Luận văn Tạo việc làm cho người lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự
hướng dẫn của TS. Đoàn Thị Yến.
Các số liệu nêu ra trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính khách
quan khoa học. Các tài liệu có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.
Hà Nội, ngày 7 tháng 9 năm 2019
HỌC VIÊN
Trần Ngọc Huyền My
LỜI CẢM ƠN
Tru ớc hết, em xin cảm o n sa u sắc giảng viên hu ớng dẫn TS
Đoàn Thị Yến đã hết lòng giúp đỡ chỉ bảo và tạo điều kiẹ n cho em hoàn
thành đề tài luạ n va n tốt nghiẹ p “Tạo việc làm cho lao động nông thôn
trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên”.
Xin cha n thành cảm o n Ban Giám hiẹ u, Khoa Sau đại học, các
phòng ban và các Thầy, Co giáo của Tru ờng Đại học Lao đọ ng - Xã
họ i đã tạo điều kiẹ n thuạ n lợi cho em trong quá trình làm luạ n va n.
Mạ c dù đã cố gắng để hoàn thành luạ n va n, song kho ng tránh
khỏi những thiếu sót. Xin kính mong nhạ n đu ợc những góp ý của các
Thầy, Co giáo để nọ i dung luạ n va n đu ợc hoàn chỉnh ho n.
Hà Nọ i, ngày 7 tháng 9 na m
2019
Học vie n
Trần Ngọc Huyền My
I
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
CMKT
CNH-HĐH
DNVVN
ILO
Chuyên môn kỹ thuật
Công nghiệp hoá – Hiện đại hoá
Doanh nghiệp vừa và nhỏ
International Labor Organization
Tổ chức lao động quốc tế
KCN
Khu công nghiệp
LNTT
Làng nghề truyền thống
Người lao động
NLĐ
NXB
Nhà xuất bản
Sở LĐ-TBXH
TDMNBB
XKLĐ
Sở Lao động - Thương binh và Xã hội
Trung du miền núi Bắc bộ
Xuất khẩu lao động
II
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Tên bảng
Trang
47
Bảng 2.1: Cơ cấu tổng sản phẩm trong tỉnh phân theo khu vực kinh tế
48
Bảng 2.2: Dân số trung bình nông thôn phân theo huyện/thành phố/thị xã
Bảng 2.3: Lao động nông thôn phân theo nhóm ngành kinh tế
Bảng 2.4: Phân bổ lao động nông thôn theo các ngành
50
50
Bảng 2.5: Mức sử dụng thời gian lao động phân theo vùng
51
53
Bảng 2.6: Quy mô và cơ cấu lao động có việc làm qua các năm chia theo
thành phần kinh tế của tỉnh Thái Nguyên
Bảng 2.7: Báo cáo kết quả xuất khẩu lao động 2015 - 2017
57
58
Bảng 2.8: Tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đã qua đào tạo phân theo giới
tính và theo thành thị, nông thôn
Bảng 2.9: Tỷ lệ thiếu việc làm của lực lượng lao động trong độ tuổi
theo giới tính và theo thành thị, nông thôn
61
III
MỤC LỤC
Trang
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ...........................................................................I
DANH MỤC BẢNG BIỂU............................................................................... II
LỜI MỞ ĐẦU.................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài......................................................................................... 1
2. Tình hình nghiên cứu .................................................................................. 2
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu .............................................................. 6
3.1. Mục đích nghiên cứu............................................................................. 6
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................ 6
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu................................................................... 6
4.1. Đối tượng nghiên cứu ........................................................................... 6
4.2. Phạm vi nghiên cứu .............................................................................. 6
5. Phương pháp nghiên cứu............................................................................. 6
6. Những đóng góp của luận văn..................................................................... 7
7. Kết cấu của luận văn................................................................................... 7
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO
ĐỘNG NÔNG THÔN CẤP TỈNH..................................................................... 9
1.1. Một số khái niệm cơ bản.......................................................................... 9
1.1.1. Việc làm............................................................................................. 9
1.1.2. Tạo việc làm .................................................................................... 11
1.1.3. Thất nghiệp, thiếu việc làm .............................................................. 12
