Kết quả thực hiện chính sách Dồn điền đổi thửa tại huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội

KẾT QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH DỒN ĐIỀN ĐỔI THỬA

TẠI HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ HỘI

Nguyễn Bá Long¹

Nguyễn Phúc Yên

Phạm Thị Huyền

Ngô Thị Thùy Linh

Lê Thị Thảo

TÓM TẮT

Dồn điền đổi thửa là chủ trương lớn của Nhà nước và thành phố Hà Nội nhằm giải quyết tình trạng manh

mún đất đai. Đề tài đánh giá kết quả thực hiện công tác dồn điền đổi thửa đến tình trạng manh mún đất đai, tới sản

xuất nông nghiệp, quy hoạch đồng ruộng và công tác quản lý đất đai. Kết quả cho thấy, sau dồn điền đổi thửa thì số

thửa/hộ giảm 3,7 lần so với trước DĐĐT, mỗi hộ còn 2-3 thửa/hộ; diện tích/thửa trung bình 1.012m²/thửa, tăng 4,7

lần so với trước DĐĐT. Kết quả này giúp giảm đáng kể tình trạng manh mún đất đai. Hệ thống giao thông, thủy lợi

nội đồng đã được quy hoạch đảm bảo các thửa ruộng đều tiếp giáp với trục chính và đường nhánh có chiều rộng từ

3m.

Từ khóa: đất đai, dồn điền đổi thửa, quản lý đất đai, đất nông nghiệp, chuyển đổi đất nông nghiệp

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Thực hiện Nghị định số 64/1993/NĐ-CP ngày 27/9/1993 của Chính phủ về việc giao đất

nông nghiệp ổn định lâu dài cho người dân theo phương châm “tốt – xấu”, “xa - gần” đảm bảo

bình quân, đồng đều đã để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng như đất đai manh mún, phân tán ở

nhiều xứ đồng, làm tăng chi phí, hạn chế đầu tư và áp dụng cơ giới hóa trong nông nghiệp.

Trước thực trạng đó, Ủy ban nhân dân thành phố đã có Kế hoạch số 69/KH-UBND ngày

09/5/2012 về việc thực hiện Chương trình 02/Ctr-TU ngày 29/8/2011 của Thành ủy thành phố

Hà Nội về việc phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, từng bước nâng cao đời sống

nông dân. Công tác dồn điền đổi thửa được coi như khâu quan trọng khắc phục tình trạng ruộng

đất manh mún, phân tán để tạo điều kiện thực hiện quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp tập

trung (cánh đồng mẫu lớn), áp dụng kỹ thuật tiến bộ, cơ giới hóa để giảm chi phí, nâng cao năng

suất, sản lượng và thu nhập cho người nông dân.

Vì vậy, việc đánh giá tác động của việc thực hiện chính sách đồn điền đổi thửa tới sản

xuất nông nghiệp và công tác quản lý nhà nước về đất đai tại huyện là việc cần thiết. Qua đó đề

xuất được một số giải pháp đẩy mạnh thực hiện dồn điền đổi thửa và nâng cao hiệu quả sử dụng

đất sau DĐĐT.

II. ĐỐI TƯỢNG, NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. ĐỐI TƯỢNG

Đề tài nghiên cứu công tác dồn điền đổi thửa đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Chương

Mỹ, thành phố Hà Nội giai đoạn 1998 – 2012.

2.2. NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp chọn điểm nghiên cứu: đề tài chọn 03 xã (Văn Võ, Lam Điền và Phụng Châu) đại

¹ThS, Bộ môn Quản lý đất đai – Khoa Kinh tế và Quản trị kinh doanh

1

diện cho 3 khu vực nghiên cứu (xã Phụng Châu giáp ranh khu vực đô thị, tốc độ đô thị hóa cao;

xã Văn Võ là xã thuần nông, xa khu trung tâm và xã Lam Điền đại diện cho vùng chuyển tiếp

giữa hai vùng trên) để đánh giá kết quả công tác dồn điền đổi thửa, mức độ giải quyết manh mún

đất đai, những tác động tới quy hoạch đồng ruộng, quản lý đất đai của huyện Chương Mỹ,

- Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: đề tài thu thập các số liệu đã được công bố như báo cáo

kết quả dồn điền đổi thửa của huyện Chương Mỹ, niên giám thống kê, báo cáo phát triển KT-XH

hàng năm.

- Phương pháp phỏng vấn hộ: đề tài sử dụng phiếu điều tra đã được thiết kế sẵn để phỏng vấn 97

hộ gia đình ở 3 xã điểm mà tham gia trực tiếp dồn điền đổi thửa, có điều kiện kinh tế, cơ cấu lao

động...khác nhau. Thông tin phỏng vấn liên quan đến đất đai, dồn điền đổi thửa, tổ chức sản

xuất...

