Các nguyên nhân mắc bệnh của tù nhân ở nhà tù Côn Đảo giai đoạn 1946-1954

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 3 (259) 2020

44

CÁC NGUYÊN NHÂN MẮC BỆNH CỦA TÙ NHÂN Ở

NHÀ TÙ CÔN ĐẢO GIAI ĐOẠN 1946 - 1954

HỒ VIẾT HÙNG^*

Nhà tù Côn Đảo được tiến hành xây dựng từ năm 1862, ngay sau khi Pháp xác

lập việc đô hộ đối với 3 tỉnh miền Đông của Nam Kỳ. Đây là một trong những

nhà tù đầu tiên và có quy mô lớn nhất ở miền Nam mà thực dân Pháp xây dựng

để giam giữ những thành phần bị coi là chống đối, đe dọa tiến trình “khai sáng

văn minh cho các dân tộc dã man” của nước Pháp. Nhà tù Côn Đảo được gọi là

“địa ngục trần gian” vì chế độ giam cầm khắc nghiệt, chế độ lao động cực khổ

và những hình thức kỷ luật, tra tấn, đánh đập tù nhân hết sức dã man, hàng

ngàn tù nhân bệnh tật liên miên. Trong bài viết này tác giả phân tích tình hình tù

nhân mắc bệnh giai đoạn 1946 - 1954 để có thể thấy thêm một khía cạnh “địa

ngục” ở nhà tù Côn Đảo.

Từ khóa: Côn Đảo, nhà tù, tù nhân, bệnh tật

Nhận bài ngày: 15/12/2019; đưa vào biên tập: 20/12/2019; phản biện: 2/1/2020;

duyệt đăng: 15/3/2020

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

các nguyên nhân dẫn đến tình trạng

bệnh tật của tù nhân là cần thiết để có

những đánh giá ác đáng về chính

sách cai trị của thực dân Pháp đối với

những người tù yêu nước Việt Nam.

Trong giai đoạn 1946 - 1954 vào lúc

nhiều nhất nhà tù Côn Đảo giam giữ

hơn 2.500 tù nhân, đa phần trong số

đó là tù chính trị, tù binh, chỉ có một số

rất ít tù thường phạm. Tù nhân ở nhà

tù Côn Đảo bị giam cầm nghiêm ngặt

trong các khám giam của Banh I,

Banh II. Năm 1951 khi chuyến tù binh

đầu tiên từ miền Bắc bị lưu đày ra đây,

giám đốc nhà tù Côn Đảo cho sửa

chữa lại Banh III rồi đổi tên thành Trại

III để giam giữ tù binh.

2. TÙ NHÂN MẮC BỆNH Ở NHÀ TÙ

CÔN ĐẢO GIAI ĐOẠN 1946 - 1954

Theo các báo cáo y tế của nhà tù Côn

Đảo, trong giai đoạn 1946 - 1954,

hàng tháng có cả ngàn lượt bệnh

nhân, chủ yếu là tù nhân khám bệnh,

hàng trăm người phải nhập viện điều

trị, vài người trong số đó không qua

khỏi đã nằm lại Nghĩa trang Hàng

Dương.

Trong giai đoạn 1946 - 1954 rất nhiều

tù nhân đã chết vì bệnh tật khi bị giam

cầm ở nhà tù Côn Đảo. Nghiên cứu

Báo cáo y tế nguyệt kỳ tháng 7/1949

của nhà tù cho thấy “Trong tháng có

tổng số 2.067 lượt bệnh nhân thăm

^*Trường Chính trị tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.

