Luận văn Hoạt động phát triển cộng đồng đối với người nghèo từ thực tiễn huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

HÀ THỊ THU HƯỜNG

HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG ĐỐI VỚI

NGƯỜI NGHÈO TỪ THỰC TIỄN HUYỆN ĐÔNG HƯNG,

TỈNH THÁI BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI - 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

HÀ THỊ THU HƯỜNG

HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG ĐỐI VỚI

NGƯỜI NGHÈO TỪ THỰC TIỄN HUYỆN ĐÔNG HƯNG,

TỈNH THÁI BÌNH

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số : 8760101

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN TRUNG HẢI

HÀ NỘI - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá

nhân tôi, chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào. Các

số liệu, nội dung được trình bày trong luận văn này là hoàn toàn hợp lệ và

đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Tôi xin chịu trách nhiệm về đề tài nghiên cứu của mình.

Tác giả

Hà Thị Thu Hường

I

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT..................................................................... III

DANH MỤC BẢNG BIỂU......................................................................... IV

MỞ ĐẦU....................................................................................................... 1

1. Lý do chọn đề tài ...................................................................................... 1

2. Tình hình nghiên cứu đề tài..................................................................... 3

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu......................................................... 10

4. Đối tượng khách thể và phạm vi nghiên cứu ........................................ 10

5. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................... 11

6. Những đóng góp mới của luận văn........................................................ 14

7. Kết cấu luận văn..................................................................................... 15

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CỘNG

ĐỒNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO........................................................... 16

1.1. Một số khái niệm cơ bản ..................................................................... 16

1.1.1. Nghèo và người nghèo........................................................................ 16

1.1.2. Công tác xã hội................................................................................... 26

1.1.3. Nhân viên Công tác xã hội.................................................................. 30

1.1.4. Tác viên phát triển cộng đồng............................................................. 34

1.2. Lý luận về phát triển cộng đồng đối với người nghèo ....................... 34

1.3. Các yếu tố tác động.............................................................................. 47

1.3.1. Yếu tố văn hóa xã hội......................................................................... 47

1.3.2. Yếu tố đặc điểm của người nghèo....................................................... 48

1.3.3. Yếu tố thuộc về nhân viên, cộng tác viên công tác xã hội. .................. 48

1.3.4. Yếu tố thuộc về công tác chỉ đạo điều hành chương trình giảm nghèo.49

1.4. Cơ sở pháp lý liên quan đến phát triển cộng đồng đối với người

nghèo........................................................................................................... 49

1.4. 1. Văn bản pháp lý về người nghèo. ...................................................... 49

1.4.2. Văn bản pháp lý về công tác xã hội đối với người nghèo.................... 50

Tiểu kết chương 1....................................................................................... 51

II

Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNGĐỐI VỚI

NGƯỜI NGHÈO TẠI HUYỆN ĐÔNG HƯNG, TỈNH THÁI BÌNH.... 52

2.1. Khái quát về địa bàn và khách thể nghiên cứu.................................. 52

2.1.1. Khái quát về địa bàn nghiên cứu:........................................................ 52

2.1.2. Khách thể nghiên cứu......................................................................... 56

2.2. Thực trạng hoạt động phát triển cộng đồng đối với người nghèo tại

huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình ............................................................ 60

2.2.1. Hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức. ..................................... 60

2.2.2. Hoạt động kết nối nguồn lực............................................................... 68

2.2.3. Hoạt động hỗ trợ dịch vụ xã hội.......................................................... 74

2.3. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động phát triển cộng đồng

đối với người nghèo trong giảm nghèo bền vững tại huyện Đông Hưng,

tỉnh Thái Bình............................................................................................. 81

2.3.1. Yếu tố văn hóa - xã hội....................................................................... 82

2.3.2. Yếu tố đặc điểm của người nghèo....................................................... 83

2.3.3. Yếu tố thuộc về nhân viên, cộng tác viên công tác xã hội................... 84

2.3.4. Yếu tố thuộc về công tác chỉ đạo điều hành chương trình giảm nghèo

của chính quyền địa phương......................................................................... 85

Tiểu kết Chương 2...................................................................................... 87

Chương 3: GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ....................................................... 89

3.1. Một số nhóm giải pháp........................................................................ 89

3.1.1. Nhóm giải pháp về chính sách giảm nghèo......................................... 89

3.1.2. Nhóm giải pháp tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản ............................ 91

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động công tác xã hội trong công

tác giảm nghèo............................................................................................ 98

