Kinh tế thị trường Việt Nam từ góc nhìn của quan hệ trung tâm

Kinh tế thị trường Việt Nam từ góc nhìn

của quan hệ trung tâm - ngoại vi văn hóa

NguyÔn V¨n D©n^(*)

Tãm t¾t: HiÖn nay, ë ViÖt Nam cã nhiÒu quan niÖm vÒ kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh

h−íng XHCN. Tuy nhiªn, c¸ch lý gi¶i vÒ ®Þnh h−íng XHCN vꢀ vÒ nh÷ng ®Æc ®iÓm

®Þnh h−íng XHCN cña kinh tÕ thÞ tr−êng n−íc ta do c¸c nhꢀ khoa häc ®−a ra l¹i

ch−a cho thÊy râ ®Æc thï ®Þnh h−íng XHCN cña nÒn kinh tÕ mꢀ chóng ta ®ang x©y

dùng. Trong khi ®ã, c¸c chuyªn gia vꢀ c¸c nhꢀ qu¶n lý kinh tÕ cña n−íc ta ®ang cã

xu h−íng muèn thóc ®Èy doanh nghiÖp t− nh©n ®ãng vai trß chñ ®¹o trong nÒn

kinh tÕ thÞ tr−êng theo m« h×nh chung cña thÕ giíi. Bꢀi viÕt lꢀm râ ®Æc ®iÓm v¨n

hãa riªng biÖt cña kinh tÕ thÞ tr−êng ViÖt Nam, ph©n tÝch vai trß cña doanh nghiÖp

nhꢀ n−íc vꢀ doanh nghiÖp t− nh©n còng nh− mèi quan hÖ trung t©m ꢁ ngo¹i vi cña

tõng thꢀnh phÇn kinh tÕ qua gãc nh×n cña quan hÖ trung t©m - ngo¹i vi v¨n hãa.

Trªn c¬ së ®ã, kh¼ng ®Þnh kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN lꢀ ph¶i x¸c lËp

quan hÖ trung t©m ꢁ ngo¹i vi, trong ®ã quan hÖ trung t©m - ngo¹i vi lꢀ mèi quan hÖ

b×nh ®¼ng, cã c¹nh tranh lꢀnh m¹nh ®em l¹i ®ãng gãp tÝch cùc tõ khu vùc nhꢀ n−íc

vꢀ khu vùc t− nh©n cho nÒn kinh tÕ cña n−íc ta.

Tõ khãa: Kinh tÕ thÞ tr−êng, Xꢀ héi chñ nghÜa, Trung t©m ꢁ ngo¹i vi

Kinh tÕ thÞ tr−êng ViÖt Nam tõ gãc nh×n trung t©m ꢀ ThÕ nh−ng, chiÕn tranh ®ꢀ lꢂm cho

(*)

ngo¹i vi

chóng ta l¹c hËu so víi qu¸ tr×nh ph¸t

triÓn cña thÕ giíi. Mét trung t©m cña

c¸ch m¹ng thÕ giíi cã nguy c¬ bÞ lo¹i trõ

ra vïng ngo¹i vi.

Mét trong nh÷ng c«ng viÖc ®æi míi

quan träng nhÊt cña n−íc ta lꢂ x©y

dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng. §©y lꢂ thÓ

hiÖn cña xu h−íng h−íng t©m vꢂ héi

nhËp víi thÕ giíi. Tr−íc ®©y, trong cuéc

®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc, ViÖt Nam

tõng tù hꢂo lꢂ trung t©m cña thÕ giíi.

Vꢂ thÕ giíi, hay Ýt ra lꢂ mét nöa thÕ

giíi, còng coi chóng ta lꢂ trung t©m.

ý thøc ®−îc ®iÒu ®ã, n−íc ta ®ꢀ tiÕn

hꢂnh c«ng cuéc ®æi míi toꢂn diÖn. Trong

®ã, ®æi míi t− duy vÒ kinh tÕ lꢂ mét

trong nh÷ng ®æi míi quan träng. §æi

míi t− duy kinh tÕ tr−íc hÕt lꢂ ®æi míi

quan niÖm vÒ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch hãa.

Khi phe XHCN ë ch©u ¢u sôp ®æ, chóng

ta ®ꢀ ph¶i x¸c ®Þnh l¹i trung t©m cña

thÕ giíi. §ång thêi, ph¶i t− duy l¹i kinh

(*)

PGS.TS., ViÖn Th«ng tin KHXH, ViÖn Hꢂn l©m

KHXH ViÖt Nam; email: [email protected].

4

Th«ng tin Khoa häc xꢀ héi, sè 10.2015

tÕ nh− thÕ nꢂo ®Ó ph¸t triÓn kÞp víi thÕ c¸c quy luËt kinh tÕ thÞ tr−êng trªn thÕ

giíi, tr¸nh vÞ thÕ ngo¹i vi. Tõ ®ã, kinh giíi, nh−ng ®ång thêi kh«ng thÓ kh«ng

tÕ thÞ tr−êng lꢂ gi¶i ph¸p kh«ng thÓ tÝnh ®Õn sù chi phèi cña m«i tr−êng v¨n

tr¸nh khái. Kinh tÕ thÞ tr−êng lꢂ quy hãa ®Æc thï cña d©n téc.

luËt ph¸t triÓn phæ biÕn, lꢂ quy luËt

Kinh tÕ thÞ tr−êng tõ gãc nh×n v¨n hãa

trung t©m, kinh tÕ ViÖt Nam muèn ph¸t

triÓn th× kh«ng thÓ ®øng ngoꢂi sù ¶nh

h−ëng cña trung t©m. XÐt ë cÊp thÕ giíi,

chóng ta ®ang ph¸t triÓn víi vÐct¬ tõ

ngo¹i vi vꢂo trung t©m, theo søc hót cña

trung t©m.