1.1.4. Nông thôn ........................................................................................ 15
1.1.5. Đặc điểm của lao động nông thôn................................................... 15
1.1.6. Tạo việc làm cho lao động nông thôn............................................... 16
1.2. Các hình thức tạo việc làm cho lao động nông thôn ............................... 16
1.2.1. Tạo việc làm thông qua phát triển kinh tế xã hội địa phương........... 16
1.2.2. Tạo việc làm thông qua các chương trình quốc gia tạo việc làm...... 26
IV
1.2.3. Đào tạo nghề gắn với tạo việc làm................................................... 27
1.2.4. Tạo việc làm thông qua xuất khẩu lao động..................................... 30
1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến tạo việc làm cho lao động nông thôn .......... 33
1.3.1. Điều kiện tự nhiên, vốn và công nghệ .............................................. 33
1.3.2. Nhân tố thuộc về sức lao động......................................................... 35
1.3.3. Cơ chế chính sách, kinh tế - xã hội................................................... 37
1.4. Kinh nghiệm tạo việc làm cho lao động vùng nông thôn ở một số địa
phương và bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Thái Nguyên........................ 38
1.4.1. Kinh nghiệm tạo việc làm cho lao động vùng nông thôn ở một số địa
phương ...................................................................................................... 38
1.4.2. Bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Thái Nguyên............................ 41
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TẠO VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN .......................................................... 43
2.1. Khái quát đặc điểm kinh tế, xã hội tỉnh Thái Nguyên.................................. 43
2.1.1. Đặc điểm kinh tế, xã hội tỉnh Thái Nguyên.......................................... 43
2.1.2. Khái quát nông thôn, lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên ................. 48
2.2. Thực trạng tạo việc làm cho lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên........ 51
2.2.1. Khái quát về tình hình việc làm của lao động nông thôn Tỉnh Thái
Nguyên ...................................................................................................... 51
2.2.2. Thực trạng tạo việc làm cho lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên . 53
2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến tạo việc làm cho lao động nông thôn trên địa
bàn tỉnh Thái Nguyên.................................................................................... 62
2.3.1. Điều kiện tự nhiên, vốn và công nghệ .............................................. 62
2.3.2. Đặc điểm về dân số - nguồn lao động .............................................. 65
2.3.3. Cơ chế, chính sách kinh tế - xã hội................................................... 66
2.3.4. Nhân tố thuộc về sức lao động......................................................... 67
2.4. Đánh giá chung ...................................................................................... 67
2.4.1. Những mặt đạt được ........................................................................ 68
2.4.2. Các hạn chế và nguyên nhân............................................................ 70
V
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TẠO VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN........................................................ 73
3.1. Một số quan điểm chủ yếu đối với vấn đề giải quyết việc làm cho lao
động nông thôn tỉnh Thái Nguyên................................................................. 73
3.2. Phương hướng và mục tiêu giải quyết việc làm cho lao động nông thôn
trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên....................................................................... 75
3.3. Mục tiêu giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tỉnhThái Nguyên. 76
3.3.1. Mục tiêu chung................................................................................ 76
3.3.2. Mục tiêu cụ thể ................................................................................ 77
3.4. Một số giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn
