Luận văn Hoạt động Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần cho người cao tuổi tại xã An Khánh, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC

SỨC KHỎE TÂM THẦN CHO NGƯỜI CAO TUỔI TẠI XÃ

AN KHÁNH, HUYỆN HOÀI ĐỨC, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC

SỨC KHỎE TÂM THẦN CHO NGƯỜI CAO TUỔI TẠI XÃ

AN KHÁNH, HUYỆN HOÀI ĐỨC, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành : Công tác xã hội

Mã ngành : 8760101

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. ĐẶNG THỊ LAN ANH

HÀ NỘI - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá

nhân tôi, chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào. Các

số liệu, nội dung được trình bày trong luận văn này là hoàn toàn hợp lệ và

đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Tôi xin chịu trách nhiệm về đề tài nghiên cứu của mình.

Tác giả

Nguyễn Thị Thu Hương

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp thạc sĩ chuyên ngành

Công tác xã hội với đề tài: “Hoạt động công tác xã hội trong chăm sóc sức

khỏe tâm thần cho người cao tuổi tại xã An Khánh, huyện Hoài Đức,

thành phố Hà Nội”, bên cạnh sự cố gắng, nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận

được rất nhiều sự giúp đỡ, hướng dẫn, chỉ bảo nhiệt tình của các thầy cô giáo

và sự động viên từ phía gia đình, bạn bè và cơ quan nơi đang công tác.

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp thạc sĩ tôi xin gửi lời cảm ơn chân

thành và sâu sắc tới Ban giám hiệu, Khoa sau đại học và các thầy, cô giáo

khoa Công tác xã hội Trường Đại học Lao động- Xã hội, đã trang bị cho tôi

rất nhiều kiến thức trong quá trình học tập và nghiên cứu. Đặc biệt tôi xin gửi

lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc tới giảng viên TS. Đặng Thị

Lan Anh- người đã tận tình hướng dẫn và chỉ bảo tôi trong suốt quá trình

nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Chính quyền địa phương, nhân dân địa

phương và sự phối hợp của Người cao tuổi tại địa bàn xã An Khánh, đặc biệt

là ông Đàm Quang Thịnh- Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã đã giúp đỡ tạo

điều kiện cho tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu này. Do quỹ thời gian hạn hẹp

và kinh nghiệm còn hạn chế nên nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu

sót. Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của quý thầy cô để

nghiên cứu của tôi được hoàn thiện hơn.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày ..... tháng ......năm 2019

Người thực hiện

Nguyễn Thị Thu Hương

I

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT............................................................... IV

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU...........................................................................V

DANH MỤC BIỂU ĐỒ..................................................................................... VI

MỞ ĐẦU................................................................................................................1

1. Lý do chọn đề tài...............................................................................................1

2. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu.....................................................................3

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ..................................................................9

4. Đối tượng nghiên cứu, khách thể nghiên cứu.................................................9

5. Phạm vi nghiên cứu.........................................................................................10

6. Phương pháp nghiên cứu...............................................................................10

7. Những đóng góp mới của luận văn................................................................12

8. Nội dung chi tiết ..............................................................................................12

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI

TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN NGƯỜI CAO TUỔI.......14

1.1. Các khái niệm liên quan đến đề tài............................................................14

1.1.1. Khái niệm Người cao tuổi..........................................................................14

1.1.2. Khái niệm Sức khỏe, Chăm sóc sức khỏe ..................................................15

1.1.3. Khái niệm Chăm sóc sức khỏe tâm thần, Chăm sóc sức khỏe tâm thần

người cao tuổi .......................................................................................................18

1.1.4. Khái niệm Công tác xã hội.........................................................................19

1.2. Lý luận về hoạt động Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần

cho Người cao tuổi...............................................................................................20

1.2.1. Khái niệm Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần Người cao

tuổi........................................................................................................................20

II

1.2.2. Mục đích, ý nghĩa của Hoạt động Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe

tâm thần Người cao tuổi........................................................................................20

1.2.3. Các hoạt động Công tác xã hội cơ bản trong chăm sóc sức khỏe tâm thần

Người cao tuổi.......................................................................................................21

1.3. Quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước trong chăm sóc sức

khỏe Người cao tuổi ............................................................................................26

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI

TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN CHO NGƯỜI CAO TUỔI.