HỒ VIẾT HÙNG – CÁC NGUYÊN NHÂN MẮC BỆNH CỦA…

45

khám sức khỏe, 80 người nhập viện từ Viện Pasteur ở Sài Gòn được điều

điều trị” (Assitance Medicale de Poulo ra chỉ đạo dập dịch bệnh, một khoản

ngân sách đặc biệt được cung cấp

cho Côn Đảo để khống chế dịch sốt

rét và đích thân Bộ trưởng Bộ Y tế

Công cộng ra thị sát tình hình dịch

bệnh tại Côn Đảo. Giới chức nhà tù

phải mất gần 1 năm mới có thể khống

chế dịch bệnh này. Tháng 12/1947

tình hình dịch sốt rét cơ bản được

khống chế “Nhờ thực hiện các

phương pháp dự phòng theo hướng

dẫn và việc cung cấp thuốc

Quinacrine kịp thời của Bộ Y tế Công

cộng, đã giảm được 75% số ca mắc

sốt rét ở nhà tù” (Minister de la Santé

Publique, hồ sơ G80-81). Tuy nhiên 2

năm sau dịch bệnh sốt rét bắt đầu có

dấu hiệu bùng phát trở lại, bắt đầu từ

những tháng cuối năm 1949 và ở đỉnh

là tháng 3/1950 khi có tới 183 người

mắc sốt rét, 20 người trong số đó phải

nhập viện điều trị: “Tháng 5/1949 có

31 người mắc sốt rét, trong đó bao

gồm 3 người Âu, 5 lính đồn trú, 8

thường dân, 15 tù nhân. Tháng

9/1949 có 58 người mắc sốt rét gồm 5

người Âu, 21 thường dân và 32 tù

nhân. Tháng 1/1950 có 62 người mắc

sốt rét gồm 8 người Âu, 5 lính đồn trú,

15 thường dân và 34 tù nhân. Tháng

Condore, hồ sơ E03/272). Trong số

người được thăm khám y tế thì nhiều

nhất là khám về hô hấp có 399 người,

259 người khám đường tiêu hóa, 127

người khám về thiếu hụt vitamin, 45

người khám lao phổi... tổng số ngày

điều trị cho 80 bệnh nhân nhập viện

trong tháng là 1.608 ngày, bình quân

một người bệnh phải nằm điều trị 20

ngày. Những con số trong bản báo

cáo này cho thấy mức độ và tính chất

nghiêm trọng của bệnh tật đối với tù

nhân.

Các căn bệnh về đường tiêu hóa, hô

hấp, da liễu khá phổ biến ở nhà tù,

hàng tháng luôn có mấy trăm tù nhân

phải thăm khám vì những căn bệnh

này. Từ năm 1946 đến 1950 số lượng

tù nhân ở nhà tù Côn Đảo dao động

trong khoảng từ 1.000 đến 1.500

người; và với 2.067 lượt khám bệnh

trong tháng 7/1949 thì có thể thấy hầu

như mọi người tù ở đây đều mắc

bệnh. Tù nhân luôn phải đối diện với

hàng chục loại bệnh tật nguy hiểm,

trong đó đáng lo lắng nhất là bệnh sốt

rét, lao phổi hay bệnh phù thủng, bệnh

hô hấp.

Dịch bệnh sốt rét (paludisme) đã hai 3/1950 có 183 người mắc sốt rét gồm

lần bùng phát ở Côn Đảo trong giai

25 người Âu, 9 lính đồn trú, 62

đoạn này. Lần đầu tiên là cuối năm thường dân và 87 tù nhân” (Assitance

1946, làm hàng trăm tù nhân, giám thị Medicale de Poulo Condore, 1950).

và cả vợ con giám thị mắc bệnh. Giám

Giới chức nhà tù tỏ ra rất lo lắng về

đốc nhà tù Côn Đảo Brulé phải yêu tình hình dịch bệnh sốt rét phát triển

cầu hỗ trợ y tế từ Sài Gòn. Bộ Y tế nhanh chóng ở nhà tù Côn Đảo, trong

Công cộng đã gửi rất nhiều thuốc

các bản báo cáo y tế nguyệt kỳ năm

Quinacrine cho nhà tù, bác sĩ Capponi 1949 - 1950 đã dành hẳn một mục lớn

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 3 (259) 2020

46

ở phần đầu để báo cáo tình hình bệnh người chết vì viêm gan (hépato -

nhân mắc căn bệnh này. Dịch bệnh

sốt rét chỉ được khống chế vào cuối

năm 1950, tuy nhiên trong suốt những

năm sau này số người mắc bệnh sốt

rét chỉ giảm đi mà không hết, nhất là

những tháng mùa mưa vào cuối năm.

néphrite), 1 người chết vì chảy máu

trong (d'hémorragie interne). Tháng

10/1949 có 2 tù nhân chết, 1 người

chết vì lao phổi, 1 người chết vì đa

chấn thương (plaies multiples ).