Tỉnh Thái Nguyên......................................................................................... 77
3.4.1. Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách .............................................. 77
3.4.2. Nhóm giải pháp đào tạo nghề .......................................................... 79
3.4.3. Nhóm giải pháp về xuất khẩu lao động ............................................ 80
3.4.4. Giải pháp thực hiện chính chính phát triển nguồn nhân lực............. 82
3.4.5. Các giải pháp khác .......................................................................... 83
3.5. Một số khuyến nghị................................................................................ 87
3.5.1. Đối với Bộ Lao động Thương binh - Xã hội ..................................... 87
3.5.2. Đối với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội................................. 87
3.5.3. Đối với các cấp chính quyền, quản lí.................................................. 88
3.5.4. Đối với các cơ sở đào tạo nghề........................................................ 88
3.5.5. Đối với người dân và các lực lượng xã hội khác................................. 89
KẾT LUẬN...................................................................................................... 91
TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................ 93
1
LỜI MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Việc làm và tạo việc làm là một vấn đề kinh tế - xã hội có tính toàn cầu,
là mối quan tâm của nhiều quốc gia trên thế giới. Ngày nay, quan niệm về
phát triển hàm chứa sự tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ, công bằng xã
hội, xoá đói giảm nghèo, giảm thiểu thất nghiệp… Có việc làm giúp cho bản
thân người lao động có thu nhập ổn định cuộc sống, làm lành mạnh hoá các
quan hệ xã hội. Theo số liệu của Tổng cục thống kê, dân số Việt Nam năm
2016 là khoảng 92,7 triệu người. Trong đó, nông thôn chiếm 65,4% (60,64
triệu người. Tỷ lệ thất nghiệp của lao động trong độ tuổi năm 2016 là 2,30%,
trong đó khu vực thành thị là 3,18%; khu vực nông thôn là 1,86%. Tỷ lệ thất
nghiệp của thanh niên (từ 15-24 tuổi) năm 2016 là 7,34%, trong đó khu vực
thành thị là 11,30%; khu vực nông thôn là 5,74%. Tỷ lệ thiếu việc làm của lao
động trong độ tuổi lao động năm 2016 là 1,64%, thấp hơn mức 1,89% của
năm 2015 và 2,40% của năm 2014, trong đó khu vực thành thị là 0,73%; khu
vực nông thôn là 2,10%. Tỷ lệ lao động có việc làm phi chính thức ngoài hộ
nông, lâm nghiệp, thủy sản năm 2016 ước tính là 55,9%, trong đó khu vực
thành thị là 45,9%; khu vực nông thôn là 64,1%. [13]
Trong những năm qua, chuyển dịch cơ cấu lao động của tỉnh Thái
Nguyên còn chậm so với chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Lao động nông nghiệp
tuy có giảm nhưng vẫn chiếm tỷ trọng lớn, năm 2016 chiếm 69,7% tổng số lao
động làm việc. Lao động dịch vụ tăng nhanh nhất trong giai đoạn 2014 – 2017
bình quân 7,9%; năm 2016 chiếm gần 17% tổng số lao động của toàn tỉnh. Lao
động công nghiệp, xây dựng tăng trên 8%/năm trong cùng giai đoạn nhưng đến
nay cũng chỉ chiếm 12,8% lao động. Lao động nông thôn vẫn chiếm tỷ lệ rất
cao trong tổng số lao động của toàn tỉnh, năm 2017 chiếm 78,64%. Thời gian
lao động ở nông thôn tuy có tăng trong những năm gần đây những cũng chưa
2
cao, năm 2015 đạt 78% và năm 2016 đạt xấp xỉ 79%. [6, Tr 4-8]
Ở tỉnh Thái Nguyên, quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế đang đặt ra hàng loạt vấn
đề bức xúc liên quan đến việc làm và chính sách tạo việc làm. Đây là tiền đề
quan trọng để sử dụng có hiệu quả nguồn lực lao động, góp phần tích cực vào
sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa tỉnh Thái Nguyên. Chính vì vậy,
quan tâm đến vấn đề tạo việc làm cho người lao động ở nông thôn luôn là vấn
đề mang tính cấp bách đối với cả nước nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói
riêng. Do đó, nghiên cứu lý luận và thực tiễn về công tác tạo việc làm cho lao
động vùng nông thôn tỉnh Thái Nguyên nhằm phát huy tiềm năng nguồn lực
của lao động, với mục tiêu là người lao động nông thôn có việc làm và việc
làm đầy đủ thì cần trang bị cho họ tay nghề, kiến thức nghề nghiệp… Có như
vậy, họ sẽ tự tạo được cho mình việc làm hoặc có nhiều cơ hội làm việc hơn
từ đó tạo ra sự ổn định về đời sống vật chất và tinh thần, đồng thời góp phần
giữ vững ổn định an ninh, trật tự trên địa bàn Tỉnh.
