Vai trò của các nghệ nhân dân gian, người có uy tín đối với phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số ở tỉnh Hà Giang
Vai trò của các nghệ nhân dân gian, người có uy tín
đối với phát triển kinh tế - xã hội
vùng dân tộc thiểu số ở tỉnh Hà Giang
Nguyễn Thị Tám(*)
Khổng Thị Kim Anh(**)
Tóm tắt: Thực hiện chủ trương chiến lược “lấy văn hóa truyền thống làm động lực phát
triển du lịch và thúc đẩy du lịch để bảo tồn văn hóa”, thời gian qua tỉnh Hà Giang đã
khá thành công khi đưa những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể vào mô hình du lịch
cộng đồng phục vụ du khách. Để có kết quả đó không thể không bàn đến vai trò của các
nghệ nhân dân gian và người có uy tín của tỉnh. Bài viết phân tích vai trò của các nghệ
nhân dân gian, người có uy tín trên các khía cạnh bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa
truyền thống tiêu biểu, đẩy lùi những hủ tục lạc hậu, tăng cường khối đại đoàn kết, đảm
bảo an ninh chính trị, trật tự xã hội trong cộng đồng và tham gia phát triển kinh tế ở địa
phương...; từ đó đề xuất một số giải pháp phù hợp, góp phần phát triển kinh tế - xã hội
của tỉnh Hà Giang trong bối cảnh hiện nay.
Từ khóa: Vai trò, Nghệ nhân dân gian, Người có uy tín, Bảo tồn văn hóa, Giá trị văn hóa
tiêu biểu, Phát triển kinh tế - xã hội, Tộc người thiểu số, Tỉnh Hà Giang
Abstract: In pursuit of the strategic policy “traditional culture as a motivation for
tourism development and tourism improvement for the sake of culture preservation”,
Ha Giang province has succeeded in applying tangible and intangible cultural values
into the community-based tourism. The role of local folk artists and notables cannot be
ignored in this result. The paper analyzes their role in preserving and promoting typical
traditional cultural values, eliminating backward customs, strengthening local solidarity,
maintaining political security and social order, as well as participating in local economic
development. It thereby proposes suitable solutions to contribute to socio-economic
development of Ha Giang province in the current context.
Keywords: Role, Folk Artists, Notables, Preservation and Promotion, Typical Cultural
Values, Socio-economic Development, Ethnic Minority, Ha Giang Province
1 Bài viết là một phần kết quả của Đề tài cấp tỉnh Hà Giang “Nghiên cứu xây dựng chính sách bảo tồn và
phát huy các giá trị văn hóa truyền thống độc đáo (tiêu biểu) của các dân tộc thiểu số phục vụ phát triển
kinh tế - xã hội tỉnh Hà Giang” do PGS.TS. Nguyễn Văn Minh chủ nhiệm, Viện Dân tộc học chủ trì, thực
hiện năm 2018-2020.
(**) Viện Dân tộc học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Thông tin Khoa học xã hội, số 12.2020
44
Mở đầu
định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã
hội. Theo Quyết định số 1168/QĐ-UBND
ngày 15/6/2018 của UBND tỉnh Hà Giang,
cả tỉnh có 1.972 người được công nhận là
người có uy tín trong đồng bào DTTS giai
đoạn 2018-20221.
Những người có uy tín trong cộng
đồng các DTTS luôn có tiếng nói đặc biệt
quan trọng trong cuộc sống thường nhật
của đồng bào nên họ thường động viên
các nghệ nhân tổ chức sưu tầm và giữ gìn
các làn điệu dân ca, dân vũ, các sản phẩm
thủ công, mỹ nghệ của dân tộc mình, cũng
như trao truyền tri thức dân tộc cho thế hệ
sau. Các hoạt động của hội viên đã góp
phần làm cho hoạt động văn hóa dân gian
các dân tộc ở địa phương ngày càng phong
phú hơn.
