Bài giảng Chăn nuôi trâu bò - Chương 1: Giống và công tác giống trâu bò - Học viện Nông nghiệp Việt Nam
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
NỘI DUNG MÔN HỌC CHĂN NUÔI TRÂU BÒ
Lợi nhuận
gièng vμ c«ng t¸c
gièng tr©u bß
sinh sản
năng suất
sức khoẻ
quản lí sinh
sản (4, 5)
+
chuồng trại
thức ăn (2)
+
(3)
+
giống
(1)
kỹ thuật
chăn nuôi
(6, 7, 8, 9)
1
3
5
GIỚI THIỆU CÁC GIỐNG TRÂU BÒ
NỘI DUNG
• GIỚI THIỆU MỘT SỐ GIỐNG TRÂU BÒ
• CHỌN LỌC TRÂU BÒ GIỐNG
• NHÂN GIỐNG TRÂU BÒ
• CHƯƠNG TRÌNH GIỐNG
• TỔ CHỨC ĐÀN
CÁC GIỐNG TRÂU BÒ NỘI:
- Trâu Việt Nam
- Bò Vàng Việt Nam
- Bò Lai Sind
MỘT SỐ GIỐNG TRÂU BÒ NGOẠI:
- Các giống bò kiêm dụng
- Các giống bò sữa
• QUẢN LÝ PHỐI GIỐNG
• CÔNG TÁC GIỐNG TRÂU BÒ Ở VIỆT
- Các giống bò thịt
- Giống trâu Mura
NAM
4
Tr©u néi
(Bubalus bubalis)
Nguån gèc: Thuéc nhãm tr©u ®Çm lÇy (swamp
buffalo)
CÁC GIỐNG TRÂU BÒ NỘI
Ngo¹i h×nh
* §Çu: h¬i bÐ; tr¸n vµ sèng mòi th¼ng, cã
con h¬i vâng; tai nhá, mäc ngang, hay
ve vÈy; sõng dµi, dÑt, h×nh c¸nh cung,
h−íng vÒ say vµ h¬i vÓnh lªn trªn
* Cæ: Con c¸i cæ nhá vµ hÑp, con ®ùc cæ to
trßn
* YÕm: kh«ng cã
* U vai: kh«ng cã
* L−ng th¼ng, m«ng xu«i, ngùc në
* Bông: to, trßn
* §u«i: dµi ®Õn kheo, tËn cïng cã chßm
l«ng
Mµu l«ng: ®a sè cã mµu ®en x¸m, d−íi hÇu vµ
øc cã khoang mµu tr¾ng; kho¶ng 5-10% cã
l«ng mµu tr¾ng (tr©u b¹c)
6
1
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
Tr©u néi
(Bubalus bubalis)
Bß vµng
(Bos Indicus)
?
Ngo¹i h×nh
* §Çu: Con c¸i ®Çu thanh, sõng ng¾n;
ThÓ träng:
S¬ sinh: 28-30 kg
Con ®ùc ®Çu to, sõng dµi; m¹ch m¸u vµ g©n
mÆt næi râ
Tr−ëng thµnh: c¸i 400-450 kg;
®ùc 450-500 kg
* M¾t: tinh, lanh lîi
•
Cæ: Con c¸i cæ thanh, con ®ùc cæ to;
l«ng cæ th−êng ®en
Sinh s¶n: 2 løa/3 n¨m
S÷a:
* YÕm: kÐo dµi tõ hÇu ®Õn x−¬ng øc
* U vai: con ®ùc cao, con c¸i kh«ng cã
* L−ng vµ h«ng: th¼ng, h¬i réng
* B¾p thÞt: në nang
Chu kú: 5-7 th¸ng * 3 kg/ngµy
Mì s÷a: 9-12%
* M«ng: h¬i xu«i, hÑp vµ ng¾n
* Ngùc: s©u nh−ng h¬i lÐp
ThÞt: ThÞt xÎ: 48%;
Søc kÐo: Trung b×nh: 600-800N
ThÝch nghi: chÞu ®ùng kham khæ,
kh¸ng bÖnh tèt, thÝch nghi víi
* Bông: to, trßn nh−ng kh«ng sÖ
* Bèn ch©n: thanh, 2 ch©n tr−íc th¼ng, 2 ch©n sau ®i
th−êng ch¹m kheo
7
8
?
Mµu l«ng: vµng t−¬i, n©u thÉm hay c¸nh gi¸n
khÝ hËu nãng Èm
Bß vµng
(Bos Indicus)
Bß Lai Sind
ThÓ träng:
Nguån gèc: KÕt qu¶ t¹p giao gi÷a bß
Sindhi vµ bß vµng ViÖt Nam
S¬ sinh: 14-15 kg
Tr−ëng thµnh: c¸i 200-250 kg; ®ùc 250-300 kg
Ngo¹i h×nh: trung gian gi÷a 2 gièng bß
trªn
Sinh s¶n:
Phèi gièng lÇn ®Çu: 20-24 th¸ng tuæi
Tû lÖ ®Î hµng n¨m 70-80%
* §Çu: hÑp; tr¸n gå; tai to vµ côp
S÷a:
* Rèn vµ yÕm: rÊt ph¸t triÓn, kÐo dµi tõ
hÇu ®Õn rèn, cã nhiÒu nÕp nh¨n
Chu kú: 4-5 th¸ng * 2 kg/ngµy
Mì: 5%
* U vai: næi râ
ThÞt: ThÞt xÎ: 50-52%; PhÈm chÊt: thÞt hång, Ýt mì,
khÈu vÞ tèt, th¬m
* L−ng ng¾n, ngùc s©u, m«ng dèc
* BÇu vó kh¸ ph¸t triÓn
Søc kÐo: Trung b×nh: c¸i 380-400N; ®ùc 440-490N
Tèi ®a: c¸i 1000-1500N; ®ùc 1200-
1800N
* §u«i dµi, chãt ®u«i th−êng kh«ng cã
x−¬ng
ThÝch nghi: chÞu ®ùng kham khæ, kh¸ng bÖnh tèt,
thÝch nghi víi thêi tiÕt khÝ hËu nhiÒu vïng trong
n−íc
Mµu l«ng: vµng hoÆc sÉm, mét sè con cã
v¸ tr¾ng
9
10
Bß Lai Sind
ThÓ träng:
CÁC GIỐNG BÒ KIÊM DỤNG
S¬ sinh: 17-19 kg
Tr−ëng thµnh: c¸i 250-300 kg; ®ùc 350-450
kg
Sinh s¶n:
Phèi gièng lÇn ®Çu: 18-24 th¸ng tuæi
Kho¶ng c¸ch løa ®Î kho¶ng 15 th¸ng
S÷a:
Chu kú: 6-9 th¸ng * 4-7 kg/ngµy
Mì: 5-5,5%
ThÞt: ThÞt xÎ: 48%
Søc kÐo: Trung b×nh: 560-600N
Tèi ®a: c¸i 1300-2500N; ®ùc 2000-
3000N
ThÝch nghi: ChÞu ®ùng kham khæ, kh¸ng bÖnh
tèt, thÝch nghi víi khÝ hËu nãng Èm
11
12
2
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
Bß Red Sindhi
Bß Shahiwal
•
•
Nguån gèc:
Pakistan
•
•
•
Nguån gèc: Pakistan
Mµu l«ng: ®á c¸nh d¸n hay n©u thÉm
Mµu l«ng: ®á vµng hay vµng
thÉm
Ngo¹i h×nh: th©n ng¾n, ch©n cao, m×nh lÐp,
tai to vµ rò xuèng, cã yÕm vµ nÕp gÊp da d−íi
rèn vµ ©m hé rÊt ph¸t triÓn. Bß ®ùc cã u vai rÊt
cao, ®Çu to, tr¸n gå, réng, sõng ng¾n, cæ
ng¾n, v¹m vì, ngùc s©u nh−ng kh«ng në. Bß
c¸i cã ®Çu vµ cæ nhá h¬n, phÇn sau ph¸t triÓn
h¬n phÇn tr−íc, vó ph¸t triÓn, nóm vó to, dµi,
tÜnh m¹ch næi râ.
•
Ngo¹i h×nh: t−¬ng tù nh−
bß Sind ®á, nh−ng bÇu vó ph¸t
triÓn h¬n
•
•
ThÓ vãc: bß c¸i 360-380kg, bß
®ùc 470-500kg
•
•
ThÓ vãc:
bß ®ùc 450-500kg,
bß c¸i 350-380kg.
Søc s¶n xuÊt s÷a:
2100-2300kg/chu kú 9 th¸ng
mì s÷a 5-5,5%.
Søc s¶n xuÊt s÷a:
1400-2100kg/chu kú 270-290 ngµy
mì s÷a 5-5,5%.
•
ThÝch nghi:
khÝ hËu nãng
•
ThÝch nghi: khÝ hËu nãng Èm, chÞu ®ùng
kham khæ vµ kh¸ng bÖnh tèt.
Èm, chÞu ®ùng kham khæ vµ
kh¸ng bÖnh tèt.
13
14
Bß N©u Thuþ Sü
(Brown Swiss)
•
•
Nguån gèc: Vïng Golstand, Thuþ Sü
•
•
•
Nguån gèc: Thuþ Sü
N©u
Mµu l«ng: §á n©u v¸ tr¾ng, l«ng ®Çu
th−êng cã mµu tr¾ng.
Ngo¹i h×nh: ngùc s©u, réng. Bé x−¬ng
ch¾c ch¾n. C¬ ph¸t triÓn tèt.
H−íng s¶n xuÊt: kiªm dông thÞt-s÷a
Mµu l«ng:
Ngo¹i h×nh:
•
•
§Çu ng¾n, tr¸n dµi vµ réng, måm
réng, sõng ng¾n, cong, gèc sõng
tr¾ng. Th©n h×nh dµi, ngùc në,
s©u, réng, s−ên bông thon. Bèn
ch©n ch¾c ch¾n khoÎ m¹nh, t−
thÕ v÷ng vµng, mãng ®en. BÇu vó
ph¸t triÓn.
- ThÞt: tr−ëng thµnh bß ®ùc 1000kg, bß
c¸i 750kg. Nu«i d−ìng tèt bª ®ùc nÆng
517kg, bª c¸i 360kg lóc 1 n¨m tuæi. Bª
6-12 th¸ng tuæi cho t¨ng träng 1200-
1350g/ngµy. Nu«i d−ìng tèt bª ®ùc giÕt
thÞt lóc 14-16 th¸ng tuæi cã tû lÖ thÞt xÎ
66%.
