Bài giảng Logic học - Chương 2: Những quy luật cơ bản của tư duy

Chương 2

Những quy luật cơ bản của tư duy

Chương II: Những quy luật cơ bản của tư duy

I. Quy luật đồng nhất

II. Quy luật phi mâu thuẫn (phủ định)

III. Quy luật loại trừ (triệt tam)

IV. Quy luật lý do đầy đủ

4/24/2017 Logic học - Chương 2

26

I. Quy luật đồng nhất

1. Phát biểu quy luật: trong quá trình lập luận

mọi tư tưởng phải đồng nhất với chính nó.

Biểu thị A là A

Ký hiệu: A ≡ A

4/24/2017 Logic học - Chương 2

27

Quy luật đồng nhất (tt)

2. Một số vi phạm quy luật đồng nhất

a. Vi phạm ngôn ngữ (đồng âm): trong lập

luận dùng cùng một từ hay cụm từ

nhưng có nội dung khác nhau.

Ví dụ:

Cô giáo: “Bố em bị thương mấy lần? ở

đâu?”

Học trò: “Bố em bị thương 2 lần, một lần

ở đùi, một lần ở đèo khế”

(ở trên cơ thể; ở vị trí)

4/24/2017 Logic học - Chương 2

28

Một số vi phạm quy luật đồng nhất (tt)

b. Đánh tráo khái niệm, tư tưởng (ngụy

biện)

Ví dụ: Cả hai mẹ chồng và nàng dâu đều

góa chồng, mẹ chồng thường căn dặn: “Số

hai mẹ con mình hẩm hui rồi thì phải cố

cắn răng mà chịu con ạ”

Một thời gian sau người mẹ tái giá, cô con

dâu trách mẹ tại sao như vậy?

Bà mẹ: “Mẹ là mẹ dặn con thôi, chứ mẹ già

rồi, răng lợi đâu mà cắn nữa”

4/24/2017 Logic học - Chương 2

29

Một số vi phạm quy luật đồng nhất (tt)

c. Các đối tượng giống nhau lại xem khác

nhau và ngược lại khác nhau lại xem

giống nhau.

Ví dụ 1: Ông A, B đều phạm tội như

nhau, ông A bị truy tố, nhưng ông B chỉ

đề nghị “xử lý nội bô”.

Ví dụ 2: Enstein vào quán ăn (quên

mang kính) nên nhờ hầu bàn đọc hộ

thực đơn.

Hầu bàn: “Xin ngày thứ lỗi! Tôi rất tiếc là

không biết chữ như ngày”.

4/24/2017 Logic học - Chương 2

30

Một số vi phạm quy luật đồng nhất (tt)

d. Dùng câu chữ diễn đạt tư tưởng không

chính xác, hoặc do viết tắt (viết tắt phải

được quy ước trước)

Ví dụ 1: Bị cáo giết hai CB chủ chốt của

HTX một cách giả man.

Ví dụ 2: Điều 102 BLHS: “ ….”

Ví dụ 3: “Viện NN và PL” Viện Nhà nước

và Pháp luật, mà lại đọc Viện Nông nghiệp

và Phâ n lâ n.

4/24/2017 Logic học - Chương 2

31

Một số vi phạm quy luật đồng nhất (tt)

e. Do tư tưởng ban đầu bị thêm bớt 

“tam sao thất bản”

Ví dụ: ”Có một chị gà mái đi qua đường,

một cơn gió thổi qua làm chị gà mái rụng

một sợi lông. Bác trâu bên đường nhìn

thấy kể lại chị ngan rằng “cơn gió mạnh

thổi qua làm chị gà mái bị rụng một mhúm

lô ng”. Chị ngan kể lại cho bò “cơn bảo thổi

qua làm chị gà mái bị rụng không còn sợi

lông nào cả”. Và câu chuyện cứ truyền đi

… đền người cuối cùng thì “một trận cuồng

phong thổi qua đã cuốn chị gà mái bay đi

mất tích”

4/24/2017 Logic học - Chương 2

32

II. Quy luật phi mâu thuẫn (phủ định)

Thuật ngữ “mâu thuẩn”:

Bắt nguồn từ câu chuyện: Ngày xưa ở

Tung Quốc có người làm nghề bá n mâ u

và bán thuẫn.

◦ Hôm đầu anh ta đem mâu ra chợ bán và

quảng cáo rất cứng và sắc, đâm cái gì cũng

thủng  mọi người tin lời mua hết.

◦ Hôm sau anh lại đem thuẫn ra chợ bán và

quảng cáo rất cứng, không gì có thể đâm

thủng nó được.

◦ Thế thì cái mâ u bá n hô m qua và thuẩn hôm

nay thì sao?  làm anh chàng bị cứng

họng.