Hằng năm, toàn tỉnh Hà Giang có trên
50 lễ hội được tổ chức, Hội Nghệ nhân
dân gian đã phối hợp với chính quyền địa
phương sưu tầm, dựng lại các lễ hội truyền
thống của từng dân tộc và tạo nên những
nét văn hóa đặc sắc riêng, như: lễ hội Khèn
Hmông, lễ hội Gầu tào của dân tộc Hmông;
lễ hội Lồng Tồng, lẩu Then của dân tộc Tày;
lễ Cấp sắc, cầu mùa của dân tộc Dao; lễ
cúng thần rừng của dân tộc Nùng, Pu Péo;
Hà Giang là tỉnh miền núi biên giới
phía Bắc Việt Nam tiếp giáp với Trung
Quốc, có 21 dân tộc sinh sống đan xen,
trong đó có 14 dân tộc sinh sống lâu đời
như: Hmông, Dao, Pà Thẻn, Tày, Nùng,
Giáy, Bố Y, La Chí, Cờ Lao, Pu Péo, Lô
Lô, Phù Lá, Hoa, Kinh (Nguyễn Thị Tám,
2019: 56). Với chiến lược bảo tồn văn hóa
nhằm phát triển du lịch của tỉnh, các nghệ
nhân dân gian và người có uy tín được xác
định là lực lượng nòng cốt trong công tác
bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa độc
đáo của các tộc người thiểu số.
Bài viết phân tích vai trò của các nghệ
nhân dân gian và người có uy tín trong
cộng đồng dân tộc thiểu số (DTTS) đối với
phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Hà Giang
dựa trên kết quả phỏng vấn sâu (PVS) 35
nghệ nhân dân gian, người có uy tín và
lãnh đạo chính quyền địa phương, 6 cuộc
thảo luận nhóm và quan sát các hoạt động
sinh hoạt văn hóa của các tộc người khác
nhau tại 6 huyện Quản Bạ, Đồng Văn, Xín
Mần, Hoàng Su Phì, Bắc Quang và Quang
Bình. Ngoài ra, bài viết còn tham khảo các
số liệu, tài liệu từ một số báo cáo của địa
phương và một số kết quả nghiên cứu khác.
1. Vai trò của nghệ nhân dân gian, người
có uy tín đối với bảo tồn, phát huy các giá
trị văn hóa truyền thống
1 Tiêu chí để xác định nghệ nhân dân gian người
DTTS của tỉnh ủy Hà Giang là: thành viên của Hội
Nghệ nhân dân gian cơ sở; có phẩm chất đạo đức
tốt, có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, ý thức trách
nhiệm công dân, chấp hành tốt chủ trương, đường
lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước,
các quy định, hương ước của địa phương và quy
chế hoạt động của Hội Nghệ nhân dân gian; gương
mẫu trong cuộc sống, có uy tín và được quần chúng
ở cơ sở tín nhiệm, kính trọng; là người nắm vững
và thực hành ở trình độ cao những giá trị, kỹ năng,
bí quyết, phong tục tập quán, tín ngưỡng và lễ hội
truyền thống của dân tộc mình; sẵn sàng và có khả
năng truyền dạy toàn bộ hiểu biết của mình cho thế
hệ trẻ (Tỉnh ủy Hà Giang, 2017: 3).
Năm 2003, mô hình Hội Nghệ nhân
dân gian đầu tiên của tỉnh Hà Giang được
thành lập tại xã Hồ Thầu, huyện Hoàng Su
Phì, đánh dấu bước khởi đầu trong việc
phát hiện, sử dụng vai trò của các nghệ
nhân với việc lưu trữ, bảo tồn nét đẹp
văn hóa dân tộc, bài trừ hủ tục lạc hậu,
tạo sự đoàn kết giữa các dân tộc, tuyên
truyền, vận động nhân dân thực hiện tốt
chính sách của Đảng, Nhà nước, góp phần
thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, ổn
Vai trò của…
45
lễ hội “Khu cù tê” của dân tộc La Chí; lễ hội Bạ, Xín Mần, Đồng Văn có thể thấy, mặc
Nhảy lửa của dân tộc Pà Thẻn; lễ hội Bàn dù chỉ diễn ra trong 30 phút ra chơi giữa
Vương của dân tộc Dao xã Thông Nguyên, các tiết học nhưng các tiết mục đã cho thấy
huyện Hoàng Su Phì; lễ cúng tổ tiên của dân những đóng góp đáng kể của các nghệ nhân
tộc Lô Lô…
Ngoài ra, các hội viên trong Hội Nghệ văn hóa truyền thống cho học sinh.
nhân dân gian còn thành lập các câu lạc bộ, Việc lồng ghép những tiết học về văn
dân gian trong việc truyền dạy các giá trị
các lớp dạy chữ Nho, sáng tác thơ, nhạc, hóa dân gian giúp học sinh người DTTS
các lớp truyền dạy văn hóa dân gian… Điển không chỉ hiểu sâu sắc hơn về văn hóa
hình như Câu lạc bộ Liên thế hệ tại xã Yên truyền thống của dân tộc mình mà nhờ đó
Thành, huyện Quang Bình; Câu lạc bộ hát các em còn được thực hành chúng qua sự
Then cổ tại xã Phương Độ, thành phố Hà hướng dẫn của các nghệ nhân dân gian, các
Giang; Câu lạc bộ khèn Hmông tại các xã thầy cô giáo,... Khảo sát tại một số điểm
của huyện Đồng Văn… (Tỉnh ủy Hà Giang, trường ở các huyện Quản Bạ, Đồng Văn,
2016: 5).
