Vai trò của khoa học - công nghệ trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở thành phố Hồ Chí Minh

1

CHUYÊN MỤC

TRIẾT HỌC - CHÍ NH TRỊ HỌC - XÃ HỘI HỌC

VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC - CÔ NG NGHỆ TRONG

QUÁ TRÌ NH CÔ NG NGHIỆP HÓ A, HIỆN ĐẠI HÓ A

Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

HỒ VIỆT HÀ^*

Phá t triển kinh tế nhanh và bền vững trên cơ sở ứng dụng mạnh mẽ khoa học -

cô ng nghệ, đổi mới sá ng tạo và tăng năng suất lao động là nhiệm vụ đầu tiên mà

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020 - 2025 đã

đề ra. Bài viết tập trung làm rõ vai trò cꢀa khoa học - cô ng nghệ đối với thúc đẩy

phá t triển kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng năng suất lao động và năng lực

cạnh tranh cꢀa Thành phố trong thời gian qua. Trên cơ sở đó đề xuất giải pháp

phá t triển khoa học - cô ng nghệ đáp ứng mục tiêu cô ng nghiệp hó a, hiện đại hó a

cꢀa Thành phố trong tương lai.

Từ khó a: khoa học - cô ng nghệ; vai trò của khoa học - cô ng nghệ; cô ng nghiệp hó a,

hiện đại hó a

Nhận bài ngày: 13/8/2021; đưa vào biên tập: 20/8/2021; phản biện: 12/9/2021; duyệt

đăng: 22/11/2021

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

hóa, hiện đại hóa quốc gia thì đòi hỏi

phải tiến hành công nghiệp hóa, hiện

đại hóa từ địa phương. Đặc biệt là

những địa phương được xem là đầu

tàu kinh tế của cả nước như TPHCM.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII

xá c định Việt Nam bước vào thời kỳ

“đẩy mạnh cô ng nghiệp hó a, hiện đại

hó a vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh,

xã hội cô ng bằng, dâ n chủ, văn minh

vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”

(Đảng Cộng sản Việt Nam, 1996: 17).

Tuy nhiên, để tiến hành công nghiệp

Để tiến hành công nghiệp hóa, hiện

đại hóa quốc gia hay địa phương thì

đều phải chú trọng phát triển khoa học

công nghệ: “khoa học và cô ng nghệ

trở thành nền tảng của cô ng nghiệp

hó a, hiện đại hóa” (Đảng Cộng sản

Việt Nam, 1996: 21). Như vậy, khoa

^*Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ

Chí Minh.

2

HỒ VIỆT HÀ – VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC - CÔ NG NGHỆ…

học, cô ng nghệ đóng vai trò quan góp vào tăng trưởng kinh tế. Ba là,

khuyến khích đầu tư xã hội, tăng đầu

tư công để nâ ng chất lượng, hiệu quả

các chương trình khoa học - cô ng

nghệ trọng điểm; có cơ chế thí ch hợp

để gắn kết sử dụng cơ sở nghiên cứu,

thí nghiệm của các cơ quan nghiên

cứu, trường đại học trên địa bàn và

khuyến khí ch cá c thành phần kinh tế

đầu tư nghiên cứu phá t triển, đổi mới

cô ng nghệ; tăng cường hợp tá c quốc

tế; coi trọng, phá t huy vai trò khoa học

xã hội và nhân văn. Bốn là, phá t triển

và quản lý tốt thị trường khoa học và

cô ng nghệ (Đảng bộ TPHCM, 2015).

trọng trong quá trì nh cô ng nghiệp hó a,

hiện đại hó a của Việt Nam nó i chung

và của TPHCM nó i riêng.

2. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI KHOA HỌC -

CÔNG NGHỆ CỦA THÀNH PHỐ HỒ

CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2016-2020 -

CÁC CHÍNH SÁCH VÀ THÀNH TỰU

Với mục tiêu “xây dựng TPHCM có

chất lượng sống tốt, văn minh, hiện

đại, nghĩa tình; có vai trò động lực

trong sự nghiệp cô ng nghiệp hó a, hiện

đại hóa đất nước; sớm trở thành một

trong những trung tâ m lớn về kinh tế,

tài chính, thương mại, khoa học và

cô ng nghệ của khu vực Đông Nam Á”,

Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM lần

thứ X đề ra nhiệm vụ: Một là, phá t

triển mạnh mẽ khoa học - cô ng nghệ

và đổi mới sá ng tạo trở thành động

lực chủ yếu phá t triển kinh tế - xã hội

gắn với phá t triển kinh tế tri thức. Đổi

mới mạnh mẽ cơ chế quản lý, chí nh

sách tài chính để tạo bước phá t triển

đột phá cho khoa học - cô ng nghệ; ưu

tiên đầu tư cho khoa học - cô ng nghệ

so với các lĩnh vực khác; xác định

danh mục sản phẩm chủ yếu để đặt

hàng với cá c nhà khoa học, cơ quan

nghiên cứu, gắn kết nghiên cứu, đào

tạo với sản xuất - kinh doanh. Thực

hiện thật tốt chính sách đối với đội

ngũ cán bộ khoa học và cô ng nghệ,

nhất là cá c chuyên gia giỏi. Hai là,

hoàn thiện chính sách để thu hút

Triển khai Chỉ thị số 22/CT-TTg ngày

05/8/2014 của Thủ tướng Chí nh phủ

về việc xâ y dựng Kế hoạch phá t triển

kinh tế - xã hội 5 năm 2016-2020, tại

kỳ họp thứ 2, ngày 05/8/2016, Hội

đồng Nhâ n dâ n TPHCM khóa IX đã

ban hành Nghị quyết số 111/2016/NQ-

HĐND đặt ra yêu cầu ứng dụng mạnh

mẽ khoa học và cô ng nghệ làm nền

tảng để phá t triển nhanh các lĩnh vực

kinh tế - xã hội, cụ thể: Thứ nhất, phá t

triển mạnh mẽ khoa học và cô ng nghệ

và đổi mới sá ng tạo trở thành động

lực chủ yếu phá t triển kinh tế - xã hội

gắn với phá t triển kinh tế tri thức. Thứ

hai, hoàn thiện chính sách để thu hút

nguồn lực xã hội, đặc biệt là tài chí nh

doanh nghiệp để đầu tư phát triển

khoa học và cô ng nghệ. Bổ sung

chí nh sá ch hỗ trợ để doanh nghiệp

nguồn lực xã hội, đặc biệt là tài chí nh tí ch cực đầu tư cho hoạt động nghiên

doanh nghiệp, đầu tư phát triển khoa cứu, phá t triển, sá ng tạo để đổi mới

học - cô ng nghệ; nâ ng tỷ trọng cá c cô ng nghệ, nâng cao năng lực quản trị

yếu tố năng suất tổng hợp (TFP) đóng

sản xuất - kinh doanh. Thứ ba, nâ ng

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 11 (279) 2021

3

Bảng 1. Số tổ chức khoa học và cô ng nghệ phâ n theo loại hì nh tổ chức

Năm

2016 2017

2018

102

2019

311

2020

331

Tổng số

89

93

Tổ chức nghiên cứu khoa học và phát

triển công nghệ

12

18

27

147

171

Cơ sở giáo dục đại học

5

9

15

16

Tổ chức dịch vụ khoa học và công nghệ

12

21

32

149

Nguồn: Tá c giả tổng hợp từ Bá o cá o thống kê tổng hợp về khoa học và cô ng nghệ

TPHCM (2016-2020) của Trung tâ m Thô ng tin và Thống kê khoa học và cô ng nghệ

thuộc Sở Khoa học và Cô ng nghệ TPHCM.

tỷ trọng cá c yếu tố năng suất tổng hợp có xu hướng gia tăng. Trong đó đa số

là tổ chức dịch vụ khoa học và cô ng

nghệ, tổ chức nghiên cứu khoa học và

phá t triển cô ng nghệ, cơ sở giá o dục

đại học chiếm số lượng khiêm tốn.

(TFP) đóng góp vào tăng trưởng kinh

tế; bảo hộ sở hữu trí tuệ trong chuyển

giao cô ng nghệ, tạo bước phá t triển

mới của thị trường khoa học và cô ng

nghệ. Thứ tư, xây dựng cơ chế, tạo

điều kiện thuận lợi hỗ trợ cá c quỹ đầu

tư mạo hiểm, khuyến khí ch doanh

Từ năm 2016 đến năm 2020, tổ chức

khoa học, cô ng nghệ có xu hướng gia

tăng về số lượng, tăng nhiều nhất là

nghiệp tham gia đầu tư mạo hiểm tổ chức nghiên cứu khoa học và phá t

trong lĩnh vực triển khai ứng dụng triển cô ng nghệ từ 12 tổ chức năm

2016 lên 171 tổ chức năm 2020, tăng

14,25 lần; tổ chức dịch vụ khoa học và

cô ng nghệ cũng tăng mạnh từ 12 tổ

chức năm 2016 lên 149 tổ chức năm

2020; cơ sở giá o dục đại học chỉ tăng

3 lần. Điều này chứng tỏ Thành phố

chú trọng đến việc nghiên cứu khoa

học và phá t triển cô ng nghệ, cũng như

dịch vụ về khoa học và cô ng nghệ.

