Cộng đồng người Việt ở Khăm Muộn (Lào) - Cầu nối của quan hệ hợp tác hữu nghị quảng Bình

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN

TẠP CHÍ KHOA HỌC

ĐẠI HỌC SÀI GÒN

Số 74 (02/2021)

SAIGON UNIVERSITY

SCIENTIFIC JOURNAL

OF SAIGON UNIVERSITY

No. 74 (02/2021)

Email: [email protected] ; Website: http://sj.sgu.edu.vn/

CỘNG ĐỒNG NGƯỜI VIỆT Ở KHĂM MUỘN (LÀO) - CẦU NỐI CỦA

QUAN HỆ HỢP TÁC HỮU NGHỊ QUẢNG BÌNH - KHĂM MUỘN

The Vietnamese community in Khammuane (Laos) - a connection to

Quảng Bình - Khammuane peaceful cooperation

ThS. Lại Thị Hương

Trường Đại học Quảng Bình

TÓM TẮT

Cộng đồng người Việt có vai trò quan trọng trong nền kinh tế, xã hội của tỉnh Khăm Muộn (Lào). Trong

nửa đầu thế kỷ XX, do nhiều nguyên nhân, khá đông người Việt ở Quảng Bình đã sang Khăm Muộn

(Lào) trú ngụ và dần ổn định cuộc sống. Tại đây, họ lập nên các làng bản và tổ chức Hội Việt kiều tỉnh

Khăm Muộn, từ đó có nhiều đóng góp trong việc thúc đẩy quan hệ hợp tác hai tỉnh Quảng Bình và

Khăm Muộn cũng như mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, góp phần vào việc bảo lưu văn hóa truyền

thống, hòa nhập văn hóa của cộng đồng người Việt vào xã hội Lào.

Từ khóa: cộng đồng người Việt, Hội Việt kiều Khăm Muộn, hợp tác, Quảng Bình

ABSTRACT

The Vietnamese community has an important role in the economy and society of Khammuane province.

In the first half of the twentieth century, due to many reasons, a large number of Vietnamese, mainly

Quảng Bình people, moved to Khammuane (Laos) to settle and gradually stabilize their lives. In there,

they established their villages and organized the Overseas Vietnamese Association in Khammuane

province, thereby making a lot of contribution to the promotion of Quảng Bình - Khammuane peaceful

cooperation as well as the special relationship between Vietnam and Laos. This can also contribute to

the preservation of traditional culture and cultural integration of the Vietnamese community into

Laotian society.

Keywords: Vietnamese community, Overseas Vietnamese Association in Khammuane, Quảng Bình

khu vực đồng bằng; trong đó đồi núi chiếm

53,7% (Ủy ban nghiên cứu, biên soạn và

viết lịch sử tỉnh Khăm Muộn, 2015, tr.7).

Khăm Muộn có nhiều đỉnh núi cao, tiêu

biểu là dãy núi Phu Luông (dãy núi Trường

Sơn) với độ cao trung bình là 500 - 700m

so với mực nước biển, chiều dài khoảng

1.100km (dài nhất Lào) được coi là “nóc

nhà”, “xương sống” của bán đảo Đông

Dương, nằm giữa ba quốc gia Việt Nam,

1. Khái quát về tỉnh Khăm Muộn và

sự di cư của người Việt đến Khăm Muộn

Khăm Muộn là tỉnh nằm ở Trung Lào,

có diện tích 16.315km², tổng dân số năm

2018 là 420.950 người. Toàn tỉnh có 10

huyện, thị xã. Thị xã Thà Khẹt là trung tâm

kinh tế, chính trị, văn hóa, quốc phòng - an

ninh của tỉnh. Địa hình của Khăm Muộn

tương đối phức tạp, được chia thành hai

khu vực riêng biệt: khu vực miền núi và

Email: [email protected]

40

LẠI THỊ HƯƠNG

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC SÀI GÒN

Lào, Campuchia với hai vùng chính là Bắc

và Nam Trường Sơn. Mặt khác, tỉnh Khăm

Muộn có Quốc lộ 13 chạy xuyên suốt Bắc -

Nam, có Đường 12 từ thị xã Thà Khẹt đến

biên giới Việt Nam ở phía Đông qua Cửa

khẩu Naphao - Cha Lo. Sông Mê Kông là

biên giới với Thái Lan, là điểm nối vùng

Đông Bắc Thái Lan với Khăm Muộn và

Bắc Trung Bộ Việt Nam. Khăm Muộn là

tỉnh có nguồn tài nguyên khoáng sản phong

phú, như mỏ đá quý ở Xê Băng Phay, mỏ

muối ở Nông Bốc, mỏ thạch cao ở Bua La

Pha, mỏ đá vôi ở Ma Hả Xây, mỏ than đá ở

Thà Khẹt, mỏ sắt ở Hín Bún, v.v.