Bắc Quang cho thấy, các em nhỏ người
Bên cạnh đó, việc bảo tồn các giá trị văn DTTS có thể giới thiệu trôi chảy những
hóa truyền thống còn được các nghệ nhân loại hình văn hóa truyền thống của dân tộc
thực hiện qua việc truyền dạy cho học sinh mình. Bên cạnh đó, những trò đẩy gậy, đi
các cấp. Đặc biệt sau khi có Nghị quyết số cà kheo, đánh yến, chơi cù… diễn ra khắp
02-NQ/TU ngày 06/01/2016 của Ban chấp sân trường cũng đem lại cho khách tham
hành Đảng bộ tỉnh Hà Giang về việc đưa quan những cảm xúc thú vị về văn hóa của
kỹ năng sống và văn hóa truyền thống của các tộc người nơi đây. Đây không chỉ là
các DTTS vào giảng dạy trong các trường kết quả từ sự nỗ lực của chính quyền, nhà
học trên địa bàn tỉnh, vai trò của các hội trường mà còn là kết quả từ tâm huyết rất
viên Hội Nghệ nhân dân gian ngày càng lớn của mỗi nghệ nhân dân gian.
được phát huy. Chính quyền địa phương đã
Tuy nhiên, không phải địa phương nào
phối hợp với Hội lựa chọn những nét văn ở tỉnh Hà Giang cũng thực hiện có hiệu quả
hóa truyền thống đặc sắc của địa phương chủ trương này. Khảo sát thực tế của Đề tài
để truyền dạy cho học sinh. Theo thống kê cho thấy, lớp nghệ nhân dân gian có sự nhiệt
trong báo cáo của Tỉnh ủy Hà Giang thời huyết, nhưng do hạn chế về kinh phí hoặc
điểm năm 2016, điển hình nhất có huyện nhận thức của cán bộ nhà trường nên đôi
Xín Mần tổ chức được 266 buổi dạy ngoại khi vai trò của các nghệ nhân không được
khóa các trò chơi dân gian với 1.400 học phát huy tối đa. Chẳng hạn, khi một nghệ
sinh tham gia (Tỉnh ủy Hà Giang, 2016: 5). nhân người Pu Péo ở thôn Chúng Chải, xã
Trong trường học, các em học sinh Phố Là đang hào hứng thực hiện chương
được các nghệ nhân của xã giới thiệu ý trình truyền dạy cho học sinh những bài dân
nghĩa và giá trị của những làn điệu dân ca, ca, trò chơi dân gian và trích đoạn trong lễ
những bài múa, nhạc cụ dân tộc hay những cúng thần rừng thì trường lại có thông báo
trang phục truyền thống, các nghề thủ công tạm dừng: Bọn trẻ ở trường quý tôi lắm, cứ
của tộc người mình… Qua quan sát những đến giờ học về văn hóa truyền thống là cùng
tiết mục biểu diễn văn hóa truyền thống tại nhau gọi thầy Duẩn, hát dân ca thì hơi khó
một số điểm trường tiêu biểu ở huyện Quản nên bạn nào có năng khiếu mới học được,
Thông tin Khoa học xã hội, số 12.2020
46
còn trò chơi dân gian có nhiều thứ thú vị làng nghề truyền thống được công nhận,
nên rất lôi cuốn bọn trẻ... Giờ không được trong đó có nhiều nghề nổi tiếng như: nghề
dạy chúng thêm cũng thấy tiếc vì còn nhiều chạm khắc bạc, nghề rèn, làm khèn, quẩy
thứ chưa truyền đạt hết (PVS, nam, sinh tấu, đan lát, dệt thổ cẩm, dệt lanh,… Thông
năm 1956, nghệ nhân, dân tộc Pu Péo, xã qua Hội Nghệ nhân dân gian, các hội viên
Phú Là, huyện Đồng Văn). Trong khi đó, ý được trao đổi, đề xuất với chính quyền việc
kiến của đại diện lãnh đạo trường cho hay: tôn tạo, khôi phục, truyền dạy các nghề
Do kinh phí nhà trường hạn hẹp, đường xá truyền thống để phát huy giá trị sản phẩm
từ nhà các cụ nghệ nhân đến trường khá xa của tộc người và của địa phương. Một số lớp
và hiểm trở, vì thế nhà trường cũng không truyền dạy nghề được tổ chức qua hình thức
thể duy trì việc đưa đón các cụ. Có nghệ các hội viên trực tiếp truyền đạt đã phát huy