•
•
ThÓ vãc: bß c¸i 650-700kg
bß ®ùc 800-950kg
- S÷a:
Søc s¶n xuÊt s÷a:
3500-4500kg/chu kú
mì s÷a 3,5-4%.
3500-4000 kg s÷a/chu kú 300 ngµy
tû lÖ mì s÷a 3,9-4%
ThÝch nghi: khÝ hËu «n ®íi
•
•
ThÝch nghi: ThÝch nghi víi vïng
16
nói cao, chÞu nãng tèt h¬n bß1H5 F.
Bß Hµ Lan (Holstein Friesian)
Nguån gèc: Hµ Lan
CÁC GIỐNG BÒ SỮA
Ngo¹i h×nh: toµn th©n cã d¹ng c¸i nªm
* Bèn ch©n th¼ng, 2 ch©n sau do·ng
Mµu l«ng: cã 3 d¹ng chÝnh: lang tr¾ng ®en
(chiÕm −u thÕ), lang tr¾ng ®á, toµn th©n ®en
riªng ®Ønh tr¸n vµ chãt ®u«i tr¾ng.
17
18
3
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
Bß Hµ Lan (Holstein Friesian)
ThÓ träng:
•
•
Nguån gèc: Anh (®¶o Jersey)
Mµu l«ng: Vµng s¸ng hoÆc sÉm,
cã thÓ cã ®èm tr¾ng ë bông, ch©n
vµ ®Çu
Ngo¹i h×nh:
Bß Jersey
S¬ sinh: 36-42 kg
Tr−ëng thµnh: c¸i 550-650 kg; ®ùc
800-1000 kg
§Çu nhÑ, mÆt cong, m¾t låi, cæ thµnh dµi
vµ cã yÕm kh¸ ph¸t triÓn. Vai cao vµ dµi.
Ngùc s©u, x−¬ng s−ên dµi. L−ng dµi, réng.
M«ng dµi, réng vµ ph¼ng. Bông to, trßn.
Bèn ch©n m¶nh, kho¶ng c¸ch gi÷a hai
ch©n réng. §u«i nhá. BÇu vó ph¸t triÓn tèt
c¶ vÒ phÝa tr−íc vµ phÝa sau, tÜnh m¹ch vó
to vµ dµi.
Sinh s¶n:Kho¶ng c¸ch løa ®Î 12-13
th¸ng
S÷a:
S¶n l−îng: 4000-6000 kg/chu kú 10
th¸ng (nước ta)
Mì s÷a: 3,5%
ThÓ vãc: bß c¸i 350-400kg,
bß ®ùc 450-500kg
Søc s¶n xuÊt s÷a:
ThÞt: ThÞt xÎ: 40-45%
ThÝch nghi: chÞu nãng vµ chÞu ®ùng
kham khæ kÐm, dÔ c¶m nhiÔm bÖnh tËt;
3000-5000kg/chu kú 305 ngµy
mì s÷a 4,5-5,2%, mµu vµng, h¹t to
ThÝch nghi: chÞu nãng tèt h¬n bß Hol2s0tein
chØ nu«i thÝch nghi tèt ë nhiÖt ®é d−íi
19
20oC
Bß A.F.S.
(Australian Friesian Sahiwal)
CÁC GIỐNG BÒ THỊT
•
Nguån gèc: Australia (lai gi÷a
bß HF vµ bß Sahiwal)
•
•
Mµu l«ng: lang tr¾ng ®en/®á
Ngo¹i h×nh: trung gian gi÷a
bß HF vµ bß Sahiwal, bÇu vó
ph¸t triÓn
•
•
ThÓ vãc: bß c¸i 350-450kg,
bß ®ùc 600-800kg
Søc s¶n xuÊt s÷a:
3500kg-4000/chu kú
mì s÷a 4-4,2%.
•
ThÝch nghi: cã kh¶ n¨ng chÞu
nãng kh¸ tèt
22
Bß Brahman
•
Nguån gèc: Mü (kÕt qu¶ lai 4
gièng bß Zebu víi nhau)
•
Nguån gèc: bß thÞt nhiÖt ®íi ®−îc
t¹o ra ë Australia b»ng c¸ch lai
gi÷a bß Shorthorn víi bß Brahman.
•
•
Mµu l«ng: tr¾ng gio hoÆc ®á
•
•
Mµu l«ng:
®á
Søc s¶n xuÊt thÞt:
Søc s¶n xuÊt thÞt:
Khi tr−ëng thµnh bß ®ùc n¨ng 680-
900kg, bß c¸i nÆng 450-630kg.
Tr−ëng thµnh bß ®ùc nÆng 820-
1000kg, bß c¸i nÆng 550-680kg.
Lóc 1 n¨m tuæi con ®ùc nÆng
450kg, con c¸i nÆng 325kg.
Lóc 1 n¨m tuæi con ®ùc n¨ng
kho¶ng 375kg, con c¸i nÆng
260kg.
Bª ®ùc 6-12 th¸ng tuæi ®−îc nu«i
d−ìng tèt cho t¨ng träng 1000-
1200g/ngµy vµ cho tû lÖ thÞt xÎ 55-
60% khi giÕt thÞt lóc 14-16 th¸ng
tuæi.
T¨ng träng cña bª ®ùc tõ 6-12
th¶ng tuæi kho¶ng 900-1000g/ngµy.
Tû lÖ thÞt xÎ kho¶ng 52-58%.
<<24
23
4
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
Bß Blanc Blue Belge
Bß Charolais
(B.B.B.)
Ph¸p
•
Nguån gèc: Vïng Charolais cña
•
•
•
•
Nguån gèc: BØ
Mµu l«ng: tr¾ng, xanh lèm ®èm,
Ngo¹i h×nh: c¬ b¾p rÊt ph¸t triÓn
Søc s¶n xuÊt thÞt:
•
•
Mµu l«ng: mµu tr¾ng ¸nh kem
Ngo¹i h×nh:
c©n ®èi, th©n réng,
m×nh dµy, m«ng kh«ng dèc, ®ïi ph¸t
triÓn
Søc s¶n xuÊt thÞt:
Khi tr−ëng thµnh bß ®ùc cã khèi
l−îng 1100-1200kg, bß c¸i 710-
720kg.
•
Bß ®ùc tr−ëng thµnh nÆng 1000-
1400kg, bß c¸i 700-900kg.
NÕu nu«i d−¬ng tèt bª 1 n¨m tuæi
bª ®ùc nÆng trung b×nh 480kg, bª
c¸i 370-380kg.
NÕu nu«i tèt, lóc 12 th¸ng tuæi bª
®ùc ®¹t 450-540kg, bª c¸i 380kg.
Trong giai ®o¹n 6-12 th¸ng tuæi bª
cã thÓ t¨ng träng 1450-1550g/ngµy.
Bª 6-12 th¸ng tuæi cã t¨ng träng
b×nh qu©n 1300g/ngµy.
Bª ®ùc nu«i d−ìng tèt giÕt thÞt lóc
GiÕt thÞt lóc 14-16 th¸ng tuæi, tû lÖ thÞt
xÎ 65-69%.
14-16 th¸ng tuæi cho tû lÖ thÞt xÎ
66%.
25
26
Bß Angus
•
•
Nguån gèc: §¶o Hereford cña Anh.
Bß Hereford
Mµu l«ng: ®á, riªng ë ®Çu, ngùc,
phÇn d−íi bông, bèn ch©n vµ ®u«i
cã ®èm tr¾ng
•
•
Nguån gèc: Scotland
Mµu l«ng: ®en hoÆc ®á sÉm; cã thÓ cã
®èm tr¾ng d−íi bông, bÇu vó, bao tinh
hoµn Ngo¹i h×nh: th©n h×nh v¹m vì, ®Æc
tr−ng cho bß h−íng thÞt, kh«ng cã sõng,
ch©n thÊp.
•
Ngo¹i h×nh: tiªu biÓu cña bß
chuyªn dông h−íng thÞt. §Çu kh«ng
to nh−ng réng. Cæ ng¾n vµ réng.
Ngùc s©u vµ réng, l−ng dµi vµ réng.
C¬ b¾p rÊt ph¸t triÓn. Ch©n thÊp. Da
dµy h¬i th«. Bé x−¬ng v÷ng ch¾c.
•
Søc s¶n xuÊt thÞt:
Khi tr−ëng thµnh khèi l−îng bß ®ùc
1000-1300kg, bß c¸i 650-800kg.
•
Søc s¶n xuÊt thÞt: Bß c¸i tr−ëng
thµnh nÆng 750-800kg, bß ®ùc
1000-1200kg. NÕu nu«i d−ìng tèt bª
®ùc 1 n¨m tuæi nÆng 520kg, bª c¸i
364kg. Bª 6-12 th¸ng tuæi t¨ng träng
1300-1500g/ngµy. Tû lÖ thÞt xÎ lóc
14-16 th¸ng tuæi ®¹t 67-68%. ChÊt
l−îng thÞt tèt, thÞt ngon, mÒm, th−êng
Nu«i d−ìng tèt bÒ ®ùc nÆng trung b×nh
540kg, bª c¸i 380kg lóc 1 n¨m tuæi.
Bª 6-12 th¸ng tuæi cã t¨ng trong 1300-
1400g/ngµy.
Bª ®ùc nu«i tèt giÕt thÞt lóc 14-16 th¸ng
28
cã líp mì kÎ gi÷a líp c¬ b¾p.
27
tuæi cã tû lÖ thÞt xÎ 68-69%.
Bß Limousine
Bß Shorthorn
•
•
•
Nguån gèc:
Mµu l«ng:
Søc s¶n xuÊt thÞt:
Ph¸p
®á sÉm
Bß ®ùc tr−ëng thµnh nÆng 1000-
1300kg, bß c¸i 650-800kg.
NÕu nu«i d−ìng tèt bª ®ùc 12
th¸ng tuæi n»ng 500kg, bª c¸i
350kg.
Bª 6-12 th¸ng tuæi t¨ng träng
1300-1400g/ngµy.
Bª ®ùc nu«i tèt giÕt thÞt lóc 14-16
th¸ng tuæi cho tû lÖ thÞt xÎ 68-
71%.
29
30
5
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
•
Nguån gèc: Vïng Santa Gertrudis,
Taxas, Mü (do lai gi÷a bß Shorthorn
vµ bß Brahman víi tû lÖ m¸u bß
Brahman 3/8 vµ bß Shorthorn 5/8).