cô ng nghệ mới; khuyến khí ch và hỗ

trợ cho cá c hoạt động sá ng tạo cô ng

nghệ, hình thành các vườn ươm

doanh nghiệp cô ng nghệ cao... Nghiên

cứu đổi mới chí nh sá ch tài trợ đầu ra

của Nhà nước đối với sản phẩm khoa

học và cô ng nghệ. Thứ năm, đẩy

mạnh hợp tá c quốc tế nhằm nâ ng cao

khả năng tiếp nhận chuyển giao cô ng

nghệ, từng bước tham gia vào quá

trì nh nghiên cứu khoa học, phá t triển

cô ng nghệ của thế giới, phá t triển tiềm

lực khoa học và cô ng nghệ của Thành

phố.

Trong giai đoạn 2016-2020, trình độ

của nguồn nhâ n lực khoa học, cô ng

nghệ cũng có sự chuyển dịch rõ né t.

Tỷ lệ nhâ n lực khoa học, cô ng nghệ

trình độ tiến sĩ và thạc sĩ tăng dần

qua các năm, còn tỷ lệ nhâ n lực khoa

học, cô ng nghệ trình độ khá c giảm thì

dần.

Trong giai đoạn 2015-2020, khoa học,

cô ng nghệ của Thành phố đã có

những bước chuyển biến. Về loại hì nh

tổ chức, tổng số tổ chức khoa học và Nếu như năm 2016 tỷ lệ tiến sĩ là

cô ng nghệ phâ n theo loại hì nh tổ chức 3,7% thì đến năm 2020 tăng 12,4%

4

HỒ VIỆT HÀ – VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC - CÔ NG NGHỆ…

Biểu đồ 1. Tỷ lệ nhâ n lực trong cá c tổ chức khoa học và cô ng nghệ thành phố Hồ Chí

Minh chia theo trình độ chuyên môn (ĐVT: %)

sĩ

Nguồn: Tá c giả tổng hợp số liệu thống kê khoa học và cô ng nghệ TPHCM (2016-

2020) của Sở Khoa học và Cô ng nghệ TPHCM.

(gần 4 lần). Năm 2016 tỷ lệ thạc sĩ là 3. TÁC ĐỘNG CỦA KHOA HỌC -

CÔNG NGHỆ TRONG QUÁ TRÌNH

CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

14,6%, năm 2020 tăng lên là 35% Cá c

trình độ khác năm 2016 chiếm 48%,

năm 2020 giảm cò n 10,7% (giảm

khoảng 4 lần). Điều này cho thấy,

trình độ của nguồn nhâ n lực khoa học

và cô ng nghệ tại TPHCM đang có xu

hướng nâng cao. Đây là một dấu hiệu

đáng mừng bởi lẽ nguồn nhâ n lực là

một yếu tố quan trọng trong quá trì nh

phá t triển khoa học và cô ng nghệ.

Vai trò của khoa học - công nghệ với

quá trình công nghiệp hóa, hiện đại

hóa thể hiện trên rất nhiều lĩnh vực.

Bài viết này chỉ tập trung vào 4 khía

cạnh: tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch

cơ cấu kinh tế, năng suất lao động và

năng lực cạnh tranh.

Xâ y dựng và phá t triển hệ thống hạ

tầng khoa học - cô ng nghệ là nền tảng

để phá t triển khoa học - cô ng nghệ,

đẩy nhanh quá trì nh công nghiệp hóa,

hiện đại hóa. Hệ thống hạ tầng khoa

học - cô ng nghệ được xâ y dựng khá

đa dạng, gồm: Phò ng thí nghiệm trọng

điểm quốc gia, Khu cô ng nghệ cao,

Khu cô ng nghệ thô ng tin tập trung,

Khu nô ng nghiệp cô ng nghệ cao, Cơ

sở ươm tạo khoa học - cô ng nghệ và

Nguồn tin khoa học - cô ng nghệ.