Với những điều kiện nói trên, Khăm

Muộn có điều kiện thuận lợi để phát triển

đa dạng các ngành kinh tế công thương

nghiệp. Do nằm giữa hai vùng kinh tế lớn

của Lào là Viêng Chăn và Savannakhet,

nên Khăm Muộn có điều kiện để tăng

cường giao thương, thúc đẩy phát triển

kinh tế - văn hóa.

Việc di cư của người Việt tới Lào đã

diễn ra từ lâu trong lịch sử. Theo các tài

liệu có ghi chép, người Việt di cư đến Lào

bắt đầu từ thời phong kiến nhưng lúc bấy

giờ còn mang tính tự phát, diễn ra lẻ tẻ, số

lượng ít.

Đến cuối thế kỷ XIX, khi Pháp đặt ách

thống trị ở Lào, việc di cư của người Việt

Nam sang Lào được tăng cường. Dưới thời

cai trị của Toàn quyền Paul Doumer (1902-

1907), chương trình khai thác thuộc địa lần

thứ nhất đã được triển khai ở Đông Dương.

Trong thời kỳ này, để thực hiện việc xây

dựng bộ máy cai trị và tổ chức hành chính,

chính quyền thực dân Pháp đã tổ chức

những cuộc tuyển mộ binh lính, viên chức

người Việt làm thư ký, thông ngôn, giáo

viên... tại Lào. Vì vậy, số lượng người Việt

làm việc ở Lào tăng lên nhanh chóng. Theo

tài liệu của Tiểu ban Căn cước thời Pháp

thuộc, chỉ riêng từ năm 1921 đến năm

1925, có đến gần 5.000 người Quảng Bình

di cư đến các nơi khác làm ăn, trong đó có

nhiều người qua Lào (Ủy ban nghiên cứu,

biên soạn và viết lịch sử tỉnh Khăm Muộn,

2015, tr.22).

Ngoài nguyên nhân kinh tế (do nghèo

đói, đi làm ăn), người Việt sang Lào còn có

nguyên nhân chính trị (trốn sự truy lùng,

đàn áp của Pháp, phong kiến; hoạt động

cách mạng), và nhiều người trong số họ

còn chọn Lào làm nơi trung chuyển để

sang Thái Lan (Ủy ban nghiên cứu, biên

soạn và viết lịch sử tỉnh Khăm Muộn,

2015, tr.82).

Trong thời gian đầu của kháng chiến

chống Pháp, quá trình di dân của người

Việt tiếp tục diễn ra. Cuối năm 1945, thực

dân Pháp chiếm lại một số vùng ở Trung,

Thượng Lào và các vùng đất ở Nam vĩ

tuyến 16. Đến tháng 3/1946, Pháp đánh

chiếm nhiều tỉnh của Lào, trong đó có Thà

Khẹt. Tại đây, quân Pháp vấp phải sự

chống trả quyết liệt của lực lượng vũ trang

Lào phối hợp với lực lượng vũ trang của

Việt kiều Giải phóng quân. Cuộc chiến

diễn ra ác liệt, nhất là trận chiến phòng thủ

Thà Khẹt diễn ra ngày 21/3/1946. Chỉ

trong vòng một ngày, hơn 3.000 dân

thường cả người Lào và Việt (phần lớn là

Việt kiều) đã bị hy sinh (Thị xã Thà Khẹt

tỉnh Khăm Muộn - Cách mạng mùa thu

năm 1945, 1990, tr.51). Do so sánh lực

lượng bất lợi cho liên quân Lào - Việt,

Tổng Tư lệnh liên quân Lào - Việt là

Hoàng thân Souphanouvong buộc phải ra

lệnh vừa chiến đấu vừa rút lui qua sông Mê

Kông sang Thái Lan. Sau đó, phần lớn Việt

kiều ở lại Thái hoặc tiếp tục sang định cư ở

các nước, một bộ phận quay trở lại Lào (thị

xã Thà Khẹt tỉnh Khăm Muộn - Cách mạng

mùa thu năm 1945, 1990, tr.53-54).

41

SCIENTIFIC JOURNAL OF SAIGON UNIVERSITY

No. 74 (02/2021)

Trong những năm chống Mỹ, do nhiều

nguyên nhân khác nhau, số lượng người

Việt di cư sang Lào không đáng kể. Đến

sau năm 1975, khi Lào và Việt Nam được

giải phóng hoàn toàn, xây dựng đất nước

theo con đường xã hội mới, lúc này số

lượng người Việt đến Lào tăng nhanh.