Tr©u Mura
Nguån gèc: ¢n ®é, thuéc nhãm tr©u song
(river buffalo)
•
•
Mµu l«ng: ®á sÉm.
Ngo¹i h×nh:
ch¾c. Ngùc s©u, cã yÕm to, dµy,
nhiÒu nÕp gÊp. L−ng th¼ng, ph¼ng.
Da máng, l«ng mÞn.
Søc s¶n xuÊt thÞt:
Khi tr−ëng thµnh bß ®ùc cã khèi
Ngo¹i h×nh
kÕt cÊu v÷ng
* §Çu thanh, tr¸n gå, m¾t con c¸i låi, mòi
réng, hai lç mòi xa nhau. Tai to, máng,
th−êng rñ xuèng. Sõng cuèn kÌn nh−
sõng cõu
•
* YÕm: kh«ng cã
l−îng 850-900kg, bß c¸i 630-720kg.
Nu«i tèt bª ®ùc 12 th¸ng tuæi nÆng
480kg, bª c¸i 335kg.
* U vai: kh«ng ph¸t triÓn
* M«ng në
* Bèn ch©n to, ng¾n, b¾p næi râ
Bª 6-12 th¸ng tuæi cho t¨ng träng
1000-1300kg.
Nu«i ch¨n th¶ trªn ®ång cá bª ®ùc 1
n¨m tuæi nÆng 300-350kg. Bª ®ùc
nu«i nhèt giÕt thÞt lóc 14-16 th¸ng
* Bçu vó rÊt ph¸t triÓn, tÜnh m¹ch vó ngo»n
ngoÌo, næi râ
Mµu l«ng: toµn th©n ®en tuyÒn, riªng tr¸n vµ
®u«i th−êng cã ®èm tr¾ng
tuæi cho tû lÖ thÞt xÎ 55-60%.
31
32
CHỌN LỌC TRÂU BÒ GIỐNG
Tr©u Mura
ThÓ träng:
S¬ sinh: 35-40 kg
Tr−ëng thµnh: c¸i 500-600 kg;
®ùc 700-750 kg
• Các tính trạng chọn lọc cơ bản của trâu bò
• Phương pháp đánh giá trâu bò đực giống
• Phương pháp đánh giá trâu bò cái giống
• Tổ chức chọn lọc và gây tạo trâu bò giống
Sinh s¶n: 15-16 th¸ng/ løa
S÷a:
1500-1800kg/ chu kú 9-10 th¸ng
Mì s÷a: 7-9%
ThÞt: ThÞt xÎ: 48%;
Søc kÐo: Trung b×nh: 600-800N
ThÝch nghi: thÝch nghi víi khÝ hËu
nãng Èm
33
34
Hiệu ứng chọn lọc trên số lượng tính trạng
khác nhau ở bò sữa
C¸c tÝnh tr¹ng chän läc c¬ b¶n cña
tr©u bß
(loại thải 25% xấu nhất)
A: Đàn xuất phát
- §èi víi tr©u bß s÷a: s¶n l−îng s÷a, hµm l−îng mì,
protein vµ vËt chÊt kh« trong s÷a, thÓ träng, kÝch
th−íc vµ h×nh d¹ng bÇu vó, hÖ sè æn ®Þnh cña chu kú
s÷a, tèc ®é th¶i s÷a, hiÖu qu¶ sö dông thøc ¨n, kh¶
n¨ng sinh s¶n, thêi gian sö dông, kh¶ n¨ng kh¸ng
bÖnh, c¸c ®Æc tr−ng c¬ b¶n vÒ ngo¹i h×nh thÓ chÊt, v.v.
B: Đàn được chọn
theo SL sữa
C: Đàn được chọn
theo SL sữa và
mỡ sữa
D: Đàn được chọn
theo mỡ sữa +
protein sữa
- §èi víi tr©u bß thÞt: thÓ träng, tû lÖ thÞt xÎ, t¨ng träng
hµng ngµy, khèi l−îng m« c¬, c¸c chØ tiªu vÒ chÊt
l−îng thÞt (thµnh phÇn ho¸ häc,nhiÖt n¨ng, tû lÖ c¬,
mì, x−¬ng, m« liªn kÕt trong th©n thÞt), c¸c chØ tiªu
vÒ sinh s¶n, tÝnh dÔ ®Î, tËp tÝnh nu«i con vµ søc s¶n
xuÊt s÷a.v.v.
E: Đàn được chọn
theo SL sữa + mỡ
sữa + protein sữa
35
6
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
Ph−¬ng ph¸p chän läc theo chØ sè
Ph−¬ng ph¸p chän läc ®a tÝnh tr¹ng
n
n
- Chän läc lÇn l−ît: Trong mét vµi thÕ hÖ chØ chän läc trªn mét tÝnh
tr¹ng, ®Õn khi ®¹t ®−îc møc ®é dù ®Þnh th× chuyÓn sang chän läc
theo tÝnh tr¹ng kh¸c.
I = ∑bi (xi - xi)
I = ∑bi EBVi
hay
i
i
Trong ®ã: (xi - xi) lµ chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ thùc tÕ cña c¸ thÓ vµ gi¸ trÞ trung b×nh cña
tÝnh tr¹ng i,
- Chän läc theo møc kh«ng phô thuéc: X¸c ®Þnh yªu cÇu tèi thiÓu cho
mçi tÝnh tr¹ng vµ nh÷ng con cã c¸c chØ tiªu v−ît c¸c gi¸ trÞ tèi
thiÓu ®ã th× ®−îc chän läc.
EBVi lµ gi¸ trÞ gièng −íc tÝnh cña c¸ thÓ theo tÝnh tr¹ng i
bi lµ hÖ sè gia quyÒn (vect¬) tÝnh cho tÝnh tr¹ng i. HÖ sè gia quyÒn t−¬ng øng
víi hai c«ng thøc trªn ®−îc tÝnh bëi c¸c c«ng thøc sau:
- Chän läc theo dßng: Chän läc theo nh÷ng tÝnh tr¹ng riªng ë nh÷ng
nhãm gia sóc kh¸c nhau nh»m t¹o ra nh÷ng dßng cã sù ph¸t triÓn
tèt nhÊt cña tõng tÝnh tr¹ng, sau ®ã b»ng c¸ch lai chÐo dßng nh»m
phèi hîp ®−îc nh÷ng ®Æc ®iÓm mong muèn.
–1
b = P –1 Gv
hay b = G11 G12
v
Trong ®ã:
P lµ ma trËn ph−¬ng sai-hiÖp ph−¬ng sai kiÓu h×nh gi÷a c¸c sè liÖu theo dâi
(c¸c tÝnh tr¹ng thuéc tiªu chuÈn chän läc ®−a vµo trong chØ sè),
- Chän läc phèi hîp c¸c tÝnh tr¹ng cã bæ sung: Trong mçi thÕ hÖ
chän lµm gièng nh÷ng con phèi hîp ®−îc toµn bé hay ®a sè nh÷ng
tÝnh tr¹ng mong muèn, cßn bæ sung nh÷ng thiÕu sãt b»ng c¸ch cho
giao phèi nh÷ng c¸ thÓ tèt nhÊt víi nh÷ng con cã c¸c chÊt l−îng
cÇn thiÕt.
–1
G11 lµ ma trËn ph−¬ng sai-hiÖp ph−¬ng sai di truyÒn gi÷a c¸c tÝnh tr¹ng
thuéc tiªu chuÈn chän läc trong chØ sè,
G hay G12 lµ ma trËn ph−¬ng sai-hiÖp ph−¬ng sai di truyÒn gi÷a c¸c tÝnh tr¹ng
thuéc tiªu chuÈn chän läc trong chØ sè víi c¸c tÝnh tr¹ng thuéc môc tiªu nh©n
gièng.
- Chän läc theo chØ sè: §¸nh gi¸ tæng hîp c¸c tÝnh tr¹ng cÇn chän läc
37
v lµ vect¬ vÒ gi¸ trÞ kinh tÕ cña c¸c tÝnh tr¹ng, tøc lµ sù thay ®æi lîi nhuËn cËn
biªn cã ®−îc khi t¨ng ®−îc mét ®¬n vÞ cña tÝnh tr¹ng.
thµnh mét chØ tiªu tæng hîp (chØ sè).
38
§¸nh gi¸ vµ chän läc cái gièng
1. §¸nh gi¸ vµ chän läc theo nguån gèc
§¸nh gi¸ vµ chän läc ®ùc gièng
+ Chän ®èi t−îng: chØ nh÷ng con ®¹t yªu cÇu khi ®¸nh gi¸ vÒ nguån gèc vµ
ngo¹i h×nh th× míi ®−îc dù kiÓm tra qua ®êi sau.
+ Bª ®ùc ®−îc nu«i ®Õn 14-15 th¸ng tuæi th× khai th¸c tinh cho phèi víi sè
1. §¸nh gi¸
- §¸nh gi¸ s¬ bé vÒ phÈm gièng
- Dù ®o¸n vÒ tiÒm n¨ng cña con gièng
- §¸nh g
bß c¸i ®· chän
- Dù ®o¸
+ Trong khi chê kÕt qu¶ kiÓm tra, khai th¸c tinh dÞch lµm tinh ®«ng
viªn/cäng r¹ dù tr÷ it nhÊt lµ 5000 liÒu/®ùc.
- Nguyªn t¾c ghÐp ®«i giao phèi ë bè mÑ vµ tæ tiªn
- Th«ng tin vÒ anh em ruét thÞt vµ nöa ruét thÞt rÊt quan träng
2. §¸nh gi¸ vµ chän läc theo b¶n th©n
- Nguyªn
+ Bª c¸i (>30 con g¸i/®ùc gièng) ®Î ra ®−îc nu«i d−ìng tèt, ®Õn 18 th¸ng
- Th«ng
tuæi th× cho phèi gièng. §Õn khi c¸c con g¸i ®ùc gièng ®Î th× theo dâi søc
s¶n xuÊt s÷a cña løa thø nhÊt. Dùa vµo kÕt qu¶ nµy ®Ó ®¸nh gi¸ gi¸ trÞ cña
2. §¸nh gi¸
- Ngo¹i hcon®ùcgièng.