nhân rất nhiệt tình, vì thế nhà trường chúng được hiệu quả. Chẳng hạn, Hội Nghệ nhân
tôi cũng ái ngại khi chỉ trả thù lao ít ỏi hay dân gian xã Nấm Dẩn, huyện Xín Mần mở
có buổi phải trả bằng gói bánh kẹo cho các một lớp dạy nghề thêu trang phục truyền
cụ (PVS, cô H, Phó Hiệu trưởng Trường thống cho 25 học viên; xã Thèn Chu Phìn,
PTCS Bán trú Phố Là, huyện Đồng Văn). huyện Hoàng Su Phì mở 3 lớp dạy nghề
Đây cũng là rào cản khiến các thầy cô phụ thêu, đan lát, làm nông cụ sản xuất; huyện
trách đội, đoàn và chủ nhiệm lớp phải tự Đồng Văn, Mèo Vạc phối hợp với các nghệ
tìm tòi các trò chơi dân gian qua tài liệu nhân mở các lớp dạy khèn Hmông; xã Xuân
tập huấn ở Phòng Giáo dục hoặc học hỏi Giang, huyện Quang Bình mở các lớp dạy
từ trường khác để truyền dạy cho học sinh. nghề nhuộm, rèn công cụ lao động; huyện
Trong khi đó trên thực tế, những giá trị văn Bắc Quang mở lớp dạy nghề làm giấy bản
hóa truyền thống phải được chính những của người Dao;…
nghệ nhân tại địa phương truyền dạy thì 2. Vai trò của nghệ nhân dân gian, người có
mới lưu giữ được và lưu giữ đúng những uy tín đối với đẩy lùi phong tục, tập quán
bản sắc của nền văn hóa đó, còn khi đã qua lạc hậu trong cộng đồng
người dân tộc khác hoặc học theo mô hình
của đồng tộc ở địa phương khác thì ít nhiều vực tín ngưỡng dân gian chủ yếu là các thầy
sẽ bị biến thể. cúng, thầy tạo. Đa số họ là những người có
Những nghệ nhân hoạt động trong lĩnh
Các nghệ nhân cũng chủ động sưu tầm, uy tín, có tiếng nói trong cộng đồng dân cư,
biên soạn những tài liệu liên quan đến văn có nhiệm vụ tuyên truyền, vận động người
hóa dân gian để lưu truyền cho các thế hệ dân xóa bỏ tục mê tín dị đoan và các hủ
nghệ nhân kế tiếp. Tại các huyện, rất nhiều tục lạc hậu như: tình trạng ma chay kéo dài
nghệ nhân đã in những tập thơ, truyện cổ ngày, cúng khi ốm đau, ép duyên, hôn nhân
của tộc người mình và những tác phẩm này cận huyết, tảo hôn, thách cưới,… Điều này
được trưng bày tại nhà cộng đồng của thôn một mặt giúp người dân giải tỏa về mặt tư
hoặc được đặt tại các homestay để du khách tưởng, giảm gánh nặng về kinh tế, củng cố
có thể tiếp cận.
niềm tin về mặt tâm linh, tín ngưỡng trong
Vai trò bảo tồn và phát huy văn hóa khuôn khổ pháp luật cho phép, mặt khác
truyền thống của các nghệ nhân còn biểu hạn chế việc kẻ xấu lợi dụng để truyền đạo
hiện qua việc truyền dạy nghề truyền thống. trái pháp luật. Hoạt động của các hội viên
Toàn tỉnh Hà Giang hiện có khoảng gần 30 luôn gắn với việc thực hiện quy ước, hương
Vai trò của…
47
ước làng bản. Họ đã vận động, tuyên truyền đồng bào vùng cao, cán bộ tuyên truyền,
người dân thực hiện đúng quy ước như đám vận động chưa chắc đã thông. Nhưng khi
tang không để quá 48 tiếng; bản thân họ người có uy tín tuyên truyền, bà con sẽ nghe
không xem tuổi cưới cho các cặp chưa đến theo. Nhờ đó, các hủ tục lạc hậu dần không
tuổi thành niên, cận huyết thống, hoặc đối còn tồn tại trong đời sống người dân, bà
tượng trong tình trạng bị ép cưới,… Tại con cùng nhau xây dựng nếp sống mới, tình
một số địa phương của huyện Đồng Văn và trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống
huyện Hoàng Su Phì, Hội Nghệ nhân dân giảm hẳn (PVS, nam, Chủ tịch UBND xã
gian còn thống nhất quy định cụ thể thù lao Sính Lủng).