Ngày 18/7/1977, hai nước Việt Nam - Lào

ký kết Hiệp ước Hữu nghị và hợp tác, đánh

dấu bước phát triển mới của mối quan hệ

đặc biệt, toàn diện Việt Nam - Lào. Với

tinh thần giúp bạn là tự giúp mình, Việt

Nam đã cử cán bộ, chuyên gia sang giúp

Lào xây dựng các công trình phát triển

kinh tế - xã hội như đường giao thông, cầu

cống, các công trình thủy điện, v.v. Khi

công trình kết thúc, một bộ phận nhỏ công

nhân đã tìm cách ở lại Lào. Tiếp đó là

những người di cư tự do đến Lào để tìm

kiếm công việc làm ăn theo mùa vụ, những

người này đang ngày một tăng cùng với

quá trình phát triển kinh tế của Lào.

Theo ước tính, hiện nay có hơn

50.000 người Việt đang làm ăn, sinh sống

tại Lào (Báo cáo số 08 - BC/TU, tr.3). Tuy

nhiên, số lượng này thường xuyên thay

đổi vì có những bộ phận chỉ sang Lào làm

ăn theo thời vụ rồi trở về quê. Khăm

Muộn là tỉnh có khá đông người Việt cư

trú, trong đó cư dân Quảng Bình chiếm

hơn 90%, tập trung ở huyện Nông Bốc

(nhiều nhất là ở Xiềng Vang) và thị xã

Thà Khẹt (Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt

Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1939-2007),

2010, tr.272). Tại những khu vực này, có

những gia đình người Việt đã trải qua

nhiều thế hệ sinh sống. Vì lẽ đó, Khăm

Muộn (Lào) đã trở thành quê hương thứ

hai của họ. Trong quá trình cộng cư ở

Lào, những người Việt này đã tạo nên một

cộng đồng người Việt Nam với những

hoạt động đặc trưng của mình.

2. Những hoạt động chính của cộng

đồng người Việt ở Khăm Muộn nhằm

kết nối mối quan hệ hợp tác hữu nghị

Khăm Muộn - Quảng Bình

2.1. Hoạt động kinh tế của cộng đồng

người Việt ở Khăm Muộn

Người Việt tại Khăm Muộn đã thành

lập được tổ chức chung của mình vào cuối

năm 1979, với tên gọi là Hội Việt kiều tỉnh

Khăm Muộn. Hội Việt kiều tại tỉnh Khăm

Muộn hiện có ba chi hội với khoảng 400

gia đình và hơn 2.000 người đang làm ăn

sinh sống (Báo cáo số 08-BC/TU, tr.3).

Người Việt ở Khăm Muộn sống tập trung

tại hai địa điểm chính là thị xã Thà Khẹt và

bản Xiềng Vang - một địa chỉ “đỏ” của

cách mạng Đông Dương. Với đức tính cần

cù, chăm chỉ, sáng tạo trong lao động,

người dân Việt ở Khăm Muộn sống bằng

nhiều nghề khác nhau, tiến hành hoạt động

kinh tế khác nhau và là thành phần đóng

góp tích cực cho sự phát triển kinh tế của

tỉnh Khăm Muộn nói riêng, nước Lào nói

chung.

Trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ:

Trong cộng đồng người Việt tại Khăm

Muộn, số đông là kinh doanh, buôn bán và

có cuộc sống tương đối ổn định. Có những

người trở thành những “đại gia” có tiếng ở

Thà Khẹt như ông Phạm Văn Hoàn - người

đứng ra xây dựng chợ Km số 3 tại thị xã

Thà Khẹt (còn được gọi là Chợ Việt kiều).

Chợ Việt kiều tỉnh Khăm Muộn có từ 60

đến 70% người Việt là chủ các sạp hàng.

Hoạt động buôn bán của người Việt tại tỉnh

Khăm Muộn tương đối phong phú, gồm

các cấp độ từ lớn đến nhỏ: 1) những cửa

hàng buôn bán các mặt có vốn đầu tư lớn

với thu nhập hàng tháng thường từ

4.000.000 đến 5.000.000 kíp trở lên (1 kíp

= 2.500VNĐ); 2) loại hình buôn bán có

cửa hàng cửa hiệu, quầy hàng cố định

42

LẠI THỊ HƯƠNG

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC SÀI GÒN

trong các chợ lớn với thu nhập bình quân

hàng tháng dao động từ 3.000.000 đến

4.000.000 kíp/tháng; 3) các cửa hàng buôn

bán nhỏ với thu nhập bình quân hàng tháng

dao động từ 1.000.000 đến 1.500.000

kíp/tháng (Phạm Đức Thành, 2008, tr.19).

Sự ra đời và hoạt động của chợ Km số 3 có

ý nghĩa tích cực trong việc kích thích giao

thương, buôn bán và phát triển kinh tế của

cộng đồng người Việt nói riêng (ở Khăm

Muộn) cũng như nền kinh tế tỉnh Khăm

Muộn nói chung.