- Ngo¹i h×nh, thÓ chÊt, sinh tr−ëng, søc khoÎ
- Kh¶ n¨ng sinh s¶n (tuæi phèi lÇn ®Çu, tû lÖ thô thai, phèi l¹i sau
®Î…)
- Søc s¶n xuÊt s÷a
- Sè l−îng vµ chÊg tinh dÞch
3. §¸nh gi¸ vµ chon läc theo ®êi sau
- So s¸nh SSX cña con cña c¸c ®ùc gièng nu«i trong cïng ®iÒu kiÖn
- So s¸nh SSX cña con ®ùc gièng víi b¹n ®µn
- So s¸nh SSX cña con g¸i víi mÑ
3. §¸nh gi¸ vµ chon läc theo ®êi sau
Kh«ng thÓ thùc hiÖn trong thùc tÕ
4. §¸nh gi¸ vµ chän läc theo chØ sè gi¸ trÞ gièng
- Phèi hîp th«ng tin cña tæ tiªn vµ b¶n th©n
4. §¸nh gi¸ vµ chän läc theo gi¸ trÞ gièng −íc tÝnh (EBV)
- Phèi hîp th«ng tin cña nhiÒu thÕ hÖ
- Phèi hîp th«ng tin tõ nhiÒu tÝnh tr¹ng
40
- Phèi hîp th«ng tin tõ nhiÒu tÝnh tr¹ng (chØ sè)
3 đực ngoại tốt nhất
4 đực nội tốt nhất
Tổ chức chän läc ®ùc gièng
150 bê
MÑ ®ùc gièng
Bè ®ùc gièng
300 cái hạt nhân
120.000 bò cái
20 BÒ DỰC ĐÃ KIỂM TRA
§ùc hËu bÞ
Chän läc theo ngo¹i
60 bê đực
hậu bị
h×nh vµ sinh tr−ëng
§ùc kiÓm ®Þnh
Chän läc theo ho¹t
tÝnh sinh dôc, sè
Phối
Hàng năm chọn 5 đực
giống (loại thải 55 đực)
l−îng vµ chÊt l−îng tinh
Phối kiểm tra
1000 liều tinh
mỗi đực
§ùc tr−ëng thµnh
Lo¹i th¶i sau khi khai
th¸c ®ñ tinh dÞch dù tr÷
Phối giống cho
các con gái
Theo dõi sinh trưởng,
sinh sản và SSX của
100 con gái/đực
Ng©n hµng tinh
Lo¹i th¶i tinh
(tổng số 6000 con)
các con gái
’
42
7
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
50% tốt nhất đưa vào thay thế đàn
20 % xấu
nhất
Trại nuôi bò đẻ lứa 2 trở lên
NHÂN GIỐNG TRÂU BÒ
• Nhân giống thuần
Bê
(90
%)
Bê (90%)
Trại nuôi bê từ sơ sinh
đến cai sữa
Trại kiểm tra bò đẻ lứa 1
– Nhân giống theo dòng
25% 25%
50%
Bê đực
Bê cái
Toàn
bộ bê
đực
– Nhân giống hạt nhân hình tháp
– Nhân giống hạt nhân có MOET
Toàn bộ bê
cái
Bán giống
Trại nuôi bê đực từ 1
đến 12 tháng tuổi
Trại nuôi bê cái từ 1 đến
12 tháng tuổi
• Lai giống
Chọn
bê
– Lai giống kết thúc
– Lai giống liên tục
– Lai giống kết hợp
đực
làm
giống
từ
những
bò cái
tốt
Trại vỗ béo
Trại nuôi bò trên 1 tuổi và bò
tơ
nhất
Giết
thịt
25% xấu nhất chuyển giết thịt
43
44
Nhân giống theo dòng
+ T¹o dßng: Ph¸t hiÖn c¸ thÓ cã chÊt l−îng tèt th«ng qua ®¸nh
gi¸ chÊt l−îng ®êi sau ®Ó lµm con ®Çu dßng. GhÐp ®«i giao
phèi cÈn thËn ®Ó cã ®µn con ch¸u cña con ®Çu dßng ®ã ®ñ lín
Nhân giống hạt nhân hình tháp
Đùc vµ c¸i
gièng
Đùc gièng
(TTNT)
Đùc vµ
c¸i gièng
h×nh thµnh nªn dßng gia sóc thuÇn cã nh÷ng chÊt l−îng ®Æc thï
næi bËt.
Đùc gièng
(TTNT)
H¹t
nh©n
+ Tiªu chuÈn ho¸ ho¸ dßng vµ x©y dùng nhãm h¹t nh©n cña
dßng th«ng qua chän läc nh÷ng con ®¸p øng ®−îc yªu cÇu vÒ
ngo¹i h×nh thÓ chÊt vµ søc s¶n xuÊt theo tiªu chuÈn cña dßng.
Những
con tèt
nhÊt
Đùc
gièng
C¸c ®µn
nh©n gièng
Đùc
gièng
+ GhÐp ®«i giao phèi gi÷a c¸c c¸ thÓ ®ùc vµ c¸i cïng dßng ®Ó
duy tr× vµ cñng cè nh÷ng ®Æc ®iÓm tèt cña dßng ®ã. Th«ng
th−êng cho ghÐp ®«i giao phèi néi bé dßng ë ®êi thø ba (III-
III) hoÆc ®êi thø ba víi ®êi thø t− (III-IV).
Những
con tèt
nhÊt
C¸c ®µn
thương
phẩm
+ Nh©n gièng chÐo dßng: Cho nh÷ng c¸c thÓ thuéc c¸c dßng
kh¸c nhau giao phèi víi nhau nh»m phèi hîp ®−îc nhiÒu ®Æc
®iÓm tèt ë c¸c dßng kh¸c nhau nh»m môc ®Ých kinh tÕ trùc tiÕp
hay t¹o dßng míi.
A: Nh©n gièng h¹t nh©n ®ãng
B: Nh©n gièng h¹t nh©n më
45
46
<
<
Nhân giống hạt nhân có MOET
Lai giống kết thúc
Sử dụng công nghệ gây rụng nhiều trứng và cấy truyền phôi
(MOET) cho phép tạo ra được nhiều bê nghé cùng một lúc từ
mỗi bò mẹ
Áp dụng trong nhân giống đàn hạt nhân để tăng tốc độ cải tiến
di truyền nhanh hơn.
Mỗi năm chọn ra một số con đặc biệt xuất sắc và sử dụng
công nghệ MOET để sản xuất ra nhiều bê cái và bê đực.
Số bê cái sau khi đẻ lứa đầu được bổ sung vào đàn hạt nhân.
Toàn bộ bê đực được nuôi dưỡng và được đánh giá giá trị
giống trên cơ sở đánh giá thành tích của chị em gái (nhờ
MOET tạo ra), từ đó chọn ra những con tốt nhất dùng cho sản
xuất tinh đông lạnh.
• Con lai kh«ng ®−îc gi÷ l¹i phôc vô môc
®Ých t¹o gièng mà để sản xuất sản phẩm
(thịt, sữa) Î lai kinh tÕ
• VÝ dô vÒ lai kÕt thóc:
+ Lai t¹o con lai F1
+ Lai ph¶n håi
+ Lai kÕt thóc 3 m¸u
+ Lai t¹o con lai F2
+ Lai t¹o con lai F1 4 m¸u
Tinh của những đực giống này được dùng để phối cho đàn cái
hạt nhân, đồng thời cũng được phối cho các đàn cái khác
trong điều kiện sản xuất đại trà và có thể kiểm tra năng suất
con gái của chúng trong điều kiện sản xuất.
47
48
<
<
8
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
Lai giống liên tục
Lai giống kết hợp
•
•
Các c¸ thÓ c¸i ®−îc t¹o ra tõ phÐp lai nµy ®−îc sö dông ®Ó
thay thÕ ®µn c¸i sinh s¶n
Mét sè vÝ dô vÒ hÖ thèng lai liªn tôc nh− sau:
•
•
•
•
KÕt hîp mét sè tÝnh chÊt cña hÖ thèng lai kÕt thóc vµ mét
sè tÝnh chÊt cña hÖ thèng lai liªn tôc.
+ Lai lu©n håi chuÈn: C¸c c¸ thÓ c¸i lai ®−îc gi÷ l¹i ®Ó thay thÕ ®µn
c¸i sinh s¶n h¸c víi gièng cña
bè ®· t¹o ra
KÕt hîp ®−îc nh÷ng ®Æc tÝnh mong muèn cña c¶ hai hÖ
thèng lai kÕt thóc vµ lai liªn tôc.
Kh«ng cã giíi h¹n vÒ kh¶ n¨ng ph¸t triÓn c¸c hÖ thèng
lai kÕt hîp.
+ Lai lu©n hå©n håi chuÈn 2
gièng lo¹i tuÇn.
+ Lai lu©n håsè tÝnh chÊt cña
hÖ thèng lalu©n håi 3 gièng
chuÈn.
Mét vÝ dô vÒ hÖ thèng lai kÕt hîp lµ tæ hîp lai ngoμi:
Mét phÇn cña ®µn ®−îc gi÷ l¹i t−¬ng tù nh− hÖ thèng lai lu©n
håi chuÈn 2 gièng nh»m cung cÊp nh÷ng c¸ thÓ c¸i ®Ó thay ®µn
®èi v¬Ý c¶ 2 tr−êng hîp lu©n håi, cßn mét gièng thø 3 ®−îc sö
dông ®Ó phèi víi nh÷ng c¸i sinh ra tõ lai lu©n håi ®Ó t¹o ra con
lai nu«i thÞt.
+ Lai liªn tôc − lai c¶i t¹o nh−ng
ë ®©y ®ùc Fng ®ùc thuÇn.
+ Lai g©y thµmét tæ hîp lai cña
hai hay nhiÒu gi
+ Lai c¶i t¹o (hay cßn gäi lµ lai cÊp tiÕn)
49
50
<
<
Sö dông bß lo¹i th¶i nu«i lÊy thÞt
Sử dụng bê đực hướng sữa nuôi lấy thịt
•
•
•
Tr−íc ®©y ng−êi ta th−êng giÕt bª ®ùc h−íng s÷a (trõ
nh÷ng con ®−îc chän lµm gièng) ngay sau khi ®Î.
• Tr©u bß c¸i lo¹i th¶i sau khi hÕt thêi kú sinh s¶n
h÷u Ých trong bÊt cø h−íng s¶n xuÊt nµo còng
cã thÓ tËn thu ®Ó vç bÐo lÊy thÞt.
• Tr©u bß cµy kÐo lo¹i th¶i còng cã thÓ ®−a vµo vç
bÐo tr−íc khi giÕt thÞt.
HiÖn nay viÖc nu«i bª ®ùc h−íng s÷a ®Ó khai th¸c thÞt trë
nªn phæ biÕn.