Tháng 4/1953 có 2 tù nhân chết, trong

đó 1 người là tù binh (P.I.M) chết ngày

26/3 do hôn mê sâu (coma -

apoplectique), 1 tù nhân chết ngày

16/4 do bệnh lao phổi (tuberculose

pulmonaire)” (Assitance Medicale de

Poulo Condore, 1953). Hàng đêm ở

khắp các khám tù, nhất là ở những

khám biệt lập, cấm cố tiếng ho của tù

nhân mắc bệnh lao, bệnh hô hấp thâu

đêm suốt sáng.

Cùng với bệnh sốt rét, bệnh lao phổi

(Tuberculose pulmonaire) phổ biến ở

đây, tù nhân mắc căn bệnh này coi

như bị tuyên án tử hình, cầm chắc cái

chết. Lao phổi là bệnh xã hội nguy

hiểm, nguyên nhân chính gây bệnh là

do nhiễm trực khuẩn Mycobacterium

tuberculosis, vi khuẩn này phát triển

từ môi trường ẩm mốc, khói bụi, vệ

sinh kém. Nhà tù Côn Đảo giai đoạn

này giam giữ tới hàng ngàn người tù

trong những khám giam ẩm ướt, bẩn

thỉu là nguyên nhân chính dẫn đến

nhiều tù nhân bị bệnh lao và chết vì

căn bệnh này. Tháng 7/1949 trong số

80 tù nhân phải nằm điều trị thì có tới

Bệnh phù thủng (Béribéri), căn bệnh

này làm suy nhược cơ, tê phù, liệt

chân mà nguyên nhân chính yếu là

chế độ ăn uống thiếu thốn, không đảm

bảo cung cấp vitamin. Rất nhiều tù

nhân ở nhà tù Côn Đảo bị căn bệnh

10 người là điều trị lao phổi. Tháng này nhất là trong những năm đầu khi

tái lập nhà tù: “Tháng 8/1949 có 33 tù

nhân mắc bệnh phù thủng, 3 người

trong số đó đang được điều trị tại trạm

y tế. Tháng 3/1950 có 38 tù nhân mắc

bệnh phù thủng, 6 người trong số đó

đang được điều trị tại trạm y tế”

3/1950 có 124 người nằm bệnh xá

điều trị thì có 13 bệnh nhân điều trị lao

phổi. Trong các bản báo cáo y tế

nguyệt kỳ của nhà tù Côn Đảo cho

thấy hầu như tháng nào ở nhà tù này

cũng có tù nhân chết vì bệnh tật, mà

phần nhiều trong số đó là chết vì căn

bệnh lao phổi quái ác “Tháng 8/1949

có 1 tù nhân chết vì lao phổi, số tù

C.11.277. Tháng 9/1949 có 5 tù nhân

chết, trong đó 1 người chết vì trụy tim

(collapsus cardieque), 1 người chết

không rõ nguyên nhân (d'origine

(Assitance

Medicale

de

Poulo

Condore, 1950). Hầu hết những người

tù bị cấm cố, bị giam biệt lập trong xà

lim mắc căn bệnh này, 10 người bị

nhốt xà lim thì có tới 9 người khi được

cho ra ngoài bị phù thủng, liệt chân

không đi lại được.

indéterminée), 1 người chết vì lao Ngoài những căn bệnh kể trên đây, tù

phổi (Tuberculose pulmonaire), nhân còn phải đối diện với hàng chục

1

HỒ VIẾT HÙNG – CÁC NGUYÊN NHÂN MẮC BỆNH CỦA…

47

loại bệnh tật khác nữa cũng rất nguy khám đã được xây dựng sẵn ở đó và

hiểm như: bệnh về đường hô hấp chịu sự giám sát của lực lượng gác

ngục.

(maladies respiratoire ), bệnh viêm da

do vi khuẩn (ghẻ).

Nhiều công việc khổ sai hết sức cực

khổ đối với tù nhân. Tháng 10/1949 tại

Sở Củi (Coupe de bois) có 76 tù nhân,

nhà tù quy định mỗi tù nhân phải đốn

5 tấc củi/ngày, cả Sở Củi phải nộp

38m³củi/ngày, 1.140m³củi/tháng.