3.1. Khoa học - cô ng nghệ gó p phần

tăng trưởng kinh tế của TPHCM

Khi tập trung vào phát triển khoa học

- công nghệ thì kinh tế Thành phố có

những thay đổi nhất định. Tỷ trọng

đóng góp của TFP vào GRDP của

Thành phố có xu hướng gia tăng.

Nếu năm 2010 tăng trưởng kinh tế

chủ yếu dựa vào việc tăng vốn (tỷ

trọng vốn cố định là 45%) thì đến

năm 2020 tăng trưởng của Thành

phố bên cạnh việc nhờ vào tăng vốn

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 11 (279) 2021

5

Bảng 2. Đóng góp TFP vào tăng trưởng GRDP của TPHCM giai đoạn 2010-2020

Năm

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Tỷ trọng đóng góp vào GRDP (%)

26,7 21,1 23,0 16,7 22,2 21,0 23,5 20,3 19,4 18,5 17,7

Vốn cố định 45,0 49,5 46,9 49,9 40,9 43,2 41,2 43,0 42,5 41,5 40,3

28,3 29,5 30,2 33,5 36,9 35,8 35,3 36,7 38,1 40,0 42,0

Lao động

TFP

Đóng góp điểm phần trăm trong GRDP

Tốc độ tăng

7,3

6,4

6,9

7,6

7,9

7,3

7,9

8,0

1,4

trưởng

GRDP (%)

Lao động

Vốn cố định

TFP

1,5

3,6

2,1

1,5

3,0

1,9

1,2

3,5

2,3

1,7

3,1

2,8

1,7

3,4

2,8

1,7

3,0

2,6

1,6

3,4

2,9

1,5

3,3

3,0

1,5

3,3

3,2

0,2

0,6

Nguồn: Cục Thống kê TPHCM (2010-2020).

cố định (40,3%) là nhờ vào yếu tố 3.2. Khoa học - cô ng nghệ gó p phần

thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh

tế TPHCM

TFP (42%).

Trong vòng 10 năm trở lại đây, mức

đóng góp của lao động và vốn vào

tăng trưởng kinh tế có xu hướng giảm,

trong khi đó mức đóng góp của TFP

có xu hướng gia tăng. Từ chỗ đóng

góp 2,1% trong 7,3% GRDP của

Thành phố năm 2010, đến năm 2019

TFP đã đóng góp 3,2% trong 8,0%

tăng trưởng GRDP của Thành phố.

Năm 2020, trước tác động của dịch

COVID-19, TFP vẫn đóng góp 0,6%

điểm tăng trưởng vào GRDP của

Thành phố, cao hơn mức đóng góp

của vốn cố định 0,02 điểm phần trăm.

Như vậy, có thể khẳng định khoa học,

công nghệ ngày càng có nhiều đóng

góp vào việc tăng trưởng kinh tế của

Thành phố. Thành phố đã đi đúng

hướng khi dành sự quan tâm đúng

mức cho việc phá t triển khoa học -

cô ng nghệ.

Trước tác động mạnh mẽ của cuộc

cá ch mạng cô ng nghiệp lần thứ tư, cơ

cấu lại nền kinh tế là một vấn đề lớn.

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ XII nhấn mạnh: “Tiếp tục đẩy

mạnh cơ cấu lại nền kinh tế. … Cơ

cấu lại cá c ngành cô ng nghiệp, nô ng

nghiệp, dịch vụ theo hướng tập trung

phá t triển các lĩnh vực, cá c sản phẩm

có tiềm năng, lợi thế, nhiều hàm

lượng cô ng nghệ có sức cạnh tranh

và giá trị gia tăng cao… Cơ cấu lại

cô ng nghiệp, nâng cao trình độ cô ng

nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi sang

cô ng nghệ số, tập trung phá t triển

những ngành cô ng nghiệp nền tảng,

nhất là cô ng nghiệp cơ khí, chế tạo,

cô ng nghiệp hỗ trợ, nâ ng cao tí nh tự

chủ của nền kinh tế, có khả năng

tham gia sâ u, có hiệu quả vào cá c

chuỗi giá trị toàn cầu… Chú trọng phá t

6

HỒ VIỆT HÀ – VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC - CÔ NG NGHỆ…

triển nô ng nghiệp sản xuất hàng hó a nghiệp chế biến có xu hướng giảm. Tỷ

lớn, ứng dụng cô ng nghệ cao; phá t lệ doanh nghiệp thô ng tin và truyền

thông, đây là các doanh nghiệp sở

hữu cá c giải phá p cô ng nghệ, phần

mềm có xu hướng gia tăng. Năm

2017, tỷ lệ doanh nghiệp thô ng tin và

truyền thô ng chỉ chiếm 20% thì đến

năm 2020 con số này tăng lên là

30,1%. Dịch vụ y tế và hoạt động trợ

giúp xã hội cũng tăng từ 0% năm

2017 lên 5,4% năm 2020.