¦u ®iÓm cña viÖc nu«i bª h−íng s÷a lÊy thÞt gåm:
(1) bª cã t¨ng träng nhanh
• Nh÷ng bß nµy th−êng cho t¨ng träng cao trong
th¸ng ®Çu tiªn ®−a vµo vç bÐo vµ sau ®ã møc
t¨ng träng gi¶m xuèng.
(2) chãng thu håi vèn
(3) gi¸ b¸n th−êng cao h¬n gi¸ mua bª gièng
• ThÞt bß lo¹i th¶i ®−îc vç bÐo tho¶ ®¸ng vÉn câ
chÊt l−îng tèt vµ cã thÓ sö dông ®Ó chÕ biÕn
mãn ¨n kh¸c nhau.
•
Tuy vËy, mét trong nh÷ng h¹n chÕ lµ ë chç bª ®ùc lµ phô
phÈm cña ch¨n nu«i bß s÷a nªn khã mua ®−îc mét lóc
nhiÒu bª ®Ó nu«i.
51
52
<
<
CHƯƠNG TRÌNH GIỐNG
X¸c ®Þnh môc tiªu nh©n gièng
• X¸c ®Þnh môc tiªu nh©n gièng lµ x¸c ®Þnh “nhiÖm vô di truyÒn”
cho nh÷ng gia sóc gièng.
• Môc tiªu nh©n gièng ph¶i m« t¶ ®−îc c¸c tÝnh tr¹ng cÇn ®−îc
c¶i tiÕn qua mçi thÕ hÖ (tÝnh tr¹ng môc tiªu).
• Môc tiªu nh©n gièng th«ng th−êng lµ môc tiªu kinh tÕ
• Môc tiªu nh©n gièng (H) cã thÓ viÕt nh− sau:
• Ph¸t triÓn ch−¬ng tr×nh gièng
a. X¸c ®Þnh môc tiªu nh©n gièng
b. X©y dùng tiªu chuÈn chän läc
c. X©y dùng s¬ ®å ghi chÐp hÖ phæ vµ n¨ng suÊt
d. §¸nh gi¸ di truyÒn
H = v1.G1+ v2.G2 + v3.G3 + v4.G4 +…
e. Sö dông c¸c con vËt ®∙ ®−îc chän läc
Trong ®ã, G lµ gi¸ trÞ cña gièng ®èi víi c¸c tÝnh tr¹ng kh¸c
nhau (i)
v lµ gi¸ trÞ kinh tÕ t−¬ng øng cña c¸c tÝnh tr¹ng ®ã.
• Kinh doanh gièng trong ch¨n nu«i bß
TÝch cña gi¸ trÞ kinh tÕ vµ ®é lÖch chuÈn cña c¸c tÝnh
tr¹ng (vi.δGi) gäi lµ gi¸ trÞ kinh tÕ t−¬ng ®èi cña tÝnh tr¹ng vµ
th−êng ®−îc sö dông ®Ó miªu t¶ tÇm quan träng t−¬ng ®èi cña
53
54
<<
>
tÝnh tr¹ng ®èi víi môc tiªu nh©n gièng.
9
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
X©y dùng tiªu chuÈn chän läc
C¸c b−íc x¸c ®Þnh môc tiªu nh©n gièng
•
•
Môc tiªu nh©n gièng lµ c¬ së ®Ó x©y dùng tiªu chuÈn
®¸nh gi¸ vµ chän läc gia sóc gièng.
1) NhËn d¹ng hÖ thèng nh©n gièng, hÖ thèng ch¨n
nu«i, vµ hÖ thèng maketing (thÞ tr−êng) liªn quan
®Õn nh÷ng con gia sóc gièng vµ ®êi sau cña
chóng.
Cã thÓ chän läc trùc tiÕp theo c¸c tÝnh tr¹ng môc tiªu
nh−ng còng cã thÓ chän läc gi¸n tiÕp theo c¸c tÝnh tr¹ng
kh¸c dùa vµo mèi t−¬ng quan di truyÒn gi÷a c¸c tÝnh
tr¹ng.
•
•
Tiªu chuÈn chän läc ®−îc x©y dùng dùa trªn mét sè tÝnh
tr¹ng nhÊt ®Þnh (gäi lµ tÝnh tr¹ng chän läc).
2) X¸c ®Þnh tÊt c¶ c¸c nguån thu vµ c¸c chi phÝ
¶nh h−ëng tíi lîi nhuËn trong hÖ thèng.
Mét chØ sè chän läc ®a tÝnh tr¹ng ®−îc x©y dùng hîp lý lµ
tiªu chuÈn chän läc tèt nhÊt ®Ó ®¹t ®−îc môc tiªu nh©n
gièng.
3) X¸c ®Þnh c¸c tÝnh tr¹ng sinh häc cã ¶nh h−ëng
tíi thu nhËp vµ chi phÝ (c¸c tÝnh tr¹ng kinh tÕ).
•
•
Tuú theo c¸c môc tiªu nh©n gièng kh¸c nhau mµ c¸c
tiªu chuÈn chän läc sÏ kh¸c nhau.
Cã nhiÒu phÇn mÒm m¸y tÝnh trî gióp x©y dùng tiªu
chuÈn chän läc. Ch¼ng h¹n, phÇn mÒm BreedObject
®ang ®−îc ¸p dông ë Australia
4) X¸c ®Þnh biÕn ®éng gi¸ trÞ kinh tÕ liªn quan ®Õn
viÖc t¨ng ®−îc mét ®¬n vÞ ë mçi tÝnh tr¹ng.
55
56
<
<
d. §¸nh gi¸ di truyÒn
c. X©y dùng s¬ ®å ghi chÐp hÖ phæ vµ n¨ng suÊt
•
•
•
•
•
C¸c ch
nh»m
NhiÒ
x©y d
KÕt qng
víi c
Tõ c¸Ó
®−îc
• Thu thËp c¸c th«ng tin vÒ c¸c tÝnh tr¹ng thuéc
tiªu chuÈn chän läc vµ hÖ phæ lµ cÇn thiÕt cho
viÖc ®¸nh gi¸ di truyÒn.
• ViÖc thu thËp c¸c th«ng tin nµy ®ßi hái ph¶i cã
mét hÖ thèng theo dâi vµ ghi chÐp chÆt chÏ
nh»m ®¶m b¶o ®−îc møc ®é chÝnh x¸c vµ thùc
tÕ khi thùc hiÖn.
Gi¸ t
theo g
cña t
kh¸c nhau.
• Ph¶i c¨n cø vµo tiªu chuÈn chän läc ®Ó thiÕt kÕ
hÖ thèng biÓu mÉu theo dâi c¸c tÝnh tr¹ng chän
läc cho phï hîp víi mçi ch−¬ng tr×nh gièng cô
thÓ.
•
VÝ dô (sau) cho thÊy kÕt qu¶ tÝnh to¸n 2 chØ sè chän läc
(Index) theo 2 môc tiªu nh©n gièng kh¸c nhau ( dïng phÇn
mÒm BREEDOBJECT).
57
58
<
<
e. Sö dông c¸c con vËt ®∙ ®−îc chän läc
TỔ CHỨC ĐÀN
•
ViÖc sö dông nh÷ng con gièng nµo
(®· ®−îc ®¸nh gi¸ vµ chän läc) phô
thuéc vµo c¸c quyÕt ®Þnh vÒ cÊu tróc
di truyÒn cña quÇn thÓ nh»m ®¹t
®−îc c¸c môc tiªu nh©n gièng mét
c¸ch tèi −u.
• C¸c quyÕt ®Þnh nµy bao gåm viÖc ®¸nh gi¸ ph¹m vi sö
dông truyÒn gièng nh©n t¹o, viÖc ph¸t triÓn c¸c ®µn h¹t
nh©n tèt nhÊt vµ vai trß cña c¸c gièng còng nh− c¸c con lai
kh¸c nhau.
CÊu tróc ®µn
T¸i s¶n xuÊt ®µn
• C¸c ph−¬ng ph¸p chän phèi cô thÓ ph¶i ®−îc ¸p dông
cho nh÷ng c¸ thÓ ®· ®−îc chän läc nh»m ph¸t huy tèt nhÊt
nh÷ng phÈm chÊt quý cña con gièng nµy.
59
<
<<
10
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
VÝ dô:Tæ chøc vμ chu chuyÓn ®μn cña mét c¬ së
CÊu tróc ®µn
CÊu tróc (c¬ cÊu) ®µn lµ tØ lÖ % c¸c nhãm theo giíi tÝnh vµ ®é tuæi
trong mét c¬ së ch¨n nu«i.
ch¨n nu«i bß thÞt
•
•
Bß c¸i sinh san
Bß c¸i t¬
X¸c ®Þnh c¬ cÊu ®µn tuú theo h−íng s¶n xuÊt (s÷a, thÞt), ý nghÜa kinh
tÕ (gièng, th−¬ng phÈm), ®Æc ®iÓm tù nhiªn vµ kinh tÕ cña mçi vïng,
®iÒu kiÖn cô thÓ cña c¬ së; ®ång thêi ph¶i tÝnh ®Õn nhiÖm vô ph¸t
triÓn ch¨n nu«i vµ s¶n phÈm, thµnh phÇn theo tuæi ®µn, thêi k× b¸n bª
vµ lo¹i th¶i bß c¸i.
Bª bó s−a (5 th¸ng)
Bß
c¸i
lo¹i
thai
hµng
nam
Bß
c¸i
t¬
Bª ®ùc sau cai
s−a ®Õn 1 tuæi
Bª c¸i sau cai
s−a ®Õn 1 tuæi
•
•
C¬ cÊu ®µn thay ®æi trong n¨m do cã bª c¸i sinh ra, chuyÓn tõ nhãm
tuæi nµy sang nhãm tuæi kh¸c, còng nh− do lo¹i th¶i vµ giÕt thÞt.
lo¹i
thai
Khi x¸c ®Þnh cÊu tróc ®µn, sè l−îng ®Çu con trong c¸c nhãm Ýt tuæi
(bß t¬, bª trªn vµ d−íi 1 tuæi) ph¶i nhiÒu h¬n so víi yªu cÇu ph¶i
thay thÕ.
Bª ®ùc
13-18
th¸ng tuèi
Bª c¸i
13-18
th¸ng tuèi
•
•
XuÊt ph¸t tõ cÊu tróc ®µn, ng−êi ta lËp kÕ ho¹ch chu chuyÓn ®µn,
quyÕt ®Þnh thêi k× chuyÓn nhãm tuæi nµy vµo nhãm tuæi kh¸c, b¸n
thÞt, còng nh− viÖc xuÊt nhËp gia sóc trong tr¹i.