điểm dừng chân quen thuộc với những

đoàn khách từ Việt Nam sang. Khách sạn

nằm bên bờ sông Mê Kông, gần với các

điểm tham quan du lịch, có đội ngũ nhân

viên người Lào và người Việt có thể giao

dịch được các ngôn ngữ Lào, Việt, Anh -

một lợi thế giúp cho việc kinh doanh hiệu

quả hơn.

Hiện nay, nhiều Việt kiều ở Khăm

Muộn đã và đang tham gia một số dự án

phát triển du lịch trong khuôn khổ Tiểu vùng

sông Mê Kông với tiêu đề “ba quốc gia, bảy

thành phố” (Việt Nam, Lào, Thái Lan).

Trong lĩnh vực nông - công nghiệp,

người Việt tại Khăm Muộn cũng tiến hành

các hoạt động kinh tế tương đối hiệu quả.

Về nông nghiệp, tại Khăm Muộn chỉ

có bộ phận người Việt ở làng Xiềng Vang

(huyện Noong Bốc) - còn gọi với tên Làng

Việt kiều (khoảng 30% dân số) vẫn duy trì

và phát triển hoạt động kinh tế nông

nghiệp. Trước năm 1993, do luật định của

Chính phủ Lào không cho phép người

nước ngoài cư trú ở Lào được sở hữu ruộng

đất, nên người Việt ở đây phải thuê đất của

người Lào để làm ruộng. Từ sau năm 1993,

với những thay đổi trong chính sách của

Nhà nước Lào về vấn đề dân nhập cư, cộng

đồng người Việt ở làng Xiềng Vang được

nhập quốc tịch Lào, điều này đã khuyến

khích tinh thần hăng hái sản xuất của cộng

đồng cư dân Việt tại đây. Cuộc sống của cư

dân làng Việt kiều ngày một ổn định. Tuy

nhiên, với số hộ gia đình làm nông nghiệp

tương đối ít, nông nghiệp không trở thành

hoạt động kinh tế chủ đạo của cộng đồng

người Việt tại đây.

Bên cạnh đó còn có những người Việt

tham gia vào loại hình dịch vụ vận tải.

Theo lời ông Trần Văn Thọ - nguyên Chủ

tịch Hội người Việt kiều tỉnh Khăm Muộn,

trong quá trình định cư sinh sống tại Lào,

nhiều gia đình người Việt đã phát triển

mạnh hoạt động kinh tế tư nhân. Tính đến

thời điểm năm 2019, điển hình có gia đình

ông Phạm Văn Chính kinh doanh vật liệu

xây dựng, xăng dầu; ông Đoàn Văn Thung

là chủ của một xưởng tiện và cơ sở vận tải

với hơn 20 chiếc xe hơi các loại. Gia đình

ông Trần Văn Thọ (nguyên Chủ tịch Hội)

đã trải qua năm thế hệ sinh ra và lớn lên tại

đất nước Triệu Voi, cũng là những doanh

nhân thành đạt (Tư liệu điền dã của tác giả

tại Khăm Muộn tháng 4/2019).

Cùng với buôn bán, người Việt tại

Khăm Muộn còn tham gia các hoạt động

dịch vụ như mở cửa hàng ăn uống nhỏ,

khách sạn, nhà hàng, v.v. Trong đó, đáng

chú ý là lĩnh vực dịch vụ ẩm thực. Tại

Khăm Muộn, các cửa hàng ăn uống dưới

dạng hàng cơm bình dân của người Việt

chiếm tỉ lệ khá cao. Ngoài ra, kinh doanh

khách sạn cũng là một trong những nghề

phát đạt ở Khăm Muộn. Một số khách sạn

nổi tiếng được khách du lịch, nhất là người

Việt Nam khi đến Thà Khẹt nhắc là khách

sạn Mê Kông. Đây là một trong những

Về thủ công nghiệp, người Việt tại

Khăm Muộn thành thạo nhiều nghề thủ

công khác nhau, phần lớn những nghề

mang tính gia truyền như mộc, rèn, gò hàn,

sửa chữa máy móc, v.v. Những nghề thủ

43

SCIENTIFIC JOURNAL OF SAIGON UNIVERSITY

No. 74 (02/2021)

công này đưa lại nguồn thu đáng kể cho

các gia đình người Việt tại đây. Đặc biệt,

nghề làm bánh gai và sợi phở của người

Việt ở làng Xiềng Vang khá nổi tiếng.