huy tiềm năng, lợi thế của từng vùng,

từng địa phương. Gắn kết chặt chẽ

nô ng nghiệp với cô ng nghiệp, dịch

vụ… Phát triển mạnh khu vực dịch vụ

dựa trên nền tảng ứng dụng những

thành tựu khoa học và cô ng nghệ hiện

đại, nhất là cá c dịch vụ có giá trị gia

tăng cao” (Đảng Cộng sản Việt Nam,

2021: 121-125).

Trong vòng 10 năm trở lại đây,

TPHCM duy trì mức đóng góp của

ngành nô ng, lâ m, thủy sản ở mức

thấp. Đóng góp của ngành cô ng

nghiệp và xâ y dựng, dịch vụ luô n duy

trì ở mức cao. Trong đó, ngành dịch

vụ luôn là ngành đóng góp nhiều nhất

cho GDP của Thành phố. Tuy nhiên

mức đóng góp của ngành này có lúc

tăng, lúc giảm. Năm 2015 là năm có

mức đóng góp cao nhất 6,6% GDP

của Thành phố. Năm 2017, mức đóng

gó p của ngành này thấp kỷ lục chỉ

Thành phố có nhiều nỗ lực trong

chuyển dịch cơ cấu kinh tế giữa ba

ngành: cô ng nghiệp, nô ng nghiệp và

dịch vụ. Điều này thể hiện ở số liệu

thống kế của Sở Khoa học và Cô ng

nghệ TPHCM tại Biểu đồ 2. Theo đó,

trong số các doanh nghiệp khoa học

và cô ng nghệ của TPHCM phâ n theo

lĩnh vực hoạt động cũng có sự chuyển

dịch giữa ba khu vực (công nghiệp,

nông nghiệp và dịch vụ).

Tỷ lệ doanh nghiệp khoa học và cô ng

nghệ trong lĩnh vực nô ng nghiệp, cô ng

Biểu đồ 2. Tỷ lệ số doanh nghiệp khoa học và cô ng nghệ của TPHCM theo lĩnh vực

hoạt động giai đoạn 2017-2020 (ĐVT: %)

Nguồn: Sở Khoa học và Cô ng nghệ TPHCM, 2016-2020.

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 11 (279) 2021

7

chiếm 4,8% GDP của Thành phố. Tuy lĩnh vực kinh tế.

nhiên, năm 2019 mức đóng góp của

3.3. Khoa học - cô ng nghệ gó p phần

nâng cao năng lực cạnh tranh của

TPHCM

ngành dịch vụ lại tăng lên đến 6,2%.

Đóng góp của ngành cô ng nghiệp có

xu hướng giảm từ 3.9% năm 2011

xuống còn 1,6% năm 2019. Trong

năm 2020, do ảnh hưởng mạnh của

dịch COVID-19, mặc dù mức tăng

trưởng của Thành phố chỉ đạt 1,4%

song ngành dịch vụ có đóng góp

nhiều nhất vào GRDP lên 1,3%.

Theo Michael E. Porter (2012: 282),

“thay đổi cô ng nghệ thường là ngò i nổ

cho sự chuyển dịch lợi thế cạnh tranh,

bởi vì nó có thể xó a bỏ những lợi thế

cạnh tranh cũ và tạo ra nhu cầu với lợi

thế cạnh tranh mới”.

Việc đánh giá năng lực cạnh tranh cá c

Cơ cấu kinh tế của Thành phố thời

Biểu đồ 3. Đóng góp của cá c ngành vào GRDP của TPHCM giai đoạn 2011-2020

(ĐVT: %)

Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo tình hình kinh tế - xã hội của Cục Thống kê TPHCM

(2011-2020).

gian qua đã giảm

dần tỷ trọng nô ng

Biểu đồ 4. Chỉ số năng lực cạnh tranh của TPHCM qua cá c

năm

nghiệp

và

cô ng

nghiệp, tăng dần tỷ

trọng ngành dịch vụ.