ThÕ giíi ®ang h−íng tíi xꢀ héi tri

thøc. Vꢂ, tæng hîp ý kiÕn cña c¸c nhꢂ

khoa häc trªn thÕ giíi, cña mét sè tæ

chøc quèc tÕ vꢂ mét sè tæ chøc cña Liªn

Hîp Quèc, chóng t«i rót ra ®Þnh nghÜa:

Xꢀ héi tri thøc lꢀ mét kiÓu xꢂ héi dùa

trªn viÖc kh«ng ngõng s¶n xuÊt vꢀ sö

dông hꢀng lo¹t tri thøc trong mäi lÜnh

vùc, víi sù trî gióp cña c«ng nghÖ th«ng

tin vꢀ truyÒn th«ng hiÖn ®¹i, ®Ó ph¸t

triÓn con ng−êi trªn toꢀn hꢀnh tinh mét

c¸ch c«ng b»ng, an sinh vꢀ bÒn v÷ng.

ViÖc s¶n xuÊt vꢀ sö dông tri thøc th«ng

qua m«i tr−êng gi¸o dôc ꢁ ®ꢀo t¹o vꢀ

nghiªn cøu ꢁ triÓn khai ®ꢂ lꢀm gia t¨ng

gi¸ trÞ cña tri thøc trong tÊt c¶ c¸c

ngꢀnh kinh tÕ, khoa häc vꢀ c«ng nghÖ,

®−îc ®Æc tr−ng b»ng nh÷ng c¸i tªn:

kinh tÕ tri thøc vꢀ c«ng nghÖ cao. Mét

kiÓu xꢂ héi nh− vËy cã thÓ ®−îc x©y

dùng vꢀ ph¸t triÓn ë mäi quèc gia,

kh«ng ph©n biÖt chÕ ®é chÝnh trÞ ꢁ xꢂ héi

(Xem: NguyÔn V¨n D©n, 2015, tr.93).

§ã lꢂ mét xꢀ héi mang tÝnh tr¸ch nhiÖm

vꢂ nh©n v¨n ®èi víi con ng−êi. Nã

kh«ng chØ lꢂ kinh tÕ tri thøc, mꢂ quan

träng nhÊt nã ph¶i lꢂ mét xꢀ héi ®¶m

b¶o quyÒn con ng−êi, c«ng b»ng vꢂ an

ninh. Nh− vËy, kinh tÕ thÞ tr−êng trong

xꢀ héi tri thøc kh«ng ph¶i lꢂ mét nÒn

kinh tÕ thuÇn tuý kinh tÕ, mꢂ nã lꢂ mét

nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng nh©n v¨n.

Trªn tinh thÇn ®æi míi t− duy, §¶ng

Céng s¶n ViÖt Nam ®ꢀ x¸c ®Þnh r»ng

kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN lꢂ

m« h×nh kinh tÕ trong suèt thêi kú qu¸

®é lªn CNXH ë n−íc ta. V× thÕ, hoꢂn

thiÖn thÓ chÕ kinh tÕ thÞ tr−êng lꢂ tiÒn

®Ò quan träng ®Ó thóc ®Èy qu¸ tr×nh t¸i

c¬ cÊu nÒn kinh tÕ, chuyÓn ®æi m« h×nh

t¨ng tr−ëng vꢂ æn ®Þnh kinh tÕ vÜ m«.

Sau 30 n¨m ®æi míi, kinh tÕ thÞ

tr−êng cña n−íc ta ®ꢀ ®¹t ®−îc mét sè

thꢂnh tùu b−íc ®Çu, ®ãng gãp cho qu¸

tr×nh ph¸t triÓn ®Êt n−íc theo ®Þnh

h−íng XHCN, tõng b−íc thùc hiÖn môc

tiªu “d©n giꢂu, n−íc m¹nh, d©n chñ,

c«ng b»ng, v¨n minh”. Tuy nhiªn, ®Õn

nay vÉn cßn kh«ng Ýt nh÷ng vÊn ®Ò

ch−a ®−îc lý gi¶i, vÝ dô nh− vÊn ®Ò

quan hÖ gi÷a doanh nghiÖp nhꢂ n−íc

víi doanh nghiÖp t− nh©n, vÊn ®Ò vai

trß cña doanh nghiÖp nhꢂ n−íc vꢂ cña

doanh nghiÖp t− nh©n, ®¸nh gi¸ vai trß

trung t©m cña doanh nghiÖp nhꢂ n−íc

nh− thÕ nꢂo, quan niÖm vÞ thÕ ®−îc coi

lꢂ ngo¹i vi cña doanh nghiÖp t− nh©n ra

sao, mÆc ®Þnh coi doanh nghiÖp nhꢂ

n−íc lꢂ trung t©m cã m©u thuÉn víi b¶n

chÊt cña kinh tÕ thÞ tr−êng kh«ng,...

MÆc dï cã nh÷ng nguyªn t¾c chung,

§©y chÝnh lꢂ nh÷ng vÊn ®Ò cña mèi nh−ng kinh tÕ thÞ tr−êng cßn chÞu ¶nh

quan hÖ trung t©m ꢁ ngo¹i vi. Xem xÐt h−ëng cña ®iÒu kiÖn lÞch sö ꢁ v¨n hãa ꢁ

vꢂ tr¶ lêi cho nh÷ng c©u hái nꢂy cÇn xꢀ héi cña mçi quèc gia. V× thÕ, qu¸

ph¶i viÖn dÉn ®Õn thùc tÕ vËn hꢂnh cña tr×nh chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch

Kinh tÕ thÞ tr−êng ViÖt Nam…

5

hãa cña n−íc ta tõ thêi bao cÊp sang c¬ vËn hꢂnh nh− thÕ nꢂo ®Ó chóng ta héi

chÕ thÞ tr−êng míi sÏ thÓ hiÖn nh÷ng nhËp ®−îc víi thÕ giíi trong tiÕn tr×nh

nguyªn t¾c chung cña kinh tÕ thÞ tr−êng toꢂn cÇu hãa, tr¸nh nguy c¬ bÞ lo¹i trõ

vꢂ qu¶n ký kinh tÕ theo c¬ chÕ thÞ vÜnh viÔn ra ngo¹i vi. §ã chÝnh lꢂ bꢂi

tr−êng trong ®iÒu kiÖn lÞch sö ꢁ v¨n hãa to¸n cho c¸c nhꢂ qu¶n lý kinh tÕ cña

ꢁ xꢀ héi ®Æc thï cña quèc gia. Trªn thÕ chóng ta ë c¶ cÊp nhꢂ n−íc lÉn cÊp

giíi, c¶ c¸c n−íc t− b¶n ph¸t triÓn lÉn doanh nghiÖp.

c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn ®Òu ®ang

§Ó gi¶i quyÕt ®−îc vÊn ®Ò nãi trªn ë

h−íng tíi mét nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng

cÊp vÜ m«, chóng ta ph¶i lꢂm tèt ®−îc ë

nh©n v¨n, tøc lꢂ h−íng tíi mét nÒn kinh

cÊp vi m«, tøc lꢂ chóng ta ph¶i x©y

tÕ cã chøc n¨ng phôc vô con ng−êi ®Ó con

dùng ®−îc mét nÒn kinh tÕ quèc d©n

ng−êi ngꢂy cꢂng sèng tèt h¬n, tháa mꢀn

thùc sù mang tÝnh thÞ tr−êng nh−ng l¹i

®Çy ®ñ h¬n nh÷ng nhu cÇu vËt chÊt, v¨n

tu©n thñ ®Þnh h−íng XHCN. §©y lꢂ bꢂi

hãa vꢂ tinh thÇn. Xu h−íng ®ã ®ang lꢂm

to¸n kh«ng dÔ vꢂ ®Ó gi¶i quyÕt nã,

cho c¸c n−íc cã chÕ ®é chÝnh trÞ ꢁ xꢀ héi

chóng ta ph¶i x¸c ®Þnh ®−îc ®Æc ®iÓm

kh¸c nhau cã thÓ cïng tån t¹i, cïng xÝch

cña mét nÒn kinh tÕ XHCN theo m«

l¹i gÇn nhau ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò

h×nh míi. Tuy nhiªn, m« h×nh míi cña

toꢂn cÇu nh− d©n sè, m«i tr−êng, an

kinh tÕ XHCN vÉn ch−a cã trªn thÕ giíi.

ninh toꢂn cÇu vꢂ an ninh con ng−êi...

Theo GS.TS. §ç Hoꢂi Nam, ViÖn

Trªn tinh thÇn ®ã, §¶ng vꢂ Nhꢂ

Hꢂn l©m KHXH ViÖt Nam, néi dung

n−íc ta ®ꢀ ®−a ra chñ tr−¬ng ph¸t triÓn

cña ®Þnh h−íng XHCN trong ph¸t triÓn

nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng

kinh tÕ thÞ tr−êng ë ViÖt Nam ®−îc thÓ

XHCN. Víi môc tiªu x©y dùng mét xꢀ

hiÖn nh− sau (§ç Hoꢂi Nam, 2013):

héi “d©n giꢂu, n−íc m¹nh, d©n chñ,

c«ng b»ng, v¨n minh” nh− §¶ng Céng

ꢁ Ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr−êng ph¶i

s¶n ViÖt Nam ®ꢀ nhiÒu lÇn kh¼ng ®Þnh

nh»m gãp phÇn thùc hiÖn môc tiªu ph¸t

(§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, 2011, tr.23),

triÓn ®Êt n−íc lꢂ tõng b−íc qu¸ ®é lªn

nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng

CNXH, lꢂm cho “d©n giꢂu, n−íc m¹nh,

XHCN cña n−íc ta thÓ hiÖn tÝnh lÞch sö

d©n chñ, c«ng b»ng, v¨n minh, do nh©n

ꢁ v¨n hãa ꢁ xꢀ héi cô thÓ cña ®Êt n−íc,

d©n lꢂm chñ”.

thùc sù mang tÝnh nh©n v¨n theo tinh

thÇn cña Liªn Hîp Quèc.

ꢁ Gi¶i quyÕt tèt nh÷ng mèi quan hÖ

lín trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn môc tiªu

ph¸t triÓn ®Êt n−íc ë tõng giai ®o¹n qu¸

®é lªn CNXH.

Nh− vËy, ë cÊp toꢂn cÇu vÜ m«, kinh

tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN cña

ViÖt Nam lꢂ mét thꢂnh phÇn ®Æc thï

trong quy luËt phæ biÕn cña kinh tÕ thÞ

ꢁ B¶o ®¶m hiÖu lùc vꢂ hiÖu qu¶

tr−êng thÕ giíi. C¸i ®Æc thï ®ã lꢂ ®Þnh qu¶n lý cña Nhꢂ n−íc ph¸p quyÒn ViÖt

h−íng XHCN cña riªng ViÖt Nam. Nam cña d©n, do d©n vꢂ v× d©n d−íi sù

Chóng ta ®ang chuyÓn tõ vÞ thÕ ngo¹i vi lꢀnh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam

thꢂnh mét bé phËn cña trung t©m thÕ trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn ®Êt n−íc nãi

giíi. Quan hÖ gi÷a thÞ tr−êng vꢂ ®Þnh chung vꢂ ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr−êng

h−íng XHCN ph¶i ®−îc x©y dùng vꢂ hiÖn ®¹i.