khi thực hiện các hoạt động tín ngưỡng,
Có thể nói, mô hình Hội Nghệ nhân dân
tâm linh như cúng đám tang, kèn trống đám gian và những người có uy tín ở Hà Giang
tang, xem bói,… đảm bảo phù hợp với điều đã góp phần tập hợp được đông đảo đội ngũ
kiện kinh tế của người dân địa phương.
những người hoạt động trong lĩnh vực tín
Báo cáo sơ kết 4 năm triển khai hoạt ngưỡng dân gian vào một tổ chức cấp xã,
động Hội nghệ nhân dân gian giai đoạn phường quản lý và thường xuyên được định
2012-2015 của Tỉnh ủy Hà Giang năm hướng, hướng dẫn hoạt động, bước đầu làm
2016 cho thấy vai trò tích cực của các nghệ thay đổi nhận thức của hội viên, dần thay
nhân trong việc bài trừ phong tục, tập quán đổi các tập tục lạc hậu ở địa phương.
lạc hậu, đẩy lùi những tệ nạn xã hội trong 3. Vai trò của nghệ nhân dân gian, người
cộng đồng. Điển hình, Hội Nghệ nhân có uy tín đối với tăng cường khối đại đoàn
dân gian huyện Hoàng Su Phì đã tổ chức kết, đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an
hòa giải 39 vụ mâu thuẫn trong gia đình, toàn xã hội trong cộng đồng
ngăn chặn 96 vụ tảo hôn, ngăn được 16 vụ
Các nghệ nhân và người có uy tín
hôn nhân cận huyết thống; Hội Nghệ nhân thực sự là cầu nối quan trọng giúp các cấp
dân gian huyện Đồng Văn giảm được 20 ủy đảng, chính quyền, Mặt trận và các tổ
vụ đám tang dài ngày, mở được 2 lớp dạy chức đoàn thể các cấp trong công tác tuyên
phong tục, tập quán tại xã Lũng Thầu và xã truyền, vận động đồng bào các DTTS chấp
Phố Cáo; Hội Nghệ nhân dân gian các xã hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính
Nậm Ban, Tát Ngà của huyện Mèo Vạc vận sách, pháp luật của Nhà nước. Do được bầu
động đồng bào Giáy cho người chết vào chọn, suy tôn từ cộng đồng nên vai trò của
quan tài; Hội Nghệ nhân dân gian huyện Vị người có uy tín hết sức quan trọng; tiếng
Xuyên can thiệp được 20 vụ đám tang dài nói của họ có sức thuyết phục lớn đối với
ngày, vận động dừng được 18 vụ tảo hôn; ở thành viên, chi phối hầu hết hoạt động trong
huyện Xín Mần, Hội đã ngăn chặn được 37 đời sống, sinh hoạt của người dân các tộc
vụ tảo hôn, kết hôn cận huyết thống, 18 vụ người nơi đây.
đám tang dài ngày,… (Tỉnh ủy Hà Giang,
Đây là lực lượng đông đảo, đóng vai
2016: 4).
trò quan trọng trong công tác nắm bắt tình
Tại xã Sính Lủng, huyện Đồng Văn, hình, tuyên truyền, vận động người dân nêu
để thay đổi tập quán đã tồn tại nhiều đời cao tinh thần cảnh giác cách mạng, kịp thời
trong cộng đồng người Hmông, xã Sính phản bác luận điệu xuyên tạc của các thế lực
Lủng phải dựa vào tiếng nói, vai trò của đội phản động, thù địch. Từ năm 2016 đến nay,
ngũ các nghệ nhân, người có uy tín: Ðối với người có uy tín đã cung cấp cho các đơn vị
Thông tin Khoa học xã hội, số 12.2020
48
biên phòng tỉnh Hà Giang nhiều thông tin huyện Hoàng Su Phì tình nguyện nhận
có giá trị liên quan đến an ninh trật tự khu bảo vệ cột mốc 206. Ngoài việc tham gia
vực biên giới và truyền đạo trái pháp luật; bảo vệ đường biên, cột mốc, ông Phủ còn
vận động hàng trăm gia đình đăng ký tham tham gia hàng chục đoàn công tác của xã,
gia Tổ tự quản đường biên, cột mốc; đến huyện, Đồn Biên phòng Bản Máy, tuyên
nay 100% gia đình tại các thôn, bản khu truyền ba văn kiện pháp lý về biên giới.