Thấy rõ được tầm quan trọng của công tác tạo việc làm cho lao động
nông thôn trên địa bàn tỉnh, em tiến hành nghiên cứu đề tài “Tạo việc làm cho
người lao động nông thôn Tỉnh Thái Nguyên” cho luận văn tốt nghiệp của
mình.
2. Tình hình nghiên cứu
Tạo việc làm là một vấn đề quan trọng nên đã thu hút rất nhiều sự quan
tâm của nhiều tác giả nghiên cứu về vấn đề tạo việc làm như:
- Cuốn sách “Tạo việc làm cho lao động bị mất đất nông nghiệp trong
quá trình đô thị hoá ở tỉnh Hưng Yên” của Giáo sư Đàm Văn Nhuệ. Tác giả
đã đưa ra các quan niệm về việc làm, về tạo việc làm cho người lao động ở
nông thôn; phân tích thực trạng việc làm hiện nay của lao động nông thôn tỉnh
3
Hưng Yên; đề xuất một số giải pháp tạo việc làm cho người lao động bị mất
đất nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa ở tỉnh Hưng Yên. [8]
- Cuốn sách “Thị trường lao động ở Việt Nam, định hướng và phát
triển”, tác giả Nguyễn Thị Lan Hương đã chỉ ra vấn đề việc làm cho người
lao động và thất nghiệp là một trong những vấn đề toàn cầu, đề ra phương
pháp tiếp cận tổng quát về chính sách việc làm, hệ thống khái niệm về lao
động, việc làm, đánh giá thực trạng vấn đề việc làm ở Việt Nam. Qua đó, tác
giả đề xuất hệ thống các quan điểm, phương hướng tạo việc làm; đồng thời,
tác giả khuyến nghị, định hướng một số chính sách cụ thể về việc làm trong
công cuộc Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam. [7]
- Luận án Tiến sĩ “Tạo việc làm cho lao động nông thôn tỉnh Ninh Bình
trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của tác giả Phạm Mạnh Hà.
Kết quả nghiên cứu của luận án đã làm rõ những căn cứ khoa học và đường lối,
chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước cho lao động nông
thôn, đi sâu vào phân tích, đánh giá thực trạng tạo việc làm cho lao động nông
thôn tỉnh Ninh Bình trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đồng thời,
luận án đã đề xuất quan điểm, mục tiêu, phương hướng tạo việc làm cho lao
động nông thôn tỉnh Ninh Bình đến năm 2020.
- Đề tài “Tạo việc làm cho lao động nông nghiệp tỉnh Nam Định trong
quá trình đô thị hóa hiện nay”, Luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị, Học viện
Chính trị, Hà Nội, năm 2012 của tác giả Dương Xuân Hoàn. Tác giả phân tích
làm rõ một số vấn đề lý luận, thực tiễn về tạo việc làm cho lao động nông
nghiệp trong quá trình đô thị hóa; trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số quan
điểm cơ bản và những giải pháp chủ yếu nhằm tạo việc làm cho lao động nông
nghiệp tỉnh Nam Định trong quá trình đô thị hóa hiện nay.
4
- Đề tài “Tạo việc làm cho người lao động ở các làng nghề tỉnh Bắc
Ninh hiện nay”, tác giả Nguyễn Văn Luyện, Luận văn thạc sĩ kinh tế chính
trị, Học viện Chính trị, Hà Nội, năm 2014. Tác giả đã luận giải cơ sở lý luận
và thực tiễn tạo việc làm cho người lao động ở các làng nghề tỉnh Bắc Ninh
hiện nay; trên cơ sở đó, đề xuất một số quan điểm, giải pháp nhằm tạo việc
làm cho người lao động ở các làng nghề tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới.
