tắc.....................................................................................................13

4. Giai đoạn trưởng thành và hoạt động .............................................................................................................13

5. Giai đoạn kết thúc ...................................................................................................................................................13

Bài 2 CÁC LOẠI HÌNH CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NHÓM.................................................................14

I. Nhóm can thiệp........................................................................................................................15

1. Nhóm hỗ trợ - nhóm trợ giúp (support group).............................................................................................15

2. Nhóm giáo dục (educational group) ................................................................................................................16

3. Nhóm tăng trưởng (growth group) .................................................................................................................16

4. Nhóm trị liệu (therapy group)............................................................................................................................17

5. Nhóm xã hội hóa (socialization group)............................................................................................................18

II. Nhóm nhiệm vụ ......................................................................................................................18

1. Nhóm nhiệm vụ (task force group) ...................................................................................................................18

2. Nhóm phát triển nhân viên (staﬀ development).........................................................................................19

3. Nhóm hành động xã hội (social action group) .............................................................................................20

Bài 3 QUY TRÌNH CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NHÓM .......................................................................22

I. Thành lập nhóm.......................................................................................................................22

1. Những yếu tố cần quan tâm khi thành lập nhóm .......................................................................................22

2. Tuyển chọn thành viên ..........................................................................................................................................23

3. Tổ chức nhóm............................................................................................................................................................24

3

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

II. Triển khai hoạt động của nhóm.............................................................................................26

1. Bắt đầu hoạt động nhóm....................................................................................................................................26

2. Thực hiện hoạt động can thiệp và nhiệm vụ nhằm đạt mục tiêu (giai đoạn giữa)........................30

III. Lượng giá – Kết thúc nhóm...................................................................................................36

1. Lượng giá ..................................................................................................................................................................36

2. Kết thúc hoặc chuyển giao..................................................................................................................................36

Bài 4 KỸ NĂNG VÀ ỨNG DỤNG TRONG CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NHÓM....................................38

I. Kỹ năng điều hành thảo luận nhóm ....................................................................................38

1. Một cuộc thảo luận nhóm thành công .........................................................................................................38

2. Những việc cần làm...............................................................................................................................................39

II. Kỹ năng ra quyết định ...........................................................................................................42

1. Hình thức đưa ra quyết định nhóm ................................................................................................................43

2. Những điều cần chú ý trong tiến trình ra quyết định...............................................................................43

III. Kỹ năng lãnh đạo nhóm ........................................................................................................44

1. Phong cách lãnh đạo............................................................................................................................................44

2. Những điều người lãnh đạo cần quan tâm .................................................................................................45

IV. Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn..............................................................................................45

1. Một số loại mâu thuẫn ........................................................................................................................................45

2. Các nguyên nhân của mâu thuẫn....................................................................................................................46

3. Quan niệm về mâu thuẫn ...................................................................................................................................47

4. Cách giải quyết mâu thuẫn ................................................................................................................................47

5. Phân tích một hoàn cảnh có mâu thuẫn.......................................................................................................49

6. Sự hỗ trợ của nhân viên CTXH khi giải quyết mâu thuẫn của nhóm ..................................................49

V. Một số kỹ thuật và bài tập hướng dẫn xây dựng nhóm và tăng cường kết cấu nhóm.....50

1. Các kỹ thuật giúp các thành viên vận động, thay đổi không khí,

tạo hoạt động vui vẻ cùng nhau, trị liệu..........................................................................................................50

2. Các kỹ thuật giúp các thành viên nhận biết, thể hiện suy nghĩ, tình cảm,

sự sáng tạo của mình .............................................................................................................................................51

VI.Trường hợp ứng dụng công tác xã hội với nhóm ................................................................52

TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................................................54

4

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

LỜI MỞ ĐẦU

Công tác xã hội với nhóm là một phương pháp cơ bản trong khoa học công tác xã hội. Công tác xã

hội với nhóm được ứng dụng để giải quyết các vấn đề của cá nhân, của nhóm, và của cộng đồng.

Tài liệu công tác xã hội với nhóm được biên soạn nhằm giúp người học có những kiến thức nền

tảng về công tác xã hội với nhóm, thông qua việc tìm hiểu khái niệm, năng động nhóm, sự phát

triển của nhóm. Tài liệu cũng giới thiệu các loại hình công tác xã hội với nhóm hiện tại đang áp

dụng tại Việt Nam, và các loại hình dịch vụ công tác xã hội nhóm khác đã và đang được áp dụng ở

các nước, mà trong tương lai, khi công tác xã hội tại Việt Nam được chuyên môn hóa thì những loại

hình công tác xã hội nhóm này sẽ trở nên phổ biến.

Tài liệu được biên soạn để phục vụ cho việc đào tạo các cán bộ làm việc trong lĩnh vực công tác xã

hội, ngành lao động thương binh xã hội, và các cán bộ đoàn thể tại các địa phương.

Tài liệu được biên soạn để phục vụ cho Đề án 32, phát triển nghề công tác xã hội tại Việt Nam, giai

đoạn 2010-2020, trong khuôn khổ hợp tác của UNICEF, và Bộ Lao động Thương binh và Xã hội.

Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã nhận được nhiều sự hỗ trợ từ những nhà chuyên môn

trong lĩnh vực công tác xã hội, tuy nhiên, chắc hẳn vẫn còn nhiều điều cần hoàn thiện. Rất mong

được đón nhận ý kiến của quý vị độc giả và quý đồng nghiệp.

Trân trọng cảm ơn!

Nhóm tác giả/Ban biên tập

5

BÀI

KHÁI QUÁT VỀ CÔNG

TÁC XÃ HỘI VỚI NHÓM

I. GIỚI THIỆU CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NHÓM

1. Khái niệm

1.1 Khái niệm nhóm

Có rất nhiều quan điểm khác nhau khi định nghĩa về nhóm dựa trên nền tảng các lĩnh vực nghiên

cứu khác nhau. Theo quan điểm giải thích cổ điển, thì “Một nhóm được định nghĩa như là hai hay

nhiều người có tương tác với một người khác theo cách mỗi một người đều gây ảnh hưởng và chịu

ảnh hưởng bởi mỗi người khác.”(Từ điển Xã hội học, tr.299).

Quan điểm xã hội học cho rằng“Nhóm là một hệ thống xã hội mà mối quan hệ ý nghĩa của nó được

xác định qua những quan hệ thành viên trực tiếp và phân tán cũng như qua tính bền lâu tương

đối”(Từ điển Xã hội học, tr 299).

Dưới góc độ nhìn nhận của các nhà tâm lý học, nhóm được xem là chủ thể các hiện tượng tâm lý xã

hội, ở đây các hiện tượng tâm lý xã hội hình thành, phát triển và diễn ra hết sức phức tạp.