“Sản lượng củi khai thác được trong

tháng 10/1949 là 729m³, số lao động

đốn củi là 76 tù nhân” (Assitance

Medicale de Poulo Condore, 1949, hồ

sơ E03/272). Năm 1952 sản lượng vôi

nung của Sở Lò vôi là 240 tấn, “sản

lượng vôi trong năm là 240 tấn, vừa

đủ cho mục đích của nhà tù”

(Direction des Iles du Pénitencier de

Poulo - Condore, 1952, hồ sơ số G80-

113), với 240 tấn vôi nung thì kíp tù

lấy san hô phải mang về trên dưới

400 tấn san hô, trừ đi những ngày

nước lớn hoặc mưa bão không khai

thác được thì bình quân mỗi ngày đi

làm bất kể mưa nắng, kíp tù hơn 50

người phải mang về giao nộp khoảng

hơn 13 tấn san hô/ngày. Lao động

khổ sai nặng nhọc đã bào mòn thân

xác tù nhân, nhiều tù nhân suy kiệt

trầm trọng về thể lực, cơ thể không đủ

sức đề kháng cũng là một trong

những nguyên nhân dẫn đến dễ mắc

bệnh tật.

3. CÁC NGUYÊN NHÂN CHỦ YẾU

DẪN ĐẾN TÌNH TRẠNG BỆNH TẬT

CỦA TÙ NHÂN Ở NHÀ TÙ CÔN ĐẢO

GIAI ĐOẠN 1946 - 1954

3.1. Chế độ và chính sách lao tù khắc

nghiệt

Thứ nhất, chế độ lao động khổ sai

nặng nhọc cùng sự tra tấn dã man về

thể xác và tinh thần tù nhân

Lao động khổ sai là một hình thức bóc

lột sức lực người tù, đó là một hoạt

động cụ thể phản ánh quan điểm “lấy

chiến tranh nuôi chiến tranh” của

những kẻ âm lược. Ở Côn Đảo một

hệ thống hơn 20 sở chuyên môn

được xây dựng khắp nơi để khai thác

sức tù: Sở Muối, Sở Tiêu, Sở Củi, sở

Lò Gạch, Sở Lò Vôi, Sở Chuồng Bò,

Sở Rẫy, Sở Chỉ Tồn, Sở Bản Chế, Sở

Lưới… Mỗi sở chuyên môn được bố

trí thành những kíp tù để lao động khổ

sai. Định mức lao động khổ sai của tù

nhân được quy định rất cao, vượt khỏi

khả năng và điều kiện lao động thực

tế tại Côn Đảo. Rất nhiều tù nhân bị

kỷ luật, bị đánh, bị giết vì không hoàn

thành định mức lao động khổ sai trong

thời gian này.

Tù nhân đi lao động khổ sai ngày 2

buổi, trưa và tối về lại khám, chỉ một

số rất ít tù nhân đi lao động khổ sai ở

a khám giam như là kíp kéo cây, kíp

phục vụ duy tu ngọn hải đăng ở hòn

Bãi Cạnh, hay kíp đốn củi, kíp làm

đường ra Bến Đầm thì ở lại trong các

Thứ hai, chế độ ăn, mặc của tù nhân

thiếu thốn

Chế độ ăn của tù nhân khác ở nhà tù

Côn Đảo nhìn trên giấy tờ cũng khá

tốt, mỗi ngày người tù được 700 gram

gạo đỏ, 10 gram đường, 20 gram

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 3 (259) 2020

48

muối, 200 gram cá khô, 10 gram thốn mà quần áo cũng hết sức hạn

tương, 50 gram đỗ xanh, 20 gram mỡ, chế, mỗi tù nhân quanh năm chỉ có

20 gram nước mắm và mỗi tuần được một manh chiếu rách, một bộ quần áo

150 gram thịt bò, 120 gram thịt heo. cụt tay mỏng tang không đủ để họ

Tuy nhiên chế độ ăn này chỉ thấy trên chống chọi với những cơn gió biển

giấy, thực tế thì chưa một người tù lạnh buốt trong những đêm đông. Lao

nào bị giam giữ ở đây có được một động cực nhọc, ăn uống kham khổ

bữa ăn như vậy (Sud Vietnam, cộng với sự thiếu thốn quần áo trong

Direction des finaces, Order de những ngày giá rét là những nguyên

Recette, 1952). Tù nhân hàng ngày nhân làm suy kiệt sức lực tù nhân, tạo

chỉ được ăn lưng bát cơm gạo xấu, thuận lợi cho bệnh tật gia tăng.