B¸n
Trªn c¬ së chu chuyÓn ®µn ng−êi ta lËp kÕ ho¹ch s¶n xuÊt vµ nhu
cÇu thøc ¨n
Vç bÐo
(3 th¸ng)
>
61
T¸i s¶n xuÊt ®µn
QUẢN LÝ PHỐI GIỐNG
• Thêi gian ®−a vµo sö dông
– Ba yÕu tè chÝnh ¶nh h−ëng ®Õn sù thµnh thôc sinh dôc lµ
khèi l−îng, tuæi vµ gièng, trong ®ã khèi l−îng lµ yÕu tè
quyÕt ®Þnh.
• GhÐp ®«i giao phèi (chän phèi)
a. C¸c nguyªn t¾c chän phèi
– Thêi gian ®−a vµo sö dông qu¸ sím hay qu¸ muén ®Òu
kh«ng tèt.
b. C¸c ph−¬ng ph¸p ghÐp ®«i
c. C¸c h×nh thøc chän phèi
– Bß c¸i hËu bÞ vµo thêi ®iÓm phèi gièng lÇn ®Çu cÇn ®¹t ®−îc
65-70% khèi l−îng tr−ëng thµnh (kho¶ng 15-18 th¸ng tuæi)
• Thêi gian phèi gièng l¹i sau khi ®Î
• Ph−¬ng thøc phèi gièng
a. Phèi gièng tù nhiªn
– §Ó thu ®−îc tæng khèi l−îng bª tèi ®a trong c¶ mét ®êi bß
th× nã ph¶i ®Î mçi n¨m mét løa kÓ tõ 2 n¨m tuæi Î phèi l¹i
th¸ng thø 2-3 sau ®Î.
b. Phèi gièng nh©n t¹o
– Phô thuéc t×nh tr¹ng søc khoÎ, n¨ng suÊt, c¸c ®iÒu kiÖn
nu«i d−ìng, ch¨m sãc, h−íng s¶n xuÊt, mïa vô trong
n¨m…
<
63
64
<<
C¸c ph−¬ng ph¸p ghÐp ®«i
C¸c nguyªn t¾c chän phèi
-
-
GhÐp ®«i c¸ thÓ : GhÐp ®«i tõng c¸ thÓ ®−c vµ c¸i cô
thÓ víi nhau. §Ó thùc hiÖn kiÓu ghÐp ®«i nµy cÇn ph¶i
biÕt roc ®Æc ®iÓm c¸ thÓ, nguån
- X¸c ®Þnh môc tiªu gièng râ rµng vµ tu©n thñ ph−¬ng ph¸p dù
kiÕn ®Ó ®¹t môc tiªu ®ã th«ng qua nh©n gièng thuÇn hay lai t¹o.
- §ùc gièng ph¶i cã −u thÕ di truyÒn cao h¬n so víi con c¸i ghÐp
®«i víi nã.
- T¨ng c−êng sö dông nh÷ng con xuÊt s¾c.
GhÐp ®«i theo nhãm: §µn c¸i ®−îc chia thµnh c¸c
nhãm vµ mçi nhãm c¸i ®−îc phèi gièng víi mét nhãm
®ùc gièng cã phÈm chÊt di truyÒn cao h¬n. Cã thÓ ph©n
biÕt ra hai lo¹i ghÕp ®«i theo kiÓu nµy:
+ GhÐp ®«i theo nhãm cã ph©n biÖt: Trong sè ®ùc gièng cña mét
nhãm cã 1 con gi÷ vai trß chÝnh cßn nh÷ng con kh¸c ®ãng vai trß
thay thÕ (dù tr÷).
- Cñng cè di truyÒn ë ®êi sau nh÷ng ®Æc ®iÓm tèt cã ë mét hoÆc
hai bªn bè mÑ.
- C¶i tiÕn ë ®êi sau nh÷ng ®Æc ®iÓm kh«ng tho¶ m·n ë bè mÑ.
- §−a vµo ®µn (dßng, gièng) nh÷ng ®Æc ®iÓm mong muèn míi
b»ng c¸ch sö dông nh÷ng con cã nh÷ng ®Æc tÝnh mong muèn ë
®µn c¬ b¶n hay gièng (dßng) kh¸c.
+ GhÐp ®«i theo nhãm ®ång ®Òu: Dïng 2-3 con ®ùc gièng t−¬ng tù
vÒ nguån gèc vµ chÊt l−îng gièng cho ghÐp ®«i víi c¸c nhãm
c¸i. Ph−¬ng ph¸p nµy cã thÓ ¸p dông ®Ó kiÓm tra chÊt l−îng di
truyÒn cña c¸c ®ùc gièng.
- §iÒu khiÓn møc ®é ®ång huyÕt nh»m kh«ng cho phÐp suy tho¸i
cËn huyÕt.
- Ph¸t hiÖn vµ sö dông nh÷ng phèi hîp tèt nhÊt gi÷a nh÷ng nhãm
(vÒ mÆt di truyÒn) nµo ®ã ®Ó ghÐp ®«i lÆp l¹i.
- GhÐp ®«i c¸ thÓ-nhãm: Mçi nhãm c¸i ®−îc ghÐp ®«i víi
1 ®ùc gièng cã chÊt l−îng di truyÒn cao h¬n.
65
66
<
<
11
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
C¸c h×nh thøc chän phèi
Phèi gièng tù nhiªn
•
•
Phèi gièng tù nhiªn lµ cho con ®ùc nh¶y phèi trùc tiÕp
con c¸i.
Th−êng ®−îc ¸p dông ®èi víi c¸c ®µn bß sinh s¶n
th−¬ng phÈm h−íng thÞt nu«i theo ph−¬ng thøc ch¨n th¶.
Bæ sung cho TTNT.
Nguyªn t¾c chñ ®¹o: 1 bß ®ùc phô tr¸ch 25 bß c¸i.
Tèt nhÊt lµ cho phèi gièng theo mïa vô cã kiÓm so¸t
Ph¶i cã kÕ ho¹ch lu©n chuyÓn, trao ®æi ®ùc gièng gi÷a
c¸c ®µn nh»m tr¸nh hiÖn t−îng giao phèi cËn huyÕt: mçi
®ùc gièng th−êng chØ gi÷ l¹i trong ®µn tèi ®a lµ 2-2,5
n¨m.
• Chän phèi theo huyÕt thèng
– Giao phèi ®ång huyÕt
– Giao phèi kh«ng ®ång huyÕt
• Chän phèi theo tuæi
– Tuæi cña con vËt cã liªn quan ®Õn søc khoÎ, søc s¶n
xuÊt, kh¶ n¨ng æn ®Þnh di truyÒn
•
•
•
•
– Kh«ng nªn cho nh÷ng con ®ùc vµ con c¸i qu¸ giµ hay
qu¸ non giao phèi víi nhau.
– §é tuæi phèi gièng thÝch hîp cho bß ®ùc gièng lµ 3-6
tuæi ®èi víi h−íng thÞt vµ 3-9 tuæi ®èi víi h−íng s÷a.
§èi víi bß c¸i ®é tuæi phèi gièng tèt nhÊt lµ 3-9 tuæi
®èi víi bß thÞt vµ 3-7 tuæi ®èi víi bß s÷a.
•
•
¦u ®iÓm: tû lÖ thô thai cao (nÕu tû lÖ ®¶m nhiÖm hîp lý).
Nh−îc ®iÓm: t¹o c¬ héi l©y lan bÖnh tËt, dÔ g©y chÊn
th−¬ng, kh«ng khai th¸c tèi ®a tiÒm n¨ng cña nh÷ng con
®ùc siªu tréi vÒ c¸c phÈm chÊt di truyÒn.
• Chän phèi theo phÈm chÊt
– Chän phèi ®ång chÊt
– Chän phèi dÞ chÊt
67
68
<
<
Phèi gièng nh©n t¹o
CÔNG TÁC GIỐNG TRÂU BÒ
Ở VIỆT NAM
•
TTNT lµ phèi gièng gi¸n tiÕp cho bß c¸i
b»ng tinh (t−¬i hay ®«ng l¹nh) khai th¸c tõ
®ùc gièng.
•
•
Ph−¬ng h−íng c«ng t¸c gièng ë n−íc ta
a. Ph−¬ng h−íng chung:
•
•
Th−êng ¸p dông trong ch¨n nu«i bß s÷a
vµ bß thÞt nu«i nhèt.
b. Ph−¬ng h−íng cô thÓ
Mét sè ch−¬ng tr×nh gièng tr©u bß cña ViÖt Nam
a. NhËp néi vμ nu«i thÝch nghi bß s÷a gèc «n ®íi
b. NhËp néi vμ nh©n thuÇn bß thÞt chuyªn dông
c. Ch−¬ng tr×nh c¶i tiÕn ®μn bß Vμng
¦u ®iÓm: Khai th¸c tèi ®a nh÷ng ®ùc
gièng cã tiÒm n¨ng di truyÒn v−ît tréi,
phèi gièng ®−îc cho ®µn bß c¸i lín ®−îc
g©y ®éng dôc ®ång lo¹t ®Ó thu ®−îc
nh÷ng løa bª ®ång ®Òu.
d. Ch−¬ng tr×nh lai t¹o bß s÷a vμ bß thÞt
•
Nh−îc ®iÓm: Ph¶i cã hÖ thèng h¹ tÇng c¬
së kü thuËt tèt, ®ùc gièng ph¶i ®−îc chän
läc khoa häc vµ ph¶i cã ®éi ngò dÉn tinh
viªn lµnh nghÒ.
•
HÖ thèng truyÒn gièng nh©n t¹o bß ë VN
a. Trung t©m bß ®ùc gièng
b. C¸c xÝ nghiÖp cung øng vËt t− kü thuËt vμ dÞch vô phèi
gièng bß
69
70
<
<<
NHẬP NỘI BÒ SỮA Ở VIỆT NAM
Ph−¬ng h−íng c«ng t¸c gièng
Trung Quốc
•
•
Ph−¬ng h−íng chung: LÊy gièng trong n−íc lµ chÝnh, ®ång thêi
coi träng viÖc nhËp néi mét sè gièng tèt, nhÊt lµ c¸c gièng cã nguån
gèc nhiÖt ®íi; ®Èy m¹nh ch¨n nu«i tr©u bß sinh s¶n, chän läc thuÇn
chñng ®Ó b¶o vÖ nguån gen vµ n©ng cao chÊt l−îng tr©u bß néi,
®ång thêi tiÕn hµnh lai t¹o ®Ó n©ng cao tÇm vãc vµ søc s¶n xuÊt;
thö nghiÖm t¹o gièng míi.