Sở dĩ như vậy là do

Thành phố đã tiến

hành cơ cấu lại nền

kinh tế trên cơ sở

ứng dụng khoa học -

cô ng nghệ vào cá c

Nguồn: Tổng hợp Bá o cá o PCI cấp tỉnh qua các năm, VCCI

(2020).

8

HỒ VIỆT HÀ – VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC - CÔ NG NGHỆ…

tỉnh ở Việt Nam được thực hiện thô ng giảm đi một phần là do yếu tố TFP.

qua chỉ số năng lực cạnh tranh PCI. Tổng số người làm việc bình quân

Thời gian qua Thành phố nỗ lực á p cũng ảnh hưởng đến năng suất lao

dụng khoa học - cô ng nghệ nhằm động. Khi số người làm việc bình

nâng cao năng lực cạnh tranh. Từ quân giảm thì năng suất lao động sẽ

2015 đến 2020, mặc dù cá c chỉ số tăng.

thành phần chưa ổn định, việc số hó a

Việc chú trọng phá t triển khoa học -

thủ tục hành chí nh vẫn chưa hoàn

cô ng nghệ đã giúp năng suất lao động

chỉnh, quản lý số cũng chưa thực sự

của Thành phố tăng qua các năm.

đồng bộ, nhưng nhìn chung PCI của

Năm 2007, năng suất lao động chỉ đạt

Thành phố có xu hướng tăng; riêng

xấp xỉ 64,24 triệu đồng/người, năm

năm 2020 chỉ số PCI của Thành phố

2017 là 182,6 triệu đồng/người (tăng

chỉ đạt 65.7 điểm, giảm so với năm

gần gấp 2,8 lần). Điều này chứng tỏ

2019 do nhiều nguyên nhân tác động,

khoa học - cô ng nghệ đang ngày càng

trong đó có ảnh hưởng bởi dịch bệnh

được ứng dụng nhiều hơn vào mọi

COVID-19.

khí a cạnh của đời sống kinh tế.

3.4. Khoa học - cô ng nghệ gó p phần

Năm 2015, năng suất lao động của

nâng cao năng suất lao động ở

Thành phố theo giá so sánh năm 2010

TPHCM

là 166,5 triệu đồng/người, đến năm

Năng suất lao động là chỉ tiêu phản

2020 là 200,5 triệu đồng/người. Như

á nh hiệu suất làm việc của lao động,

vậy, trong vòng 5 năm, năng suất lao

thường đo bằng tổng sản phẩm trong

động của Thành phố đã tăng 1,2 lần.

nước tí nh bì nh quâ n một lao động

Năng suất lao động của TPHCM

trong thời kỳ tham chiếu, thường là

trong giai đoạn 2015-2020 luôn đạt

một năm (Tổng cục Thống kê, 2021).

mức cao hơn cả nước trung bì nh

Công thức tính:

khoảng 2 lần (năng suất lao

động của cả nước năm 2015 là

79,3 triệu đồng/người của

Năng suất lao động xã hội (VND/ lao động)

Tổng sản phẩm trong nước (GDP)

=

TPHCM

là

166,5

triệu

Tổng số người làm việc bình quân

đồng/người). Năm 2020, năng

suất lao động của cả nước là

Việc phân tổ chỉ tiêu năng suất lao

động xã hội phụ thuộc vào cách phân

tổ tổng sản phẩm trong nước và số

117,9 triệu đồng/người, của TPHCM

là 200,5 triệu đồng/người. Năng suất

người làm việc bình quân. Trong điều lao động của Thành phố tăng liên tục

kiện số liệu hiện nay, năng suất lao qua các năm và luôn cao so với cả

động được phân tổ theo ngành (hoặc nước do nhiều yếu tố. Trong đó yếu tố

khu vực) kinh tế và loại hình kinh tế quan trọng nhất là Thành phố đã chú

(Tổng cục Thống kê, 2021). Tổng sản

phẩm trong nước (GDP) tăng lên hay

trọng phá t triển khoa học, cô ng nghệ

trong thời gian qua.