6

Th«ng tin Khoa häc xꢀ héi, sè 10.2015

Theo mét sè nhꢂ khoa häc kh¸c, kinh tÕ TBCN hiÖn ®¹i. §©y lꢂ mét khã

®Þnh h−íng XHCN cña m« h×nh kinh tÕ kh¨n, bëi lÏ thÕ giíi vÉn ch−a cã CNXH,

thÞ tr−êng thÓ hiÖn b¶n chÊt nh©n v¨n, vꢂ v× thÕ vÉn ch−a cã kinh tÕ thÞ tr−êng

cã thÓ quy tô l¹i ë nh÷ng chuÈn mùc sau XHCN. Nh÷ng ®Æc ®iÓm tr−íc ®©y nh−

(Lª Anh S¾c, Doꢀn C«ng Kh¸nh, 2014):

kÕ ho¹ch hãa, xãa bá kinh tÕ t− nh©n

mꢂ chóng ta vÉn coi lꢂ cña CNXH th×

thùc tiÔn cña c¸c n−íc XHCN cò ë ch©u

¢u ®ꢀ chøng minh lꢂ kh«ng cßn gi¸ trÞ.

Chóng ta ®ꢀ tõ bá m« h×nh kinh tÕ nꢂy

®Ó ®i theo m« h×nh kinh tÕ thÞ tr−êng ꢁ

mét ®Æc tr−ng cña kinh tÕ TBCN,

nh−ng chóng ta vÉn muèn ®Þnh h−íng

nã ®i theo CNXH. VËy chóng ta ph¶i

®Þnh h−íng nh− thÕ nꢂo ®Ó kh«ng r¬i

vꢂo chñ nghÜa duy ý chÝ mét lÇn n÷a?

1) TÊt c¶ c¸c chiÕn l−îc ph¸t triÓn

kinh tÕ ꢁ xꢀ héi cña ChÝnh phñ, cña c¸c

doanh nghiÖp ®Òu ph¶i tÝnh ®Õn hiÖu qu¶

sö dông tꢂi nguyªn, víi ý thøc tèi cao

r»ng tꢂi nguyªn kh«ng ph¶i lꢂ v« h¹n.

2) §Ó kh¾c phôc nh÷ng hËu qu¶ xꢀ

héi cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, ChÝnh phñ

cÇn ph¶i thꢂnh lËp vꢂ t¨ng c−êng ho¹t

®éng cña c¸c c¬ quan b¶o hiÓm ꢁ tõ thiÖn

®Ó b¶o ®¶m cuéc sèng tèi thiÓu cho nh÷ng

ng−êi ®ꢀ rêi khái ®éi qu©n lao ®éng.

C¸c nhꢂ khoa häc th−êng nhÊn

m¹nh ®Õn vai trß ®iÒu tiÕt cña Nhꢂ n−íc

nh− lꢂ mét ®Æc ®iÓm quan träng cña

®Þnh h−íng XHCN, nh−ng TS. Lª Anh

S¾c vꢂ TS. Doꢀn C«ng Kh¸nh, ViÖn

Nghiªn cøu Th−¬ng m¹i cho r»ng: “MÆc

dï CNXH vꢂ CNTB lꢂ hai chÕ ®é chÝnh

trÞ, xꢀ héi kh¸c nhau nh−ng cïng ®øng

tr−íc sù giíi h¹n vÒ tꢂi nguyªn, hꢂng

hãa vꢂ dÞch vô so víi nhu cÇu cña con

3) ChÝnh phñ ngꢂy cꢂng t¨ng møc

chi tiªu cho c¸c lo¹i hꢂng hãa, dÞch vô

c«ng céng, ch¨m sãc y tÕ, gi¸o dôc, ®Çu

t− thÝch ®¸ng cho viÖc t¸i s¶n xuÊt søc

lao ®éng cña thÕ hÖ hiÖn t¹i vꢂ mai sau.

4) §Çu t− cho mai sau mét c¸ch tèt

nhÊt lꢂ t×m c¸ch tháa mꢀn mét c¸ch tèt

nhÊt nh÷ng nhu cÇu cña hiÖn t¹i. Sù tèt

®Ñp cña nÒn kinh tÕ trong nh÷ng chu kú ng−êi, nªn nÒn s¶n xuÊt tÊt yÕu lꢂ s¶n

xuÊt hꢂng hãa. Do ®ã, sù cÇn thiÕt ph¶i

qu¶n lý nÒn kinh tÕ theo c¬ chÕ thÞ

tr−êng cã ®iÒu tiÕt hay c¬ chÕ kinh tÕ

hçn hîp còng lꢂ lÏ ®−¬ng nhiªn” (Lª

Anh S¾c, Doꢀn C«ng Kh¸nh, 2014). Nh−

vËy, kinh tÕ thÞ tr−êng cã ®iÒu tiÕt

kh«ng ph¶i lꢂ ®Æc thï cña riªng CNXH.

sau ph¶i ®−îc b¾t ®Çu ngay tõ sù ®Çu t−

cho hiÖn t¹i. Do ®ã, nÒn kinh tÕ thÞ

tr−êng mꢂ chóng ta h−íng tíi nªn t¨ng

tr−ëng theo ®−êng lèi t¸c ®éng vꢂo cÇu,

t¨ng møc cÇu ®Ó tõ ®ã t¨ng møc cung

mét c¸ch v÷ng ch¾c.

Tuy nhiªn, chóng t«i cho r»ng c¸ch

lý gi¶i vÒ ®Þnh h−íng XHCN cña GS.TS.