..........................................................................................................................29

2.1. Khái quát về địa bàn nghiên cứu và khách thể nghiên cứu......................29

2.1.1. Khái quát về địa bàn nghiên cứu .................................................................29

2.1.2. Khái quát về khách thể nghiên cứu .............................................................31

2.2. Đánh giá hoạt động Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần

người cao tuổi ......................................................................................................38

2.2.1. Hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức ..............................................38

2.2.2. Hoạt động hỗ trợ tiếp cận, thực hiện chính sách..........................................48

2.2.3. Hoạt động tổ chức các hoạt động văn hóa - thể thao...................................55

2.2.4. Hoạt động tư vấn chăm sóc sức khỏe tâm thần cho NCT............................61

2.2.5. Hoạt động huy động nguồn lực trong chăm sóc sức khỏe tâm thần người

cao tuổi..................................................................................................................67

2.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động Công tác xã hội trong chăm sóc sức

khỏe tâm thần Người cao tuổi............................................................................76

2.3.1. Hệ thống chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước.................................76

2.3.2. Chính quyền địa phương và cán bộ hỗ trợ, tiếp cận thực hiện chính sách...80

2.3.3. Cộng đồng nhân dân địa phương.................................................................84

2.3.4. Những yếu tố thuộc về người cao tuổi .......................................................86

Tiểu kết chương 2................................................................................................90

III

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CÔNG

TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN CHO

NGƯỜI CAO TUỔI...........................................................................................92

3.1. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động chăm sóc sức khỏe tâm

thần cho người cao tuổi.......................................................................................92

3.1.1. Nhóm giải pháp chung ................................................................................92

3.1.2. Nhóm giải pháp đặc thù ..............................................................................99

3.2. Một số kiến nghị, đề xuất..........................................................................103

3.2.1. Đối với UBND huyện Hoài Đức..............................................................103

3.2.2. Đối với chính quyền địa phương..............................................................104

3.2.3. Đối với gia đình người cao tuổi và cộng đồng nhân dân địa phương .......105

3.2.4. Đối với bản thân Người cao tuổi ..............................................................105

Tiểu kết chương 3..............................................................................................107

KẾT LUẬN .......................................................................................................108

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................111

PHỤ LỤC

IV

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

TỪ VIẾT TẮT

NỘI DUNG ĐẦY ĐỦ

Chăm sóc sức khỏe

CSSK

CSSKTT

CSSKTT NCT

CTXH

Chăm sóc sức khỏe tâm thần

Chăm sóc sức khỏe tâm thần Người cao tuổi

Công tác xã hội

ĐVT

Đơn vị tính

NCT

Người cao tuổi

UBND

Uỷ ban nhân dân

V

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU

Bảng 2.1: Thống kê độ tuổi, trình độ học vấn .............................................. 31

Bảng 2.2: Nghề nghiệp trước đây của Người cao tuổi ................................. 33

Bảng 2.3: Thu nhập và nguồn thu nhập của Người cao tuổi ......................... 34

Bảng 2.4: Hoàn cảnh gia đình của Người cao tuổi ....................................... 35

Bảng 2.5: Tình trạng sức khỏe Người cao tuổi ............................................ 36

Bảng 2.6: Tổng hợp kết quả đánh giá về tần suất tuyên truyền .................... 45

Bảng 2.7: Tổng hợp đánh giá kết quả về sự tham gia của các tổ chức, các cá

nhân trong hoạt động hỗ trợ, tiếp cận thực hiện chính sách ......................... 51

Bảng 2.8: Bảng đánh giá tần suất thực hiện hoạt động hỗ trợ, tiếp cận thực

hiện chính sách trong CSSKTT NCT .......................................................... 52

Bảng 2.9: Tổng hợp mức độ tham gia của các tổ chức cá nhân vào các hoạt

động tổ chức văn hóa- thể thao trong CSSKTT NCT .................................. 57

Bảng 2.10: Tổng hợp kết quả đánh giá về tần suất tổ chức các hoạt động văn

hóa- thể thao trong CSSK Tâm thần NCT .................................................. 59