- Đề tài “Nghiên cứu giải pháp tạo việc làm cho người lao động nông
thôn huyên Gia Lâm, thành phố Hà Nội”, Luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị,
Đại học Nông nghiệp, năm 2013 của tác giả Nguyễn Thị Kim Hồng. Tác giả
phân tích làm rõ một số vấn đề lý luận, thực tiễn về việc làm cho người lao
động nông thôn huyện Gia Lâm; khảo sát đánh giá đúng thực trạng việc làm ở
địa phương; từ đó, tác giả đưa ra một số giải pháp tạo việc làm cho người lao
động nông thôn huyện Gia Lâm, tỉnh Hà Nội.
- Đề tài “Giải pháp tạo việc làm cho người lao động nông thôn vùng
thu hồi đất huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Nội đến năm 2020”, tác giả Khuất Văn
Thành, Luận văn thạc sĩ kinh tế, Đại học Nông nghiệp, năm 2009. Tác giả đã
đưa ra các quan niệm về việc làm, về tạo việc làm cho người lao động ở nông
thôn; phân tích thực trạng việc làm hiện nay của lao động nông thôn huyện
Hoài Đức; đề xuất một số giải pháp tạo việc làm cho người lao động nông
thôn vùng thu hồi đất huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Nội hiện nay.
- Bài viết “Chính sách việc làm: Thực trạng và giải pháp” của tác giả
Nguyễn Thúy Hà đăng trên cổng thông tin điện tử của viện nghiên cứu luật
pháp. Trong bài viết này tác giả đã phân rõ việc làm và chính sách việc làm
của nước ta. Hệ thống hóa khái niệm, vai trò của việc làm; phân tích thực
trạng việc làm của nước ta và đưa ra các phương hướng tạo vấn đề việc làm
như: Hoàn thiện thể chế thị trường lao động, tạo khung pháp lý phù hợp, đảm
bảo sự bình đẳng giữa người lao động và người sử dụng lao động; phê chuẩn
5
và thực hiện các Công ước của Tổ chức lao động quốc tế liên quan tới thị
trường lao động nước ta; mở rộng và phát triển thị trường lao động ngoài
nước, mở rộng và nâng cấp hệ thống dạy nghề. Đồng thời, tác giả đã hệ thống
chính sách việc làm, đánh giá chính sách việc làm và đưa ra các giải pháp
hoàn thiện chính sách việc làm. Tuy nhiên, tác giả chủ yếu đưa ra các số liệu
thống kê năm 2011, ít có sự so sánh giữa các năm, và chưa đưa ra được các
nhân tố ảnh hưởng tới việc làm và chính sách việc làm ở nước ta. [5]
- Bài viết “Tạo việc làm cho 1,6 triệu lao động trong năm 2014” của
tác giả Minh Trang đăng tải trên tạp chí nghiên cứu kinh tế. Trong bài viết
này, tác giả đề cập tới tình trạng mất cân đối cung - cầu lao động, vai trò của
hệ thống Trung tâm giới thiệu việc làm trong việc kết nối cung cầu lao động.
Đây là vấn đề được quan tâm và đề cập tại Hội nghị chuyên đề về việc làm do
Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội tổ chức trong hai ngày 17-18/12/2013
tại tỉnh Đà Nẵng. [14]
Các bài viết của các tác giả trên đề cập đến vấn đề lao động, việc làm
và tạo việc làm với nhiều góc độ tiếp cận, nghiên cứu khác nhau, trong đó đưa
ra một số vấn đề lý luận và thực tiễn về việc làm, tạo việc làm ở nước ta nói
chung, cũng như ở một số tỉnh nói riêng. Đề xuất một số giải pháp, kiến nghị
chủ yếu nhằm tạo việc làm trong thời gian tới.