4/24/2017 Logic học - Chương 2

33

II. Quy luật phi mâu thuẫn (phủ định)

1. Phát biểu quy luật

◦ Hai tư tưởng trái ngược nhau phản ánh cùng

một đối tượng, cùng một thời điểm và cùng mối

quan hệ thì không thể đồng thời cùng đúng.

◦ Biểu thị: A không thể là ~A

◦ Ký hiệu: A˄~A (Không thể vừa A và vừa không A)

Ví dụ 1: A là học sinh giỏi và A không là học sinh

giỏi.

Ví dụ 2: Khách: gõ cửa,

Chủ: “không có ai ở nhà đâu”

4/24/2017 Logic học - Chương 2

34

II. Quy luật phi mâu thuẫn (phủ định) (tt)

2. Lưu ý:

a. Nếu ∀A thì ~ (∀A) = ∃~A

Ví dụ:

 Tất cả cô ng dâ n VN đều tuâ n thủ phá p luật (∀A)

 Một số cô ng dâ n VN khô ng tuâ n thủ phá p luật (∃~A)

Nếu ∀A thì ~ (∀A) và ∀~A khô ng phải luật phi mâ u

thuẩn.

Ví dụ:

 Tất cả cô ng dâ n VN đều tuâ n thủ phá p luật (∀A) (S)

 Tất cả cô ng dâ n VN đều khô ng tuâ n thủ phá p luật

∀~A (S)

4/24/2017 Logic học - Chương 2

35

II. Quy luật phi mâu thuẫn (phủ định) (tt)

Lưu ý (tt)

b. Cần phân biệt mâu thuẩn thực tế có trong hiện

thực khách quan

Ví dụ: mâu thuẩn đồng hóa và dị hóa; mâu thuẩn giai

cấp, ….

c. Tư duy không vi phạm trong các trường hợp

sau:

 Nếu khẳng định một dấu hiệu náo đó và phủ định dấu

hiệu khác của đối tượng.

 Hai phán đoán nêu lên các đối tượng khác nhau, mặc

dù hai đối tượng có tên trùng nhau.

 Hai thời điểm khác nhau của một đối tượng

 Đối tượng xem xét ở các quan hệ khác nhau

4/24/2017 Logic học - Chương 2

36

III. Quy luật loại trừ (triệt tam)

Trong hai phán đoán phủ định lẫn nhau. Như vậy

nhất định có phán đoán chân thật và phán đoán giả

dối, không có trường thứ ba.

Biểu thị: P hoặc ~P

Ký hiệu: P ˅ ~P

Ví dụ:

 Tất cả SV lớp chúng ta đều thích học môn Triết

(P)

 Không phải tất cả SV lớp chúng ta đều thích học

môn Triết (~P)

 Như vậy: P đúng hoặc ~P đúng

4/24/2017 Logic học - Chương 2

37

IV. Quy luật lý do đầy đủ

1. Phát biểu quy luật:

Mọi khẳng định hay phủ định được công

nhận là đúng khi có đủ lý do xác đáng

chứng minh tính đúng đắn của nó.

Ký hiệu: A  B (có B vì có A)

4/24/2017 Logic học - Chương 2

38

2. Yêu cầu qui luật

 Yêu cầu 1: chỉ được sử dụng các sự kiện

làm luận cứ cho việc chứng minh khi chúng

có thật và có quan hệ tất yếu với sự kiện

đang cần chứng minh. Ngoài ra, trong pháp

luật chứng minh phải thu thập theo trinh tự,

thủ tục luật định.

4/24/2017 Logic học - Chương 2

39

Các vi phạm yêu cầu 1:

 Sử dụng các sự kiện không có thật

 Sử dụng các sự kiện có thật nhưng có

quan hệ tất yếu hoặc không chứng

minh được mối quan hệ tất yếu với sự

kiện đang cần chứng minh.

 Sử dụng các sự kiện thu thập không

theo trình tự, thủ tục luật định

4/24/2017 Logic học - Chương 2

40

Yêu cầu 2:

Chỉ được sử dụng các tư tưởng mà tính

đúng của nó được khoa học chứng

minh, được thực tiễn kiểm nhận là đúng

hoặc được pháp luật quy định làm luận

cứ cho việc chứng minh

4/24/2017 Logic học - Chương 2

41

Vi phạm yêu cầu 2

 Dùng các tư tưởng sai

 Dùng tư tưởng làm luận cứ cho việc

chứng minh còn tranh luận.

 Dùng tư tưởng làm luận cứ không phù

hợp với thời điểm hiện tại. Sai lầm

này gọi là giáo điều.

4/24/2017 Logic học - Chương 2

42