Theo lời kể của bà Nguyễn Thị Vân - một

trong những người lớn tuổi ở làng thì nghề

này xuất phát từ cư dân Quảng Bình sang

(Tư liệu điền dã của tác giả tại Khăm

Muộn tháng 4/2019). Nhiều bạn trẻ và

Meksavanh - một học sinh Lào từng tham

gia học tập tại Việt Nam, hiện làm việc tại

nhà lưu niệm Hồ Chí Minh tại Xiềng Vang

nói rằng “Ai sang Khăm Muộn mà không

được ăn bánh gai có nghĩa là chưa đến

Khăm Muộn” (Tư liệu điền dã của tác giả

tại Khăm Muộn tháng 4/2019).

đoạn mới hiện nay.

2.2. Hoạt động văn hóa - xã hội của

cộng đồng người Việt ở Khăm Muộn

Sự ra đời và hoạt động tích cực của

Hội Việt kiều có ý nghĩa to lớn trong việc

thúc đẩy và phát triển các hoạt động văn

hóa - xã hội của cộng đồng người Việt tại

Khăm Muộn cũng như ở Lào nói chung.

Dưới sự lãnh đạo và tổ chức của Hội, các

hội viên được thường xuyên tham gia

những sinh hoạt xã hội mang tính dân tộc

trong cộng đồng. Đặc biệt, Hội còn giúp

cộng đồng Việt kiều nhận thức được nhiệm

vụ quan trọng của từng thành viên trong

việc phát huy tình đoàn kết, giúp đỡ,

thương yêu nhau, bảo tồn và phát huy bản

sắc văn hóa truyền thống của dân tộc, nêu

cao tinh thần yêu nước và không ngừng

hướng về quê hương.

Năm 1982, với sự chấp thuận của

chính quyền sở tại, Hội đã lãnh đạo cộng

đồng người Việt tại Khăm Muộn xây dựng

một trường tiểu học, số lượng ban đầu chỉ

gồm 2 lớp có 30 học sinh. Theo lời ông

Trần Văn Thọ, “Hồi đó các gia đình còn

nghèo lắm nhưng khi nói đến việc mở

trường dạy Tiếng Việt thì ai cũng háo hức

và nhiệt tình ủng hộ. Nhà nào khá giả thì

góp tiền vàng, khó khăn thì góp công, góp

gạo…” (Tư liệu điền dã của tác giả tại

Khăm Muộn tháng 4/2019). Dù còn nhiều

khó khăn vất vả, nhưng sự ủng hộ và đóng

góp của những cư dân người Việt xa xứ để

thành lập nên Trường Tiểu học Việt kiều

Thà Khẹt (nay đổi tên là Thống Nhất) là

một nỗ lực rất lớn, chứng minh rằng dù ở

bất cứ đâu, người Việt luôn có ý thức gìn

giữ truyền thống văn hóa, hướng về cội

nguồn. Việc giữ gìn truyền thống văn hóa

của dân tộc được thể hiện trước hết về

ngôn ngữ, tiếng Việt trong cộng đồng

người Việt ở Lào. Sau thời gian dài xây

Có thể thấy, những hoạt động kinh tế

của người Việt tại Khăm Muộn khá phong

phú về ngành nghề. Có được những hoạt

động kinh tế phong phú và đa dạng, người

Việt tại Khăm Muộn gặp nhiều thuận lợi,

đó là sự quan tâm và tạo điều kiện từ Nhà

nước Lào, sự gần gũi trong đời sống văn

hóa vật chất và tinh thần của cộng đồng cư

dân hai dân tộc Việt - Lào giúp người Việt

sớm thích nghi và hội nhập vào đời sống

kinh tế tại vùng đất mới. Đồng thời, những

hoạt động nói trên đã góp phần quan trọng

trong việc đảm bảo đời sống của cộng đồng

cư dân Việt tại Khăm Muộn và làm thay

đổi diện mạo bức tranh kinh tế truyền

thống của Lào. Một số dự án kinh tế của

người Việt trên đất Khăm Muộn đã góp

phần giải quyết công ăn việc làm cho chính

người dân Lào tại đây. Thông qua các hoạt

động kinh tế, sự gần gũi và hiểu biết giữa

nhân dân các địa phương Quảng Bình -

Khăm Muộn được tăng cường. Đây là điều

kiện thuận lợi để chính quyền hai tỉnh

Quảng Bình và Khăm Muộn có thể đưa ra

các chính sách phù hợp, thúc đẩy sự hợp

tác hơn nữa trên lĩnh vực kinh tế trong giai

44

LẠI THỊ HƯƠNG

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC SÀI GÒN

dựng và phát triển, cùng với sự vững mạnh

của Hội Việt kiều Khăm Muộn, tính đến

năm học 2018-2019, số lượng học sinh

theo học tại ngôi trường này lên đến hơn

500 học sinh (Tư liệu điền dã của tác giả

tại Khăm Muộn tháng 4/2019).

giảng dạy ở đây. Toàn trường có trên 1350

học sinh thuộc 4 cấp học, trong đó, tỉ lệ học

sinh người Việt chiếm hơn 50% (Báo cáo

số 08-BC/TU, tr.4).