KẾT LUẬN............................................................................................... 102

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................. 104

III

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

TỪ VIẾT TẮT

NỘI DUNG ĐẦY ĐỦ

TBXH

BCĐ

Thương binh xã hội

Ban chỉ đạo

KTXH

BTXH

NVCTXH

BHYT

CBCĐ

KH-KT

CTXH

CĐ

Kinh tế xã hội

Bảo trợ xã hội

Nhân viên công tác xã hội

Bảo hiểm y tế

Cán bộ cộng đồng

Hoa học kỹ thuật

Công tác xã hội

Cộng đồng

PTCĐ

NVXH

TTCN

Phát triển cộng đồng

Nhân viên xã hội

Tiểu thủ công nghiệp

IV

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Biểu đồ 2.1. Cơ cấu nghề nghiệp của các hộ nghèo...................................... 58

Biểu đồ 2.2. Thu nhập bình quân hàng tháng................................................ 59

Biểu đồ 2.3. Sự tham gia của hộ nghèo trong các tổ chức đoàn thể. ............. 60

Biểu đồ 2.4. Nội dung của hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức....... 65

Biểu đồ 2.5. Sự tham gia của người dân trong hoạt động tuyên truyền, nâng

cao nhận thức ............................................................................................... 66

Biểu đồ 2.6. Huy động nguồn lực trong hoạt động tuyên truyền, nâng cao

nhận thức...................................................................................................... 67

Biểu đồ 2.7. Sự tham gia của người dân vào hoạt động kết nối nguồn lực.... 73

Biểu đồ 2.8. Huy động nguồn lực từ cộng đồng cho hoạt động tuyên truyền,

nâng cao nhận thức....................................................................................... 74

Biểu 2.19. Tỷ lệ tiếp cận các dịch vụ xã hội. ................................................ 76

Biểu 2.10. Mức độ tham gia của người dân trong các dịch vụ xã hội trong

giảm nghèo bền vững. .................................................................................. 77

Biểu 2.11. Mức độ huy động nguồn lực cộng đồng đối với các dịch vụ xã hội ....... 79

Biểu 2.12. Mức độ tác động của các dịch vụ xã hội đến gia đình.................. 80

Bảng 2.1. Thống kê đặc điểm của hộ gia đình. ............................................. 63

Bảng 2.2. Hình thức của hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức

Bảng 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động phát triển cộng đồng.......... 81

1

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

“Nghèo” là một vấn đề mang tính xã hội “Nóng” và thường xuyên

được đưa ra thảo luận trong các diễn đàn kinh tế- xã hội trên thế giới nói

chung và ở Việt Nam nói riêng. Hiện nay, với hơn 1 tỷ người trên trái

đất thì 1,25 USD là khoản chi tiêu hằng ngày cho thực phẩm, thuốc men và

chỗ ở là khoản chi tiêu vượt khả năng chi trả đối với họ. Theo đó, Ngân hàng

thế giới (The World Bank) đã xếp thực tế khắc nghiệt đến ảm đạm này vào

nhóm “nghèo đói cùng cực”.

Trên thực tế, “Đói nghèo” không chỉ làm cho hàngtriệu người không có

cơ hội được hưởng những thành quả văn minh tiến bộ của loài người mà còn

gây ra những hậu quả nghiêm trọng về kinh tế xã hội đối với sự phát triển, tàn

phá môi trường sinh thái. Vì vậy, nếu vấn nạn “đói nghèo” vẫn diễn ra và có

dấu hiệu gia tăng trên khắp các châu lục và chưa có giải pháp hữu hiệu nào

đưa ra đạt hiệu quả, chính vì lẽ đó không một mục tiêu, chỉ tiêu nào mà cộng

đồng quốc tế, cũng như mỗi quốc gia đặt ra trong những năm qua như tăng

trưởng kinh tế, cải thiện đời sống, bình đẳng giới, hoà bình ổn định, bảo đảm

các quyền con người được thực hiện có hiệu quả. Cũng như các nước trong

khu vực và trên thế giới, Đảng và Nhà nước ta luôn luôn đặt con người là vị

trí trung tâm của sự phát triển, coi xoá đói giảm nghèo là một trong những

mục tiêu cơ bản của chiến lược phát triển kinh tế -xã hội. Những năm gần

đây, nhờ chính sách đổi mới, kinh tế nước ta tăng trưởng nhanh, đời sống đại

bộ phận nhân dân đã được nâng lên một cách rõ rệt. XĐGN từ chỗ là phong

trào (giai đoạn 1992-1997) từ năm 1998 đến nay xóa đói, giảm nghèo đã trở

thành chương trình mục tiêu quốc gia và được đưa vào kế hoạch định kỳ 5

năm của Chính phủ và các địa phương, đến nay đã qua 4 giai đoạn (1998 -

2000; 2001 - 2005; 2006 - 2010; 2011-2015). tính đến nay đã có khoảng 43

2

triệu người dân Việt Nam thoát khỏi nghèo đói, tỷ lệ nghèo giảm từ mức 29%

năm 2002, xuống chỉ còn 8,4% năm 2014 [1].