Mặc dù các công trình nghiên cứu khoa học, các đề tài luận văn và các
bài viết đã đăng trên các tạp chí với những cách tiếp cận khác nhau về lao
động, việc làm và tạo việc làm; tuy nhiên việc nghiên cứu về vấn đề tạo việc
làm cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong điều kiện phát
triển mới của nền kinh tế thì hiện nay vẫn còn ít và chưa đảm bảo tính hệ thống
chính. Trong luận văn này, tác giả sẽ cố gắng nghiên cứu vấn đề một cách cơ
bản và hệ thống về vấn đề tạo việc làm phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế
- xã hội của Tỉnh Thái Nguyên.
6
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu thực trạng tạo việc làm cho lao động nông thôn tỉnh Thái
Nguyên để đề xuất các giải pháp tạo việc làm cho lao động nông thôn tỉnh
Thái Nguyên.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hoá cơ sở lý luận về tạo việc làm cho lao động nông thôn.
- Đánh giá thực trạng tạo việc làm cho lao động nông thôn tỉnh Thái
Nguyên giai đoạn 2015-2017.
- Đề xuất các giải pháp tạo việc làm cho lao động nông thôn tỉnh Thái
Nguyên.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Tạo việc làm cho lao động nông thôn.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Không gian: Tỉnh Thái Nguyên
- Thời gian: Từ năm 2015 đến năm 2017
5. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp tổng quan tài liệu: Tác giả tổng hợp những hiểu biết về
vấn về tạo việc làm trên cơ sở phân tích toàn bộ mọi mặt các tài liệu và công
trình nghiên cứu liên quan nhằm xây dựng được nền tảng lý thuyết và kinh
nghiệm về phương pháp luận học hỏi từ những nghiên cứu trước đây để áp
dụng cho vấn đề nghiên cứu, đưa ra giải pháp tạo vấn đề.
7
- Phương pháp phân tích và tổng hợp: Luận văn kết hợp kết quả của
một vài nghiên cứu, lý luận khác nhau; thu thập thông tin, phân tích thành
từng bộ phận để tìm hiểu sâu sắc về đối tượng, xây dựng lại cấu trúc vấn đề,
tìm được các mặt, các quá trình khác nhau để nhận thức được nội dung cụ thể
của luận văn nghiên cứu.
- Phương pháp thống kê: Tác giả đã thu thập các số liệu thứ cấp và các
nguồn số liệu khác, tổng hợp chúng từ đó phân tích rút ra những kết luận cần
thiết phục vụ cho công tác nghiên cứu. Các phương pháp này được sử dụng
trong việc: Phân tổ thống kê, sử dụng số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân
để tính toán các chỉ tiêu phục vụ quá trình nghiên cứu.
6. Những đóng góp của luận văn
Luận văn là công trình nghiên cứu khoa học có ý nghĩa lý luận và thực
tiễn, là tài liệu giúp cho tỉnh Thái Nguyên xây dựng kế hoạch phát triển nguồn
nhân lực, đảm bảo công ăn việc làm cho người lao động nông thôn, nâng cao
mức sống cho người dân, phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo.
Luận văn nghiên cứu và phản ánh khá toàn diện về việc làm, tạo việc
làm cho người lao động nông thôn và tình hình phát triển sản xuất nông thôn
để tạo việc làm trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Các giải pháp đưa ra có ý
nghĩa thiết thực đối với tạo việc làm cho người lao động nông thôn cũng như
đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội chung của tỉnh Thái Nguyên và
các địa phương có điều kiện tương tự.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung luận văn bao gồm 3 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận về tạo việc làm cho lao động nông thôn cấp
tỉnh
8
Chương 2. Thực trạng tạo việc làm cho lao động vùng nông thôn tỉnh
Thái Nguyên
Chương 3. Giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tỉnh
Thái Nguyên
9
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠO VIỆC LÀM CHO
NGƯỜI LAO ĐỘNG NÔNG THÔN CẤP TỈNH
1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.1. Việc làm
Đứng trên các góc độ nghiên cứu khác nhau, người ta đã đưa ra rất
nhiều định nghĩa nhằm sáng tỏ khái niệm việc làm. Và ở các quốc gia khác
nhau, do ảnh hưởng của nhiều yếu tố như điều kiện kinh tế, chính trị, luật
pháp… người ta quan niệm về việc làm cũng khác nhau. Chính vì thế, không
có một định nghĩa chung và khái quát nhất về việc làm.