vực biên giới đều tham gia tự quản về an Trong năm 2018, ông Phủ đã cung cấp cho
ninh trật tự... (Thu Phương, 2019).
Đồn Biên phòng Bản Máy 7 tin có liên
Bên cạnh đó, các nghệ nhân và người quan đến an ninh trật tự. Với những đóng
có uy tín còn vận động các hộ gia đình có góp của người có uy tín, tình hình an ninh
nương giáp biên giới tự quản cột mốc, đoạn trật tự, an ninh biên giới được đảm bảo,
biên giới thuộc phần đất mình canh tác, sử nhiều năm liền, địa bàn xã không còn tình
dụng. Nước ta có đường biên giới dài, tiếp trạng người dân vượt biên trái phép đi làm
giáp với Trung Quốc, việc phát huy vai trò thuê (PVS, nam, Phó Bí thư Đảng ủy xã
của các nghệ nhân và người có uy tín trong Bản Máy).
việc giữ gìn an ninh, trật tự khu vực biên
Ngoài ra, các nghệ nhân và người có uy
giới, bảo vệ đường biên, cột mốc luôn được tín còn thực hiện vận động trẻ em ở những
coi trọng: Người có uy tín tại các xã biên bản xa đến lớp. Điển hình là gương ông
giới còn cung cấp nhiều nguồn tin có giá trị Hầu Phái Sính ở thôn Lùng Thàng, xã Sảng
liên quan đến an ninh trật tự ở cơ sở, đấu Tủng, huyện Ðồng Văn là người cao tuổi,
tranh với các biểu hiện sai trái, phát hiện cũng là trưởng họ nên tiếng nói của ông
các vụ việc liên quan như mua bán phụ nữ, được người dân trong thôn coi trọng và ông
vận chuyển hàng hóa qua biên giới trái được bầu là người có uy tín của thôn. Ông
phép... để thông báo cho các cơ quan chức Sính đã đến từng nhà để tuyên truyền, vận
năng tổ chức ngăn chặn (PVS, nữ, Phó động các gia đình đưa con em đến trường
Trưởng phòng Dân tộc huyện Đồng Văn). sau những kỳ nghỉ hè. Nhiều năm trở lại
Từ năm 2016-2018, người có uy tín tại đây, thôn luôn đạt tỷ lệ 100% số trẻ trong
tỉnh Hà Giang đã cung cấp cho các đơn vị độ tuổi đến trường.
biên phòng hơn 200 tin có giá trị liên quan
Già làng, trưởng bản, cá nhân tiêu
đến an ninh, trật tự khu vực biên giới và biểu cũng rất quan tâm và tham gia nhiệt
truyền đạo trái phép (Khánh Toàn, 2019). tình các công tác xây dựng Đảng, chính
Nhờ chú trọng phát huy vai trò của người quyền, mặt trận và các đoàn thể. Thông
có uy tín, những năm qua, tỉnh Hà Giang qua các đợt tiếp xúc cử tri của đại biểu
được đánh giá là địa phương có tình hình an Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp,
ninh, trật tự xã hội ổn định, bản sắc văn hóa nhiều người là những người có uy tín đã
các dân tộc được bảo tồn và phát huy, các có ý kiến đóng góp thiết thực vào chương
hủ tục lạc hậu đang dần được xóa bỏ, đời trình phát triển kinh tế - xã hội và công tác
sống của đồng bào DTTS ngày càng được xây dựng Đảng, chính quyền, Mặt trận các
nâng lên.
