Luận văn Tạo động lực lao động tại khối cơ quan Tập đoàn Viễn thông Quân Đội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

ĐÀO THỊ HUYỀN

TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG TẠI KHỐI CƠ QUAN

TẬP ĐOÀN VIỄN THÔNG QUÂN ĐỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ NHÂN LỰC

HÀ NỘI - 2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

ĐÀO THỊ HUYỀN

TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG TẠI KHỐI CƠ QUAN

TẬP ĐOÀN VIỄN THÔNG QUÂN ĐỘI

Chuyên ngành: Quản trị nhân lực

Mã số:

60340404

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ NHÂN LỰC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. VŨ THỊ UYÊN

HÀ NỘI - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, luận văn tốt nghiệp “Tạo động lực lao động tại Khối

cơ quan Tập đoàn Viễn thông Quân đội” là công trình nghiên cứu độc lập của

bản thân. Đồng thời, các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, rõ

ràng và có nguồn gốc cụ thể. Kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận

văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả

Đào Thị Huyền

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành nhất tới TS. Vũ Thị

Uyên đã tận tình chỉ bảo và tạo mọi điều kiện để tôi có thể hoàn thành luận

văn một cách tốt nhất

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới tập thể cán bộ, giảng viên khoa Sau Đại học

- Trường Đại học Lao động - Xã hội đã có những giúp đỡ, đóng góp chân

tình trong suốt thời gian tôi tham gia học tập tại trường, đặc biệt là trong giai

đoạn làm luận văn tốt nghiệp

Trong quá trình thực hiện, do hạn chế về lý luận, kinh nghiệm cũng

như thời gian nghiên cứu còn hạn chế, luận văn không thể tránh khỏi những

sai sót. Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các Thầy, Cô

giáo và các bạn để luận văn được hoàn thiện hơn

Trân trọng cảm ơn.

Tác giả

Đào Thị Huyền

ii

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU....................................................................................................... 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG

TRONG DOANH NGHIỆP......................................................................... 7

1.1. Một số khái niệm động lực và tạo động lực.......................................... 7

1.2. Một số học thuyết tạo động lực............................................................. 9

1.2.1. Học thuyết nhu cầu của Maslow........................................................... 9

1.2.2. Học thuyết công bằng của Stacy Adams............................................. 11

1.3. Nội dung tạo động lực lao động .......................................................... 12

1.3.1. Xác định nhu cầu................................................................................ 12

1.3.2. Xây dựng và áp dụng các biện pháp tạo động lực lao động................. 13

1.3.3. Đánh giá mức độ thỏa mãn nhu cầu và điều chỉnh các biện pháp tạo

động lực lao động......................................................................................... 19

1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến tạo động lực lao động ........................... 22

1.4.1. Các nhân tố thuộc về bản thân người lao động.................................... 22

1.4.2. Các nhân tố thuộc về môi trường bên trong ........................................ 24

1.4.3. Các nhân tố thuộc về môi trường bên ngoài........................................ 26

1.5. Kinh nghiệm về tạo động lực lao động của một số tập đoàn viễn

thông trong nước và quốc tế. ..................................................................... 27

CHƯƠNG 2 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TẠO ĐỘNG LỰC LAO

ĐỘNG TẠI KHỐI CƠ QUAN TẬP ĐOÀN VIỄN THÔNG QUÂN ĐỘI

..................................................................................................................... 30

2.1. Giới thiệu khái quát về Tập đoàn Viễn thông Quân đội ................... 30

2.1.1. Khái quát về Tập đoàn Viễn thông Quân đội ...................................... 30

2.1.2. Khái quát về Khối cơ quan Tập đoàn Viễn thông Quân đội................ 34

2.2. Thực trạng tạo động lực lao động tại Khối cơ quan Tập đoàn ......... 39

2.2.1. Xác định nhu cầu................................................................................ 39

iii

2.2.2. Thực trạng áp dụng các biện pháp tạo động lực lao động.................... 42

2.2.3. Đánh giá mức độ thỏa mãn của người lao động .................................. 62

2.3. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tạo động lực lao động tại Khối

cơ quan Tập đoàn Viễn thông Quân đội ................................................... 68

2.3.1. Các nhân tố thuộc về đến bản thân người lao động............................. 68

2.3.2. Các nhân tố thuộc về môi trường bên trong ........................................ 69

2.3.3. Các nhân tố thuộc về môi trường bên ngoài........................................ 69

2.4. Nhận xét chung.................................................................................... 70

2.4.1. Ưu điểm.............................................................................................. 70