6

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

1.2 Công tác xã hội nhóm

Theo tác giả Konopka (1963): “Công tác xã hội với nhóm là phương pháp công tác xã hội giúp cá

nhân nâng cao chức năng xã hội thông qua việc trải nghiệm và đương đầu để giải quyết một cách

hiệu quả những vấn đề của cá nhân, nhóm hoặc cộng đồng”.

Toseland (1998) định nghĩa “Công tác xã hội với nhóm là hoạt động có mục đích với các nhóm trị

liệu và các nhóm hành động nhằm giúp nhóm đáp ứng nhu cầu xúc cảm xã hội, và hoàn thành các

nhiệm vụ. Hoạt động này được tổ chức cho từng thành viên của nhóm và cho toàn thể nhóm trong

hệ thống phân phối dịch vụ”.

Theo cách diễn đạt đơn giản thì công tác xã hội nhóm là quá trình nhân viên xã hội sử dụng tiến

trình sinh hoạt với nhóm nhằm giúp các cá nhân tương tác lẫn nhau, chia sẻ kinh nghiệm, suy nghĩ

với nhau, tạo sự thay đổi trong thái độ, hành vi, tăng cường khả năng giải quyết vấn đề, thoả mãn

nhu cầu của các thành viên trong nhóm. Điểm cần nhấn mạnh trong công tác xã hội với nhóm

(CTXHN) là giúp đỡ cá nhân có vấn đề. CTXHN chú trọng đến hành động và ảnh hưởng cũng như

sự phản ứng và thích ứng. Có thể hiểu một cách tổng quát rằng CTXHN là phương pháp về giúp đỡ

các nhóm cũng như giúp đỡ cá nhân; tạo điều kiện cho cá nhân và nhóm thay đổi những vấn đề của

cá nhân, nhóm, tổ chức và của cộng đồng.

2. Đặc trưng của công tác xã hội với nhóm

Giai đoạn sơ khai của các hoạt động nhóm trong công tác xã hội được hình thành tự phát do nhóm

người ngồi lại với nhau, và những người làm công tác xã hội với cá nhân cũng có nhu cầu họp mặt

để chia sẻ về chuyên môn. Từ giữa những năm 1930s đến những năm 1950s, công tác xã hội nhóm

mới dần được hình thành và phát triển. Sau hơn 50 năm hình thành và phát triển, phương pháp

CTXHN trở thành một phương pháp quan trọng của công tác xã hội (CTXH) và áp dụng rộng rãi

trong quá trình hỗ trợ đối tượng.

Những đặc điểm của CTXH với nhóm:

• Hoạt động nhóm là nơi thỏa mãn nhu cầu của cá nhân thành viên của nhóm: Nhu cầu được

giao tiếp, tôn trọng, được khẳng định, phát huy năng lực. Giao tiếp đưa đến mối quan hệ -

tương tác - chấp nhận nhau, và dẫn đến những nhu cầu khác.

• Đối tượng tác động là mối quan hệ tương tác trong nhóm, hay nói một cách khác, công cụ của

CTXHN là mối quan hệ tương tác của các thành viên trong nhóm. (Hình1).

• CTXHN tăng cường khả năng tự giải quyết vấn đề của cá nhân thông qua việc được tạo môi

trường mà trong đó các thành viên có thể học tập, bắt chước các kinh nghiệm người khác.

Trong nhóm có nhiều người, sẽ có nhiều giải pháp, sáng kiến.

• Ảnh hưởng của các hoạt động nhóm giúp thay đổi hành vi, thái độ của cá nhân.

• Nhóm là một môi trường cá nhân có thể bộc lộ bản thân như cá tính, tính tình, tâm sự.

7

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

Nhân viên CTXH

Nhóm viên

Hình 1. Nhân viên công tác xã hội tác động trên các mối tương tác nhóm

3. Vai trò của công tác xã hội nhóm trong giúp đỡ đối tượng yếu thế và có nguy cơ tại

cộng đồng

Là một phương pháp của công tác xã hội, công tác xã hội nhóm có vai trò quan trọng trong hỗ trợ

và giúp đỡ các nhóm đối tượng yếu thế và có nguy cơ tại cộng đồng. Những vai trò này thể hiện ở

nhiều lĩnh vực từ phòng ngừa, can thiệp, trị liệu, phục hồi và phát triển.

Ở mức độ phòng ngừa, công tác xã hội nhóm đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức các hoạt

động sinh hoạt nhóm để nâng cao hiểu biết, kiến thức phòng ngừa các vấn đề có thể xảy ra cho

các đối tượng yếu thế và có nguy cơ và gia đình họ tại cộng đồng.

Ở cấp độ can thiệp, trị liệu, công tác xã hội nhóm sẽ giúp tham vấn, trị liệu tâm lý, tình cảm, sự gắn

kết giữa các thành viên trong các nhóm yếu thế đang có vấn đề để họ có thể vượt qua những khó

khăn hiện thời.

Ở cấp độ phục hồi, công tác xã hội nhóm đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường nhóm

giúp các thành viên hòa nhập với nhóm và cộng đồng.

4. Vai trò của cán bộ tại cộng đồng trong công tác xã hội nhóm

Để thực hiện được nhiệm vụ, chức năng và vai trò của công tác xã hội nhóm, nhân viên công tác xã

hội cần phải thực hiện nhiều vai trò khác nhau tại cộng đồng.

(1) Vai trò là người chia sẻ kiến thức, nâng cao nhận thức, năng lực cho các nhóm yếu thế và có

nguy cơ tại cộng đồng.

(2) Vai trò cung cấp các dịch vụ can thiệp, trị liệu trực tiếp: tham vấn nhóm, trị liệu nhóm.

(3) Vai trò điều phối, kết nối các nguồn lực để nhóm có thể hoạt động.

(4) Vai trò tạo điều kiện, môi trường thuận lợi để nhóm và các thành viên phục hồi, tái hoà nhập

cộng đồng thành công.

8

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

(5) Vai trò tạo điều kiện, kết nối các nguồn lực, khích lệ, động viên trong nhóm yếu thế và có nguy

cơ phát huy tiềm năng, đáp ứng nhu cầu phát triển để vững tin tạo dựng cuộc sống của mình,

có đóng góp cho gia đình, cộng đồng và xã hội.

II. NĂNG ĐỘNG NHÓM

Năng động nhóm hay còn gọi là tâm lý nhóm là sự tương tác và các mối quan hệ giữa các thành

viên trong nhóm với nhau, và là cách thức mà trong đó nhóm lên kế hoạch, hoạt động và giải

quyết vấn đề. Năng động nhóm là một nhân tố quan trọng ảnh hưởng lên kết quả của bất cứ hình

thức hoạt động nào của nhóm. Tuy nhiên, năng động nhóm chịu ảnh hưởng của những vấn đề về

quyền lực, tác động bên ngoài và mâu thuẫn bên trong con người, tính cách các thành viên của

nhóm và cả những hoạt động cụ thể nhóm thực hiện. Năng động nhóm ảnh hưởng lên hành vi

của mỗi cá nhân, tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng sẽ phụ thuộc vào địa vị và nhiệm vụ của họ trong

nhóm, và nó cũng phụ thuộc vào khuôn mẫu hành vi liên quan tới nhóm, có nghĩa là nó phụ thuộc

vào bản chất của nhóm và mức độ tham gia của các thành viên.