Ng−êi ta nãi ®Õn ®Æc thï cña kinh tÕ

§ç Hoꢂi Nam cßn chung chung, mang ®Þnh h−íng XHCN lꢂ sù tån t¹i cña së

tÝnh ®−êng lèi cña kinh tÕ kÕ ho¹ch hãa h÷u nhꢂ n−íc. Nh−ng TS. Lª Anh S¾c

thêi bao cÊp. Cßn nh÷ng ®Æc ®iÓm ®Þnh vꢂ TS. Doꢀn C«ng Kh¸nh kh¼ng ®Þnh:

h−íng XHCN cña kinh tÕ thÞ tr−êng “Trong hÇu hÕt c¸c h×nh thøc tæ chøc

n−íc ta do c¸c nhꢂ khoa häc kh¸c ®−a ra nhꢂ n−íc: nhꢂ n−íc chñ n«, nhꢂ n−íc

l¹i ch−a thÊy râ ®Æc thï ®Þnh h−íng phong kiÕn, nhꢂ n−íc TBCN, nhꢂ n−íc

XHCN cña nÒn kinh tÕ mꢂ chóng ta nꢂo còng thõa nhËn sù cïng tån t¹i cña

®ang x©y dùng. Nh÷ng ®Æc ®iÓm ®ã hÇu hai h×nh thøc së h÷u: Së h÷u nhꢂ n−íc

hÕt ®Òu trïng lÆp víi c¸c ®Æc ®iÓm cña vꢂ së h÷u t− nh©n. LÞch sö ph¸t triÓn

Kinh tÕ thÞ tr−êng ViÖt Nam…

7

kinh tÕ cña c¸c n−íc TBCN còng chøng doanh nghiÖp nhꢂ n−íc ®ꢀ tham gia s¶n

tá r»ng sù cïng tån t¹i cña hai h×nh xuÊt vꢂ kinh doanh cïng víi doanh

thøc së h÷u nꢂy kh«ng hÒ ng¨n c¶n qu¸ nghiÖp t− nh©n. Bªn c¹nh ®ã, doanh

tr×nh l−u th«ng hꢂng hãa. Ng−îc l¹i nghiÖp cã vèn ®Çu t− n−íc ngoꢂi (FDI)

chÝnh nhê cã bé phËn së h÷u nhꢂ n−íc chiÕm 67% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu,

nꢂy mꢂ mét mÆt c¸c chÝnh phñ cã thÓ chiÕm

≈

70% gi¸ trÞ s¶n xuÊt c«ng

h¹n chÕ bít ®−îc mét phÇn nh÷ng nghiÖp (DiÔn ®ꢂn Kinh tÕ mïa xu©n

khuyÕt tËt cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng. 2015, 2015). VËy, c©u hái ®Æt ra lꢂ: Cã

MÆt kh¸c, t¹o ra m«i tr−êng c¹nh tranh ®óng doanh nghiÖp nhꢂ n−íc ®ang

lꢂnh m¹nh gi÷a c¸c h×nh thøc së h÷u, ®ãng vai trß chñ ®¹o kh«ng?

gi÷a c¸c thꢂnh phÇn kinh tÕ” (Lª Anh

VÒ vÊn ®Ò nꢂy, Bé tr−ëng Bé KÕ

S¾c, Doꢀn C«ng Kh¸nh, 2014).

ho¹ch vꢂ §Çu t− Bïi Quang Vinh

kh¼ng ®Þnh: “Doanh nghiÖp t− nh©n

ph¶i trë thꢂnh nÒn t¶ng, thꢂnh ®éng lùc

quan träng nhÊt ®Ó ®ãng gãp vꢂo t¨ng

tr−ëng, æn ®Þnh nÒn kinh tÕ ViÖt Nam.

NÕu kh«ng lꢂm ®−îc ®iÒu nꢂy, ViÖt

Nam kh«ng bao giê cã ®−îc t¨ng tr−ëng

tèt, kh«ng bao giê cã ®−îc nÒn kinh tÕ

v÷ng m¹nh vꢂ tù chñ”. Bªn c¹nh ®ã, «ng

Ph¹m ViÕt Mu«n, nguyªn Phã tr−ëng

ban Ban chØ ®¹o ®æi míi vꢂ ph¸t triÓn

doanh nghiÖp cho r»ng: “NÕu kh«ng ®¶o

ng−îc vÕ doanh nghiÖp t− nh©n lꢂ ®éng

lùc trong nÒn kinh tÕ, th× khu vùc doanh

nghiÖp nhꢂ n−íc vÉn thÕ th«i”. Cßn

nhãm chuyªn gia kinh tÕ thuéc Ch−¬ng

tr×nh gi¶ng d¹y Fullbright nhËn ®Þnh:

“NÒn kinh tÕ ViÖt Nam ®ang ch¹y mét

®éng c¬. Ba ®éng c¬ néi lꢂ kinh tÕ nhꢂ

n−íc, kinh tÕ t− nh©n vꢂ n«ng nghiÖp

®Òu ®ang gÆp vÊn ®Ò, chØ cã mét ®éng c¬

ngo¹i ®ã lꢂ khu vùc cã vèn ®Çu t− trùc

tiÕp n−íc ngoꢂi FDI lꢂ ®ang ch¹y tèt”.

TS. L−u BÝch Hå, nguyªn ViÖn tr−ëng

ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn cho r»ng:

“Chóng ta vÉn cã thÓ cø tuyªn bè doanh

nghiÖp nhꢂ n−íc ®ãng vai trß chñ ®¹o.

Nh−ng chóng ta ph¶i tËp trung søc thóc

®Èy doanh nghiÖp t− nh©n ®Ó cho nã lín

m¹nh ®Õn khi nã cã ®ñ kh¶ n¨ng thay

thÕ vai trß cña doanh nghiÖp nhꢂ n−íc”

(DiÔn ®ꢂn Kinh tÕ mïa xu©n 2015, 2015).

Ng−êi ta nãi ®Þnh h−íng XHCN cho

kinh tÕ thÞ tr−êng tøc lꢂ ph¶i coi doanh

nghiÖp nhꢂ n−íc lꢂ thꢂnh phÇn kinh tÕ

chñ ®¹o (Kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng

XHCN, http://vi.wikipedia.org/wiki/...).