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 11 (279) 2021

9

do sự đóng góp của TFP

giảm đi mà là bởi mức

đóng góp của Thành phố

vào ngâ n sá ch của Nhà

nước lớn, ngân sách để

lại cho Thành phố đầu tư

phá t triển giảm. Cuối năm

2019, tì nh hì nh dịch

COVID-19 bắt đầu xuất

hiện, năm 2020, dịch

bệnh ảnh hưởng đến

kinh tế của Thành phố.

Biểu đồ 5. So sánh năng suất lao động của TPHCM với

năng suất lao động của cả nước qua các năm

Nguồn: Tổng hợp từ cục Thống kê TPHCM (2015-2020).

4. MỘT SỐ NHẬN ĐỊNH VÀ KHUYẾN

Chỉ số năng lực cạnh tranh có tăng

nhưng không nhiều. Nguyên do là chỉ

tiêu gia nhập thị trường, dịch vụ hỗ trợ

doanh nghiệp và tí nh minh bạch có xu

hướng giảm. Vì thế, để gia nhập vào

thị trường TPHCM, doanh nghiệp phải

bỏ ra chi phí ngày càng tăng. Bên

cạnh đó, mặc dù hệ thống cá c website

của Thành phố khá tốt tuy nhiên,

lượng truy cập của doanh nghiệp thấp

hơn trung bình của cả nước. Điều này

cho thấy cá c trang thô ng tin của

Thành phố rất dễ dàng truy cập nhưng

doanh nghiệp khó tì m thấy thô ng tin

mì nh cần ở đó. Ngoài ra, trong giai

đoạn 2016 - 2020 doanh nghiệp

khô ng hài lò ng với cá c dịch vụ cô ng

và khô ng muốn quay lại sử dụng.

NGHỊ

4.1. Một số nhận định

Khoa học, cô ng nghệ có vai trò to lớn

đối với quá trì nh cô ng nghiệp hó a,

hiện đại hó a của Thành phố. Những

năm qua, nhờ chú trọng đến phá t triển

khoa học, cô ng nghệ nên TFP đã có

mức đóng góp ngày càng cao vào

GRDP của Thành phố. Vì thế, kinh tế

Thành phố luôn tăng trưởng cao hơn

mức tăng trưởng kinh tế của cả nước.

Bên cạnh đó, việc chú trọng phá t triển

khoa học - cô ng nghệ vào cá c ngành

có lợi thế cạnh tranh, cô ng nghệ cao,

giá trị gia tăng cao đã giúp cơ cấu

kinh tế của Thành phố chuyển dịch

đúng hướng. Chỉ số năng lực cạnh

tranh PCI của Thành phố tăng từ

61,36 điểm năm 2015 lên 65,7 điểm

năm 2020. Từ 2015 đến 2020, năng

suất lao động của Thành phố tăng 1,2

lần và cao hơn năng suất lao động

của cả nước khoảng 2 lần.

Chí nh những nguyên nhâ n trên làm

cho việc phá t triển khoa học - cô ng

nghệ trong tiến trì nh cô ng nghiệp hó a,

hiện đại hó a của TPHCM cò n gặp

nhiều hạn chế.

4.2. Một số khuyến nghị

Mặc dù TFP có xu hướng gia tăng,

song tốc độ tăng trưởng lại có xu

Mặc dù có những hạn chế và trở lực

hướng giảm, nguyên nhâ n khô ng phải nhất định, nhưng phát triển khoa học -

10

HỒ VIỆT HÀ – VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC - CÔ NG NGHỆ…

cô ng nghệ vẫn chí nh là mấu chốt cho

nhưng lượng thông tin vẫn còn thiếu.

sự nghiệp cô ng nghiệp hó a, hiện đại Chính vì thế, Thành phố cần phát triển

hó a của TPHCM trong thời gian tới. hơn nữa trong lĩnh vực công nghệ

Chí nh vì thế, để hoàn thành quá trì nh thông tin. Từ đó, tăng khả năng đồng

cô ng nghiệp hó a, hiện đại hó a Thành bộ hóa dữ liệu và cung cấp thông tin

phố vẫn cần tiếp tục quan tâ m thúc cần thiết cho doanh nghiệp qua hệ

đẩy khoa học - cô ng nghệ phá t triển. thống các trang thông tin điện tử của

Muốn vậy, TPHCM cần tập trung:

các cơ quan của Thành phố.