Lĩnh vực năng động nhóm liên quan tới hành vi của những nhóm nhỏ. Năng động nhóm tùy thuộc

vào mục đích, bối cảnh nhóm mà các hành vi, ứng xử của các thành viên khác nhau. Năng động

nhóm lớn khác với năng động nhóm nhỏ. Trong nhóm lớn, khoảng cách giữa các thành viên khá

xa, có những người đã từng có kinh nghiệm, có người mới tham gia, họ đến từ những môi trường

khác nhau, và mỗi con người đều có những quan tâm riêng và quan tâm chung, mà họ khó chia sẻ

những quan tâm riêng đối với nhóm.

Năng động nhóm ảnh hưởng đến hành vi của cá nhân và của cả nhóm.

Bốn khía cạnh của năng động nhóm bao gồm: 1) Kiểu giao tiếp và tương tác; 2) Sự gắn kết nhóm;

3) Cơ chế kiểm soát xã hội: quy tắc, vai trò và địa vị; và 4) Văn hóa nhóm.

1. Kiểu giao tiếp và tương tác

Giao tiếp là tiến trình trong đó những thông tin có ý nghĩa được chuyển tải từ người này sang người

khác bằng những dấu hiệu.

Giao tiếp có lời và không lời tạo nên tương tác xã hội. Có nhiều lý do để giao tiếp: (a) hiểu quan

điểm, suy nghĩ, cảm nghĩ của người khác, (b) tìm xem mình ở vị trí nào trong mối quan hệ với người

khác, (c) thuyết phục người khác, (d) đạt được và duy trì quyền lực, (e) tự bảo vệ, (f) kích thích phản

ứng từ người khác, (g) tạo một ấn tượng tới người khác, ((h) đạt được và duy trì mối quan hệ, và (i)

bày tỏ một hình ảnh thống nhất với nhóm,v.v.

Để tránh hiểu lầm trong giao tiếp, thành viên nhóm cần phản hồi bằng nhiều cách: (a) mô tả nội

dung của giao tiếp hoặc hành vi theo nhận thức của thành viên nhóm, (b) ngay sau khi thông điệp

được nhận, thì phải báo cho người gửi thông điệp, và (c) biểu lộ bằng cách ướm lời để người gửi

thông điệp hiểu rằng phản hồi được đưa ra để kiểm tra về sự méo mó, nhiễu thông tin hơn là để

đối đầu và tấn công họ.

Thí dụ phản hồi: “Bạn, tôi hiểu rằng bạn nói ...”, hoặc “bạn, nếu tôi hiểu chính xác, thì bạn nói

rằng……”

9

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

Nhân viên công tác xã hội (NVCTXH) cần hiểu rõ những thông điệp của nhóm khi các thành viên

nhóm trao đổi qua lại lẫn nhau để có thể hỗ trợ nhóm nếu có những trở ngại, hiểu lầm do vô tình

trong quá trình giao tiếp giữa các thành viên.

Kiểu tương tác: Có những kiểu tương tác như: (a) trụ cột, theo cách này thì trưởng nhóm là trung

tâm, và giao tiếp xảy ra từ trưởng nhóm tới thành viên, và từ thành viên tới trưởng nhóm, (b) vòng

tròn, theo cách này, từng thành viên lần lượt phát biểu khi đến phiên mình, (c) ghế nóng, theo cách

này có sự trao đổi qua lại giữa trưởng nhóm và thành viên, những người còn lại sẽ quan sát, và (d)

tự do, theo cách này, tất cả thành viên chịu trách nhiệm cho việc giao tiếp, họ chủ động kiểm soát

những gì cần hoặc không cần nói trong nhóm.

Ba kiểu (a), (b), (c) thì người trưởng nhóm là trung tâm, vì trưởng nhóm kết cấu các kiểu giao tiếp

này, cách thứ tư (d) thì nhóm là trung tâm vì nó khởi đầu từ các thành viên nhóm. Cách này được

khuyến khích sử dụng để giao tiếp trong hầu hết các tình huống, vì cách này làm gia tăng tương

tác xã hội, tinh thần nhóm, và sự cam kết của các thành viên với mục đích của nhóm. Tuy nhiên, nếu

không kiểm soát được, nhóm có thể sẽ mất rất nhiều thời gian.

Nhân viên CTXH cần quen với các kiểu giao tiếp trong nhóm để giúp nhóm chọn kiểu tương tác

nào thích hợp. Trong hầu hết tình huống, NVCTXH nên tạo điều kiện để phát triển kiểu giao tiếp

nhóm là trung tâm hơn là kiểu giao tiếp trưởng nhóm là trung tâm. Tuy nhiên, trong những lúc bị

hạn chế thời gian, để thực hiện một nhiệm vụ cấp bách của nhóm, thì NVCTXH khuyến khích nhóm

nên chọn kiểu giao tiếp trưởng nhóm là trung tâm thay vì kiểu giao tiếp tự do, nhóm là trung tâm.

2. Việc gắn kết nhóm

Gắn kết trong nhóm là kết quả của tất cả sức mạnh hành động tác động lên thành viên để duy trì

trong nhóm. Người ta được thu hút vào nhóm bởi nhiều lý do khác nhau. Có 4 chiều hướng thay

đổi do tương tác xác định sự thu hút một thành viên vào với nhóm.¹

- Nhu cầu là thành viên, được công nhận, và an toàn: Gắn kết nhóm thỏa mãn được nhu cầu

thuộc về của thành viên. Một số thành viên có nhu cầu xã hội hóa vì họ ít có mối quan hệ với bên

ngoài. Thí dụ: Những người cao tuổi bị cách ly với xã hội. Nhóm còn giúp nhận ra sự hoàn thành

nhiệm vụ của thành viên và khuyến khích thành viên có cảm giác thể hiện năng lực. Thành viên

nhóm cũng cảm thấy sự tham gia của họ được ghi nhận và có giá trị khi họ cảm thấy họ được ưa

thích. Nỗi sợ và lo lắng cũng làm cho cá nhân tăng nhu cầu thuộc về một nhóm.

- Nguồn lực và thanh danh thông qua sự tham gia nhóm: Nhiều người tham gia nhóm mong

muốn tiếp cận được nguồn lực. Chẳng hạn, những người tham gia nhóm tiết kiệm – tín dụng là

vì một số nguồn vốn tín dụng chỉ cấp cho thành viên nhóm. Thanh danh cũng là một yếu tố khích

lệ các thành viên của nhóm: Thí dụ, được nhóm tiến cử vào một vị trí trong cộng đồng.