một ít cá khô mục đã để trong kho ẩm

ướt có khi cả nửa năm. Cá khô thì

Thứ ba, chế độ giam cầm hà khắc,

khám giam chật hẹp, ẩm mốc, dơ bẩn

chính quyền Nam phần giao cho các

Nhà tù Côn Đảo được thực dân Pháp

tỉnh Bạc Liêu, Sóc Trăng mua của tư

xây dựng năm 1862 trên trảng đất dài

nhân với giá rẻ mạt, ai bỏ giá rẻ nhất

bằng phẳng nằm giáp biển ở phía

thì trúng thầu cung cấp cá cho nhà tù.

đông của hòn Côn Lôn Lớn. Nhà tù

Tù nhân liên tục đấu tranh đòi cải

được xây dựng trong một khoảng thời

thiện bữa ăn, tuy nhiên tình hình

gian rất dài và qua nhiều giai đoạn lịch

chẳng được thay đổi gì, mãi tới tháng

sử. Thời kỳ 1946 - 1954 hệ thống nhà

3/1954 mới thấy Giám đốc Tài chính

tù Côn Đảo có 3 Banh, mỗi banh gồm

của chính quyền Nam phần gửi cho

nhiều phòng giam có kích thước lớn,

tỉnh trưởng Bạc Liêu một bức điện nói

bé khác nhau. Hầu hết các phòng

về vấn đề này “Tôi báo tin cho ông rõ,

giam đều được xây dựng rất kiên cố,

mấy lần tỉnh Bạc Liêu gửi khô lên Sài

tường dày 60cm đến 80cm, mỗi

Gòn lại không gặp tàu đi Côn Đảo. Số

phòng có 2 lớp cửa, xung quanh

khô đó phải bị dự trữ lại tại kho vật

liệu trong một thời gian rất lâu, có khi

cao 1m làm chỗ ngủ cho người tù,

đến gần hai tháng. Đến khi có tàu thì

phòng giam là một dãy bệ i măng ây

nhà vệ sinh không có cửa được đặt

khô đã cũ và phần nhiều không dùng

trong một góc phòng giam. Tùy vào

được” (Giám đốc Tài chính, 1954, hồ

sơ số G84-114). Tuy nhiên, bức điện

diện tích của phòng giam và tùy vào

từng thời điểm nhà tù bố trí số lượng

này chưa kịp được phúc đáp thì

những người tù đã uống tàu rời khỏi

số lượng tù nhân trong mỗi phòng

“địa ngục trần gian Côn Đảo”. Bức

tù nhân trong mỗi phòng. Nhìn chung

giam là rất đông, có nhiều phòng giam

điện thể hiện sự “quan tâm” này của

ông Giám đốc Tài chính chỉ là hình

chứa hơn 100 tù nhân.

Nhà tù thiết lập chế độ giam giữ tù

nhân hết sức nghiêm ngặt, đối với

những người mang án tử hình bị đưa

thức vì sự thật là chính quyền Nam

phần cũng đã biết rõ và để ngoài tai

việc này. Không chỉ ăn uống thiếu

HỒ VIẾT HÙNG – CÁC NGUYÊN NHÂN MẮC BỆNH CỦA…

49

vào giam cấm cố trong khám tử hình những người tù đã viết Bản án xâm

ở Banh I. Ngoài tù nhân khám tử hình lược Pháp tố cáo chế độ giam cầm hà

bị biệt giam thì vào đầu năm 1951 khắc “Khu biệt lập mà nhà tù dựng lên

giám đốc nhà tù La phốt lấy 3 khám 8, từ tháng 3/1951… chỉ hơn 1 năm trời

9, 10 thiết lập khu biệt lập ở Banh II mà 9 người bỏ mạng, 31 người mắc

để giam giữ những thành phần tù bệnh lao do bác sĩ ác nhận” (Phòng

nhân bị coi là chống đối, vi phạm nội Tuyên huấn Côn Đảo, 1954: 17).