- Phương pháp xử lí số liệu: đề tài sử dụng phần mềm excell để tổng hợp và phân tích số liệu

theo các chỉ tiêu nghiên cứu.

III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1. Thực trạng đất đai sau khi giao đất năm 1993 và kết quả dồn điền đổi thửa trước giai

đoạn 1998-2011

3.1.1. Thực trạng ruộng đất của huyện sau khi giao đất năm 1993

Thực hiện chủ trương giao đất theo Nghị định số 64/1993/NĐ-CP, huyện Chương Mỹ

tiến hành giao đất nông nghiệp ổn định lâu dài cho hộ nông dân, trên cơ sở có gần, có xa, có tốt,

có xấu, có thấp có cao để đảm bảo tính công bằng theo Luật Đất đai năm 1993 quy định, kết quả

thể hiện qua bảng 1.

Bảng 1. Thực trạng ruộng đất của huyện sau khi giao đất năm 1993

TT

1

Chỉ tiêu

Tổng quỹ đất nông nghiệp

ĐVT

Ha

Số lượng

14.116,71

Tỷ lệ (%)

100,0

1.1

Đất giao cho hộ nông dân

Ha

76,73

23,27

11 789,84

2.326,87

53.165

1.2 Đất dự phòng

2

3

4

5

Số hộ được giao đất

hộ

140.795

770.892

Số khẩu được giao đất

Tổng số thửa

khẩu

thửa

Một số chỉ tiêu bình quân

5.1 BQ số thửa/hộ

thửa/hộ

m²/thửa

m²/khẩu

m²/hộ

15,5

152,93

814,2

5.2 BQ diện tích/thửa

5.3 BQ diện tích đất NN/khẩu

5.4 BQ diện tích đất NN/hộ

2.217,6

(Nguồn:Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Chương Mỹ)

Do quan điểm bình quân chủ nghĩa nên ruộng đất sau khi chia bị manh mún, phân tán, số

2

thửa/hộ lớn, trung bình có khoảng 15,5 thửa/hộ, cá biệt có hộ có 25 thửa ở các xứ đồng khác

nhau, thửa nhỏ nhất khoảng 30-40m², có thửa chiều ngang thì chỉ đủ một hàng bừa. Đây là

nguyên nhân cản trở việc cơ giới hóa vào nông nghiệp và định hướng sản xuất hàng hóa tập

trung, diện tích bờ thửa nhiều. Diện tích quỹ đất công ích các xã để lại thường cao hơn 5%.

3.1.2. Kết quả dồn điền đổi thửa của huyện Chương Mỹ giai đoạn từ năm 1998 - 2003

Để khắc phục tình trạng manh mún Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Hà Tây (cũ) đã chỉ đạo các

huyện xây dựng đề án chuyển đổi ruộng đất. Phương án thực hiện mỗi địa phương cũng có điểm

khác nhau, ở những xã địa hình không phức tạp sẽ tiến hành đổi lại toàn bộ diện tịch đất nông

nghiệp theo phương pháp đổi ghép bù hạng đất+bù sản lượng, nguồn kinh phí với phương châm

“Nhà nước và nhân dân cùng làm”, dân đóng góp (1kg thóc/1 sào). Những xã có địa hình phức

tạp chỉ tiến hành đổi một loại đất lúa hoặc đất đồi cũng với phương án đổi là ghép bù hạng đất.

Toàn huyện có 59,4% số xã chuyển đổi ruộng đất trên phạm vi toàn xã; 25% số xã chỉ tiến hành

chuyển đổi trên phạm vi hẹp (ở một vài xứ đồng); 15,6% số xã trong huyện không thực hiện

chuyển đổi ruộng đất.

Bảng 2. Kết quả dồn điền đổi thửa của huyện Chương Mỹ giai đoạn 1998 – 2003

Trước

DĐĐT

Sau

DĐĐT

So sánh

tăng (+) giảm (-)

TT

Chỉ tiêu

Số thửa ruộng

ĐVT

1

2

3

thửa

m²/thửa

575.863

15,5

323.807

6,6

-252.056

-8,9

Bình quân số thửa/hộ

Diện tích bình quân thửa

155

215

60

(Nguồn:Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Chương Mỹ)

Sau chuyển đổi thì số thửa/hộ giảm xuống còn 6,6 thửa/hộ, giảm 2,3 lần so với trước

chuyển đổi. Kết quả này đã góp phần giảm tình trạng manh mún. Tuy nhiên, quy mô thửa đất

vẫn nhỏ (khoảng 180-250 m²/thửa), và chỉ tăng khoảng 1,2-1,7 lần so với trước chuyển đổi. Kết

quả này chưa tạo ra đột phá lớn và hệ thống giao thông thủy lợi cơ bản vẫn giữ nguyên mà chưa

được quy hoạch lại đồng ruộng. Khoảng cách từ các thửa ruộng tới trục chính nội đồng vẫn xa

nên người dân vẫn còn gặp khó khăn khi canh tác, thu hoạch.