- Những mong đợi về hệ quả thụ hưởng và bất lợi của nhóm: Thành viên nhóm mong đợi sẽ được

hưởng lợi khi hoàn thành nhiệm vụ của nhóm, hoặc khi ở trong nhóm thì sẽ giảm bất lợi so với

khi thực hiện nhiệm vụ đơn lẻ cá nhân.

1 Cartwright (1968), Giới thiệu Thực hành Công tác xã hội Nhóm, in An Introduction in Group Work Practice

10

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

- So sánh kinh nghiệm của nhóm với nhóm khác: Nhiều người chọn tham gia trong một nhóm cụ

thể với mong đợi học kinh nghiệm của nhóm này nhiều hơn ở nhóm khác, nếu ở nhóm khác thì

họ ít hy vọng có nhiều kinh nghiệm tương tự.

3. Kiểm soát xã hội

Là tiến trình trong đó nhóm như một tổng thể đạt được sự đồng thuận và sự tuân thủ hoàn toàn

của các thành viên, và thực hiện chức năng theo một trật tự. Những yếu tố ảnh hưởng đến kiểm

soát xã hội bao gồm:

 Quy tắc: Là những mong đợi và tin tưởng về cách thức hành động thích hợp trong từng tình

huống xã hội, chẳng hạn như trong một nhóm. Quy tắc liên quan hành vi của từng thành viên

đến kiểu mẫu chung về hành vi đã được nhóm chấp nhận.

Quy tắc làm cho hành vi trở nên bền vững và được duy trì thường xuyên trong nhóm. Những

quy tắc là kết quả của những hành vi được xem là giá trị, được chọn lựa, và được chấp nhận

trong nhóm. Quy tắc phát triển khi nhóm phát triển. Quy tắc phát triển trực tiếp khi thành viên

quan sát lẫn nhau trong quá trình tương tác. Khi thành viên nhóm biểu lộ sự lựa chọn, chia sẻ

quan điểm, và cách thức hành động thì quy tắc trở nên rõ rệt hơn.

Những quy tắc trở thành những luật lệ được công nhận và nhóm sẽ thực hiện chức năng. Quy

tắc cũng thay đổi, có thể công khai hoặc không chính thức. Những quy tắc công khai là những

quy tắc được trưởng nhóm và các thành viên nhóm biết rõ ràng. Ngược lại, những quy tắc

không chính thức chưa từng được thảo luận, hoặc nói đến, nhưng ảnh hưởng rất lớn đến hành

vi và tương tác của những thành viên nhóm.

 Vai trò: Vai trò liên quan rất gần với quy tắc. Trong khi quy tắc là những mong đợi được giữ

vững bởi tất cả mọi thành viên trong nhóm, thì vai trò là những mong đợi về chức năng của

từng thành viên trong nhóm. Không như quy tắc, xác định hành vi trong diện rộng ở các tình

huống, thì vai trò xác định hành vi liên quan tới chức năng hoặc nhiệm vụ cụ thể mà thành

viên nhóm thực hiện.

Vai trò quan trọng cho nhóm, vì nó cho phép phân công lao động và sử dụng quyền lực một cách

thích hợp. Vai trò cung cấp kiểm soát xã hội trong nhóm bằng cách ra lệnh cho thành viên nhóm

nên hành xử thế nào trong một số tình huống. Chẳng hạn, việc một trưởng nhóm giáo dục thể

hiện cảm nghĩ và phản ứng về một vấn đề cá nhân không liên quan đến chủ đề là không thích hợp.

 Vị trí/Địa vị: Cùng với quy tắc và vai trò, thì việc kiểm soát xã hội cũng được thể hiện qua vị trí

hoặc địa vị của thành viên trong nhóm. Địa vị liên quan đến lượng giá và sắp xếp thứ bậc của

từng vị trí thành viên trong nhóm đối với thành viên khác. Địa vị của một người trong nhóm

được xác định bởi thanh danh, khả năng và sự công nhận chuyên môn của họ do người từ bên

ngoài nhóm. Tuy nhiên, đôi khi địa vị cũng phụ thuộc vào tình huống, có khi địa vị do cơ quan

sắp đặt, có khi do các thành viên trong nhóm xác định.

11

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

4. Văn hóa nhóm

Văn hóa nhóm là một yếu tố ảnh hưởng quan trọng trong nhóm. Văn hóa nhóm liên quan đến giá

trị, niềm tin, phong tục, và truyền thống do các thành viên nhóm duy trì chung. Cần lưu ý yếu tố

văn hóa nhóm thường không được chú ý đến khi thảo luận về năng động nhóm.

Khi thành viên nhóm đa dạng thì văn hóa nhóm dần sẽ xuất hiện. Các thành viên đóng góp cho

những giá trị thống nhất của nhóm xuất phát từ những kinh nghiệm của họ, cũng như từ những di

sản khác nhau của họ về dân tộc, văn hóa, và chủng tộc. Những giá trị này pha trộn trong tiến trình

giao tiếp, và tương tác nhóm. Trong những buổi họp đầu tiên, các thành viên khám phá hệ giá trị

riêng của từng người, và cố gắng tìm kiếm những điểm chung có liên quan đến người khác. Trong

những buổi họp sau, những thành viên có cơ hội để chia sẻ và hiểu hệ thống giá trị của nhau. Cuối

cùng, họ phát triển được những giá trị chung, và trở thành văn hóa nhóm. Văn hóa nhóm sẽ thay

đổi trong suốt vòng đời của nhóm.

Văn hóa nhóm sẽ xuất hiện nhanh đối với nhóm đồng nhất về thành viên. Khi thành viên chia sẻ

kinh nghiệm sống giống nhau và những giá trị như nhau thì thường ít mất thời gian để pha trộn

những quan điểm riêng của họ thành văn hóa nhóm. Một trong những sự thu hút của những nhóm

đồng nhất này là họ tạo ra một bầu khí tin tưởng và hỗ trợ nhau. Thí dụ: Thành viên những nhóm

đồng đẳng thường quen nhau, hiểu nhau và xây dựng những nề nếp làm việc rất nhanh chóng.

III. CÁC GIAI ĐOẠN pHÁT TRIểN CủA NHÓM

Nhóm trải qua các giai đoạn khác nhau từ khi khai sinh nhóm, lớn lên, trưởng thành và kết thúc.