quy hay lãnh đạo tù nhân đấu tranh

đòi quyền lợi. Thực chất đó là cái cớ

giam mùi ẩm mốc, mùi hôi thối, thiếu

để nhà tù đẩy tù nhân vào khu biệt lập,

Điều kiện vệ sinh rất kém, trong phòng

ánh sáng… là những điều kiện thuận

thiết lập một biện pháp trừng phạt với

lợi cho vi khuẩn gây bệnh. Giám đốc

tù nhân, cái chính yếu phía sau là

giám đốc nhà tù muốn thiết lập lại chế

cáo năm 1952 đã thừa nhận tình trạng

độ cặp rằng, đưa tù thường phạm lên

làm cặp rằng cai quản tù nhân ở các

dựng ở một nơi không tốt, vào mùa

khám tù, tước đi sự lãnh đạo của tù

kháng chiến. Khu biệt lập là nơi để

một cái ao lớn, nước không thể dùng

giam riêng lực lượng những người tù

nhà tù Côn Đảo Jarty trong bản báo

tồi tệ của Banh III: “Banh III được xây

mưa từ tháng 5 đến tháng 11, sân là

được cho sinh hoạt hàng ngày”

kháng chiến có ảnh hưởng đối với tù

nhân. Hơn 200 tù nhân bị liệt vào

(Direction des Iles du Pénitencier de

Poulo - Condore, 1952: 6).

thành phần nguy hiểm và bị đẩy vào

giam trong 3 khám ẩm thấp, chật chội

ở khu biệt lập Banh II, thực hiện chế

3.2. Lực lượng y tế và trang thiết bị

khám, chữa bệnh của nhà tù Côn

Đảo giai đoạn 1946 - 1954 thiếu hụt

độ giam cầm cấm cố. Trong bản báo

Từ khi tái chiếm lại nhà tù năm 1946,

Giám đốc nhà tù Côn Đảo đầu tiên

trong giai đoạn này là Gimbe đã cho

sửa chữa lại bệnh á, đồng thời đề

nghị giới chức điều động lực lượng y

tế ra làm nhiệm vụ khám, chữa bệnh

cho viên chức nhà tù, gia đình vợ con

viên chức và tù nhân bệnh nặng. Trên

thực tế, lực lượng y tế ở bệnh xá nhà

tù Côn Đảo chủ yếu là để phục vụ

công tác khám chữa bệnh cho giám

thị và gia đình giám thị, đối với tù

nhân thì nhà tù sử dụng chính lực

lượng tù để làm nhiệm vụ y tế như

cấp phát thuốc, tiêm, chỉ những người

tù bệnh nặng mới được lên điều trị ở

cáo gửi giới hữu trách năm 1952

Giám đốc nhà tù Côn Đảo Jarty đã

thừa nhận việc giam giữ cấm cố đối

với những tù nhân này: “Khoảng 200

tù nhân, những cá nhân lãnh đạo

nguy hiểm đã phải cách ly và không

thể sử dụng họ vào bất cứ công việc

gì” (Direction des Iles du Pénitencier

de Poulo - Condore. 1952, hồ sơ số

G80-113: 4). Chế độ cấm cố tù nhân

rất khắc nghiệt và tàn ác dẫn đến

phần lớn tù nhân sau một thời gian bị

giam giữ cấm cố ở khu biệt lập này

đều bị bệnh trầm trọng như phù thủng,

lao, kiết lỵ, ghẻ... hành hạ. Tháng

7/1954 trước khi được trao trả tự do

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 3 (259) 2020

50

trạm xá y tế và được bác sĩ chữa trị. đây là người Việt duy nhất giữ vị trí

Nguồn lực y tế hạn hẹp, trang thiết bị

khám chữa bệnh thiếu thốn, chính

sách thăm khám, điều trị sức khỏe

cho tù nhân cộng với thái độ làm việc

hời hợt, đối phó của lực lượng y tế là

một nguyên nhân dẫn đến nhiều dịch

bệnh bùng phát ở nhà tù Côn Đảo

trong giai đoạn này.

bác sĩ trưởng, cùng ra với bác sĩ Huy

trong tháng 7 còn có y tá trưởng Lù

Văn Sanh ra thay thế y tá trưởng Lê

Công Thanh được điều chuyển về Sài

Gòn “Bác sĩ Dương Thục Huy thay thế

bác sĩ Delabroise từ ngày 31/7/1951.