Bảng 2.11: Tổng hợp kết quả đánh giá về tần suất tổ chức hoạt động tư vấn

CSSK tâm thần cho NCT ............................................................................ 65

Bảng 2.12: Tổng hợp các nội dung của hoạt động huy động nguồn lực ....... 68

Bảng 2.13: Tổng hợp kết quả đánh giá về tần suất huy động nguồn lực ....... 72

VI

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Nhu cầu hiện tại của Người cao tuổi ........................................ 37

Biểu đồ 2.2: Tổng hợp các nội dung NCT đã được tuyên truyền(ĐVT:%) .. 40

Biểu đồ 2.3: Sự tham gia của các tổ chức, các cá nhân trong việc tuyên truyền

chăm sóc sức khỏe tâm thần người cao tuổi (ĐVT:%)................................. 41

Biểu đồ 2.4: Các hình thức tuyên truyền Người cao tuổi được tiếp cận trong

chăm sóc sức khỏe tâm thần(ĐVT:%) ......................................................... 43

Biểu đồ 2.5: Mức độ hài lòng của NCT trong hoạt động tuyên truyền ........ 47

Biểu đồ 2.6: Tổng hợp các nội dung Người cao tuổi đã được tiếp cận trong

hoạt động hỗ trợ, tiếp cận thực hiện chính sách........................................... 49

Biểu đồ 2.7 : Biểu đồ đánh giá mức độ hài lòng của NCT........................... 54

trong hoạt động hỗ trợ, tiếp cận thực hiện chính sách ................................. 54

Biểu đồ 2.8: Tổng hợp số lượng NCT tham gia vào các hoạt động văn hóa-

thể thao trong CSSKTT NCT ( ĐVT:%) ..................................................... 56

Biểu đồ 2.9: Biểu đồ đánh giá mức độ hài lòng của NCT về các hoạt động

văn hóa- thể thao trong CSSKTT NCT ........................................................ 60

Biểu đồ 2.10: Tổng hợp các nội dung NCT đã được tư vấn ......................... 62

Biểu đồ 2.11: Sự tham gia của các tổ chức, các cá nhân trong tư vấn chăm sóc

sức khỏe tâm thần người cao tuổi................................................................ 63

Biểu đồ 2.12: Biểu đồ đánh giá mức độ hài lòng của NCT trong hoạt động tư

vấn chăm sóc sức khỏe tâm thần ................................................................. 66

Biểu đồ 2.13: Sự tham gia của các tổ chức, các cá nhân trong việc huy động

nguồn lực chăm sóc sức khỏe tâm thần người cao tuổi ................................ 70

Biểu đồ 2.14: Mức độ hài lòng của NCT trong hoạt động huy động nguồn lực

..................................................................................................................... 73

Biểu đồ 2.15: Tổng hợp hiệu quả của các hoạt động CSSKTT NCT ........... 75

VII

Biểu đồ 2.16 : Biểu đồ thể hiện sự ảnh hưởng của chính quyền địa phương và

cán bộ hỗ trợ, tiếp cận thực hiện chính sách đến hoạt động CTXH trong

CSSKTT NCT............................................................................................. 81

Biểu đồ 2.17 : Yếu tố thuộc về NCT ảnh hưởng đến hoạt động CTXH trong

CSSKTT NCT ............................................................................................. 86

1

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Người cao tuổi(NCT) trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng

đang có xu hướng tăng nhanh. Theo WHO, trung bình cứ một giây có hai

người bước vào tuổi 60, tức mỗi năm thế giới có thêm khoảng 58 triệu người

trên 60 tuổi. Hiện nay, thế giới có khoảng 901 triệu người cao tuổi (năm

2015), chiếm 12,3% dân số. Số này sẽ tăng lên hơn hai tỷ người vào năm

2050, chiếm 22% dân số thế giới[26]. Việt Nam là nước có tốc độ già hóa dân

số thuộc hàng nhanh nhất thế giới. Tỉ lệ người cao tuổi năm 2012 là 10,2%,

năm 2013 là 10,3%, năm 2014 là 10,5% và sẽ tăng gấp đôi lên 23% vào năm

2040 [11]. Tính đến hết năm 2017, cả nước có 11 triệu người cao tuổi, chiếm

khoảng 11,95% dân số[27]. Vì thế, Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều khó