Ph−¬ng h−íng cô thÓ:
– Tr©u
Pakistan
Mỹ
+ Cµy kÐo: chñ yÕu lµ nu«i thuÇn, chän läc ®Ó n©ng cao tÇm vãc
vµ søc cµy kÐo
+ Tr©u s÷a-thÞt: chän läc vµ lai t¹o
Cu Ba
–
Bß
Ấn Độ
+ Cµy kÐo: Sind ho¸ bß vµng ®Ó n©ng cao tÇm vãc vµ søc kÐo
+ ThÞt: Chän läc n©ng cao n¨ng suÊt vµ gi÷ phÈm chÊt thÞt tèt
cña bß néi; nghiªn cøu lai t¹o gièng bß thÞt tèt cho VN
+ S÷a: Nu«i thÝch nghi bß s÷ cao s¶n ë vïng cao nguyªn cã khÝ
hËu thÝch hîp; lai t¹o gièng bß s÷a phï hîp víi c¸c vïng kh¸c
nhau trong n−íc
Australia
New Zealand
<
71
72
12
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
Đô ẩm (%)
oC
0
5
10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100
Chỉ số nhiệt-ẩm (THI) bình quân tháng ở
Hà Nội
22.2
22.8
23.3
23.9
24.4
25.0
25.6
26.1
26.7
27.2
27.8
28.3
28.9
29.4
30.0
30.6
72 72
72 72 73 73
72 72 73 73 74 74
KHÔNG BỊ STRESS
72 72 73 73 74 74 75 75
72 72 73 73 74 74 75 75 76 76
72 72 73 73 74 74 75
STRESS NHẸ
75 76 76 77
72 73 73 74 74 75 75 76 76 77 77 77
72 73 73 74 74 75 76 76 77 77 78 78 79
72 72 73 73 74 74 75 76 76 77 78 78 78 79 80
Độ ẩm (%)
1
oC
12, 2
72 72 73 73 74 74 75 76 77 77 78 78 79 80 80 81
72 73 73 74 75 75 76 77 77 78 79 79 80 81 81 82
72 73 73 74 74 75 76 77 78 78 79 80 80 81 82 82 83
72 73 73 74 75 75 76 77 78 78 79 80 80 81 82 83 83 84
72 72 73 74 75 75 76 77 78 79 79 80 81 81 82 83 84 84 85
72 73 74 74 75 76 77 78 78 79 80 81 81 82 83 84 84 85 86
72 73 73 74 75 76 77 77 78 79 80 81 81 82 83 84 85 85 86 87
0
5
10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 885 90 95 100
STRESS NẶNG
3
11
22.2
22.8
23.3
23.9
24.4
25.0
25.6
26.1
26.7
27.2
27.8
28.3
28.9
29.4
30.0
30.6
72 72
72 72 73 73
72 72 73 73 74 74
4
31.1 72 72 73 74 75 75 76 77 78 79 80 81 81 82 83 84 85 86 86 87 88
31.7 72 73 74 75 76 76 77 78 79 80 80 81 82 83 84 85 86 86 87 88 89
32.2 72 73 74 75 76 77 78 79 79 80 81 82 83 84 85 86 86 87 88 89 90
32.8 73 74 75 76 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 86 87 88 89 90 91
33.3 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 85 86 87 88 89 90 91 92
33.9 74 75 76 77 78 79 80 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93
34.4 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94
35.0 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95
35.6 75 76 77 78 79 80 81 82 83 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96
36.1 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 91 92 93 94 95 96 97
36.7 76 77 78 79 80 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 93 94 95 96 97 98
37.2 76 78 79 80 81 82 83 84 85 87 88 89 90 91 92 93 94 96 97 98 99
37.3 77 78 79 80 82 83 84 85 86 87 88 90 91 92 93 94 95 97 98 99
38.3 77 79 80 81 82 83 86 86 87 88 89 90 92 93 95 95 96 97 99
38.9 78 79 80 81 83 85 85 86 87 89 90 91 92 95 95 96 97 97
39.6 78 79 81 82 83 86 86 87 88 89 91 92 94 96 96 97
40.0 79 80 81 82 85 85 86 88 89 90 91 93 95 95 96
40.6 79 80 82 83 86 86 87 88 89 91 92 93 95 96 97
41.1 80 81 82 86 85 86 88 89 90 91 93 94 95 97 98
41.7 80 81 83 86 85 87 88 89 91 92 94 95 96 98
42.2 81 82 83 85 86 87 89 90 92 93 94 96 97
72 72 73 73 74 74 75 75
72 72 73 73 74 74 75 76 76
10
STRESS
NGHIÊM TRỌNG
72 72 73 73 74 74 75 75 76 76 77
72 73 73 74 74 75 75 76 76 77 77 77
72 73 73 74 74 75 76 76 77 77 78 78 79
72 72 73 73 74 74 75 76 76 77 78 78 78 79 80
5, 9
72 72 73 73 74 74 75 76 77 77 78 779 80 80 81
72 73 73 74 75 75 76 77 77 78 79 79 80 81 81 82
72 73 73 74 74 75 76 77 78 78 79 80 6, 7,882 82 83
72 73 73 74 75 75 76 77 78 78 79 80 80 81 82 83 83 84
72 72 73 74 75 75 76 77 78 79 79 80 81 81 82 83 84 84 85
72 73 74 74 75 76 77 78 78 79 80 81 81 82 83 84 84 85 86
42.3 81 82 86 86 87 88 89 91 92 94 95 96 98
43.3 81 83 86 86 87 89 90 91 92 94 96 97
43.9 82 83 85 86 88 89 91 93 94 95 96 98
44.4 82 86 85 87 88 90 91 94 94 96 97
72 73 73 74 75 76 77 77 78 79 80 81 81 82 83 84 85 85 86 87
45.0 83 86 86 87 89 90 92 95 95 96 96
45.4 83 85 86 88 89 91 92 94 96 97
46.1 86 85 87 88 90 91 94 95 96 98
46.7 86 86 87 89 90 92 94 95 97
47.2 85 86 88 89 91 93 94 96 98
47.3 85 87 88 90 92 93 95 97
48.3 85 87 89 90 92 94 96 97
31.1 72 72 73 74 75 75 76 77 78 79 80 81 81 82 83 84 85 86 86 87 88
31.7 72 73 74 75 76 76 77 78 79 80 80 81 82 83 84 85 86 86 87 88 89
32.2 72 73 74 75 76 77 78 79 79 80 81 82 83 84 85 86 86 87 88 89 90
32.8 73 74 75 76 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 86 87 88 89 90 91
BÒ CHẾT
48.9 86 88 89 91 93 94 96 98
49.4 86 88 90 92 93 96 97
73
74
Chỉ số nhiệt-ẩm (THI) bình quân
tháng ở Tp HCM
Độ ẩm (%)
Ảnh hưởng của chỉ số nhiêt-ẩm (THI) đến
năng suất sữa của bò HF (Johnson, 1992)
oC
0
5
10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100
22.2
22.8
23.3
23.9
24.4
25.0
25.6
26.1
26.7
27.2
27.8
28.3
28.9
29.4
30.0
30.6
72 72
72 72 73 73
72 72 73 73 74 74
Nơi nuôi
Missouri
Mexico
Ai Cập
Chỉ số nhiệt-ẩm
Năng suất sữa
(kg/con/ngày)
72 72 73 73 74 74 75 75
72 72 73 73 74 74 75 75 76 76
72 72 73 73 74 74 75 75 76 76 77
(THI)
54
73
69
77
23
12
72 73 73 74 74 75 75 776 77 77 77
1
72 73 73 74 74 75 76 76 77 1178 78 79
7, 9
2
72 72 73 73 74 74 75 76 76 78 78 79 80
10, 8
72 72 73 73 74 74 75 76 77 77 78 78 80 80 81
6
72 73 73 74 75 75 76 77 77 78 79 80 81 81 82
3
9
5
80
72 73 73 74 74 75 76 77 78 78 79 80
81 82 82 83
72 73 73 74 75 75 76 77 78 78 79 80 881 82 83 83 84
72 72 73 74 75 75 76 77 78 79 79 80 81 81 82 83 84 84 85
72 73 74 74 75 76 77 78 78 79 80 81 81 82 83 84 84 85 86
4
9
72 73 73 74 75 76 77 77 78 79 80 81 81 82 83 84 85 85 86 87
31.1 72 72 73 74 75 75 76 77 78 79 80 81 81 82 83 84 85 86 86 87 88
31.7 72 73 74 75 76 76 77 78 79 80 80 81 82 83 84 85 86 86 87 88 89
32.2 72 73 74 75 76 77 78 79 79 80 81 82 83 84 85 86 86 87 88 89 90
32.8 73 74 75 76 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 86 87 88 89 90 91
Guyana
6
75
76
Biểu hiện của bò gốc ôn đới nuôi
trong điều kiện nhiệt đới:
Ảnh hưởng của khí hậu đến chất
lượng cỏ (gián tiếp)
• Năng suất sữa giảm
Cỏ ôn đơí:
• Lignin thấp
• Protein cao
Cỏ nhiệt đới:
• Lignin cao
• Hàm lượng mỡ và protein sữa giảm
• Tăng số lượng tế bào soma và vi khuẩn ở
trong sữa
• Protein thấp
• Khoảng cách lứa đẻ kéo dài
• Tăng tỷ lệ mắc bệnh
Tiêu hoá & thu nhận Tiêu hoá & thu nhận
cao
thấp
• Tăng tỷ lệ chết của bê
• Tăng tỷ lệ loại thải ở bò
Năng suất sữa cao
Năng suất sữa thấp
77
78
13
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
Kinh nghiệm nuôi bò nhập nội ở các
BiÕn ®éng n¨ng suÊt s÷a cña bß HF
nu«i t¹i Méc Ch©u vµ L©m §ång
nước nhiệt đới
Syrstad (1992):
Trong một vài trường hợp việc nhập nội nuôi
thuần chủng các giống bò gốc ôn đới vào nuôi trong
điều kiện nhiệt đới đã thành công, nhưng phần đa
các trường hợp đã làm thất vọng và đôi lúc dẫn đến
thảm hoạ. Bệnh tật, tỷ lệ chết cao, sinh sản kém là
những hiện tượng phổ biến đối với bò ôn đới nhập
nội cũng như các thế hệ con cháu của chúng.