Y tá Lù Văn Sanh thay thế y tá trưởng

Lê Công Thanh ngày 17/7/1951”

(Rapport d’assistance medicale et

d’action sociale, hồ sơ d30-11). Tháng

11/1952 y tá Nguyễn Văn Tân được

điều ra tăng cường cho bệnh xá nhà

tù Côn Đảo khi số lượng tù nhân ở

đây đã vượt trên 2.000 người. Tháng

12 năm 1952 bác sĩ quân đội Rozieres

được điều ra làm trạm trưởng y tế ở

nhà tù Côn Đảo thay thế bác sĩ

Bệnh á Côn Đảo từ năm 1946 đến

1954 chỉ có 6 nhân viên y tế gồm 1

bác sĩ người Âu, 1 nữ hộ sinh, 3 y tá

và 1 điều dưỡng tất cả đều là người

Việt. Cho dù số lượng tù nhân sau

năm 1950 tăng lên nhiều, có lúc tới

hơn 2.500 người nhưng lực lượng

nhân viên y tế vẫn không thay đổi, chỉ

dao động từ 5 đến 6 người “Tháng

1/1950 bệnh á nhà tù có bác sĩ quân Dương Thục Huy hết thời gian làm

đội Delabroise, y tá trưởng Lê Công việc theo quy định và chuyển về Sài

Thanh, y tá Trần Văn Minh, Nguyễn

Ngọc Hạnh, hộ sinh Phùng Thị Sanh”.

Trong các báo cáo y tế, bác sĩ trưởng

bệnh á Côn Đảo luôn đề cập đến vấn

đề này, “Tháng 4/1953 bình quân 1

bác sĩ khám cho 2.313 lượt bệnh

nhân và 1 y tá điều trị cho 578 lượt

người”.

Gòn. Bác sĩ Rozieres làm việc nhiệt

tình và trách nhiệm, nhiều tù nhân có

cảm tình với ông.

Không chỉ thiếu hụt nhân viên y tế mà

điều lo ngại nhất lúc bấy giờ của nhà

tù là thiếu trang thiết bị, nhất là thuốc

để điều trị bệnh. Bệnh xá nhà tù chỉ có

chủ yếu là thuốc ký ninh (Quining)

dạng viên 0,25mmg và dạng ống

0,40mmg, thuốc Quinacrine dạng viên

0,10mmg và dạng ống 0,30mmg, cả 2

loại thuốc này dùng để điều trị sốt rét,

căn bệnh khá phổ biến ở nhà tù Côn

Đảo, ngoài ra còn có một ít thuốc

kháng sinh điều trị bệnh thương hàn,

bệnh đậu mùa. Thiếu bác sĩ và thiết bị

khám chữa bệnh buộc nhà tù phải

chuyển bệnh nhân về Sài Gòn để điều

Bác sĩ người Âu đầu tiên ở nhà tù

Côn Đảo trong giai đoạn 1946 - 1954

là bác sĩ quân y Darble, đầu năm

1948 bác sĩ Darble chuyển về Sài Gòn,

bác sĩ trung úy Charles ra thay. Tháng

11/1949 bác sĩ Charles được điều

chuyển về Sài Gòn, bác sĩ quân đội

Delabroise ra thay thế và được chỉ

định làm trưởng trạm y tế. Ngày

31/7/1951 bác sĩ Dương Thục Huy từ

Chợ Lớn ra thay bác sĩ Delabroise, trị. Tuy nhiên, việc chuyển về Sài Gòn

HỒ VIẾT HÙNG – CÁC NGUYÊN NHÂN MẮC BỆNH CỦA…

51

điều trị chủ yếu dành cho giám thị, gia 4. KẾT LUẬN

đình giám thị và nhân viên nhà tù khi

bệnh nặng, mặc dù khi bác sĩ

Rozieres ra làm việc tại Côn Đảo, ông

đã đấu tranh với Giám đốc nhà tù để

đưa một số tù nhân bệnh nặng về Sài

Gòn điều trị trong giai đoạn này.