Biết được quy luật phát triển của nhóm, người phụ trách sẽ có những chiến lược can thiệp phù hợp

cho từng giai đoạn. Các nhà nghiên cứu xác định năm giai đoạn phát triển của nhóm là:

- Giai đoạn hình thành/ thành lập (forming)

- Giai đoạn bão tố/ hỗn loạn (storming)

- Giai đoạn ổn định, hình thành các quy chuẩn (norming)

- Giai đoạn trưởng thành, đi vào hoạt động (performing)

- Giai đoạn kết thúc (ending) hoặc ngừng hoạt động (adjourning)

1. Giai đoạn hình thành

Đối với nhóm được thành lập mới: Một số người có nhu cầu và nguyện vọng giống nhau, liên kết với

nhau thành một nhóm để đạt được nhu cầu hay nguyện vọng đó. Họ chia sẻ cùng một mục đích,

và họ bàn bạc để tìm cách đi đến đó. Ở giai đoạn này hai vấn đề chủ yếu là làm sao xác định được

mục đích và tạo sự đồng thuận cao của toàn nhóm về mục đích. Kế đó là xác định những thành

viên phù hợp nhất cho mục đích.Việc khởi đầu này không dễ dàng, nếu những cuộc tranh cãi về

mục đích không đi tới đâu và kết nạp những thành viên không phù hợp thì nhóm có thể tan rã.

Nghĩa là nhóm sẽ bị chết yểu.

12

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

Đối với các nhóm có sẵn: Khi có người lãnh đạo mới, sự thay đổi của nhiều thành viên hay sự thay đổi

của mục đích thì nhóm cũng bàn bạc như khởi đầu lại. Người lãnh đạo mới cũng phải thẩm định

tình hình chung, làm quen với thành viên nhóm, v.v.

2. Giai đoạn bão tố hay hỗn loạn

Sau giai đoạn làm quen, nhóm viên bắt đầu bộc lộ ý nghĩ và cảm xúc của mình, sẽ khó tránh khỏi

va chạm vì mỗi người một ý, với cá tính, thái độ và những giá trị khác nhau. Mục đích chung tiếp

tục được tranh cãi và các phương tiện để đạt tới mục đích phải chi tiết và khả thi hơn. Truyền

thông trong nhóm chưa suôn sẻ, thành viên nhóm chưa hiểu nhau đầy đủ. Một số cá nhân muốn

tự khẳng định mình và có thể xuất hiện với xu hướng thống trị. Những người này có thể được xem

như lãnh đạo giả của thời kỳ đầu.

Đây là một giai đoạn phát triển tất yếu, nhóm không nên nản lòng hay đốt cháy giai đoạn.

3. Giai đoạn ổn định, hình thành các quy tắc

Để làm việc có hiệu quả, nhóm viên đề ra các thủ tục làm việc như giờ giấc, phân công, xác định

trách nhiệm, quyền hạn, phương thức truyền thông, cách ứng xử phù hợp..v.v. Nhóm được ổn định

từ từ, bắt đầu tin tưởng lẫn nhau và hình thành mối quan hệ khăng khít với nhau. Những lãnh đạo

chính thức xuất hiện để đóng góp tích cực, điều hành công việc của nhóm. Nhóm viên sẵn sàng

nghe ý kiến của lãnh đạo, cũng như ý kiến của thành viên khác, và dấn thân vào công việc, quan

tâm đến lợi ích chung. Tất cả thành viên tự hào về nhóm của mình, và nâng cao khả năng giải quyết

vấn đề. Các thành viên trong nhóm bắt đầu bàn bạc kế hoạch có sự tham gia của mọi người.

4. Giai đoạn trưởng thành và hoạt động

Khi ổn định về tổ chức, nhóm bắt đầu làm việc có hiệu quả để thực hiện kế hoạch đề ra. Mâu thuẫn

trong nhóm giảm nhiều, Nhóm viên tập trung vào vai trò và nhiệm vụ của mình, chí thú với mục

đích chung. Mọi thành viên tham gia vào việc xây dựng nhóm. Các vấn đề nảy sinh được giải quyết

trên cơ sở của sự đồng lòng nhất trí, có khi không cần đến quy tắc, luật lệ.

5. Giai đoạn kết thúc

Giai đoạn kết thúc khi mục đích đề ra cũng đến lúc hoàn thành. Ví dụ như nhóm hỗ trợ cho những

thành viên là người sử dụng ma tuý đạt mục tiêu ban đầu nâng cao nhận thức về ma tuý và tác hại

của ma tuý. Hay nhóm sinh hoạt hè cho trẻ em mồ côi ở một cơ sở trợ giúp xã hội kết thúc để chuẩn

bị năm học mới. Mọi hoạt động đều phải kết thúc với một cuộc lượng giá để rút kinh nghiệm hay

chuẩn bị cho một giai đoạn mới. Một nhóm hoạt động kém hiệu quả, hoặc chưa hoàn thành mục

tiêu của nhóm, có thể tuyên bố giải thể để bắt đầu lại với những thành viên mới, chương trình mới.

Ở giai đoạn này có nhiều thành viên bị ảnh hưởng mạnh mẽ do cảm xúc chia tay do có quá trình

gắn bó, làm việc trong nhóm. Do đó, NVCTXH cần giúp nhóm đối phó với cảm xúc sẽ phải chia tay

nhóm và lập kế hoạch cho cá nhân trong tương lai.

Các giai đoạn phát triển nhóm đôi khi không được phân biệt một cách rõ ràng, mà tiến triển theo

khả năng riêng của từng nhóm.

13

BÀI

CÁC LOẠI HÌNH

CÔNG TÁC XÃ HỘI

VỚI NHÓM

2

Trong cuộc sống, mỗi người đều thuộc vào những nhóm khác nhau. Tùy theo nhu cầu, vấn đề cần

giải quyết, có nhiều loại hình nhóm. Tuy nhiên có thể chia thành hai loại nhóm chính bao gồm: i)

Nhóm tự nhiên; và ii) Nhóm được thành lập.

Nhóm tự nhiên (không được thành lập): Nhóm tập hợp dựa trên những sự kiện xảy ra một cách

tự nhiên, thu hút giữa mọi người với nhau, hoặc những nhu cầu được nhận thức qua lại giữa các

thành viên. Nhóm tự nhiên bao gồm nhóm gia đình, nhóm người cùng tôn giáo, tín ngưỡng, nhóm

đồng đẳng, mạng lưới bạn bè, nhóm đường phố, và những băng nhóm.

Mặc dù nhóm hình thành tự nhiên, nhưng cũng cần những kỹ năng và kỹ thuật khi làm việc với

những nhóm này.