Trong hợp tác giáo dục giữa hai tỉnh

Quảng Bình và Khăm Muộn, nổi bật lên

vai trò của những người dạy tiếng Việt. Là

tỉnh kết nghĩa với Khăm Muộn, tỉnh Quảng

Bình đã cử giáo viên sang dạy tiếng Việt

theo định kỳ 3 năm tại Trường Hữu nghị

Khăm Muộn - Quảng Bình và Trường Tiểu

học Thống nhất. Trong chuyến thực tế tại

Khăm Muộn vào tháng 4 năm 2019, chúng

tôi đã được gặp gỡ và trò chuyện với

những giáo viên người Việt đang công tác

tại Trường Tiểu học Thống Nhất. Trong số

họ, có những người còn rất trẻ, như cô giáo

Đinh Thị Thơm (25 tuổi), sau khi tốt

nghiệp cử nhân Sư phạm Tiểu học tại

Trường Đại học Quảng Bình, cô đã sang

Khăm Muộn đến nay được hơn 2 năm.

Hoặc có những người đã “bám trụ” lại với

công việc dạy chữ ở đây khá lâu, như thầy

giáo Trương Văn Phương (quê ở Lệ Thủy,

Quảng Bình) sống, giảng dạy đến nay là 10

năm và đã đưa vợ (cũng là giáo viên) sang

dạy học (Tư liệu điền dã của tác giả tại

Khăm Muộn tháng 4/2019). Cuộc sống của

họ khá giản dị và với họ, được dạy tiếng

Việt cho con em Việt kiều là một hạnh

phúc rất lớn, bởi thông qua đó, họ đã góp

phần gìn giữ tiếng nói của quê hương

mình. Mặt khác, một trong những việc làm

quan trọng thúc đẩy hợp tác là Hội hữu

nghị Việt kiều Khăm Muộn kết hợp với

phòng đối ngoại (nay đổi thành Sở Ngoại

vụ) tỉnh Quảng Bình đã mở các lớp dạy

học tiếng Lào cho cán bộ giáo viên của tỉnh

Quảng Bình, nhờ vậy sự hiểu biết và giao

lưu, hợp tác lẫn nhau giữa nhân dân hai

tỉnh ngày càng dễ dàng hơn.

Mặt khác, từ sau ngày tỉnh Quảng

Bình được tái lập (31/7/1989) và việc

Quảng Bình kết nghĩa với Khăm Muộn đã

khiến cho những hoạt động đối ngoại hữu

nghị giữa hai tỉnh được đẩy mạnh. Một

trong những sợi dây gắn kết tình hữu nghị

giữa hai nước Việt - Lào cũng như hai tỉnh

Quảng Bình - Khăm Muộn chính là sự hợp

tác trong lĩnh vực giáo dục, đó là việc giúp

cho tỉnh bạn đào tạo đội ngũ cán bộ có chất

lượng. Cùng với Trường Tiểu học Thống

nhất, ở Khăm Muộn còn có Trường Hữu

nghị Quảng Bình - Khăm Muộn (được khởi

công xây dựng từ năm 2010). Đây là một

trong những cơ sở ghi dấu ấn cho mối quan

hệ hữu nghị hợp tác tác giữa hai tỉnh Quảng

Bình và Khăm Muộn. Ngoài việc cử giáo

viên sang dạy Tiếng Việt tại Trường Tiểu

học Thống Nhất, tỉnh Quảng Bình còn có

các chính sách hỗ trợ và giúp đỡ tỉnh Khăm

Muộn trong việc xây dựng Trường Hữu

nghị Quảng Bình - Khăm Muộn với tổng

kinh phí ban đầu hơn 9 tỷ đồng. Trong năm

2016 và 2017, tỉnh Quảng Bình đã hỗ trợ

tỉnh Khăm Muộn thêm kinh phí hơn 7 tỷ

đồng để xây dựng hệ thống nhà lớp học tại

Trường Hữu nghị Quảng Bình - Khăm

Muộn. Trong quá trình xây dựng và sửa

chữa Trường Hữu nghị Quảng Bình - Khăm

Muộn, cộng đồng cư dân Việt tại tỉnh Khăm

Muộn cũng có những đóng góp tích cực.