Tuy nhiên, một bộ phận không nhỏ dân cư, đặc biệt là ở các vùng cao,

vùng sâu, vùng xa vẫn đang chịu cảnh đói nghèo, thiếu thốn, chưa đảm bảo

được những điều kiện tối thiểu của cuộc sống.

Ở Thái Bình, chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo luôn được

coi là nhiệm vụ trọng tâm trong tổng thể phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Sau

nhiều năm thực hiện, đặc biệt 5 năm thực hiện Chương trình giảm nghèo giai

đoạn 2011-2015, kết quả giảm nghèo trên địa bàn tỉnh đã thu được những

thành công nhất định, được thể hiện rõ nét bằng sự quan tâm, quyết tâm của

Đảng bộ, chính quyền và nhân dân trên địa bàn tỉnh, cụ thể: tỷ lệ hộ nghèo từ

8,12% (năm 2011) xuống còn 2,90% vào năm 2015 (giai đoạn 2011-2015),

giảm 5,22%, bình quân mỗi năm giảm 1,04%. Số hộ nghèo từ 46.388 hộ giảm

xuống còn 17.809 hộ, giảm 28.570 hộ, bình quân mỗi năm giảm 5.715 hộ [2] .

Bên cạnh những kết quả đạt được vẫn đang còn nhiều khó khăn, thách thức,

tỷ lệ hộ nghèo đã giảm; tỷ lệ hộ tái nghèo còn cao , tỷ lệ thoát nghèo chưa bền

vững và khoảng cách chênh lệch về thu nhập giữa nhóm hộ giàu nhất và

nhóm hộ nghèo nhất, giữa khu vực nông thôn và thành thị có nơi chưa được

thu hẹp.

Đông Hưng nằm giữa trung tâm tỉnh Thái Bình, phía Đông giáp

huyện Thái Thụy, phía Bắc giáp huyện Quỳnh Phụ, phía Tây và Tây Bắc giáp

huyện Hưng Hà, phía Tây Nam giáp huyện Vũ Thư, chính giữa phía

Nam giáp thành phố Thái Bình, phía Đông Nam giáp huyện Kiến Xương.

Huyện Đông Hưng có diện tích đất tự nhiên 191,76km². Địa giới hành

chính gồm 43 xã và 01 thị trấn, với dân số là 246.355 người

3

Theo kết quả tổng điều tra rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn

nghèo qui định tại Quyết định 59/QĐ-TTg (áp dụng cho giai đoạn 2016-

2020), toàn tỉnh có 32.340 hộ nghèo chiếm tỷ lệ 5,27%, trong đó huyện Đông

Hưng có 4.371 hộ nghèo chiếm tỷ lệ 5,17%

Hiện đã có nhiều nghiên cứu về thực trạng, nguyên nhân, giải pháp của

xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, nghiên cứu về phát triển cộng đồng đối với

người nghèo trong giảm nghèo bền vững dưới góc độ công tác xã hội là còn

mới và khá ít. Vì vậy, nghiên cứu về thực trạng hoạt động phát triển cộng

đồng đối với người nghèo trong giảm nghèo bền vững và các yếu tố ảnh

hưởng đến thực trạng này rất cần thiết để đưa ra một số kiến nghị nhằm nâng

cao tính hiệu quả và chuyên nghiệp trong việc giảm nghèo bền vững tại huyện

Đông Hưng, tỉnh Thái Bình. Xuất phát từ lý do thực tiễn nêu trên, với kinh

nghiệm trên 06 năm hoạt động trực tiếp trong lĩnh vực giảm nghèo, trong thời

gian tới bản thân mong muốn góp một phần nhỏ vào công cuộc giảm nghèo

của huyện Đông Hưng, chính vì mong muốn đó tác giả chọn đề tài: “ Hoạt

động Phát triển cộng đồng đối với người nghèo từ thực tiễn huyện Đông

Hưng, tỉnh Thái Bình” làm đề tài cho luận văn tốt nghiệp của mình.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Giảm nghèo ở Việt Nam không chỉ là vấn đề chính sách mà còn là một

vấn đề xã hội nổi bật, chủ đề của rất nhiều các nghiên cứu, đánh giá được

thực hiện bởi các tổ chức trong và ngoài nước. Đối với các tổ chức trong

nước, một phần là các Viện, trung tâm thuộc các Bộ/ngành, số khác thuộc các

trường Đại học. Các tổ chức nghiên cứu về giảm nghèo cho thấy cách thức

tiếp cận, đánh giá và các kết quả nghiên cứu rất phong phú, nhiều chiều về

giảm nghèo ở Việt Nam. Cũng từ đó, hệ thống các khuyến nghị trong các

nghiên cứu rất phong phú và đa dạng.“Nghèo đói” luôn luôn là vấn đề

“Nóng” của mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ đặc biệt là những quốc gia đang phát

4

triển, chính vì vậy vấn đề này đã thu hút được số lượng lớn các nhà khoa học

tham gia nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực, khía cạnh của đời sống xã hội nơi mà

vấn đề “Nghèo đói” còn tồn tại.