2.4.2. Hạn chế .............................................................................................. 71

2.4.3. Nguyên nhân ...................................................................................... 72

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG TẠI KHỐI CƠ

QUAN TẬP ĐOÀN VIỄN THÔNG QUÂN ĐỘI ..................................... 73

3.1. Phương hướng tạo động lực lao động Khối cơ quan Tập đoàn Viễn

thông Quân đội........................................................................................... 73

3.2. Các giải pháp tạo động lực lao động................................................... 76

3.2.1. Điều chỉnh xác định nhu cầu cho người lao động ............................... 76

3.2.2. Hoàn thiện công tác đánh giá thực hiện công việc.............................. 77

3.2.3. Hoàn thiện công tác tiền lương gắn với kết quả thực hiện công việc... 81

3.2.4. Lựa chọn các hình thức tiền thưởng và phúc lợi phù hợp.................... 84

3.2.5. Hoàn thiện công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực .................. 86

3.2.6. Cải tiến môi trường làm việc ngày càng chuyên nghiệp...................... 88

3.2.7. Bổ sung các biện pháp kích thích tinh thần khác................................. 89

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ............................................................. 92

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................... 95

PHỤ LỤC.................................................................................................... 98

iv

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Từ viết tắt

Tập đoàn Viettel

Nội dung đầy đủ

Tập đoàn Viễn thông Quân đội

Khối cơ quan Tập đoàn Viễn thông

Quân đội

Khối cơ quan Tập đoàn

Mobifone

Tổng công ty Viễn thông Mobifone

Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt

Nam

VNPT

Mean

Giá trị trung bình

v

DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH

Bảng 2.1: Kết quả sản xuất - kinh doanh của công ty mẹ, Tập đoàn............. 33

Bảng 2.2: Cơ cấu lao động của Khối cơ quan Tập đoàn Viettel năm 2015 ... 36

Bảng 2.3: Phân loại lao động theo trình độ chuyên môn năm 2015 .............. 38

Bảng 2.4: Kết quả khảo sát nhu cầu của người lao động............................... 40

Bảng 2.5: Đặc điểm công việc của người lao động....................................... 41

Bảng 2.6: Bảng hệ số hoàn thành công việc (Ki )......................................... 43

Bảng 2.7: Tiền lương theo chức danh của Khối cơ quan Tập đoàn............... 44

Bảng 2.8: Đánh giá mức độ thỏa mãn đối với tiền lương.............................. 46

Bảng 2.9: Quỹ khen thưởng, Quỹ phúc lợi của công ty mẹ - Tập đoàn......... 47

Bảng 2.10: Đánh giá mức độ hài lòng đối với tiền thưởng............................ 48

Bảng 2.11: Tổng hợp kết quả đánh giá thực hiện công việc.......................... 53

Bảng 2.12: Kết quả đánh giá thực hiện công việc......................................... 55

Bảng 2.13: Đánh giá về công tác đào tạo và phát triển nhân tài.................... 58

Bảng 2.14: Kết quả khảo sát môi trường làm việc ........................................ 61

Bảng 2.15: Kết quả mức độ hài lòng đối với công việc ................................ 63

Bảng 2.16: Tỷ lệ luân chuyển, thôi việc, vi phạm kỷ luật lao động của Khối cơ

quan Tập đoàn.............................................................................................. 66

Hình 2.1: Mô hình tổ chức của Tập đoàn Viễn thông Quân đội.................... 32

Hình 2.2: Mô hình tổ chức của Khối cơ quan Tập đoàn................................ 35

Hình 2.3: Đánh giá sự hài lòng với công việc hiện tại .................................. 64

Hình 2.4: Nguyên nhân người lao động luân chuyển việc............................. 66

vi

vii

1

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới, Hiệp

định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP), Cộng đồng Kinh tế

ASEAN (AEC), cạnh tranh giữa các doanh nghiệp là ngày càng lớn. Doanh

nghiệp muốn giành được lợi thế trong cạnh tranh, chiếm được thị phần thị

trường thì các nhà quản lý phải biết khai thác, sử dụng nguồn nhân lực của

mình một cách hiệu quả. Muốn thu hút và giữ chân được nhân tài, doanh

nghiệp cần có một mối quan hệ tổng hòa về lợi ích đối với người lao động và

nhà quản lý nhằm kích thích người lao động cống hiến hết mình cho công ty.