cấp. Nhiều người là cán bộ hưu trí tuy tuổi
Điển hình là ông Hoàng Xín Phủ cao nhưng vẫn tâm huyết tham gia công
- người có uy tín của thôn và ba hộ dân tác cơ sở, đảm đương các chức vụ như bí
khác trong thôn Bản Máy, xã Bản Máy, thư chi bộ, trưởng thôn bản, trưởng ban
Vai trò của…
49
công tác Mặt trận và các đoàn thể, tham phát triển chăn nuôi theo mô hình trang trại
gia tổ hòa giải, tổ an ninh... với hơn 300 con gia súc, gia cầm, thu nhập
4. Vai trò của nghệ nhân dân gian, người có hằng năm gần 200 triệu đồng. Ông Dưỡng
uy tín đối với phát triển kinh tế ở địa phương đã giúp đỡ hàng chục hộ nghèo trong thôn
Hiện nay, đời sống của đồng bào các có con giống chăn nuôi. Hay ông Phàn
DTTS ở Hà Giang đã có sự thay đổi vượt Quầy Và, xã Quảng Nguyên, huyện Xín
bậc. Theo đó, bà con không còn bị đói nghèo Mần với mô hình phát triển chăn nuôi kết
như trước, bộ mặt nhiều thôn/bản ngày hợp trồng chè, mỗi năm thu nhập từ 300-
càng khang trang, sạch đẹp. Các giá trị văn 400 triệu đồng. Ông còn chủ động thu mua
hóa truyền thống được Nhà nước quan tâm hàng trăm tấn chè búp tươi cho bà con để
phục dựng, trùng tu, bảo tồn và phát huy, mang đi tiêu thụ ở các tỉnh khác... (Khánh
góp phần tích cực vào sự phát triển kinh Toàn, 2019).
tế, xã hội của địa phương. Có được kết quả
Trên địa bàn huyện Quản Bạ có 107
này là nhờ sự đóng góp không nhỏ của đội người có uy tín, gồm 8 dân tộc: Hmông,
ngũ già làng, trưởng bản và các nghệ nhân Tày, Dao, Bố Y, Nùng, Hoa, Giáy, Kinh.
dân gian… trong công tác tuyên truyền, Các nghệ nhân và người có uy tín ở Quản
vận động các tầng lớp nhân dân tham gia Bạ đã gương mẫu đi đầu thực hiện chuyển
các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu cây trồng, vật
vận động, xóa bỏ dần hủ tục lạc hậu, vươn nuôi theo hướng sản xuất tập trung, ứng
lên xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống dụng tiến bộ khoa học, công nghệ vào sản
cho đồng bào.
xuất, nâng cao giá trị kinh tế... Qua đó, đã
Trong xây dựng nông thôn mới, với uy xuất hiện nhiều mô hình chăn nuôi tổng
tín của mình, các nghệ nhân và người có hợp, mô hình kinh tế cho thu nhập hàng
uy tín tích cực tuyên truyền, vận động nhân trăm triệu đồng; tiêu biểu như anh Vương
dân tự nguyện hiến đất, giải phóng mặt Trung Hùng, dân tộc Nùng, thôn Phín
bằng để làm đường giao thông nông thôn, Ủng, xã Nghĩa Thuận với mô hình trồng
xây dựng các công trình phúc lợi và nhận hồng không hạt. Đặc biệt, những tấm
được sự đồng thuận cao của đồng bào các gương như ông Dương Đức Thắng, dân
DTTS. Đặc biệt, người có uy tín trở thành tộc Tày, thôn Nà Sài, xã Đông Hà; ông
tấm gương sáng trong phát triển kinh tế, Lý Đại Minh, dân tộc Dao, thôn Trúc Sơn,
xóa đói, giảm nghèo để cộng đồng học tập, xã Quản Bạ… là những người có tầm ảnh
làm theo. Họ là lực lượng tiên phong trong hưởng nhất định trong việc vận động đồng
việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi bào thay đổi tập quán canh tác, hướng dẫn
theo hướng sản xuất hàng hóa, áp dụng các đồng bào phát triển sản xuất, kinh doanh,
tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, giảm nghèo.
nâng cao giá trị, chất lượng sản phẩm/diện 5. Kết luận và khuyến nghị
tích canh tác…
Trong chiến lược “lấy văn hóa làm
Ðến nay đã xuất hiện nhiều gương điển động lực thúc đẩy phát triển du lịch”, nội
hình người có uy tín làm kinh tế giỏi để dung bảo tồn và phát huy vai trò của các
bà con học tập, làm theo. Tiêu biểu như nghệ nhân dân gian và người có uy tín
ông Làn Ðình Dưỡng, dân tộc Pà Thẻn, trong cộng đồng các DTTS phục vụ phát
xã Hữu Sản, huyện Bắc Quang đã tích cực triển kinh tế - xã hội tỉnh Hà Giang trong
Thông tin Khoa học xã hội, số 12.2020
50
những năm qua đã được Tỉnh ủy, các ban trồng rừng, trồng các loại cây, rau quả đặc
ngành và địa phương chú trọng thực hiện. sản và chăn nuôi để phục vụ ẩm thực du
Qua đó, các nghệ nhân dân gian và người lịch đạt hiệu quả cao trong thời gian qua.