Cho đến nay ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu đã đề cập

đến vấn đề xoá đói giảm nghèo (XĐGN), trong đó có các công trình mang

tầm vóc quốc tế:

Nhóm các công trình nghiên cứu chung về giảm nghèo ở Việt Nam

- Các tác giả Do Hoai Nam, Gre Mills, Dianna Games (2007) với cuốn

“Vietnam and Africa: Comparaive lessons and mutual opportunities” (Việt

Nam và Châu Phi: So sánh các bài học kinh nghiệm và cơ hội) đã nghiên cứu

về cơ hội và kinh nghiệm trong phát triển nông nghiệp và an ninh lương thực

ở Việt Nam và Châu Phi, vai trò của tăng trưởng kinh tế trong XĐGN cũng

như phân tích về nguồn vốn viện trợ phát triển và sự tận dụng hiệu quả nguồn

vốn viện trợ (ODA) đối với các quốc gia này [3]

Cơ quan hợp tác phát triển quốc tế Thụy Điển (SIDA) (1995), có đề

cập trong cuốn “Vấn đề nghèo ở Việt Nam” một định nghĩa rất rộng về cái

nghèo, đã đi sâu phân tích tình hình nghèo của các nhóm nghèo ở Việt Nam,

đánh giá những tác động của công cuộc đổi mới đến người nghèo gắn liền với

các vấn đề y tế, giáo dục, tín dụng…đưa ra một số vấn đề có ý nghĩa chiến

lược cần xem xét để nâng cao hiệu quả giảm nghèo ở Việt Nam [4].

Oxfam: “Mô hình giảm nghèo tại một số cộng đồng điển hình ở Việt

Nam”, Hà Nội - 2013. Nghiên cứu của Oxfam đã chỉ ra một số mô hình sinh

kế cho người nghèo ở vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn gắn với các nét

văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc, đồng thời chỉ ra các yếu tố xã hội

và chiến lược sinh kế đối với mô hình giảm nghèo thành công tại các cộng

đồng ở vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Nghiên cứu cũng đưa ra

những luận điểm nhằm cũng cố phương pháp cùng tham gia trong theo dõi

5

giảm nghèo và các yếu tố tiên phong, lan tỏa, gắn kết cộng đồng, tận dụng lợi

thế, thích ứng với điều kiện mới, đa dạng hóa sinh kế, phòng chống rủi ro và

quản trị địa phương ở mỗi mô hình giảm nghèo khác nhau [5]

Tập thể tác giả: “Nghèo đói và xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam”, Nxb.

Nông nghiệp, Hà Nội - 2001; Bối cảnh nghiên cứu Bước sang thế kỷ XXI, đói

nghèo vẫn là vấn đề có tính toàn cầu. Một bức tranh tổng thể là thế giới với

gần một nửa số dân sống dưới 2USD*/ngày và cứ 8 trong số 100 trẻ em

không sống được đến 5 tuổi. Vì vậy một phong trào sôi nổi và rộng khắp trên

thế giới là phải làm như thế nào để đẩy lùi nghèo đói…Còn Việt Nam thì sao?

Vấn đề đặt ra là phải làm sao đẩy lùi được tình trạng đói nghèo xuống. Nhưng

muốn có những chính sách, biện pháp xoá đói giảm nghèo hiệu quả thì nhất

thiết phải hiểu được những nguyên nhân nào dẫn tới tình trạng nghèo đói của

Việt Nam [6]

Tác giả Nguyễn Thị Hằng (1997): “Vấn đề xoá đói giảm nghèo ở nông

thôn nước ta hiện nay”, Nxb. Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Đói nghèo

thường gây ra xung đột chính trị, xung đột giai cấp, dẫn đến bất ổn về xã hội,

bất ổn về chính trị . Mọi dân tộc tuy có thể khác nhau về khuynh hướng chính

trị nhưng đều có một mục tiêu là làm thế nào để quốc gia mình, dân tộc mình

giàu có [7] .