Tập đoàn Viễn thông Quân đội là một trong những tập đoàn phát triển

nhanh và mạnh trong thị trường viễn thông Việt Nam, từ một doanh nghiệp

nhỏ với thị trường hạn hẹp đến nay đã trở thành tập đoàn chiếm thị phần số

một trên thị trường viễn thông Việt Nam và từng bước mở rộng phát triển thị

trường viễn thông tại chín quốc gia trên thế giới. Trong bối cảnh hiện nay, sự

cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các doanh nghiệp viễn thông, do đó việc sử

dụng có hiệu quả nguồn nhân lực, thu hút và tạo động lực cho người lao động

đang là mối quan tâm hàng đầu của Tập đoàn. Trong những năm qua, Tập

đoàn đã có những biện pháp nhằm tạo động lực lao động không chỉ đối với

toàn bộ Tập đoàn mà còn đối với khối cơ quan của Tập đoàn, bởi vì người lao

động làm việc trong khối cơ quan Tập đoàn có vai trò rất quan trọng trong

việc lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm soát các hoạt động của doanh

nghiệp, do đó quyết định hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh và sự tồn

tại, phát triển doanh nghiệp. Chính vì vậy, tạo động lực lao động tại khối cơ

quan Tập đoàn Viễn thông Quân đội nhằm tạo điều kiện cho người lao động

yên tâm công tác, gắn bó với doanh nghiệp, tăng năng suất lao động. Nhận

biết được tầm quan trọng của công tác tạo động lực lao động, đặc biệt là công

2

tác tạo động lực cho người lao động làm việc tại các phòng ban chuyên môn

thuộc khối cơ quan tập đoàn, tác giả đã chọn đề tài “Tạo động lực lao động tại

khối cơ quan Tập đoàn Viễn thông Quân đội” làm luận văn tốt nghiệp.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Có rất nhiều học thuyết của các nhà khoa học đã nghiên cứu về vấn đề

tạo động lực lao động từ cách đây hàng thập niên trở về trước. Các nhà nghiên

cứu đã chỉ ra cách tiếp cận với tạo động lực lao động theo hai cách khác nhau:

các học thuyết nội dung với cách tiếp cận theo nhu cầu của người lao động

như Maslow, Herzberg... hay về nhóm học thuyết quá trình với cách tiếp cận

theo hành vi của người lao động như Adams, Vroom, Skinner....

Vận dụng các học thuyết trên, một vài nghiên cứu chỉ ra các yếu tố tạo

động lực và cách thực hiện: Zimmer (1996) nhấn mạnh cần tuyển đúng người

và đối xử công bằng, coi trọng đào tạo. Gracia (2005) nhấn mạnh cần giúp

nhân viên thấy rõ xu hướng, kỹ thuật mới nhất trong ngành, tạo điều kiện để

họ phát huy sáng kiến và ứng dụng trong công việc.

Buelens & Van den Broeck (2007) đã triển khai nghiên cứu “Phân tích

sự khác biệt trong động lực làm việc giữa những tổ chức ở khu vực công và

khu vực tư”. Nghiên cứu được thực hiện nhằm tìm ra sự khác biệt về động lực

làm việc của người lao động ở khu vực công so với khu vực tư nhân. Nghiên

cứu này còn chỉ ra sự khác biệt trong động lực làm việc giữa phụ nữ và nam

giới, đối với phụ nữ dành nhiều thời gian hơn cho các công việc gia đình, ít

thời gian cho công việc ở văn phòng.

Denibutun (2012) đã có nghiên cứu “Động lực làm việc: khung lý

thuyết” với mục đích nhằm khám phá sự khác nhau giữa các lý thuyết về

3

động lực làm việc và xem xét động lực như một quá trình tâm lý cơ bản của

con người.

Luận văn có áp dụng các học thuyết như: học thuyết nhu cầu của

Maslow trong việc xác định nhu cầu của người lao động để từ đó đưa ra các

biện pháp nhằm thỏa mãn nhu cầu này; học thuyết công bằng của J.Stacy

Adams vào trong các chính sách nhân sự của khối cơ quan tập đoàn để xác

định quá trình tạo động lực lao động.