Tuy nhiªn trªn thùc tÕ, doanh nghiÖp

nhꢂ n−íc cña chóng ta trong thêi gian

qua l¹i kh«ng ph¸t huy ®−îc vai trß

nßng cèt cña m×nh, ch−a xøng ®¸ng lꢂ

®Çu tꢂu cho nÒn kinh tÕ. Tham nhòng

lꢀng phÝ còng n¶y sinh nhiÒu nhÊt ë

khu vùc nꢂy. ChÝnh v× thÕ, t¹i DiÔn ®ꢂn

Kinh tÕ mïa xu©n 2015 diÔn ra ngꢂy

21/4/2015 t¹i Tp. Vinh, NghÖ An, vai trß

cña doanh nghiÖp t− nh©n trong kinh tÕ

ViÖt Nam ®ꢀ ®−îc bꢂn ®Õn vꢂ c¸c diÔn

gi¶ ®ꢀ ®−a ra c©u hái: “Ai ®ang ®ãng vai

trß ®éng lùc cña nÒn kinh tÕ?”. Thùc tÕ

hiÖn nay, doanh nghiÖp nhꢂ n−íc cã sè

l−îng 4.000, chiÕm 30% tæng s¶n phÈm

quèc néi (GDP) cña c¶ n−íc, sö dông

>60% tæng tÝn dông, tꢂi s¶n, chiÕm

≈

45% tæng tꢂi s¶n cña c¶ n−íc. Trong khi

®ã, Nhꢂ n−íc tuyªn bè, doanh nghiÖp

nhꢂ n−íc chØ lꢂm nh÷ng g× t− nh©n

kh«ng lꢂm ®−îc. Tuy nhiªn, doanh

nghiÖp nhꢂ n−íc hiÖn ®ang chiÕm 99%

trong s¶n xuÊt ph©n bãn, 97% trong

khai th¸c than, 94% trong s¶n xuÊt ®iÖn

ꢁ gas, 91% trong truyÒn th«ng, 88%

trong lÜnh vùc b¶o hiÓm... Nh− vËy,

8

Th«ng tin Khoa häc xꢀ héi, sè 10.2015

Tr−íc ®ã, n¨m 2014, PGS.TS. PhÝ ®−¬ng nhiªn, v× §¶ng lꢀnh ®¹o toꢂn

M¹nh Hång, §¹i häc Quèc gia Hꢂ Néi diÖn ®Êt n−íc. GS.TS. §ç Hoꢂi Nam

vꢂ PGS.TS. TrÇn §×nh Thiªn, ViÖn còng cho r»ng: §Ó gãp phÇn cô thÓ hãa

Kinh tÕ ViÖt Nam còng cho r»ng “G¾n ®Þnh h−íng XHCN trong ph¸t triÓn

®Þnh h−íng XHCN víi viÖc duy tr× vꢂ kinh tÕ thÞ tr−êng cña n−íc ta, chóng ta

ph¸t triÓn së h÷u c«ng th× mÖnh ®Ò “cÇn kiªn tr× theo ®uæi c¸ch tiÕp cËn vÒ

‘ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh ®Þnh h−íng chÝnh trÞ cña môc tiªu ph¸t

h−íng XHCN’ tù nã ®ꢀ m©u thuÉn”. Hai triÓn (...). §ã lꢂ nguyªn t¾c bÊt biÕn” (§ç

t¸c gi¶ cho r»ng, viÖc ®iÒu tiÕt cña Nhꢂ Hoꢂi Nam, 2013). Cho nªn, dï cã nãi

n−íc chØ nªn giíi h¹n ë viÖc ®iÒu hꢂnh “®Þnh h−íng XHCN” hay kh«ng th× vÉn

th«ng qua chÝnh s¸ch vꢂ c¸c dÞch vô lꢂ §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam lꢀnh ®¹o.

c«ng chø Nhꢂ n−íc kh«ng nªn lꢂm chñ

Nh− vËy, nÕu kh«ng x¸c ®Þnh ®−îc

së h÷u doanh nghiÖp nhꢂ n−íc (PhÝ

®Æc ®iÓm v¨n hãa riªng biÖt cña kinh tÕ

M¹nh Hång, TrÇn §×nh Thiªn, 2014).

thÞ tr−êng ViÖt Nam ®Ó cã thÓ ®−îc thÕ

Cã thÓ thÊy, c¸c chuyªn gia vꢂ c¸c nhꢂ

giíi c«ng nhËn, th× hoÆc lꢂ chóng ta sÏ

qu¶n lý kinh tÕ cña n−íc ta ®Òu cã xu

ph¶i quay sang sao chÐp hoꢂn toꢂn m«

h−íng muèn thóc ®Èy doanh nghiÖp t−

h×nh kinh tÕ thÞ tr−êng cña n−íc ngoꢂi,

nh©n ®Ó tiÕn tíi ®ãng vai trß chñ ®¹o

chÊp nhËn hßa nhËp víi m« h×nh kinh

trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng theo m«

tÕ trung t©m cña thÕ giíi, hoÆc lꢂ chóng

h×nh chung cña thÕ giíi. Trong khi ®ã,

ta sÏ kh«ng ®−îc thÕ giíi chÊp nhËn nÕu

nhiÒu nhꢂ khoa häc vÉn cã ý kiÕn cho

chóng ta yªu cÇu hä c«ng nhËn c¶

r»ng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh

nh÷ng ®Æc ®iÓm v¨n hãa kh«ng lꢂm

h−íng XHCN th× “khu vùc kinh tÕ nhꢂ

thꢂnh b¶n chÊt cña nÒn kinh tÕ thÞ

n−íc gi÷ vai trß chñ ®¹o trong nÒn kinh

tr−êng, vꢂ nh− thÕ chóng ta sÏ cã nguy

tÕ, kinh tÕ nhꢂ n−íc vꢂ kinh tÕ tËp thÓ

c¬ bÞ ®Èy ra ngo¹i vi trong dßng ch¶y

ngꢂy cꢂng trë thꢂnh nÒn t¶ng v÷ng ch¾c

cña lÞch sö thÕ giíi. Cã lÏ, nhËn thøc

cña nÒn kinh tÕ” (Kinh tÕ thÞ tr−êng

®−îc ®iÒu nꢂy cho nªn trªn b×nh diÖn

®Þnh h−íng XHCN, http://vi.wikipedia.