Đề tài nghiên cứu“Giải pháp xóa đói giảm nghèo nhằm phát triển kinh

tế - xã hội ở các tỉnh Tây Bắc – Việt Nam”của tác giả Nguyễn Thị Nhung

(2012) đã phân tích thực tiễn về XĐGN tại Việt Nam trong quá trình phát

triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu đã tập trung làm rõ mối quan hệ giữa xóa

đói giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội, vai trò của xóa đói giảm nghèo

đối với phát triển kinh tế - xã hội nói chung và đối với các tỉnh Tây Bắc Việt

Nam nói riêng, trong đó đã chỉ ra những tác động của xóa đói giảm nghèo đến

phát triển kinh tế - xã hội, xác định vai trò của xóa đói giảm nghèo đối với

6

việc phát triển kinh tế - xã hội: xóa đói giảm nghèo là một trong những bộ

phận cấu thành quan trọng của phát triển kinh tế - xã hội nhằm khắc phục

những tác động tiêu cực, trái ngược của đói nghèo đến phát triển kinh tế - xã

hội. Đối với Tây Bắc, xóa đói giảm nghèo có tác động và vai trò thúc đẩy quá

trình phát triển kinh tế - xã hội. Hiệu quả của xóa đói giảm nghèo càng cao thì

vai trò của nó đối với phát triển kinh tế - xã hội càng lớn. Đồng thời nghiên

cứu cũng chỉ ra nguyên nhân nghèo đói là tác nhân làm cản trở quá trình phát

triển kinh tế - xã hội: Tây Bắc nghèo đói nổi bật lên là đặc điểm nghèo đói

của đồng bào với những tập tục thói quen sản xuất nhỏ lạc hậu. Sự tụt hậu vì

nghèo đói của Tây Bắc với phần lớn là đồng bào do khả năng tiếp cận với các

điều kiện của phát triển hạn chế… nên đã cản trở quá trình phát triển. Do đó

xóa đói giảm nghèo là tất yếu trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đẩy

mạnh xóa đói giảm nghèo và thực hiện giảm nghèo bền vững là góp phần

thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững ở các tỉnh Tây Bắc Việt Nam.

Tác giả Nguyễn Thị Hoa (2011) với đề tài nghiên cứu“Hoàn thiện các

chính sách xoá đói giảm nghèo chủ yếu của Việt Nam đến 2015” nghiên cứu

chỉ ra rằng đến nay chưa có một nghiên cứu nào đưa ra được một khung lý

thuyết hoàn thiện chính sách, đặc biệt là đánh giá chính sách XĐGN hoàn

chỉnh. Về thực tiễn, các cá nhân hay các tổ chức phi chính phủ và nhà tài trợ

dù đã thực hiện nhiều nghiên cứuvề đói nghèo nhưng liên quan đến đánh giá

chính sách XĐGN lại rất hạn chế. Nếu có thì cũng chỉ là chính sách riêng lẻ

hoặc tập trung vào một số chính sách chính thì lại bị hạn chế về thời điểm

đánh giá. Đặc biệt chưa có một nghiên cứu nào vừa đánh giá đồng thời nhiều

chính sách trong suốt ba giai đoạn của chương trình XĐGN (từ năm 1998 đến

nay) phục vụ cho công tác hoạch định chính sách XĐGN đến năm 2015 [8].

Tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền (năm 2013) với đề tài nghiên cứu

“Tác động của hội nhập quốc tế tới bất bình đẳng thu nhập nông thôn - thành

7

thị tại Việt Nam” Luận án đã chỉ ra hội nhập có tác động đến bất bình đẳng

thu nhập nông thôn – thành thị tại Việt Nam. Đặc biệt, các nhóm tỉnh có mức

độ hội nhập sâu có kết quả chung với cả nước, cụ thể xuất khẩu/GDP càng

tăng càng làm giảm bớt chênh lệch thu nhập giữa hai khu vực này. Trong khi

đó FDI/GDP càng tăng thì càng làm tăng chênh lệch thu nhập nông thôn –

thành thị tại Việt Nam. Ngoài ra, một số nhân tố khác cũng tác động đến mức

chênh lệch này như tỉ lệ số hộ sử dụng internet, hay trình độ học vấn của chủ

hộ đều có những tác động nhất định. Từ những phát hiện trên, luận án đưa ra

một số giải pháp nhằm hạn chế chênh lệch thu nhập giữa nông thôn – thành

thị tại Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế như: Thúc đẩy xuất khẩu

hàng nông sản; Đa dạng hóa thu nhập cho người dân nông thôn; Ưu tiên đầu

tư vào lĩnh vực nông nghiệp; Thúc đẩy mạnh đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông

thôn [9].