Nhóm được thành lập, gồm hai loại hình nhóm: 1) Nhóm can thiệp, và 2) Nhóm nhiệm vụ:

14

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

So sánh giữa nhóm can thiệp và nhóm nhiệm vụ

Loại nhóm

Đặc điểm

Nhóm can thiệp

Nhóm nhiệm vụ

Cam kết

Vai trò

Nhu cầu cá nhân của thành viên Nhiệm vụ phải được hoàn thành

Phát triển thông qua tương tác, hoặc

Phát triển thông qua tương tác

được giao nhiệm vụ

Tập trung thảo luận một vài nhiệm vụ

đặc thù

Kiểu giao tiếp

Thủ tục

Mở

Linh động hoặc chính thức, dựa

Thời gian biểu và quy định chính thức

vào nhóm

Dựa vào mối quan tâm, vấn đề và Dựa vào tài năng, sự chuyên môn,

Sự hợp thành nhóm

Tự bộc lộ

đặc điểm chung

hoặc sự phân công lao động

Mong đợi cao

Mong đợi thấp

Cách tiến hành thường riêng tư và Cách tiến hành có thể riêng tư nhưng

2

Bảo mật

giữ trong nhóm

thỉnh thoảng mở ra công cộng

Thành công dựa trên sự hoàn thành

nhiệm vụ hoặc sự ủy thác nhiệm vụ,

hoặc tạo ra sản phẩm

Sự thành công dựa trên việc đáp

ứng giải quyết những mục đích

Lượng giá

I. Nhóm can thiệp

1. Nhóm hỗ trợ - nhóm trợ giúp (support group)

Việc trợ giúp rất quan trọng đối với nhiều nhóm điều trị (giải quyết vấn đề). Những nhóm trợ giúp

khác biệt với các nhóm khác do chiến lược can thiệp của nhóm dựa vào mục đích chính là giúp đỡ

các thành viên nhóm đương đầu với những áp lực của cuộc sống, và mang lại sức sống cũng như

tăng cường khả năng đối phó với khó khăn của các thành viên để giúp họ thích ứng và đương đầu

với những diễn biến căng thẳng trong cuộc sống.

Nhóm trợ giúp cũng bao gồm những nhóm tự giúp (self-help groups), là nhóm tình nguyện hỗ

trợ nhau để vượt khó, cả về mặt vật chất lẫn tinh thần. Thí dụ: Nhóm nghiện rượu, nghiện cờ bạc;

nhóm bị thừa cân/ béo phì; nhóm bệnh nan y như bệnh ung thư.

Nhóm tập trung vào việc vận động xã hội. Thí dụ nhóm người khuyết tật, nhóm phụ nữ vận động

đề nghị những dịch vụ mới, hoặc vận động chính sách, pháp lý.

Nhóm tập trung vào việc tạo ra những cách sống mới. Trong những năm gần đây, có một sự tăng

nhanh các nhóm tự giúp bao gồm hầu hết tất cả các nhu cầu của con người, gồm: Những nhóm dân

tộc thiểu số bị thiệt thòi. Thí dụ nhóm phụ nữ da đen; nhóm đồng tính; nhóm sợ chỗ đông người;

nhóm người chăm sóc; nhóm phụ huynh có con gặp khó khăn trong việc học; nhóm có vấn đề sức

khỏe; nhóm cha mẹ nuôi hộ; nhóm các phụ huynh trẻ khuyết tật (thảo luận cách chăm sóc con tốt

hơn); nhóm bệnh nhân ra viện, chuẩn bị về cộng đồng (thảo luận cách điều chỉnh để thích ứng với

cuộc sống tại cộng đồng).

15

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

Nhóm trợ giúp cũng giúp tăng cường khả năng đồng cảm với người khác.

Thí dụ: Nhóm người nhiễm HIV, vừa tự giúp vừa tác động đến xã hội, giúp xã hội hiểu biết, đồng

cảm không phân biệt đối xử với họ). Những người nhiễm HIV thực hiện giáo dục để phòng ngừa

HIV cho những người không bị nhiễm HIV, đồng thời tạo động lực thêm cho chính những người đã

bị nhiễm. Thí dụ: Nhóm Hoa Hồng, trưởng nhóm là một nữ bị nhiễm HIV từ chồng, ngoài hoạt động

chăm sóc, nâng cao năng lực cho các thành viên trong nhóm, cô đã cùng nhóm tổ chức nhiều hoạt

động truyền thông cộng đồng để nâng cao nhận thức cho cộng đồng, xã hội về việc phòng, chống

HIV/AIDS.

Nhóm tự giúp nhưng thời gian đầu do NVCTXH thành lập, sau đó NVCTXH sẽ rút lui dần, nhóm tự

đề ra các hoạt động, NVCTXH chỉ đến khi nhóm cần.

2. Nhóm giáo dục (educational group)

Nhóm giáo dục (educational group):

Mục đích nhóm giáo dục là đạt được kiến thức và học hỏi được kỹ năng mới hoặc phức tạp hơn.

Quy mô nhóm có thể lớn, số thành viên có thể đến 30-40 người. Nhóm giáo dục được áp dụng cho

nhiều lĩnh vực, bao gồm những cơ sở điều trị, trường học, nhà nuôi dưỡng, những trung tâm giáo

dục dạy nghề, và bệnh viện. Trưởng nhóm thường là người có chuyên môn hoặc chuyên gia trong

một lĩnh vực cụ thể. Thành viên nhóm thường bao gồm những người có cùng quan tâm về những

chủ đề cần được học, hoặc có cùng những đặc điểm chung. Thí dụ nhóm phụ huynh có con cùng

độ tuổi, hoặc có con khuyết tật; nhóm nông dân sản xuất cùng một loại nông sản; nhóm người có

HIV (nhóm người có H) hoặc nhóm chăm sóc người có H; nhóm thanh thiếu niên học kỹ năng sống.

Một vài thí dụ về chủ đề tập huấn của các nhóm:

+ Thực hành chăm sóc trẻ, những kỹ thuật cho việc làm cha mẹ hiệu quả hơn, hoặc chăm sóc cho

con có tật nhẹ.

+ Chương trình phát triển nông thôn, trong đó các nhóm khuyến nông, được cung cấp thông

tin, được tập huấn chăn nuôi, kỹ thuật sản xuất.

+ Chủ đề HIV/AIDS cho nhóm làm việc tại cơ sở cung ứng dịch vụ xã hội chăm sóc và điều trị cho

người có HIV.

+ Kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, giáo dục giới tính cho nhóm

thanh thiếu niên.

3. Nhóm tăng trưởng (growth group)

Nhóm định hướng tăng trưởng (growth-oriented group) cung cấp cơ hội cho thành viên nhận

thức, mở rộng, và thay đổi suy nghĩ, cảm nghĩ, và thái độ của họ về chính họ và những người khác.

Nhóm được sử dụng như là phương tiện để phát triển khả năng cao nhất của thành viên. Nhóm

tăng trưởng tập trung vào việc thúc đẩy tình trạng tích cực về mặt xúc cảm xã hội, hơn là khắc phục

tình trạng này. Nói khác đi là nhóm giúp phòng ngừa hơn là giải quyết những vấn đề xã hội.

16

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

Thí dụ: Hình thành nhóm đối phó vấn đề dành cho những cặp vợ chồng; nhóm làm rõ giá trị cho

thanh niên; nhóm gây nhận thức về các vấn đề xã hội do Hội Phụ nữ thành lập cho người dân trong

cộng đồng.