2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước

Luận án tiến sỹ của tác giả Vũ Thị Uyên (2008) với đề tài “Tạo động

lực cho lao động quản lý trong các doanh nghiệp nhà nước ở Hà Nội hiện

nay”, đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội, luận án tiến sỹ kinh tế. Trong luận án

tác giả đã tiếp cận từ góc độ nhu cầu của lao động quản lý. Trong nội dung

phân tích tác giả phân tích nhu cầu, sự thỏa mãn, cách phát triển nhu cầu mới

nhằm tăng động lực trong lao động của lao động quản lý trong các doanh

nghiệp nhà nước để đưa ra các vấn đề tạo động lực làm việc cho người lao

động. Từ đó kiến nghị các giải pháp nhằm tạo động lực cho lao động quản lý

trong các doanh nghiệp nhà nước ở Hà Nội.

Luận án tiến sỹ của tác giả Nguyễn Thị Phương Lan (2015) với đề tài

“Hoàn thiện hệ thống công cụ tạo động lực cho công chức ở các cơ quan hành

chính nhà nước”, Học viện Hành chính Quốc gia, luận án tiến sỹ kinh tế.

Trong luận án đã hệ thống hóa một cách cơ bản lý luận về động lực, tạo động

lực lao động, đồng thời làm sáng tỏ nhiều điểm khác biệt về động lực và các

yếu tố tạo động lực cho công chức ở các cơ quan hành chính nhà nước so với

người lao động ở khu vực ngoài nhà nước. Luận án đã xây dựng khung lý

thuyết hoàn thiện hệ thống công cụ tạo động lực cho công chức hành chính

nhà nước, nhằm giải quyết được tình trạng thiếu gắn bó với khu vực công,

4

hiệu suất lao động, hiệu quả công việc thấp và các biểu hiện tiêu cực đã và

đang là nguyên nhân chủ yếu khiến cho nền công vụ yếu kém.

Ngoài ra, tác giả cũng đã tham khảo bài viết của Trần Thị Thu Hà,

Trưởng phòng Quản lý nhân sự và mạng lưới của Ngân hàng Công thương

Việt Nam về tạo động lực của Viettinbank đăng trên trang báo điện tử của

Ngân hàng Công thương Việt Nam, nghiên cứu của tác giả Vũ Hồng Vân,

trường Đại học kỹ thuật công nghiệp, Đại học Thái Nguyên về tạo động lực

cho người lao động nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản trị nhân lực tại

công ty Diesel Sông Công đăng trên trang báo điện tử của trung tâm học liệu

thuộc Đại học Thái Nguyên và còn rất nhiều nghiên cứu khác nhau được in

các trang báo, tạp chí ... nghiên cứu về vấn đề này. Các bài viết liên quan đến

vấn để tạo động lực lao động từ cách tiếp cận theo nhu cầu, đồng thời so sánh

các kết quả thực hiện các năm trước đây để thấy được động lực lao động.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng tạo động lực lao động tại Khối cơ quan Tập

đoàn Viễn thông Quân đội nhằm rút ra những ưu điểm, nhược điểm, nguyên

nhân làm hạn chế động lực làm việc của họ. Trên cơ sở đó đề xuất các giải

pháp và kiến nghị có tính khả thi nhằm tạo động lực lao động tại Khối cơ

quan Tập đoàn Viễn thông Quân đội, thúc đẩy người lao động gắn bó hơn với

Tập đoàn Viettel và nâng cao hiệu quả kinh doanh của Tập đoàn Viettel trong

thời gian tới.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, luận văn đã hệ thống những lý luận cơ bản về động lực và tạo

động lực lao động, các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tạo động lực lao động

5

nhằm lựa chọn hướng nghiên cứu tạo động lực lao động tại Khối cơ quan Tập

đoàn.

Thứ hai, luận văn phân tích thực trạng tạo động lực lao động tại Khối

cơ quan Tập đoàn, từ đó rút ra những ưu điểm, nhược điểm và những nguyên

nhân hạn chế việc tạo động lực lao động tại Khối cơ quan Tập đoàn trên cơ sở

mô hình đã lựa chọn.

Thứ ba, luận văn đề xuất các giải pháp nhằm tạo động lực lao động tại

Khối cơ quan Tập đoàn và rút ra bài học để các công ty con của Tập đoàn có

thể áp dụng.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu là công tác tạo động lực lao động, các nội dung tạo

động lực và các nhân tố ảnh hưởng tới tạo động lực lao động.

4.2. Phạm vi nghiên cứu:

- Về không gian là người lao động tại Khối cơ quan Tập đoàn Viễn

thông Quân đội.