Một số nghiên cứu về phát triển cộng đồng trong giảm nghèo ở Việt

Nam

Tác giả Phan Huy Đường, Đại học Quốc gia Hà Nội, “Phát triển cộng

đồng: Phương pháp quan trọng của công tác xã hội trong xóa đói giảm

nghèo”. Tác giả đã nêu khái quát vai trò của phát triển cộng đồng trong xóa

đói giảm nghèo ở nước ta; các nguyên tắc cơ bản của phát triển cộng đồng;

các phương thức của phát triển, trong đó nhấn mạnh phương thức tăng cường

năng lực của cộng đồng thông qua tăng cường năng lực cho người dân tham

gia nhận diện vấn đề của người nghèo; lập kế hoạch; huy động nguồn lực

cộng đồng [10] .

Tác giả Nguyễn Mạnh Đôn, có bài viết trao đổi trên diễn đàn của Liên

hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (đăng ngày 20/02/2005) “Một

số suy nghĩ về hoạt động phát triển cộng đồng và xóa đói, giảm nghèo vùng

đồng bào dân tộc”, đã khái quát 06 nguyên nhân và đề xuất các giải pháp,

8

trong đó có các giải pháp chủ yếu và cần được ưu tiên như: Nâng cao nhận

thức và năng lực của người dân và cộng đồng; chuyển giao công nghệ theo

hướng ưu tiên phù hợp đặc thù địa lý và dân tộc; xây dựng cơ sở hạ tầng thiết

yếu phục vụ đời sống, sản xuất và lưu thông. Đặc biệt tác giả nhấn mạnh các

hoạt động trên phải dựa trên nguyên tắc phát huy tối đa sự tham gia của người

dân và cộng đồng để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững của các chương

trình, dự án; cần sử dụng phương pháp tiếp cận cho phù hợp; xây dựng khả

năng hợp tác giữa người dân và cán bộ phát triển… [11]

Nghiên cứu “Phát triển cộng đồng đối với người dân tộc Dao trong xóa

đói giảm nghèo từ thực tiễn xã Hồ Thầu, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu”

của tác giả Nguyễn Thị Hồng Nga (2016) làm rõ thêm thực trạng nghèo và

các vấn đề chung trong thực hiện giảm nghèo, cũng như hạn chế trong thực

hiện phát triển cộng đồng đối với hộ nghèo. Tác giả cũng đã đưa ra một số

giải pháp nhằm thực hiện hiệu quả hơn mục tiêu giảm nghèo tại cộng đồng, từ

đó giúp người nghèo tiếp tục khai thác những thế mạnh sẵn như điều kiện tự

nhiên, cơ sở hạ tầng cũng như các giá trị bản địa như văn hóa, đặc sản, đặc

biệt tác giả đã đưa ra một số các kết nối dịch vụ và các giải pháp hỗ trợ tín

dụng cho người nghèo, các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, hỗ trợ việc

làm…từ đó giúp người nghèo có thêm điều kiện sản xuất vươn lên thoát

nghèo [12] .

Tác giả Nguyễn Thu Thủy (2016) với nghiên cứu “Phát triển cộng

đồng đối với người trong giảm nghèo bền vững từ thực tiễn huyện Bình Liêu,

tỉnh Quảng Ninh” . Trong nghiên của của mình, tác giả đã đưa ra lý luận về

người trong thực hiện chương trình giảm nghèo bền vững, cũng như trong

hoạt động phát triển cộng đồng đối với người trong giảm nghèo bền vững,

trong đó đã áp dụng một số lý thuyết vào trong nghiên cứu, các yếu tố ảnh

hưởng và cơ sở pháp lý của phát triển cộng đồng trong giảm nghèo bền vững.

9

Bên cạnh đó đưa ra một số giải pháp trong các hoạt động phát triển cộng

đồng; đó là: tuyên truyền, nâng cao nhận thức; hỗ trợ sinh kế; hỗ trợ cung cấp

dịch vụ xã hội cơ bản (giáo dục, nước sạch và vệ sinh, nhà ở, y tế, tiếp cận

thông tin ....) để nâng cao đời sống của đồng bào trong hoạt động giảm nghèo

bền vững [13] .

Từ những kết quả nghiên cứu trên có thể thấy, các công trình nghiên

cứu trên đều đề cập đến vấn đề đói nghèo dưới các góc độ khác nhau cả về lý

luận và thực tiễn, các công trình đó đều nghiên cứu hoặc một phạm vi rất rộng

(vĩ mô) hoặc đi vào nghiên cứu một lĩnh vực rất cụ thể của đói nghèo hay

nghiên cứu đưa ra giải pháp mang tính đặc thù ở một vùng kinh tế hoặc tại

một địa phương chưa cụ thể hoá vấn đề nghiên cứu trên một đối tượng cụ thể.