®èi ngo¹i, ChÝnh phñ ViÖt Nam lu«n

org/wiki/…). Tuy nhiªn, tr−íc nh÷ng ý

kªu gäi c¸c n−íc c«ng nhËn nÒn kinh tÕ

kiÕn vÒ vai trß cña doanh nghiÖp t−

cña n−íc ta ®¬n thuÇn chØ lꢂ nÒn “kinh

nh©n nãi trªn, th× quan ®iÓm coi kinh tÕ

tÕ thÞ tr−êng” mꢂ kh«ng ph¶i lꢂ “nÒn

nhꢂ n−íc ®ãng vai trß chñ ®¹o theo ®Þnh

kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN”.

h−íng XHCN liÖu cã cßn ®øng v÷ng?

Ph¶i ch¨ng, chóng ta cho r»ng “kinh tÕ

VËy, ph¶i ch¨ng ®Æc ®iÓm ®Þnh thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN” chØ lꢂ ®Ó

ngo¹i sinh mang tÝnh thuÇn tuý chÝnh NguyÔn Phó Träng ®ꢀ ph¸t biÓu t¹i

trÞ chø kh«ng ph¶i lꢂ thuéc tÝnh mang phiªn th¶o luËn cña Dù th¶o söa ®æi

ViÖt Nam lꢀnh ®¹o kinh tÕ lꢂ ®iÒu “®Õn hÕt thÕ kû nꢂy kh«ng biÕt ®ꢀ cã

Kinh tÕ thÞ tr−êng ViÖt Nam…

9

ch−a” (Xem: Dù th¶o ch−a vang väng b×nh ®¼ng, cã c¹nh tranh lꢂnh m¹nh,

nh− lêi hiÖu triÖu, http://tuoitre.vn/tin/ ®em l¹i ®ãng gãp tÝch cùc tõ c¶ khu vùc

ho¹ch vꢂ §Çu t− Bïi Quang Vinh còng kinh tÕ thÞ tr−êng cña chóng ta. Kh«ng

cho r»ng: “Chóng ta cø nghiªn cøu m« nªn ¸p ®Æt mét c¸ch tiªn nghiÖm vai trß

cã c¸i thø ®ã mꢂ ®i t×m” (Kinh tÕ thÞ tÕ nꢂo.

tr−êng

®Þnh

h−íng

XHCN,

VËy, khi ®ꢀ mÆc ®Þnh kinh tÕ ꢁ xꢀ

http://vi.wikipedia.org/wiki/…).

héi n−íc ta lꢂ do §¶ng lꢀnh ®¹o vꢂ theo

Trªn thùc tÕ vÉn cßn c¸c lý luËn ®Þnh h−íng XHCN ꢁ mét ®Æc ®iÓm v¨n

kh¸c, hoꢂn toꢂn kh«ng thÓ nãi r»ng hãa riªng biÖt cña kinh tÕ thÞ tr−êng

“nhiÒu vÊn ®Ò lý luËn vꢂ thùc tiÔn vÒ n−íc ta, th× chóng ta hꢀy th¼ng th¾n gäi

kinh tÕ thÞ tr−êng, ph¸t triÓn vꢂ qu¶n lý ®óng tªn nÒn kinh tÕ cña chóng ta ®¬n

kinh tÕ thÞ tr−êng ®ꢀ ®−îc lꢂm râ, cung gi¶n lꢂ “kinh tÕ thÞ tr−êng” ®Ó cã thÓ héi

cÊp c¬ së khoa häc cho nh÷ng quyÕt nhËp cïng thÕ giíi. Nh− thÕ chóng ta

®Þnh vÒ chñ tr−¬ng, ®−êng lèi, c¬ chÕ vꢂ míi cã c¬ héi trao ®æi kinh nghiÖm víi

chÝnh s¸ch ph¸t triÓn cña §¶ng, Nhꢂ thÕ giíi ®Ó cïng ph¸t triÓn, tr¸nh ®−îc

n−íc” (§ç Hoꢂi Nam, 2013). Nãi nh− thÕ nguy c¬ tôt hËu vꢂ bÞ lo¹i trõ

cã chñ quan kh«ng? Cã thÓ thÊy, c¸c

ꢀ

nhꢂ khoa häc cña n−íc ta vÉn cßn nÆng

Tµi liÖu trÝch dÉn

vÒ lý thuyÕt mꢂ ch−a b¸m s¸t thùc tÕ ®Ó

lꢂm râ vÊn ®Ò.

vꢀ triÓn väng cña xꢂ héi tri thøc (in

lÇn thø 2), Nxb. ChÝnh trÞ Quèc gia,

Hꢂ Néi.

XÐt trªn cÊp vi m« quèc gia, kh¼ng

®Þnh kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng

XHCN lꢂ ph¶i x¸c lËp quan hÖ trung

doanh nghiÖp nhꢂ n−íc lꢂ ®Çu tꢂu trung

Tuy nhiªn, doanh nghiÖp nhꢂ n−íc giê

tr¸ch nhiÖm ®Õn tõng ®¬n vÞ kinh tÕ)

kh«ng gièng víi doanh nghiÖp nhꢂ n−íc

thêi bao cÊp. §ång thêi, c¸c doanh

lꢂ ngo¹i vi theo nghÜa bÞ lo¹i trõ. H¬n

nh÷ng ®ãng gãp quan träng cho GDP

cña c¶ n−íc. Trong khi ®ã vÉn cã nhiÒu

doanh nghiÖp nhꢂ n−íc lꢂm ¨n thua lç,

tham nhòng xuÊt hiÖn chñ yÕu ë c¸c

ph¸t triÓn kinh tÕ?, http://vtv.vn/vanꢁ

deꢁhomꢁnay/aiꢁdongꢁvaiꢁtroꢁdongꢁlucꢁ

cuaꢁnenꢁkinhꢁteꢁ20150422054949748.

htm.