- Về thời gian: nghiên cứu trong khoảng giai đoạn 2012 - 2015 và các

giải pháp tạo động lực lao động sẽ được xây dựng, áp dụng đến năm 2025.

5. Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp chủ yếu được áp dụng trong nghiên cứu, gồm:

- Phương pháp thống kê, phân tích: Tác giả sẽ thu thập số liệu thứ cấp, sử

dụng số liệu thứ cấp này để phân tích, so sánh, từ đó rút ra các kết luận của đề tài.

- Phương pháp điều tra xã hội học: Thông qua bảng hỏi với mẫu nghiên

cứu của 130 người lao động ngẫu nhiên làm việc trong các phòng, ban của

Khối cơ quan Tập đoàn. Mục đích của việc lập bảng hỏi và điều tra nhằm lấy

6

ý kiến của các người lao động về tạo động lực tại Khối cơ quan Tập đoàn, tâm

tư, nguyện vọng của người lao động.

- Phương pháp so sánh đánh giá, khảo sát thực tế: Qua số liệu thu thập

được và các chỉ số phân tích, so sánh kết quả đạt được qua các năm của đối

tượng nghiên cứu.

Kết quả điều tra được xử lý bằng chương trình excel, các thông tin

được sử dụng vào quá trình phân tích sâu về động lực lao động và tạo động

lực lao động đối với Khối cơ quan Tâp đoàn (Phụ lục 04).

6. Những đóng góp mới của Luận văn

Về lý luận: lựa chọn mô hình nghiên cứu tạo động lực làm việc cho

người lao động để chỉ ra cách tiếp cận tạo động lực cho phù hợp với đặc điểm

lao động của Khối cơ quan tập đoàn.

Về thực tiễn: Chỉ ra những ưu điểm, nhược điểm của Tập đoàn Viettel,

từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tạo động lực lao động tại Khối cơ quan Tập

đoàn và rút ra bài học áp dụng đối với việc tạo động lực cho lao động quản lý

trong các công ty con của Tập đoàn.

7. Kết cấu của Luận văn

Chương 1: Cơ sở lý luận về tạo động lực lao động trong doanh nghiệp

Chương 2: Phân tích thực trạng tạo động lực lao động tại Khối cơ quan

Tập đoàn Viễn thông Quân đội

Chương 3: Giải pháp nhằm tạo động lực lao động tại Khối cơ quan Tập

đoàn Viễn thông Quân đội

7

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG

TRONG DOANH NGHIỆP

1.1. Một số khái niệm động lực và tạo động lực

Trong quá trình làm việc có những cá nhân làm việc rất tích cực, nhưng

có những cá nhân làm việc không tích cực, có sự khác nhau này là do động

lực lao động của mỗi cá nhân.

Theo Higgins 1994 thì động lực là lực đẩy từ nhu cầu bên trong cá nhân

để đáp ứng các nhu cầu chưa được thỏa mãn.

“Động lực là sự khao khát và tự nguyện của cá nhân để tăng cường sự

nỗ lực nhằm hướng tới việc đạt các mục tiêu của tổ chức ”. [2, tr.128]. Maier

và Lawler (1973) đã đưa ra mô hình về kết quả thực hiện công việc là một

hàm số của năng lực và động lực làm việc. Trong đó, năng lực làm việc phụ

thuộc vào khả năng bẩm sinh; kiến thức, kỹ năng kinh nghiệm có được thông

qua đào tạo; các nguồn lực để thực hiện công việc. Từ những nghiên cứu trên

theo có thể hiểu: “Động lực là lực đẩy bên trong bản thân mỗi cá nhân nỗ lực

làm việc với sự khao khát và tự nguyện nhằm đáp ứng những nhu cầu của cá

nhân chưa được thỏa mãn và mục tiêu chưa đạt được của tổ chức”.

Khi người lao động có động lực làm việc sẽ dồn hết khả năng để hoàn

thành một cách có hiệu quả công việc được giao, giúp doanh nghiệp đạt được

mục tiêu kinh doanh. Động lực làm việc của người lao động luôn gắn với lợi

ích mà họ đạt được. Lợi ích mà họ đạt được càng cao thì động lực lao động

càng lớn. Vậy động lực lao động được hiểu như thế nào? Có nhiều khái niệm

về động lực lao động, mỗi khái niệm đều có những quan điểm khác nhau

nhưng nhìn chung đều nói lên được bản chất của động lực lao động. Có thể

hiểu “Động lực lao động là sự khao khát, tự nguyện của người lao động để