Những con sống được cũng không cho được mức
sản xuất như mong đợi. Con gái sinh ra trong điều
kiện nhiệt đới thường cho năng suất thấp hơn mẹ
của chúng được nhập khi còn là bò tơ. Bò sữa ôn
đới thuần chỉ nên nuôi ở những nơi mà stress nhiệt
không lớn, có điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng và thú
(kg/con/ng)
Tháng
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Mộc Châu*
9,6
9,2
9,7
10,3 11,8
12,1
12,0
11,9
11,5
12,7
11,1
13,0
10,9
12,7
10,6
12,4
Lâm Đồng**
11,6 11,9 11,1 11,5 12,5
12,4
12,4
12,4
Nguồn: * Nguyễn Xuân Trạch (1989)
**Nguyễn Xuân Trạch và Phạm Ngọc Thiệp (2003)
79
80
y tốt.
Khả năng cho sữa và sinh sản của bò
Holstein thuần nuôi tại Mộc Châu
Diễn biến năng suất sữa và tỷ lệ sẩy thai
đẻ non của bò Holstein qua một số năm
đầu nuôi tại Mộc Châu
Thế hệ bò HF
Năm
1976 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983
Gốc Cuba
4099
Mộc Châu I
3445
Mộc Châu II
3348
Năng suất sữa bình quân 15,7 13,8
(kg/con/ngày)
12,5
11,7
11,1
12,0 11,3
9,0
Năng suất sữa (kg/chu kỳ 1)
Tuổi đẻ lứa 1 (ngày)
940,1
439,6
36,1
955,3
1064,4
450,9
Tỷ lệ sẩy thai và đẻ non
(%)
2,1
7,1
6,0
10,6
11,4
8,9
6,8
5,6
Khoảng cách lứa đẻ (ngày)
Khối lượng bê sơ sinh (kg)
438,1
(Nguyễn Xuân Trạch, 2003)
31,7
30,4
(Nguyễn Xuân Trạch và Lê Văn Ban, 1994)
81
82
Năng suất sữa bình của bò qua các
năm (1000kg/chu kỳ 305 ngày)
Khác nhau giữa Queensland và Việt Nam
Việt Nam
Nhiệt độ: 25-29oC (Tp HCM)
Queensland
Nhiệt độ: 15-25oC
Năm
1990
1992
1994
1996
1998
2000
2002
Ẩm độ:
82%
Ẩm độ: 60%
Bò HF thuần
2,8
3,2
3,3
3,4
3,6
3,7
3,9
Phương thức: nuôi nhốt
Phương thức: chăn thả tự do
Bò lai HF
2,1
2,2
2,3
2,5
2,8
3,1
3,3
(Cục Khuyến nông-Khuyến lâm, 2002)
14
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
Khác nhau giữa Queensland và Việt Nam
Khác nhau giữa Queensland và Việt Nam
Queensland
Việt Nam
Việt Nam
Queensland
86
N¨ng suÊt s÷a cña bß Holstein Friesian nu«i
t¹i L©m §ång
NhËp néi vμ nh©n thuÇn bß thÞt
• N¨m 1975 nhËp 225 bß Zebu Cuba (lai tõ bß
Brahman, bß Indobrazil vµ bß Gyr) nu«i t¹i Phó M·n
vµ TT Mocada (Hµ T©y), tõ n¨m 1988 chuyÓn vµo
nu«i tai N«ng tr−êng bß gièng miÒn Trung (Ninh
Hoµ, Kh¸nh Hoµ).
Nu«i tËp trung
N«ng hé
TP е L¹t
HuyÖn Ьn
D−¬ng
C«ng ty gièng
bß sữa
C«ng ty LD
Thanh S¬n
• N¨m 1997 mét sè bß c¸i gièng Brahman (200 con) ®·
®−îc nhËp tõ Cuba vÒ nu«i ë Phïng Th−îng (Ninh
B×nh).
L©m Đång
Năng suất
sữa chu
kỳ (kg)
• GÇn ®©y mét sè®Þa ph−¬ng (TP Hå ChÝ Minh, Tuyªn
Quang, S¬n La) nhËp bß Brahman vµ Droughtmaster
tõ Australia vÒ ®Ó nh©n thuÇn.
5276,9
17,49
4487,9
14,71
5488,7
18,00
6186,9
20,28
Năng suất
bình quân
(kg/ngày)
• KÕt qu¶ b−íc ®Çu cho thÊy viÖc ch¨n nu«i c¸c gièng
bß thÞt chuyªn dông nµy cã tÝnh kh¶ thi cao, ®¬n gi¶n
h¬n ch¨n nu«i bß s÷a.
(Nguyễn Xuân Trạch và Phạm Ngọc Thiệp, 2003)
<
87
88
<
lai t¹o t¹o bß lai h−íng sỮa VÀ h−íng thÞt ë ViÖt Nam
Chương trình cải tạo bò Vàng VN
×
• Dïng bß ®ùc ngo¹i gèc nhiÖt ®íi cã tÇm vãc
lín h¬n (Red Sindhi, Shahiwal hay c¸c lo¹i bß
Zª-bu kh¸c) cho phèi gièng víi bß c¸i ®Þa
ph−−¬ng ®Ó n©ng cao tÇm vãc vµ n¨ng suÊt.
• Qu¸ tr×nh c¶i tiÕn ®µn bß Vµng cña ViÖt nam
®· ®−îc thùc hiÖn tõ ®Çu thÕ kû tr−íc, nh−ng
míi chÝnh thøc trë thµnh ch−¬ng tr×nh quèc gia
kho¶ng 30 n¨m nay vµ ®−îc gäi lµ Ch−¬ng
tr×nh Sin ho¸ ®µn bß Vµng.
Bß c¸I Vµng ViÖt Nam
Bß ®ùc gièng Zªbu
Bß c¸I nÒn lai Zªbu
T¹o bß lai h−íng thÞt
T¹o bß lai h−íng s÷a
• C¸c gièng bß Zª-bu ®· ®−îc nhËp trong
ch−¬ng tr×nh c¶i t¹o ®µn bß Vµng:
Brahman
Limousine
Droughmaster
Charolaise
Red Angus
HF thuÇn
Jersey
- Bß Red Sindhi vµ bß Sahiwal nhËp tõ
Pakistan trong thßi gian 1985-1987.
Bß lai 50%
m¸u Red
Angus
- Bß Brahman ®á vµ tr¾ng nhËp tõ Cu-
ba n¨m 1987 vµ tõ Australia trong nh÷ng n¨m
2001-2005.
<
89
90
Bß lai h−íng thÞt
Bß lai h−íng s÷a
15
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
Chương trình lai tạo bò sữa
Một số chỉ tiêu về sản xuất sữa, sinh sản
và sức khoẻ của bò lai HF tại Tp HCM
Sơ đồ lai cấp tiến bò sữa ở Việt Nam
Chỉ tiêu theo dõi
Loại bò lai (HàẤn)
F1 (1/2 HF)
3671
3,8
F2 (3/4 HF)
3858
3,7
F3 (7/8 HF)
3457
3,7
Năng suất sữa (kg/chu kỳ)
Tỷ lệ mỡ sữa (%)
Tỷ lệ protein sữa (%)
Số lần phối/thụ thai
3,3
3,3
3,2
1,7
1,9
2,1
Tỷ lệ viêm vú (%)
2,0
7,4
5,0
Khoảng cách lứa đẻ (ngày)
Tỷ lệ loại thải năm đầu (%)
Nhịp thở/phút (ban trưa)
440
457
461
5,0
6,3
7,9
41,8
45,7
49,7
93
94
(Nguyễn Quốc Đạt, 1999)
Một số chỉ tiêu về sản xuất sữa và sinh
sản của bò lai HF tại Hà Nội
Bß lai h−íng thÞt ë VN
Chỉ tiêu theo dõi
Loại bò lai (Hà-Ấn)
F2 (3/4 HF) F3 (7/8 HF)
F1 (1/2 HF)
3615
Sản lượng sữa (kg/305ngày)
Chu kỳ tiết sữa (ngày)
Tỷ lệ mỡ sữa (%)
3757
326,8
3,48
3610
320,9
3,46
303,7
3,95
Tỷ lệ protein sữa (%)
3,58
3,50
3,56
Tỷ lệ VCK không mỡ (%)
Khoảng cách lứa đẻ (ngày)
9,84
9,31
9,41
475,6
480,3
497,8
(Nguyễn Xuân Trạch, 2003)
<
95
96
16
Lớp Học Phần VNUA - Khoa Chăn nuôi- Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
Tr¹m Moncada
HÖ thèng truyÒn gièng nh©n t¹o bß
•
a. Trung t©m bß ®ùc gièng Moncada (Ba V×, Hµ T©y)
–
ChÝnh phñ Cuba gióp ®ì x©y dùng n¨m 1973.
–
Lµ trung t©m bß ®ùc gièng duy nhÊt cã nhiÖm vô nu«i ®ùc gièng bß cao
s¶n vµ s¶n xuÊt tinh ®«ng l¹nh cung cÊp cho c¸c ch−¬ng tr×nh gièng bß
thÞt vµ bß s÷
+ C¶ n−íc cã 4 xÝ nghiÖp TTNT vïng t¹i Thanh Ho¸,
Cã nhiÖm vô:
Trung t©m h
–
–
1) Cung cÊp tinh ®«ng l¹nh vµ c¸c vËt t− phèi gièng
l−îng bß ®ù
cho c¸c tr¹m huyÖn vµ c¸c c¸ nh©n lµm TTNT
viªn vµ tinh
HiÖn t¹i, TT
Jersey vµ F2
bß,
2) Tæ chøc c¸c líp tËp huÊn vÒ kü thuËt TTNT bß
cho cÊp huyÖn, x·
Limousin, C
3) ChuyÓn giao c¸c tiÕn bé kü thuËt vÒ ch¨n nu«i bß
cho n«ng d©n,
b. C¸c xÝ ng
4) DÞch vô phèi gièng b»ng TTNT cho bß trong
•
phèi gièng
tØnh.
–
C¸c xÝ nghiÖp vïng:
–
C¸c tr¹m TTNT tØnh:
98
98
Bß ®ùc gièng cao s¶n nu«i t¹i moncada
100
<<
17
17 trang
09/01/2024
20400
Free
Bạn đang xem tài liệu "Bài giảng Chăn nuôi trâu bò - Chương 1: Giống và công tác giống trâu bò - Học viện Nông nghiệp Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_chan_nuoi_trau_bo_chuong_1_giong_va_cong_tac_giong.pdf