3. Dù th¶o ch−a vang väng nh− lêi hiÖu

triÖu, http://tuoitre.vn/tin/chinhꢁtriꢁ

xaꢁhoi/20131023/duꢁthaoꢁchuaꢁvangꢁ

vongꢁnhuꢁloiꢁhieuꢁtrieu/576098.html

ngꢂy 23/10/2013.

4. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam (2011),

B¸o c¸o chÝnh trÞ cña Ban ChÊp

hꢀnh Trung −¬ng §¶ng khãa X t¹i

§¹i héi ®¹i biÓu toꢀn quèc lÇn thø

XI cña §¶ng, http://dangcongsan.vn.

10

Th«ng tin Khoa häc xꢀ héi, sè 10.2015

5. PhÝ M¹nh Hång, TrÇn §×nh Thiªn

(2014), “Quan niÖm vꢂ tÝnh thùc tiÔn

cña ‘NÒn KTTT ®Þnh h−íng XHCN ë

ViÖt Nam’”, Nghiªn cøu kinh tÕ, sè

430, th¸ng 3.

ë

ViÖt

Nam,

http://www.tapchicongsan.org.vn/

Home/NghiencuuTraodoi/2013/ꢁdinhꢁ

huongꢁxaꢁhoiꢁchu.aspx, ngꢂy 6/8.

8. Lª Anh S¾c, Doꢀn C«ng Kh¸nh

tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt

Nam ꢁ Lý luËn, thùc tiÔn vꢂ gi¶i

ph¸p”,

6. Kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng

XHCN, http://vi.wikipedia.org/wiki/

Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BB%8

B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4

%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1

%BB%9Bng_x%C3%A3_h%E1%BB%

99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a.

http://www.tapchicongsan.org.vn/

Home/NghiencuuꢁTraodoi/2014/26037

/Xayꢁdungꢁnenꢁkinhꢁteꢁthiꢁtruongꢁ

dinhꢁhuongꢁxaꢁhoiꢁchu.aspx,

ngꢂy 25/2.

7. §ç Hoꢂi Nam (2013), Ph¸t triÓn nÒn

kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN

(tiÕp theo trang 56)

vꢂ truyÒn th«ng t«n gi¸o; ph¸t triÓn hÖ

thèng truyÒn th«ng ®¹i chóng hiÖn ®¹i.

§Èy m¹nh truyÒn th«ng t«n gi¸o tíi ®èi

t−îng lꢂ b¹n bÌ quèc tÕ. Tæ chøc nghiªn

dùng chuyªn ngꢂnh truyÒn th«ng t«n

gi¸o trong ngꢂnh t«n gi¸o häc.

Chñ thÓ truyÒn th«ng t«n gi¸o cña hÖ

thiÖn chÝnh s¸ch, ph¸p luËt vÒ t«n gi¸o

cho phï hîp víi t×nh h×nh trong n−íc,

quèc tÕ vꢂ ®óng víi quan ®iÓm cña

gi÷a yªu cÇu rÊt cao vÒ viÖc nhËn thøc

®óng chÝnh s¸ch, ph¸p luËt t«n gi¸o víi

th«ng t«n gi¸o cÇn ®−îc ®Æt trong qu¸

cña c¸c thÕ lùc xÊu, víi viÖc t¨ng c−êng

dùng vꢂ b¶o vÖ Tæ quèc.

ꢁ T¨ng c−êng sù lꢀnh ®¹o cña §¶ng,

qu¶n lý cña Nhꢂ n−íc ®èi víi truyÒn

th«ng t«n gi¸o. CÇn chØ ®¹o viÖc tæng

kÕt ho¹t ®éng truyÒn th«ng t«n gi¸o, rót

ra nh÷ng bꢂi häc kinh nghiÖm. Qu¶n lý

tèt hÖ thèng truyÒn th«ng t«n gi¸o,

tr−íc hÕt lꢂ hÖ thèng truyÒn h×nh, ph¸t

thanh, th«ng tÊn, b¸o chÝ, xuÊt b¶n,

th«ng tin m¹ng...

ꢁ §æi míi néi dung vꢂ h×nh thøc

truyÒn th«ng t«n gi¸o.

Tõ thùc tr¹ng vÒ truyÒn th«ng t«n

gi¸o cña §¶ng vꢂ Nhꢂ n−íc ta nh÷ng

n¨m qua, t¸c gi¶ ®Ò xuÊt mét sè khuyÕn

vꢂ hiÖu qu¶ cña truyÒn th«ng t«n gi¸o ë

n−íc ta trong thêi gian tíi. §ã lꢂ:

ꢁ Båi d−ìng, ®ꢂo t¹o ®éi ngò c¸n bé,

céng t¸c viªn, tuyªn truyÒn viªn lꢂm

c«ng t¸c truyÒn th«ng t«n gi¸o.

LuËn ¸n ®−îc b¶o vÖ thꢂnh c«ng t¹i

Héi ®ång chÊm luËn ¸n cÊp Häc viÖn, häp

t¹i Häc viÖn Khoa häc xꢀ héi n¨m 2014.

chiÕn l−îc ph¸t triÓn hÖ thèng truyÒn

nhËn thøc cho c¸n bé, ®¶ng viªn vꢂ

huÖ nguyªn

giíi thiÖu

Kinh tế thị trường Việt Nam từ góc nhìn của quan hệ trung tâm - Ngoại vi văn hóa