3.2. Kết quả dồn điền đổi thửa giai đoạn 2004 – 2012 tại các điểm nghiên cứu

Sau thời gian dồn đổi chưa triệt để và hiệu quả thấp, năm 2012 sau khi phê duyệt quy

hoạch nông thôn mới và thời điểm hết hạn sử dụng đất, thành phố tiếp tục chỉ đạo các xã dồn đổi

lại. Nguyên tắc sau khi dồn điền đổi thửa thì mỗi hộ chỉ còn 1-2 thửa, và các thửa ruộng đều phải

tiếp giáp với trục chính hoặc đường nhánh giao thông nội đồng có mặt cắt đường tối thiểu 3m trở

lên.

Bảng 3. Tình hình số hộ và đất đai khi dồn điền đổi thửa ở các điểm nghiên cứu

Văn Võ

Tỷ lệ

(%)

Lam Điền

Tỷ lệ

(%)

Phụng Châu

TT

Chỉ tiêu

ĐVT

Tỷ lệ

SL

(%)

3

1. Tổng số hộ trong nông thôn

1.1 Số hộ được cấp giấy CNQSDĐ

1.2 Số hộ tham gia quá trình DĐĐT

2. Tổng diện tích canh tác

Hộ

Ha

1756

1580

100

89,98 2125 98,15

100 2160 91,63

100 524,76 100

2160

100

2132

252

100

11,82

12,1

100

1756

258

257,06

540,3

2.1 Diện tích cấp giấy CNQSDĐ

193,59 75,31 473,71 90,27 45,63

257,06 100 524,76 100 46,68

8,45

8,64

2.2 Diện tích tham gia vào DĐĐT

(Nguồn: Số liệu điều tra)

Tính đến ngày 10/3/2013 đã có 29/32 xã, thị trấn triển khai thực hiện dồn điền đổi thửa,

còn 3 xã, thị trấn (xã Trường Yên, Phú Nghĩa và thị trấn Xuân Mai) chưa thực hiện do liên quan

đến các quy hoạch khu đô thị vệ tinh, khu công nghiệp và do triển khai chậm nên chuyển sang

năm 2013 tiến hành. Kết quả thực hiện tại 29 xã, thị trấn được diện tích 7.947,09 ha, chiếm

67,08% so với tổng diện tích cần chuyển đổi.

Bảng 4. Kết quả dồn điền đổi thửa của huyện Chương Mỹ giai đoạn 2004 - 2012

Văn Võ

Lam Điền

Phụng Châu

TT

Chỉ tiêu

ĐVT

Trước

Sau

Trước

Sau

Trước

Sau

DĐĐT

1

2

Số thửa ruộng

Bình quân số

thửa/hộ

thửa

5.851

16.350

21.324

6.317

3,1

1909

264

3,3

9,9

244,8

754

7,4

1,02

10,3

Diện tích bình

quân thửa

3

5

4

m²/thửa

439

828

1765

838

245

567

1768

2867

158

761

Diện tích thửa

lớn nhất

1945

Diện tích thửa

nhỏ nhất

55

962

573

49

78

(Nguồn: Số liệu điều tra)

Sau DĐĐT số thửa trên hộ giảm 3,7 lần, mỗi hộ chì còn 2-3 thửa/hộ, diện tích bình

quân/thửa 1.012m²/thửa, tăng 4,7 lần so với trước DĐĐT, diện tích thửa lớn nhất cũng tăng 4

lần, còn diện tích thửa nhỏ nhất tăng 13 lần so với trước dồn điền đổi thửa. Trong đó chân đất

chuyên lúa có quy mô diện tích/thửa đất lớn nhất, cao hơn 1,17-1,36 lần so với chân đất màu và

đất chuyên mạ.