có uy tín không chỉ giữ vai trò bảo tồn văn Vì vậy, chính quyền cần khuyến khích
hóa truyền thống, đẩy lùi những hủ tục tạo điều kiện để họ nhân rộng mô hình ra
lạc hậu mà còn góp phần tăng cường khối những hộ khác, từ đó nhằm phát triển kinh
đại đoàn kết trong cộng đồng, đảm bảo an tế địa phương, góp phần đẩy lùi đói nghèo
ninh chính trị và trật tự xã hội; đồng thời là ở cộng đồng
những tấm gương nổi bật trong phát triển
kinh tế, xóa đói giảm nghèo ở địa phương. Tài liệu tham khảo
Tuy nhiên trên thực tế hiện nay, lớp người 1. Thu Phương (2019), Hà Giang: Người
già còn lưu giữ và có khả năng truyền đạt
lại vốn văn nghệ dân gian cho thế hệ sau ở
Hà Giang không còn nhiều, trong khi lớp
trẻ, con em các dân tộc phần lớn không đủ
điều kiện và khả năng hấp thụ do đời sống
đã có nhiều thay đổi, mô hình văn hóa gia
đình truyền thống bị xáo trộn hay tâm lý
có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu
số tham gia phát triển kinh tế, xã hội ở
201906/nguoi-co-uy-tin-trong-dong-bao
-dan-toc-thieu-so-tham-gia-phat-trien-
kinh-te-xa-hoi-o-dia-phuong-746058/,
truy cập ngày 25/01/2020.
đánh giá thấp di sản văn hóa của tổ tiên. 2. Nguyễn Thị Tám (2019), “Khai thác,
Ngoài ra, do tác động từ mặt trái của cơ chế
thị trường, việc duy trì, bảo tồn vốn di sản
văn hóa truyền thống gặp nhiều khó khăn,
thậm chí đối mặt với nguy cơ mai một.
Xuất phát từ thực tế đó, các địa phương
của Hà Giang nên gắn xây dựng, phát triển
bảo tồn giá trị văn hóa độc đáo của các
loại hình văn học nghệ thuật dân gian
tiêu biểu của các tộc người thiểu số
trong phát triển kinh tế - xã hội tỉnh
Hà Giang”, Tạp chí Dân tộc học, số 4,
tr. 55-72.
các hội nghệ nhân dân gian với xây dựng 3. Khánh Toàn (2019), Phát huy vai trò
nông thôn mới, xây dựng làng văn hóa - du
lịch cộng đồng, phát triển làng nghề; duy
trì, lưu giữ phong tục, tập quán của từng địa
dan.com.vn/chinhtri/, truy cập ngày
12/01/2020.
phương, dân tộc. Qua đó chủ động tập hợp, 4. Tỉnh ủy Hà Giang (2016), Báo cáo sơ
phát huy vai trò của những nghệ nhân có
tâm, có tài, có công gìn giữ, truyền dạy giá
trị văn hóa dân gian cho thế hệ sau.
kết 4 năm triển khai hoạt động “Hội
nghệ nhân dân gian” giai đoạn 2012-
2015, số 116-BC/TU, ngày 30/6/2016,
tr. 4.
Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ
vay vốn cho những người có uy tín đang 5. Tỉnh ủy Hà Giang (2017), Đề án thí
hoặc có dự định phát triển kinh tế, xóa đói
giảm nghèo. Có nhiều mô hình của người
có uy tín kết hợp giữa phát triển du lịch
cộng đồng với bảo tồn những nét độc đáo
của văn hóa truyền thống hoặc kết hợp
điểm phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân
dân gian” thuộc lĩnh vực tín ngưỡng
dân gian trong đồng bào dân tộc thiểu
số trên địa bàn tỉnh Hà Giang, số 19-
ĐA/TU, ngày 25/9/2017.
8 trang
18800
Free
Bạn đang xem tài liệu "Vai trò của các nghệ nhân dân gian, người có uy tín đối với phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số ở tỉnh Hà Giang", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- vai_tro_cua_cac_nghe_nhan_dan_gian_nguoi_co_uy_tin_doi_voi_p.pdf