khăn và thách thức trong việc chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi, trong đó

có chăm sóc sức khỏe tâm thần. Người cao tuổi bị mất đi khả năng sống một

cách độc lập vì họ bị hạn chế về vận động, yếu về thể chất, nhiều người sống

cô đơn, bị mất đi người thân, bị ngược đãi. Nghèo đói, sự cô lập xã hội, mất

tự do …đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần của họ, khiến

họ dễ bị các rối loạn tâm thần. Bên cạnh đó, người cao tuổi thường mắc các

bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, mỡ máu, xương

khớp…làm gia tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần, ngược lại, các rối

loạn tâm thần lại khiến cho các bệnh mạn tính ở họ nặng thêm, khó điều trị.

Trước thực trạng trên, trong những năm gần đây Đảng, Nhà nước ta, đã

có những chủ trương, chính sách an sinh xã hội đối với NCT nhằm mục đích

quan tâm, chăm sóc tới sức khỏe và sức khỏe tâm thần NCT. Đặc biệt là từ

ngày 25 tháng 3 năm 2010 Thủ tướng Chính Phủ ký Quyết định số

32/2010/QĐ-TTg Phê duyệt đề án phát triển nghề Công tác xã hội với mục

tiêu phát triển Công tác xã hội(CTXH) là một nghề ở Việt Nam. [18].Thông

2

qua đề án phát triển nghề CTXH này vai trò của CTXH với NCT nói chung

và hoạt động CTXH với NCT nói riêng được đặt ra như một nhiệm vụ cấp

bách. Những thách thức của hoạt động CTXH trong chăm sóc NCT bắt nguồn

từ các đặc thù NCT với những bất cập trong thực thi chính sách. Phần lớn các

chính sách chỉ chú trọng tính trợ cấp, cứu trợ còn các hoạt động chăm sóc sức

khỏe tâm thần cho NCT( với sự tham gia của NCT ) còn mang tính phong

trào. Ngành CTXH với các loại hình dịch vụ chuyên môn về chăm sóc NCT ở

nước ta còn thiếu và yếu. Tất cả đã tạo nên các hạn chế và thách thức trong

chăm sóc NCT thông qua các hoạt động CTXH[3].

Hoài Đức là một huyện phía Tây của Thành phố Hà Nội. Tổng số dân

trên toàn huyện là 237.202 người[12]. Tính đến hết năm 2018 số lượng NCT

trên địa bàn huyện có hơn 26.791 người chiếm 11.3% dân số [16]. An Khánh

là một xã dân cư đặc biệt đông đúc của huyện Hoài Đức do sự phát triển của

các khu công nghiệp và khu đô thị mới. Số dân trên địa bàn xã chiếm 1/10 số

dân toàn huyện với 23.939 người. Theo số liệu báo cáo của Hội NCT xã An

Khánh tính đến hết năm 2018 có 2.257 NCT chiếm khoảng 9.4% dân số. [21].

Chính quyền địa phương xã đã có những hoạt động nhằm mục đích chăm sóc

sức khỏe(CSSK) đặc biệt là chăm sóc sức khỏe tâm thần(CSSKTT) cho NCT.

Tuy nhiên, những hoạt động chăm sóc sức khỏe tâm thần NCT( CSSKTT

NCT) đó đã diễn ra cụ thể như thế nào? Đã gắn với CTXH hay chưa? Kết

quả đạt được ra sao ? có những khó khăn,vướng mắc gì? thì đến nay chưa có

một nghiên cứu đánh giá nào về thực trạng kết quả hoạt động CTXH trong

CSSKTT NCT tại xã, đây cũng chính là điểm mới của đề tài.

Xuất phát từ những vấn đề trên cũng là lý do tôi lựa chọn vấn đề “ Hoạt

động Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần cho người cao

tuổi tại xã An Khánh, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội” làm đề tài cho

luận văn của mình.

3

2. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Trong thời gian qua đã có nhiều nghiên cứu về NCT và CSSKTT NCT.