Như vậy, sau DĐĐT thì đã giải quyết được cơ bản tình trạng manh mún, quy hoạch lại

được đồng ruộng, quy mô thửa đất tăng lên, số thửa/hộ giảm đã tạo điều kiện thuận lợi để hộ

nông dân mạnh dạn đầu tư, áp dụng những tiến bộ khoa học mới vào sản xuất nhằm nâng cao giá

trị sản phẩm hàng hoá từng bước cải thiện đời sống.. Tuy nhiên, kết quả này vẫn chưa đạt yêu cầu

4

so với chỉ đạo của Thành phố. Nguyên nhân là do đồng đất không đồng đều, nhất là địa phương

có đồi gò; xã có nhiều chân đất khác nau, triển khai của cán bộ xã/thôn cũng chưa quyết liệt.

3.3. Tác động của DĐĐT đến sản xuất nông nghiệp

- Tác động đến tư liệu sản xuất

Sau DĐĐT quy mô thửa đất lớn và tập trung nên đàn trâu bò cày kéo giảm 37,5%, ngược

lại do người dân đầu tư áp dụng cơ giới hóa nên máy cày, máy bơm nước đã tăng từ 33,33% -

36,36%, máy gặt cũng tăng 20% so với trước DĐĐT.

Bảng 5. Sự thay đổi về đꢀu tư, tư liệu sản xuất của các HGĐ điều tra

Trước

Sau dồn

Chênh

lệch

-15

STT

Chỉ tiêu

ĐVT

dồn đổi

đổi

25

15

6

1

2

3

4

Trâu, bò cày kéo

Máy cày

Con

40

11

2

Chiếc

+4

Máy gặt

+4

Máy bơm nước

18

24

+6

(Nguồn tꢀng hꢁp số liệu điều tra)

- Tác động đến hệ thống giao thông, thủy lợi nội đồng

Sau khi DĐĐT các địa phương đã vận động bà con đóng góp tiền để cải tạo hệ thống thuỷ

lợi và cứng hóa kênh mương, kênh mương cứng hóa tăng 20-34% so với trước khi DĐĐT nên đã

giải quyết những khó khăn trong canh tác, giảm được diện tích bị úng hạn; đường nội đồng đã

được bê tông hóa tăng 1,5- 17,4%, tạo thuận tiện cho việc đi lại cũng như dễ dàng đưa máy móc

thiết bị vào phục vụ sản xuất.

Bảng 6. Sự thay đổi hệ thống giao thông thủy lợi nội đồng trước và sau dồn điền đổi thửa

Văn Võ

Lam Điền

Phụng Châu

Chỉ tiêu

ĐV

Trước

Sau

Trước

Sau

Trước

Sau

DĐĐT

28,81

DĐĐT

Km

28,81

1. Kênh

22,153

31,363

7,179

25,132

27,242

9,512

2,5

26,31

29,42

0

9,1

19,71

28,9

27,4

1,5

Kênh bê tông

0,549

21,604

30,453

29,698

0,755

6,67

18,462

23,625

0

Kênh đất

24,184

35,595

28,53

17,520

23,625

23,28

2. Đường nội đồng

Nội đồng đất

Nội đồng đã bê tông

7,065

0,350

(Nguồn tꢀng hꢁp số liệu điều tra)

5

 Thuận lợi và khó khăn trong quá trình dồn đồi đổi thửa

Thuận lợi

-

+ Xây dựng được phương án phù hợp với tình hình đất đai của từng địa phương nên đã nhận

được sự ủng hộ đông đảo của nhân dân.

+ Được sự chỉ đạo của thành phố, huyện Chương Mỹ đã tổ chức đào tạo đội ngũ cán bộ có

đủ năng lực, trình độ tham gia công tác dồn điền đổi thửa, thuê các đơn vị tư vấn đo đạc có năng

lực. Đặc biệt ứng dụng phần mềm và số liệu đo đạc để chia diện tích trên máy tính theo tiêu

chuẩn, sau đó mới kéo thước ngoài thực địa nên đảm bảo độ chính xác.

+ Có phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi hợp lý đã tạo được niềm tin trong đông

đảo quần chúng nhân dân.

-

Khó khăn, bất cập

+ Một số địa phương do tư tưởng của người dân còn sợ thiệt thòi, chưa nhận thức rõ được lợi

ích của việc dồn điền đổi thửa nên đã có những biểu hiện phản đối công tác này.

+ Quản lý quỹ đất công ở các xã còn tuỳ tiện, buông lỏng, diện tích phân tán, thiếu tập trung

ở các khu vực dễ quy hoạch các công trình công cộng, cho thuê, giao thầu, đấu thầu thậm chí có

xã còn để thôn quản lý đất công, dẫn đến bất bình trong nhân dân khi làm phương án.