Thứ nhất, Thành phố cần tạo điều Thứ ba, Thành phố cần giải quyết bài

kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tham toán về nguồn vốn đầu tư. Khi nguồn

gia thị trường. Đặc biệt là tạo điều đầu tư từ ngân sách giảm muốn đẩy

kiện cho doanh nghiệp khoa học và nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế thì

công nghệ. Muốn vậy, Thành phố cần phải tăng nguồn đầu tư ngoài ngân

tìm cách giảm chi phí cho doanh sách. Muốn làm được điều này,

nghiệp khi tham gia vào thị trường Thành phố cần thu hút nguồn lực đầu

Thành phố. Đồng thời, cần tiếp tục tư từ nước ngoài, đặc biệt thu hút đầu

thực hiện cải cách thủ tục hành chính, tư cho khoa học, công nghệ để khoa

hoàn thiện thể chế. Khi công nghệ học, công nghệ đóng góp nhiều hơn

thông tin phát triển, việc ứng dụng cho GRDP. Để làm được điều này,

công nghệ thông tin vào tiếp nhận và Thành phố cần có các chính sách

xử lý các thủ tục hành chính cho khuyến khích, hỗ trợ đầu tư như cho

doanh nghiệp nhanh chóng, hiệu quả. thuê đất giá hợp lý, cho thuê dài hạn;

Có như vậy, doanh nghiệp mới tập giảm thuế trong năm đầu tiên, cải

trung phát triển doanh nghiệp, có cơ cách thủ tục hành chính theo hướng

hội nghiên cứu, phát triển và ứng tinh gọn, một cửa một dấu… Từ đó,

dụng khoa học và công nghệ vào sản góp phần thúc đẩy tốc độ tăng trưởng

xuất, kinh doanh, từ đó là tăng năng kinh tế của TPHCM.

lực cạnh tranh của Thành phố.

Những biện pháp trên luôn có mối liên

Thứ hai, Thành phố cũng cần có biện hệ mật thiết và tác động lẫn nhau.

pháp hỗ trợ thông tin cho doanh Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp

nghiệp. Mặc dù hệ thống trang thông sẽ mang lại hiệu quả cao giúp TPHCM

tin điện tử của các cơ quan dễ truy cập

hoàn thành sự nghiệp công nghiệp

hóa, hiện đại hóa. ❑

TÀI LIỆU TRÍ CH DẪN

1. Cục Thống kê TPHCM. 2011 - 2020. Thô ng tin và số liệu thống kê. http://www.pso.

hochiminhcity.gov.vn/web/guest/thongtinvasolieuthongke, truy cập ngày 01/3/2021.

2. Đảng bộ TPHCM. 2015. “Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM lần thứ X”.

2015. https://hcmcpv.org.vn/tu-lieu/van-kien-dai-hoi-dai-bieu-dang-bo-tphcm-lan-thu-x/xa

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 11 (279) 2021

11

y-dung-dang-bo-trong-sach-vung-manh-huy-dong-moi-nguon-luc-xay-dung-thanh-pho-

ho-chi-minh-van-m-1450693376, truy cập ngày10/5/2021.

3. Đảng bộ TPHCM. 2018. “TPHCM: Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm 97,8%”.

https://www.hcmcpv.org.vn/tin-tuc/tphcm-doanh-nghiep-nho-va-sieu-nho-chiem-97-8-

1491841559, truy cập ngày10/5/2021.

4. Đảng Cộng sản Việt Nam. 2021. Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ

XIII. Hà Nội: Nxb. Chí nh trị Quốc gia.

5. Đảng Cộng sản Việt Nam. 1997. Văn kiện Đảng toàn tập - tập 53. Hà Nội: Nxb. Chí nh

trị Quốc gia.

6. Michael E. Porter. 2012. Lợi thế cạnh tranh quốc gia. TPHCM: Nxb. Trẻ.

7. Sở Khoa học và Cô ng nghệ TPHCM. 2016 - 2020. “Hệ thống thô ng tin thống kê khoa

học và cô ng nghệ”. http://thongke.cesti.gov.vn/phan-tich-thong-ke/ket-qua-thong-ke, truy

cập ngày 10/01/2021.

8. Tổng cục Thống kê. 2021. “Năm suất lao động xã hô i”. 2021. https://www.gso.gov.

vn/du-lieu-dac-ta/2019/12/htcttkqg-nang-suat-lao-dong-xa-hoi/, truy cập ngày 12/8/2021.

9. VCCI. 2020. “Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh”. https://pcivietnam.vn/ho-so-

tinh/tphcm.