Tùy mỗi mục đích mà có các cách tiếp cận nghiên cứu khác nhau. Song mục

tiêu của các nghiên cứu này đều hướng đến cung cấp cơ sở khoa học và thực

tiễn, để có giải pháp CSSK NCT tốt hơn, đáp ứng đòi hỏi của quá trình già

hóa dân số.

2.1. Các nghiên cứu trên thế giới

Trong cuốn sách "Aging and health: Asian anh Pacific Islander

American Elders" ( Người già và sức khỏe: Người cao tuổi Mỹ đến từ châu Á

và Thái Bình Dương) của các tác giả Melen R.Mcbride, Nancy Morioka,

Douglas và Gwen Veo, tái bản lần thứ hai, nhóm tác giả đã nghiên cứu sự đa

dạng văn hóa, hệ thống niềm tin, cấu trúc gia đình ảnh hưởng đến việc CCSK

của những NCT đến từ các nước khác nhau thuộc khu vực châu Á- Thái Bình

Dương hiện đang sống ở Mỹ. Từ đó, nhóm tác giả đánh giá nhu cầu, xác định

những thuận lợi, rào cản trong việc CSSK, tạo điều kiện để NCT thể hiện

được những mong muốn và nhu cầu một cách tự nhiên nhất. [25].

Qũy dân số Liên Hợp Quốc( UNFPA) và Tổ chức hỗ trợ NCT Quốc tế

(Help Age International)(2012)," Già hóa trong thế kỷ 21: Thành tựu và

thách thức". Báo cáo đã đánh giá quá trình kể từ khi Hội nghị thế giới lần 2

về Người cao tuổi thực hiện kế hoạch hành động quốc tế Madrid về NCT.

Nhiều ví dụ minh họa về những chương trình đổi mới đã đáp ứng thành công

các mối quan tâm của NCT được đưa ra trong báo cáo. Bên cạnh đó, báo cáo

này cũng đưa ra khuyến nghị về định hướng tương lai nhằm đảm bảo mọi

người ở mọi lứa tuổi trong xã hội đều có cơ hội góp phần xây dựng xã hội

cũng như cùng được hưởng những phúc lợi xã hội đó. Chính vì thế, phải có

một chiến lược nhằm hỗ trợ riêng cho từng đối tượng đạt hiệu quả cao nhất.

[17].

4

Trong nghiên cứu: " Evaluating a community- based participatory

rerearch project for erderly mental healthcare in rural America"( Đánh giá

một dự án nghiên cứu có sự tham gia của cộng đồng về CSSK tâm thần cho

NCT nông thôn Mỹ), (2008) của Dean Blevins, Bridget Morton và Rene

McGovern đã khám phá bản chất giữa các đối tác trong chương trình CSSK

tâm thần cho NCT ở nông thôn. Kết quả nghiên cứu cho thấy hầu hết mọi

người hài lòng với vai trò của họ và mức độ thành công của chương trình. Từ

đó, các tác giả cũng đề xuất những phương pháp để cải thiện hơn nữa các dịch

vụ CSSK tâm thần cho NCT tại nông thôn. Mô hình CSSK tâm thần cho NCT

này là mô hình chúng ta cần quan tâm nghiên cứu để có thể góp phần xây

dựng các mô hình CSSK phù hợp cho NCT ở nước ta. [24].

Một công trình nghiên cứu CSSK NCT trong khu vực Đông Nam Á do

Chanitta Soommaht ; Songkoon Chantachon and Paiboon Boonchai thực

hiện đó là : "Developing of Health care management for the Elderly by

community Participation in Isan, 2008"( Xây dựng mô hình quản lý CSSK

cho NCT có sự tham gia của cộng đồng tại Isan). Nghiên cứu này được tiến

hành từ tháng 2 đến tháng 8 năm 2008 tại 7 tỉnh Đông Bắc Thái Lan là

Mahasarakham, Roiet, Sakon Nakhon, Nakhon Ratchasima, Bruriram, Surin

và Khon Kaen bằng phương pháp nghiên cứu định tính. Nghiên cứu đã phân

tích và chỉ ra các vấn đề trong quản lý CSSK NCT tại các cộng đồng ở Isan cả

về thể chất lẫn tinh thần. Đồng thời, các tác giả cũng tiến hành phân tích sự

phát triển của việc CSSK cho NCT là do các tổ chức cộng đồng Isan đảm

nhiệm. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc quản lý các tổ chức cộng đồng trong