Một số công trình, bài viết trên cho thấy, có nhiều công trình nghiên cứu về

vấn đề đói nghèo và gợi mở hướng giải quyết những vấn đề đói nghèo bằng

phương pháp cộng đồng. Thành quả của những công trình nghiên cứu đã cung

cấp những luận cứ khoa học, thực tiễn và hướng vận dụng giải quyết vấn đề

này theo nhiều phương pháp, góc độ khác nhau, trong đó có phương pháp

phát triển cộng đồng. Tuy nhiên, vấn đề nghiên cứu phát triển cộng đồng

trong xóa đói giảm nghèo áp dụng đối với đối tượng là người nghèo trong

giảm nghèo bền vững ở huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình vẫn là một khoảng

trống chưa có công trình nghiên cứu được thực thi tại địa phương này. Vì vậy,

đề tài mà tác giả lựa chọn để nghiên cứu có tính mới và tính cấp thiết đối với

công cuộc giảm nghèo hiện nay ở tỉnh Thái Bình.

Với đề tài nghiên cứu này nhằm chỉ ra những tồn tại, hạn chế và cách

khắc phục nó để phục vụ cho những mục đích cao cả hơn, phù hợp hơn, từ đó

định hướng chương trình giảm nghèo xuyên suốt từ nay đến năm 2020 (giai

đoạn 2016 - 2020). Đề tài “Hoạt động Phát triển cộng đồng đối với người

nghèo từ thực tiễn huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình” góp phần giảm nghèo

10

bền vững cho người nghèo huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình dựa trên các

hoạt động phát triển cộng đồng theo hướng chuyên nghiệp của Nghề công tác

xã hội. Qua đó, góp phần không nhỏ trong việc nâng cao chất lượng cuộc

sống và đảm bảo quyền con người cho chính người nghèo.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận, thực trạng hoạt động phát triển cộng đồng đối với

người nghèo trong giảm nghèo bền vững từ thực tiễn huyện Đông Hưng, tỉnh

Thái Bình và các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng. Từ đó, đề xuất một số giải

pháp góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động phát triển cộng đồng theo hướng

công tác xã hội chuyên nghiệp tại huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận về giảm nghèo, và phát triển cộng

đồng đối với người nghèo trong giảm nghèo bền vững.

Phân tích thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động phát triển

cộng đồng đối với người nghèo tại huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình.

Đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động phát

triển cộng đồng đối với người nghèo từ thực tiễn huyện Đông Hưng nói riêng

và đóng góp cho sự phát triển nghề công tác xã hội trên địa bàn tỉnh Thái

Bình nói chung.

4. Đối tượng khách thể và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1.1. Đối tượng nghiên cứu

Phát triển cộng đồng đối với người nghèo từ thực tiễn huyện Đông

Hưng, tỉnh Thái Bình.

4.1.2. Khách thể nghiên cứu

- 160 người là chủ hộ nghèo các xã nghiên cứu

11

- 10 người là đại diện chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể

có liên quan.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Nghiên cứu hoạt động thực trạng phát triển cộng

đồng đối với người nghèo tại huyện Đông Hưng tỉnh Thái Bình, cụ thể đó là:

Các hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức; hoạt động kết nối nguồn

lực; hoạt động hỗ trợ các dịch vụ xã hội.

- Phạm vi không gian: 04 xã gồm xã Hồng Giang, xã Hồng Châu, xã

Minh Châu và xã Phú Lương, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình

- Phạm vi thời gian: từ tháng 01 năm 2018 đến tháng 9 năm 2018

5. Phương pháp nghiên cứu

5.1. Phương pháp luận

Luận văn sử dụng các phương pháp sau:

(1) Phương pháp luận duy vật biện chứng: Đề tài xem xét hoạt động

phát triển cộng đồng đối với người nghèo trong giảm nghèo bền vững, sự

tương tác trong mối quan hệ với các yếu tố môi trường và hệ thống xung

quanh, đặt vấn đề trong một tổng thể.