Trường Hữu nghị Khăm Muộn - Quảng Bình

là món quà của chính quyền và nhân dân tỉnh

Quảng Bình tặng tỉnh Khăm Muộn. Trường

hiện có 75 giáo viên, trong đó có 2 giáo

viên người Việt Nam tình nguyện sang

Trong các cộng đồng của người Việt

45

SCIENTIFIC JOURNAL OF SAIGON UNIVERSITY

No. 74 (02/2021)

tại Lào nói chung và tại tỉnh Khăm Muộn

nói riêng, bản Xiềng Vang (huyện Nông

Bốc) là một điển hình. Bản này là nơi Bác

Hồ đã từng sống, hoạt động cách mạng

trong những năm 1928-1929. Tại đây,

Người đã soạn tài liệu tuyên truyền, mở

lớp dạy chữ, đào tạo cán bộ cách mạng cho

các Việt kiều yêu nước và những người

Lào tiến bộ. Để ghi nhớ công ơn của Chủ

tịch Hồ Chí Minh, được sự cho phép của

Chính phủ nước CHDCND Lào, vào năm

2009, Khu Lưu niệm Hồ Chí Minh bắt đầu

được xây dựng ngay tại vùng đất này trên

khuôn viên diện tích gần 2.000m² do 13 gia

đình cư dân Việt kiều Xiềng Vang hiến

tặng. Năm 2012, Khu lưu niệm Hồ Chí

Minh được khánh thành như là biểu tượng

tình cảm gắn kết mối quan hệ hữu nghị

giữa nhân dân hai nước. Nhà lưu niệm Chủ

tịch Hồ Chí Minh còn được coi là mái ấm

cho Hội Việt kiều hướng về quê hương,

cũng là điểm sáng cho tình hữu nghị Việt -

Lào mà mỗi người con Việt Nam khi đến

đất nước Triệu Voi đều ghé thăm.

Trong quá trình hoạt động, Hội Việt

kiều tỉnh Khăm Muộn cũng rất chú trọng

công tác giáo dục cho con em người Việt,

chú ý đến việc gìn giữ tiếng Việt và văn

hóa dân tộc. Năm 2009, trong chuyến thăm

và làm việc của Hội Việt kiều tỉnh Khăm

Muộn tại tỉnh Quảng Bình, Hội đã trao

tặng số tiền 600 USD cho Hội khuyến học

tỉnh Quảng Bình với mong muốn được góp

phần động viên, khuyến khích tinh thần

học tập của con em quê nhà (Báo cáo số

08-BC/ TU, tr.4). Hội cũng đã xây dựng

quỹ và làm công tác nhân đạo đối với quê

hương Quảng Bình như khi bị bão lụt vào

các năm 2013, 2014.

Tổng hội Việt kiều tại Lào tổ chức như các

hoạt động thể thao, văn nghệ chào mừng

các ngày lễ lớn của hai dân tộc, ủng hộ

phong trào đền ơn đáp nghĩa, giúp đỡ đồng

bào bị thiên tai, chăm lo khu lưu niệm Chủ

tịch Hồ Chí Minh tại bản Xiềng Vang, v.v.

Một việc làm rất có ý nghĩa của cộng đồng

người Việt tại tỉnh Khăm Muộn là thường

xuyên tổ chức các Hội diễn văn nghệ quần

chúng trong cộng đồng người Việt tại Lào.

Tuy chưa đạt trình độ nghệ thuật như mong

muốn, nhưng có thể nói đây là một biện

pháp thiết thực có hiệu quả của cộng đồng

người Việt đang làm ăn, sinh sống, công

tác và học tập tại tỉnh Khăm Muộn, nhằm

giáo dục truyền thống và ghi nhớ công ơn

to lớn của lãnh tụ Hồ Chí Minh đối với đất

nước cũng như vai trò của Người trong

việc vun đắp mối quan hệ đặc biệt Việt

Nam - Lào.

Có thể nói, việc người Việt tại Khăm

Muộn thông qua vai trò của Hội Việt kiều -

mở trường, lớp dạy tiếng Việt cùng với

những hoạt động cộng đồng được tổ chức

thường xuyên, có tác động rất lớn đến việc

gìn giữ văn hóa ngôn ngữ dân tộc trong thế

hệ trẻ Việt kiều. Những hoạt động trên

cũng động viên toàn thể hội viên là kiều

bào người Việt chấp hành tốt mọi chủ

trương, chính sách của Đảng, pháp luật của

Nhà nước và được tặng thưởng nhiều bằng

khen, giấy khen từ Nhà nước Lào. Đây là

những việc làm có ý nghĩa thúc đẩy sự phát

triển của mối quan hệ hữu nghị giữa hai

tỉnh Quảng Bình và Khăm Muộn trong

tương lai.