việc CSSK NCT là phương pháp hiệu quả nhất. Tất cả công dân cao tuổi đều

đồng ý rằng việc chăm sóc y tế được cung cấp bởi các tổ chức cộng đồng giúp

họ thoải mái và ấm áp hơn. Mô hình này gợi cho chúng ta những bài học kinh

5

nghiệm khi áp dụng vào Việt Nam trong công tác CSSK NCT tại cộng đồng.

[23].

Vai trò của gia đình trong việc chăm sóc NCT cũng ngày càng thay đổi,

gia đình có trách nhiệm chăm sóc trẻ nhỏ và người lớn tuổi, nhưng hiện nay

với mô hình gia đình hạt nhân, với sự hiện đại hóa và công nghiệp hóa thì vai

trò đó của gia đình lại được Nhà nước và các tổ chức xã hội đảm nhiệm. Số

lượng và tỷ lệ phần trăm của những người lớn tuổi sống một mình đang gia

tăng ở hầu hết các nước. Ở một số nước châu Âu, hơn 40% phụ nữ trong độ

tuổi từ 65 tuổi trở lên sống một mình. Ngay cả trong các xã hội có truyền

thống mạnh mẽ, cha mẹ sống với con cái, như ở Nhật Bản, cuộc sống gia đình

truyền thống đang trở nên ít phổ biến hơn.( Global Health and Aging, WHO)

Kết quả của những nghiên cứu và báo cáo trên thế giới hầu hết đều đã

chỉ ra được thực trạng về già hóa dân số và các vấn đề khó khăn mà NCT gặp

phải cũng như đã đưa ra các mô hình Công tác xã hội thực tế để trợ giúp NCT

và những rào cản khiến NCT gặp khó khăn trong việc tiếp cận các hoạt động

CSSK. Tuy nhiên, các nghiên cứu trên chưa chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến

việc tiếp cận các hoạt động Công tác xã hội trong CSSK như về cơ sở hạ tầng,

về chính quyền địa phương, về nhân viên CTXH... mà chỉ tập trung vào yếu

tố thân chủ là Người cao tuổi.

2.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam

Bàn về vấn đề nghiên cứu các hoạt động an sinh xã hội với người cao

tuổi đã có rất nhiều các bài viết, công trình nghiên cứu trực tiếp hoặc liên

quan, cụ thể đó là:

Trong nghiên cứu của tác giả Dương Chí Thiện (1993) “ Một số vấn đề

về chăm sóc sức khỏe của người già hiện nay ở Hải Hưng” đã cho thấy rằng

có tới 46,6% số người già được hỏi cho rằng sức khỏe của mình vào loại

trung bình, 37,3% vào loại kém và chỉ có 16% số người già cho rằng sức khỏe

6

mình vào loại tốt. Có 95,7% số cụ được hỏi có nhu cầu khám, chữa bệnh

nhưng có đến 76,6% số cụ trả lời là không có tiền chữa bệnh và chỉ có 17% số

cụ được hỏi trả lời có thể tự lo liệu bệnh của mình. Bên cạnh đó có 87.7% số

cụ trả lời phải nhờ vào con cháu giúp đỡ khi ốm đau. Trong nghiên cứu này

tác giả đã đánh giá được sức khỏe của người già tại Hải Hưng đa phần ở mức

độ trung bình và nhu cầu quan tâm nhiều nhất của người già là nhu cầu được

khám, chữa bệnh.Qua đó thể hiện được vai trò quan trọng của gia đình trong

hệ thống chăm sóc người già. Tuy nhiên, nghiên cứu này mới chỉ tập trung

nghiên cứu vai trò của gia đình trong chăm sóc sức khỏe NCT chứ chưa

nghiên cứu đánh giá sâu về các hoạt động chăm sóc sức khỏe tâm thần cho

NCT tại địa phương. [11].