Tình trạng bệnh tật ở nhà tù Côn Đảo

giai đoạn 1946 - 1954 rất trầm trọng,

nhiều căn bệnh nguy hiểm đã cướp đi

sinh mệnh hàng trăm tù nhân, hàng

ngàn người sau khi ra tù vẫn tiếp tục

chống chọi với di chứng từ bệnh tật ở

Côn Đảo. Nguồn gốc các căn bệnh ở

nhà tù Côn Đảo chủ yếu là do sự

hành hạ dã man về thể ác và tinh

thần tù nhân; điều kiện vệ sinh môi

trường của nhà tù dơ bẩn, các khám

giam ẩm mốc, chật hẹp, là điều kiện

tốt của các loại vi khuẩn bệnh tật phát

triển và lây lan. Bên cạnh đó, chế độ

lao động khổ sai cực nhọc, chế độ ăn

uống của tù nhân không được đảm

bảo trong một thời gian dài làm suy

kiệt sức lực tù nhân, cơ thể người tù

thiếu khả năng đề kháng trước bệnh

tật. Bệnh tật thực sự là nỗi lo sợ của

tù nhân, là một khía cạnh phản ánh rõ

Lực lượng nhân viên y tế nhà tù nói

riêng và nhân viên nhà tù nói chung

phần nhiều chẳng thiết tha gì với công

việc cai quản tù nhân ngoài Côn Đảo.

Họ coi việc cai quản tù nhân là nguy

hiểm, một phần vì nơi đây toàn những

tù nhân án nặng, một phần vì bệnh tật

luôn rình rập họ. Bộ phận nhân viên

này tỏ rõ sự hời hợt với công việc, họ

làm chủ yếu là vì đồng lương để nuôi

sống bản thân và gia đình. Chính vì

thế năm 1948 Giám đốc nhà tù Brulé

trong bản báo cáo số 93C gửi giới

hữu trách Chính phủ Nam phần khi

phân tích thái độ làm việc của nhân

viên phải cay đắng gọi đây là một ràng cho cái gọi là “Địa ngục trần gian

cuộc khủng hoảng tinh thần (crise de Côn Đảo”. 

moral du personnel) của viên chức

nhà tù.

TÀI LIỆU TRÍCH DẪN

1. Assitance Medicale de Poulo Condore. 1949. Rapport Medical Mensuel, mois de

Juillet 1949, hồ sơ E03/272, Phông Tòa đại biểu Nam phần. Trung tâm Lưu trữ Quốc

gia II.

2. Assitance Medicale de Poulo Condore. 1949. Rapport Medical Mensuel, mois de

October 1949, Hồ sơ E03/272, Phông Tòa đại biểu Nam phần, Trung tâm Lưu trữ Quốc

gia II.

3. Assitance Medicale de Poulo Condore. 1950. Rapport Medical Mensuel, mois de

Janvier 1950, Hồ sơ E03/272, Phông Tòa đại biểu Nam phần. Trung tâm Lưu trữ Quốc

gia II.

4. Assitance Medicale de Poulo Condore. 1953. Rapport Medical Mensuel, mois de

D’Avril 1953, Hồ sơ E03/272, Phông Tòa đại biểu Nam phần. Trung tâm Lưu trữ Quốc

gia II.

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 3 (259) 2020

52

5. Direction des Iles du Pénitencier de Poulo - Condore. 1952. Rapport sur l'année

1952, hồ sơ số G80-113, Phông Phủ thủ hiến Nam Việt, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II.

6. Giám đốc Tài chính. 1954. Giám đốc Tài chính gửi tỉnh trưởng Bạc Liêu về việc “Mua

khô cho Côn Đảo”, hồ sơ số G84-114, Phông Phủ thủ hiến Nam Việt, Trung tâm Lưu trữ

Quốc gia II.

7. Hồ Viết Hùng. 2019. Tổng hợp báo cáo y tế nguyệt kỳ của nhà tù Côn Đảo, tư liệu

cho đề tài nghiên cứu sinh.

8. Minister de la Santé Publique. 1947. Direction de Cabinet, No971/MS-L, hồ sơ G80-

81, Phông Phủ thủ hiến Nam Việt. Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II.

9. Phòng Tuyên huấn Côn Đảo. 1954. Bản án xâm lược Pháp viết ngày 22/7/1954 tại

Côn Đảo (bản viết tay).

10. Assitance Medicale de Poulo Condore. 1951. Rapport d’assistance medicale et

d’action sociale, hồ sơ d30-11, Phông Phủ thủ hiến Nam Việt, Trung tâm Lưu trữ Quốc

gia II.

11. Sud Vietnam, Direction des finaces. 1952. Order de Recette, hồ sơ 1582, Phông

Thủ tướng Quốc gia Việt Nam, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II.