Nhóm tăng trưởng nhấn mạnh sự tự cải thiện và tiềm năng của con người để sống một cuộc sống

tốt đẹp, đặc biệt thông qua việc cải thiện mối quan hệ với những người khác. Nhóm cung cấp một

bầu không khí hỗ trợ, trong đó từng cá nhân có thể thấu hiểu, trải nghiệm những hành vi mới,

nhận phản hồi và tăng trưởng. Các thành viên trong nhóm cam kết rằng người này sẽ giúp người

kia và tối đa hóa tiềm năng của họ.

Khi hình thành nhóm tăng trưởng, NVCTXH thường chọn những thành viên có nhiều kiến thức,

kinh nghiệm đa dạng và tiềm năng, để làm phong phú, và mở rộng kinh nghiệm cho người khác.

Tuy nhiên, một vài nhóm tăng trưởng được hình thành từ những thành viên có những đặc điểm

tương tự nhau để tăng cường sự thấu cảm và hỗ trợ trong nhóm.

Giao tiếp trong nhóm tăng trưởng theo cách thành viên là trung tâm và tương tác cao. Thành viên

nhóm sẽ tự bộc lộ sâu khi họ tham gia trong nhóm, với những thành viên được khuyến khích, họ

thường biểu lộ về bản thân nhiều hơn khi họ thoải mái với sự tham gia của họ trong nhóm.

4. Nhóm trị liệu (therapy group)

Nhóm trị liệu giúp những thành viên thay đổi hành vi, đối phó và cải thiện những vấn đề trầm

trọng của cá nhân, hoặc tự phục hồi sau chấn thương về thể chất, tâm lý hoặc xã hội. Mặc dù

thường nhấn mạnh đến sự hỗ trợ, nhóm trị liệu tập trung vào khắc phục hậu quả và phục hồi. Do

vậy, nhóm trị liệu khác với nhóm trợ giúp. Thí dụ: nhóm gia đình có vấn đề; nhóm bệnh nhân tâm

thần ngoại trú; nhóm cai nghiện thuốc lá hoặc các chất gây nghiện khác; nhóm những người từ

trường trại về; những người bị bệnh hiểm nghèo như ung thư; những người bị đau buồn do mất

người thân trong gia đình,…

Nhóm trị liệu là một “nhóm đóng”, thường có 8-10 thành viên là phù hợp. Thành viên sẽ lưu lại

trong một thời gian nhất định, không có thành viên mới, trừ trường hợp đặc biệt.

Nghiên cứu về sự thích hợp đã cho thấy rằng áp lực của nhóm có thể có một tác động đáng kể

trong việc thay đổi thái độ, niềm tin. Nhóm trị liệu cho phép một NVCTXH có thể giúp nhiều người

cùng một lúc. Những vấn đề của cá nhân được đánh giá và lập kế hoạch trị liệu với sự hỗ trợ của

nhóm. Mặc dù nhóm có mục đích chung, nhưng mỗi thành viên có thể có những vấn đề khác

nhau, với những biểu hiện khác nhau. NVCTXH sẽ tập trung mỗi lần một thành viên. Các thành viên

khác sẽ giúp cho từng thành viên giải quyết vấn đề riêng. Mức độ bộc lộ của thành viên sẽ rất cao,

nhưng có thể phụ thuộc vào loại vấn đề mà họ trải nghiệm.

Thí dụ: Ở Việt Nam chưa hình thành, nhưng ở nước ngoài các nhóm trị liệu tổ chức gặp nhau định

kỳ để thực hiện kế hoạch nhóm. Khi họp nhóm, các nhóm viên bộc lộ, chia sẻ tâm sự, cảm xúc, vấn

đề thành công, thất bại, hoặc những khủng hoảng trải qua. Nhóm viên khác phản hồi, chia sẻ kinh

nghiệm…, Khi có người kể, người nghe, người chia sẻ, thì mọi người “sáng ra”, hoặc “ngộ ra”, hiểu

vấn đề và giải pháp cần làm. Kể cả người kể và nhóm viên tham gia ý kiến cũng tự sáng ra nhiều

vấn đề khác. Do vậy, tự họ có hướng giải quyết vấn đề cho từng thành viên.

17

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

5. Nhóm xã hội hóa (socialization group)

Một số tác giả xem việc xã hội hóa là tập trung chính yếu của CTXH với nhóm. Nhóm giúp thay đổi

hoặc phát triển thái độ và hành vi của thành viên nhóm để thực hiện chức năng và dễ được xã hội

chấp nhận hơn. Ngoài ra, thành viên nhóm còn được phát triển kỹ năng xã hội, tăng cường sự tự

tin, và lập kế hoạch cho tương lai.

Nhóm xã hội hóa thường sử dụng những hoạt động như trò chơi, sắm vai, hoặc đi dã ngoại để

giúp thành viên nhóm hoàn thành mục đích cá nhân. Những nhu cầu của cá nhân và mục đích của

nhóm thường đạt được thông qua các hoạt động của chương trình, thay vì thông qua thảo luận

nhóm. Do vậy, nhóm xã hội hóa sử dụng cách học thông qua thực hành, qua đó thành viên sẽ cải

thiện kỹ năng lẫn nhau bằng cách tham gia vào những hoạt động chương trình.

Thí dụ, làm việc nhóm với nhóm học sinh cá biệt trong trường học; nhóm thanh niên, trẻ đường

phố có lỗi lầm; làm việc nhóm với nhóm phụ nữ trẻ có thai để lập kế hoạch cho tương lai; làm việc

nhóm với người cao tuổi để tái thúc đẩy họ và đưa họ vào trong các hoạt động; làm việc nhóm

với nhóm thiếu niên trong trường giáo dưỡng để chuẩn bị kế hoạch cho tái hòa nhập cộng đồng;

nhóm những cha mẹ đơn thân với những hoạt động như dã ngoại, khiêu vũ, và những hoạt động

xã hội khác.

Lãnh đạo của những nhóm này phải có kiến thức, kỹ năng để thúc đẩy cá nhân tăng trưởng và

thay đổi.

II. NHÓM NHIỆM VỤ

1. Nhóm nhiệm vụ (task force group)

Nhóm nhiệm vụ gồm một số những thành viên, mỗi người có những kiến thức và kinh nghiệm đặc

thù, cùng với nhau chia sẻ chuyên môn cho mục đích đặc biệt.

Những thành viên của đội phối hợp những nỗ lực của họ và làm việc cùng nhau cho một nhóm

thân chủ đặc thù. Thí dụ:

- Một nhóm nhiệm vụ chuyên nghiệp làm việc với những nạn nhân đột quỵ và gia đình của họ

trong một bệnh viện phục hồi;

- Một nhóm nhiệm vụ cung cấp việc chăm sóc tại gia đình;

- Nhóm nhiệm vụ những người giúp đỡ chuyên nghiệp và bán chuyên nghiệp có kiến thức về cách

can thiệp khủng hoảng;

- Một nhóm nhiệm vụ những người chuyên nghiệp và viện trợ cùng làm việc với bệnh nhân trong

một bệnh viện tâm thần;

- Một nhóm những sinh viên tình nguyện công tác xã hội trong bệnh viện.