Tác giả Nguyễn Thế Huệ (2010) có điều tra nghiên cứu về “ Thực trạng

chăm sóc NCT Việt Nam” ở 06 tỉnh Sơn La, Quảng Nam, Đồng Nai, Đăk

Nông, Ninh Bình và Thành phố Cần Thơ đăng trên Tạp chí Khoa học xã hội

Việt Nam-3/2010. Kết quả nghiên cứu cho thấy trong những người được điều

tra có tới 75,5% NCT là nông dân và 27,7% là mù chữ. NCT làm nông nghiệp

chiếm 53,3%. Có đến 95% NCT có bệnh, trung bình một NCT mắc 2,69

bệnh. Các bệnh NCT thường mắc phải như bệnh liệt, xương khớp, giảm trí

nhớ, bệnh mắt. Có 71,8% số NCT bị mờ mắt nhưng mới chỉ có 3,5% số cụ bị

mờ mắt đã được mổ. Có 27,7% NCT khám bệnh định kỳ chủ yếu vì có thẻ

BHYT, còn lại 60,9% không đi khám bệnh định kỳ, chỉ đi khám khi ốm, số

NCT tự điều trị tại nhà chiếm tới 39,1%. Với tình trạng sức khỏe như vậy nên

có tới 23,45 NCT gặp khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày, có tới 90,67%

NCT cần được người khác hỗ trợ. Tác giả cũng đánh giá được một số yếu tố

làm ảnh hưởng đến sự tiếp cận dịch vụ y tế của những NCT như tâm lý định

kiến cho rằng tuổi già mắc bệnh là thường tình và do mạng lưới cơ sở y tế

chuyên khoa còn chưa đáp ứng được nhu cầu của NCT. Nghiên cứu đã đưa ra

7

kết quả khá chi tiết về tình hình sức khỏe, chăm sóc sức khỏe NCT và nhu cầu

giao lưu trao đổi kinh nghiệm chăm sóc sức khỏe, nhu cầu về sinh lý ( tình

dục) của NCT ở 06 tỉnh nghiên cứu. Tuy nhiên tác giả chưa đi nghiên cứu sâu

về các hoạt động chăm sóc sức khỏe tâm thần cho NCT mà mới chỉ đánh giá

thực tế tình hình sức khỏe và nhu cầu của NCT. [5].

Trên Tạp chí Xã hội học số 4(132), 2015 có bài “Hạn chế và thách thức

của Công tác xã hội trong chăm sóc NCT hiện nay” của Bùi Thị Thanh Hà.

Trong bài viết của mình tác giả đã nhận định được vai trò của CTXH và vai

trò của hoạt động CTXH trong việc chăm sóc NCT. CTXH như một hoạt

động chuyên môn đóng vai trò “cầu nối” chủ chốt, là phương tiện hiệu quả

trong thực thi các chính sách an sinh xã hội. Những hạn chế, khó khăn và

thách thức cho hoạt động CTXH trong chăm sóc NCT thể hiện trong các văn

bản chưa bao quát hết các chủ thể quan trọng cũng như chưa cân đối các vai

trò chăm sóc. Hiện nay, nhiều yếu tố, điều kiện cho sự phát triển ngành

CTXH chuyên nghiệp còn thiếu như khung pháp lý, các phương pháp khoa

học, đội ngũ CTXH nòng cốt, nguồn nhân lực cho mạng lưới CTXH, các

chương trình nghiên cứu, nhận thức về sự cần thiết về tính ưu việt của nghề.

[3].

Trong nghiên cứu về "Chăm sóc sức khỏe cho Người cao tuổi ở nông

thôn Việt Nam hiện nay và hoạt động của Công tác xã hội"- nghiên cứu tại xã

Quỳnh Bá- Quỳnh Lưu- Nghệ An của tác giả Trương Thị Điểm (2014) đã cho

thấy rằng tỷ lệ NCT tại địa bàn nghiên cứu đang có xu hướng gia tăng và tỷ lệ

NCT là nữa giới nhiều hơn nam giới. NCT ở những độ tuổi khác nhau họ vẫn

tham gia lao động tạo thu nhập, hỗ trợ con cháu về vật chất và công việc nhà.