3. Kết luận

Hai tỉnh Quảng Bình và Khăm Muộn

với hơn 180km đường biên giới chung, có

sự gần gũi về vị trí địa lý, có mối quan hệ

chặt chẽ nhiều mặt trong quá khứ cũng như

trong hiện tại, có nhiều nét tương đồng về

Cộng đồng Việt kiều tại Lào thông qua

tổ chức Hội của mình cũng đã tích cực

tham gia các hoạt động do Đại sứ quán,

46

LẠI THỊ HƯƠNG

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC SÀI GÒN

điều kiện tự nhiên và văn hóa. Nhân dân

hai tỉnh có truyền thống đoàn kết hữu nghị

lâu đời. Vì lẽ đó, sự giao lưu giữa nhân dân

hai tỉnh Quảng Bình và Khăm Muộn sớm

được hình thành. Trong tiến trình lịch sử,

do nhiều nguyên nhân, một bộ phận người

Việt Nam đã di cư tới các vùng khác nhau

của Lào từng bước hình thành nên cộng

đồng Việt kiều ngày càng đông đảo ở một

số địa phương trên nước bạn, trong đó có

Khăm Muộn. Sự thân thiết, tính cởi mở của

người Lào cũng như sự quan tâm của chính

phủ hai nước Việt Nam, Lào đã tạo điều

kiện cho một bộ phận cư dân người Việt

hội nhập, trở thành một bộ phận của xã hội

Lào. Cùng với người Lào, người Việt đã

đóng góp nhiều mặt cho sự nghiệp xây

dựng, bảo vệ và phát triển đất nước Lào.

Đồng thời, họ cũng đóng vai trò quan

trọng, là cầu nối thúc đẩy mối quan hệ hữu

nghị giữa hai tỉnh Quảng Bình và Khăm

Muộn nói riêng, quan hệ giữa hai nước

Việt Nam và Lào nói chung ngày càng trở

nên tốt đẹp hơn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Đảng Cộng sản Việt Nam, Ban Tuyên giáo Trung ương. (2017). Lịch sử quan hệ đặc biệt

Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1939-2007). Tài liệu tuyên truyền. Hà Nội: NXB

Chính trị Quốc gia - Sự thật.

Nguyễn Thị Tuyết Nhung. (2016). Quá trình di cư và hoạt động chính trị - xã hội của

người Việt ở Lào. Hà Nội: Luận án Tiến sĩ Lịch sử, ĐHSP Hà Nội.

Singapo Sikhotchounamaly, Nguyễn Chánh. (1990). “Thị xã Thà Khẹt tỉnh Khăm Muộn -

Cách mạng mùa thu năm 1945”. Tài liệu lưu tại Nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh

bản Xiềng Vang, huyện Nong-Bốc.

Phạm Đức Thành. (2008). Vai trò của cộng đồng người Việt ở Lào trong mối quan hệ Việt

Nam - Lào. Hà Nội: NXB Khoa học Xã hội.

Trần Văn Thọ. (2012). “Biên bản họp Ban chấp hành Hội người Việt tỉnh Khăm Muộn,

ngày 23 tháng 4 năm 2012”, Hội người Việt tỉnh Khăm Muộn.

Lương Duy Tâm. (1998). Địa lý - Lịch sử Quảng Bình, Bảo tàng Tổng hợp Quảng Bình.

Tỉnh ủy Quảng Bình. (28/10/2010). Báo cáo số 08 - BC/ TU “Đánh giá tình hình và quan

hệ hợp tác giữa tỉnh Quảng Bình với các địa phương nước CHDCND Lào”. Trung

tâm lưu trữ tỉnh ủy Quảng Bình.

Tư liệu điền dã của tác giả tại Khăm Muộn tháng 4/2019.

ຄະ ນະ ກຳ ມະ ກຳນ ຄນ ຄວຳ, ສງ ລວມ ແລະ ຂຽນ ປະ ຫວດ ສຳດ ຂອງ ແຂວງ ຄຳ ມວນ

(2015), "ປະ ຫວດ ຄວຳມ ເປນ ມຳ ຂອງ ແຂວງ ຄຳ ມວນ (ເມອງ ສ ໂຄດ ຕະ ບອງ ວດ

ທະ ນະ ທຳ ແຫງ ຊຳດ ບ ຮຳນ)", ສຳ ນກ ພມ ແຫງ ລດ (Ủy ban nghiên cứu, biên soạn

và viết lịch sử tỉnh Khăm Muộn. (2015). Lịch sử tỉnh Khăm Muộn (Lãnh thổ văn minh

quốc gia Sikhottabong cổ xưa), tr.7, 22, 82. Viêng Chăn: NXB Nhà nước).

Ngày nhận bài: 09/9/2020

Biên tập xong: 15/02/2021

Duyệt đăng: 20/02/2021

47

Cộng đồng người Việt ở Khăm Muộn (Lào) - Cầu nối của quan hệ hợp tác hữu nghị quảng Bình - Khăm Muộn