+ Xã có địa hình và đồng đất phức tạp (đồi gò nhiều, đất chân mạ, chân màu, đất bãi, đất

chuyên lúa, cây ăn quả, đất ao hồ) thì việc dồn lại còn 1-2 thửa là rất khó khăn

+ Việc tự ý xây dựng bờ kè lấn đất thủy lợi khi nhận ruộng đã gây khó khăn cho công tác dẫn

nước tưới, tiêu các các hộ dân.

+ Phương án rút bớt phần diện tích chênh lệch giữa giấy chứng nhận với diện tích tiêu chuẩn

khi chia ruộng theo Nghị định số 64/1993/NĐ-CP của các hộ gia đình do người dân khai hoang

hoặc trước đây đo đạc sai làm người dân bức xúc.

IV. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

4.1. Kết luận

- Hết năm 2012 toàn huyện có 29/32 xã, thị trấn thực hiện dồn điền đổi thửa, kết quả

thực hiện được diện tích là: 7.947,09 ha, chiếm 67,08% so với tổng diện tích cần chuyển đổi.

- DĐĐT đã góp phần giải quyết được tình trạng manh mún đất đai, số thửa/hộ giảm 3,7

lần so với trước DĐĐT, mỗi hộ còn 2-3 thửa/hộ, diện tích bình quân/thửa 1.012m²/thửa, tăng 4,7

lần so với trước DĐĐT.

- Diện tích giao thông thủy lợi được cứng hóa tăng từ 20-34%, giao thông nội đồng

khang trang hơn, hộ nông dân mạnh dạn đầu tư máy móc phục vụ cơ giới hóa tăng 33,33-36,36%.

4.2. Khuyến nghị

- Trước khi chia ruộng xã cần quy hoạch trước hệ thống giao thông thủy lợi, sau đó thi

công xong rồi mới tiến hành đo đạc theo hệ tọa độ quốc gia. Dựa vào kết quả bốc thăm vị trí,

diện tích pháp lý của từng hộ để chia diện tích tự động bằng phần mềm trên máy tính sau đó

chuyển số liệu đó ra thực địa để đảm bảo độ chính xác và tránh phải điều chỉnh mốc sau này.

- Xã nên cử cán bộ xuống giám sát các tổ dồn điền đổi thửa các thôn để tránh tình trạng

các các bộ các thôn tiêu cực trong khi bốc thăm, chia ruộng.

6

- Thành phố đầu tư kinh phí để tổ chức đo đạc thành lập bản đồ địa chính và cấp đổi

GCNQSDĐ đất nông nghiệp để người dân yên tâm đầu tư sản xuất và phát triển trang trại.

- Đề tài thực hiện vào giai đoạn vừa DĐĐT xong nên mới đánh giá được tác động đến tập

trung đất đai mà chưa đánh giá được tác động đến hiệu quả sử dụng đất nên cần có nghiên cứu

bổ sung.

SUMMARY

EVALUATE RESULTS OF AGRICULTURAL LAND EXCHANGE IN CHUONG MY

DISTRICT, HANOI CITY

Agricultural land exchange is a major policy of the State and the city of Hanoi to solve land fragmentation.

This thesis evaluate the result of Agricultural land exchange in order to clarify the impact of this policy to land

fragmentation, agricultural land planning, and land management. After land exchange, the number of

fields/household decreased from 3.7 times higher than before, on average from 2-3 fields/household, the average

area per field about 1012m²/field, and 4.7 times higher than before land exchange. This result significantly reduce

land fragmentation. Transport system, inland water resources are planned to ensure the fields are adjacent to the

main axis and branch lines have a width of 3m.

Keyword: land, land exchange, land fragmentation, agricultural land, agricultural land exchange.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban chỉ đạo Chương trình 02/Ctr-TU và Sở Nông nghiệp và PTNT (2012), Tài liệu đào tạo, tập huấn, bồi

dưỡng cán bộ làm công tác xây dựng nông thôn mới, tập 2, Hà Nội, 2012.

2. Phòng Kinh tế huyện Chương Mỹ (2012), Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện công tác dồn điền đổi thửa

năm 2012.

3. Ủy ban nhân xã Lam Điền (2012), Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện công tác dồn điền đổi thửa năm

2012.

4. Ủy ban nhân xã Phụng Châu (2012), Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện công tác dồn điền đổi thửa năm

2012.

5. Ủy ban nhân xã Văn Võ (2012), Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện công tác dồn điền đổi thửa năm 2012.

6. Nguyễn Phúc Yên (2013), Nghiên cứu tác động của chính sách dồn điền đổi thửa đến hiệu quả sản xuất

nông nghiệp trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sỹ, Trường Đại học Lâm

nghiệp, Hà Nội, 2013.

7