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy gia đình không còn giữ vai trò chính trong

việc CSSK NCT mà dần được chuyển sang nhà nước, các tổ chức xã hội, dịch

vụ y tế tư nhân, dịch vụ thị trường. Đề tài cũng đã nêu lên những triển vọng

8

và hoạt động của CTXH trong việc CSSK cho NCT, giúp nâng cao nhận thức

của toàn xã hội đối với việc CSSK cho NCT và đảm bảo quyền lợi cho NCT.

[2].

Nghiên cứu " Trợ giúp xã hội đối với Người cao tuổi tại cộng đồng"-

nghiên cứu tại xã Trực Tuấn, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định, của tác giả

Đồng Thị Minh Phúc (2014) đã cho kết quả rằng trong tất cả sự trợ giúp xã

hội trong các mối quan hệ của NCT thì hầu hết NCT đánh giá cao mối quan

hệ với con cháu trong gia đình, họ coi gia đình là chỗ dựa an toàn nhất, quan

trọng nhất. Việc trợ giúp xã hội đối với NCT tuy đã được sự quan tâm của

chính quyền, cộng đồng nhưng chỉ là chung chung và chưa thực sự thiết yếu

đối với NCT. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra những tác động vào việc thực

hiện chính sách liên quan đến trợ giúp xã hội đối với NCT tại xã Trực Tuấn

cũng như một số các giải pháp áp dụng trong CTXH đối với NCT tại cộng

đồng. [9].

Tác giả Đặng Phương Liên(2018) với nghiên cứu " Dịch vụ Công tác xã

hội trong chăm sóc sức khỏe Người cao tuổi thuộc hộ nghèo từ thực tiễn

huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang" đã nghiên cứu, tìm hiểu việc cung cấp các

dịch vụ CTXH trong CSSK NCT thuộc hộ nghèo đó là dịch vụ tuyên truyền,

nâng cao nhận thức; dịch vụ tư vấn, tham vấn tâm lý trong chăm sóc sức

khỏe; dịch vụ hỗ trợ, giải quyết chế độ chính sách. Kết quả nghiên cứu chỉ ra

rằng đa phần các hoạt động mà hiện tại địa phương đang triển khai chỉ mang

màu sắc CTXH chứ chưa có tính chuyên nghiệp do địa phương chưa có Nhân

viên CTXH và các cán bộ cung cấp dịch vụ chủ yếu là cán bộ Phòng Lao

động thương binh và xã hội và cán bộ y tế nhưng chưa được đào tạo, tập huấn

các kiến thức, kỹ năng về CTXH. [6].

Cho tới nay các nghiên cứu về CSSK NCT nói chung tại Việt Nam đều

đã đem lại những kết quả thực tế và là nguồn tài liệu hữu ích cho việc giảng

9

dạy. Các nghiên cứu trên đều đã chỉ ra các vấn đề về sức khỏe mà NCT đang

gặp phải, các hoạt động trợ giúp và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động

CSSK NCT và việc tiếp cận dịch vụ CTXH. Tuy nhiên, thực tế đề tài nghiên

cứu về hoạt động CSSKTT NCT vẫn chưa nhiều. Chính vì vậy đề tài “ Hoạt

động Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần cho Người cao tuổi

tại xã An Khánh, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội” là đề tài còn khá mới

mẻ.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Đánh giá các hoạt động công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm

thần cho người cao tuổi ; phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến các hoạt động

CTXH trong CSSKTT NCT trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp, khuyến

nghị nâng cao hiệu quả hoạt động CTXH trong chăm sóc sức khỏe tâm thần

cho người cao tuổi tại xã An Khánh, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận về hoạt động CTXH trong chăm sóc

sức khỏe tâm thần Người cao tuổi.

Tiến hành khảo sát, thu thập thông tin, đánh giá thực trạng và các yếu tố

ảnh hưởng đến hoạt động CTXH trong CSSKTT NCT tại xã An Khánh,

huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội

Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp và chất

lượng của hoạt động CTXH trong CSSKTT NCT.

4. Đối tượng nghiên cứu, khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần cho người

cao tuổi.