Trưởng nhóm nhiệm vụ thường là người được chỉ định bởi cơ quan, một số trường hợp thì người

đội trưởng được các thành viên bầu lên. Người trưởng nhóm điều hành và phối hợp nhóm và chịu

trách nhiệm với cơ quan. Nhóm trưởng thực hiện chủ trì các cuộc họp, khuyến khích những đội

18

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

viên, phối hợp những nỗ lực cá nhân, và đảm bảo đội thực hiện chức năng một cách hiệu quả.

Thông thường, một nhóm nhiệm vụ hình thành bởi nhiều thành viên ở các lĩnh vực khác nhau,

chẳng hạn công tác xã hội, điều dưỡng, chữa trị thể lý và bệnh nghề nghiệp, và y khoa. Nhóm

nhiệm vụ có thể hình thành bởi những nhân viên bán chuyên nghiệp như những người hỗ trợ trị

liệu sức khỏe tâm thần.

Ngoài những cuộc họp về chuyên môn về cung cấp dịch vụ, thỉnh thoảng các nhóm nhiệm vụ nên

dành thời gian cho việc xây dựng nhóm để giúp các thành viên biết cách thực hành chức năng như

một nhóm. Nếu bỏ qua việc xây dựng tinh thần đội nhóm, chức năng của nhóm, có thể dẫn đến

một số vấn đề như mâu thuẫn hoặc kình địch, dẫm chân lên nhau, và dịch vụ không phối hợp hoặc

không hoàn thành.

Những thành viên cam kết theo tinh thần của đội sẽ hỗ trợ công việc chung của họ như là một

nhóm hơn là một tập hợp những cá nhân riêng lẻ với những mối quan tâm và chương trình chuyên

nghiệp khác nhau.

Khi xây dựng và duy trì nhóm, người nhóm trưởng phải thúc đẩy sự hỗ trợ của tổ chức về tinh thần

làm việc đội nhóm, khuyến khích thành viên hướng về sự hợp tác và hỗ trợ thành viên phát triển

kỹ năng và làm rõ vai trò và giải quyết mâu thuẫn.

Một cách lý tưởng, thành viên nên gặp nhau thường xuyên để thảo luận về những nỗ lực cung cấp

dịch vụ và những chức năng của họ như một nhóm.

Giao tiếp giữa các thành viên thay đổi theo tình trạng làm việc của nhóm. Thỉnh thoảng, các thành

viên làm việc một cách riêng lẻ, độc lập. Chẳng hạn, trong một chương trình cho trẻ em, những

nhân viên chăm sóc trẻ có thể được xem là những thành viên quan trọng của nhóm, mặc dù họ

làm ở những ca trực hoặc các công việc khác nhau. Để giúp cho việc giao tiếp giữa các thành viên

trong nhóm, nên tổ chức những buổi họp khi những ca trực gối đầu nhau.

2. Nhóm phát triển nhân viên (staﬀ development)

Mục đích của nhóm phát triển nhân viên (PTNV) là cải thiện dịch vụ cho thân chủ bằng cách phát

triển, nâng cấp vả cải thiện kỹ năng của đội ngũ cán bộ, nhân viên. Những nhóm PTNV cung cấp

cho nhân viên cơ hội học hỏi những cách tiếp cận can thiệp mới, nguồn lực, và dịch vụ cộng đồng;

để thực hành những kỹ năng mới; và rà soát và học hỏi từ những kinh nghiệm làm việc trước kia

của họ với thân chủ.

Thí dụ:

- Nhóm của những người chuyên nghiệp tham dự một loạt những hội thảo về dược lý, do trung

tâm tâm thần của vùng tổ chức;

- Một hội nghị về sự đồng phụ thuộc cho những nhân viên của cơ quan chữa trị về nghiện rượu;

- Kiểm huấn nhóm do NVCTXH có kinh nghiệm, sẽ kiểm huấn cho những NVCTXH làm việc ở

những trường quận, huyện, nơi không có kiểm huấn viên;

19

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

- Một giám đốc chương trình thực hiện một kiểm huấn nhóm định kỳ hàng tuần cho những nhân

viên CTXH bán chuyên nghiệp làm việc trong một chương trình chăm sóc người cao tuổi đơn

thân tại cộng đồng;

- Trưởng nhóm của những nhóm này có khi là một người chuyên nghiệp trong lĩnh vực đặc thù.

Tập huấn viên hoặc trưởng nhóm có thể sử dụng nhiều phương pháp để hỗ trợ việc học hỏi,

như bài giảng, thảo luận, trình bày bằng video, mô phỏng trường hợp, sắm vai và biểu hiện cuộc

sống. Những thành viên có cơ hội thực hành kỹ năng mới trong nhóm và nhận phản hồi từ tập

huấn viên hoặc những thành viên khác. Những thành viên sẽ góp ý một cách cẩn thận và phê

bình góp ý lẫn nhau. Họ cũng học hỏi từ những sai sót, lỗi của chính họ hoặc của những thành

viên khác trong nhóm. Sự trung thực, bộc trực, giao tiếp mang tính xây dựng và phản hồi giữa

các thành viên rất có giá trị, như là mức độ cao của tự bộc lộ.

3. Nhóm hành động xã hội (social action group)

Nhóm hành động xã hội (HĐXH) nâng cao năng lực cho thành viên để thực hiện những kế hoạch

hành động tập thể nhằm thay đổi một số khía cạnh của môi trường xã hội hoặc vật chất. Họ thường

được xem như là những tổ chức“cơ sở”vì xuất phát từ những mối quan tâm của các cá nhân trong

cộng đồng, mà những người này đôi khi không có quyền lực hoặc vị thế.

Mục đích của nhóm hành động xã hội thường liên kết với nhu cầu của các thành viên trong nhóm,

tuy nhiên việc đạt được mục đích của nhóm thường cũng sẽ mang lại lợi ích cho những người bên

ngoài nhóm. Vì thế, nhóm hành động xã hội phục vụ cho lợi ích chung của cả thành viên và không

thành viên.

Thí dụ:

- Nhóm công dân thay mặt cho những người cao tuổi trong khu xóm, biện hộ cho việc cần gia

tăng sự bảo vệ của cảnh sát tại cộng đồng;

- Một nhóm NVCTXH vận động để tăng quỹ hoạt động cho dịch vụ xã hội;

- Nhóm những hộ thuê nhà tìm kiếm sự hỗ trợ để hình thành một điểm vui chơi trong khu vực nhà

ở của họ; Nhóm những nhà lãnh đạo cộng đồng làm việc để giúp những người thiệt thòi tăng sự

tiếp cận đến những cơ sở chăm sóc, điều trị sức khỏe tâm thần.

20