(2) Phương pháp luận duy vật lịch sử: Đối tượng đòi hỏi khi nghiên cứu

vấn đề nghèo, phải đặt chúng trong những bối cảnh lịch sử cụ thể và trên

những địa bàn, vùng lãnh thổ cụ thể. Nghèo chỉ được xem xét một cách toàn

diện, đầy đủ khi chúng được đặt trong một hoàn cảnh lịch sử cụ thể với những

địa phương nhất định. Qua đó, các vấn đề và yếu tố liên quan trong đề tài

nghiên cứu có sự so sánh, đối chiếu theo các thời kỳ lịch sử, đảm bảo tính xác

thực và toàn vẹn trong trình bày kết quả nghiên cứu.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp phân tích tài liệu

12

Là phương pháp thu thập thông tin và sử dụng từ các công trình nghiên

cứu và các tài liệu có sẵn của các tác giả trong và ngoài nước. Phương pháp

này nhằm mực đích áp dụng phân tích các tài liệu như: Báo cáo về tình hình

văn hóa, kinh tế, xã hội của huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, mẫu thu thập

thông tin có sẵn của huyện, các báo cáo của Uỷ ban nhân dân tỉnh Thái Bình,

báo cáo chuyên ngành của Sở Lao động - TBXH tỉnh Thái Bình, của phòng

Lao động - TBXH huyện Đông Hưng và các văn bản thể hiện quan điểm chỉ

đạo của cấp Uỷ chính quyền từ tỉnh, huyện đến xã, các quy định về các tiêu

chí giảm nghèo của Trung ương, các chính sách trợ giúp…

* Phương pháp quan sát

Phương pháp quan sát, là một trong những cách thức thu phập thông tin

thường xuyên được sử dụng trong quá trình nghiên cứu, nhằm đánh giá mức

độ tin cậy của thông tin đã thu thập bằng việc quan sát hành vi, cử chỉ, thái độ

của người được phỏng vấn đặc biệt là khi tiếp xúc với hộ nghèo. Các thông

tin thu được từ quan sát có thể sử dụng để đưa ra những đánh giá, nhận định

về vấn đề nghèo đói, các hoạt động phát triển cộng động trong giảm nghèo

bền vững hiện nay.

* Phương pháp điều tra bảng hỏi

Là phương pháp điều tra xã hội học nhằm thu thập thông tin bằng cách

lập một bảng hỏi cho nhóm đối tượng trong một khu vực nhất định ở một

không gian, thời gian nhất định.

Trong đề tài có xây dựng một bảng hỏi là tổ hợp các câu hỏi khảo sát

người nghèo về các hoạt động phát triển cộng đồng trong giảm nghèo bền

vững ở địa phương và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động này. Đối tượng

của phương pháp này là 160 hộ gia đình nghèo tại 04 xã thuộc huyện Đông

Hưng, tỉnh Thái Bình, đây là 4/44 xã, thị trấn của huyện, đồng thời là các xã

có tỷ lệ nghèo cao nhất của huyện Đông Hưng.

13

Thông tin thu được từ bảng hỏi sẽ là những thông tin hữu ích nhằm

nâng cao hiệu quả hoạt động phát triển cộng đồng trong giảm nghèo bền vững

tại địa phương.

* Phương pháp phỏng vấn sâu

Phỏng vấn sâu là phương pháp thu thập thông tin bằng cách tác động

tâm lý, xã hội một cách trực tiếp giữa người phỏng vấn và người trả lời.

Phỏng vấn là phương tiện được sử dụng phổ biến trong các điều tra, nghiên

cứu khoa học nhằm thu thập, khai thác thông tin từ đối tượng được phỏng

vấn.

Trong quá trình nghiên cứu tác giả sử dụng phương pháp phỏng vấn

sâu thông qua đối thoại trực tiếp với đối tượng để điều tra. Phỏng vấn sâu là

những cuộc đối thoại được lặp đi lặp lại giữa nhà nghiên cứu và người cung

cấp thông tin nhằm tìm hiểu cuộc sống, kinh nghiệm và nhận thức của người

cung cấp thông tin thông qua chính ngôn ngữ của người ấy.

Phương pháp này tác giả sẽ tiến hành phỏng vấn sâu 08 hộ nghèo của 4

xã về thực hiện công tác giảm nghèo tại địa phương, cơ sở nhằm bổ sung

những thông tin cần thiết làm sáng tỏ thực trạng nghèo đói và những yếu tố

ảnh hưởng đến tình trạng nghèo đói ở địa phương. Việc sử dụng phương pháp

này nhằm mục đích hiểu sâu sắc hơn về những thuận lợi và khó khăn khi triển

khai các hoạt động phát triển cộng đồng từ thực tiễn cũng như các yếu tố tác

động đến hoạt động này.

* Phương pháp thảo luận nhóm:

Thảo luận nhóm là một kỹ thuật thu thập dữ liệu phổ biến nhất, việc thu

thập dữ liệu được thực hiện qua hình thức thảo luận giữa các đối tượng

nghiên cứu với nhau dưới sự hướng dẫn của nhà nghiên cứu, nhằm thu thập ý

kiến của các thành viên trong nhóm. Trong quá trình thảo luận luôn tìm cách

đào sâu bằng cách hỏi gợi ý tiếp cho các thảo luận sâu hơn, những câu hỏi