Để hiểu rõ khái niệm và bản chất của việc làm, ta phải liên hệ đến
phạm trù lao động vì giữa chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau.
Lao động là một yếu tố tất yếu không thể thiếu được của con người, nó
là hoạt động cần thiết và gắn chặt với lợi ích của con người. Bản thân cá nhân
mỗi con người trong nền sản xuất xã hội đều chiếm những vị trí nhất định.
Mỗi vị trí mà người lao động chiếm giữ trong hệ thống sản xuất xã hội với tư
cách là một sự kết hợp của các yếu tố khác trong quá trình sản xuất được gọi
là chỗ làm hay việc làm.
Việc làm là một phạm trù tồn tại khách quan trong nền sản xuất xã hội,
phụ thuộc vào các điều kiện hiện có của nền sản xuất. Người lao động được
coi là có việc làm khi chiếm giữ một vị trí nhất định trong hệ thống sản xuất
của xã hội. Nhờ có việc làm mà người lao động mới thực hiện được quá trình
lao động tạo ra sản phẩm cho xã hội, cho bản thân.
Như vậy, một hoạt động được coi là việc làm khi có những đặc điểm
sau: Đó là những công việc mà người lao động nhận được tiền công, đó là
những công việc mà người lao động thu lợi nhuận cho bản thân và gia đình,
hoạt động đó phải được pháp luật thừa nhận.
10
Trên thực tế, việc làm được thừa nhận dưới 3 hình thức:
- Làm công việc để nhận được tiền lương, tiền công hoặc hiện vật cho
công việc đó.
- Làm công việc để thu lợi cho bản thân, mà bản thân lại có quyền sử
dụng hoặc quyền sở hữu một phần hoặc toàn bộ tư liệu sản xuất để tiến hành
công việc đó.
- Làm các công việc cho hộ gia đình mình nhưng không được trả thù
lao dưới hình thức tiền lương, tiền công cho công việc đó. Hình thức này bao
gồm sản xuất nông nghiệp, hoạt động kinh tế phi nông nghiệp do chủ hộ hoặc
một thành viên khác trong gia đình có quyền sử dụng, sở hữu hoặc quản lý.
Ở Việt Nam, khái niệm việc làm đã được quy định tại Điều 13 của Bộ
luật lao động: “Mọi hoạt động lao động tạo ra nguồn thu nhập mà không bị
pháp luật cấm đều được thừa nhận là việc làm”. [9]
Khái niệm trên nói chung khá bao quát, nhưng chúng ta cũng thấy rõ
hai hạn chế cơ bản. Thứ nhất, hoạt động nội trợ không được coi là việc làm,
trong khi đó hoạt động nội trợ tạo ra các lợi ích phi vật chất và gián tiếp tạo ra
lợi ích vật chất không hề nhỏ. Thứ hai, khó có thể so sánh tỷ lệ người có việc
làm giữa các quốc gia với nhau vì quan niệm về việc làm giữa các quốc gia có
thể khác nhau, phụ thuộc vào luật pháp, phong tục tập quán. Có những nghề ở
quốc gia này thì được cho phép và được coi là việc làm, nhưng ở quốc gia
khác, ví dụ đánh bạc ở Việt Nam bị cấm, nhưng ở Thái Lan và Mỹ lại được
coi là một nghề. Thậm chí nghề này rất phát triển, vì nó thu hút khá đông tầng
lớp thượng lưu.
Tùy theo các mục đích nghiên cứu khác nhau mà người ta phân chia
việc làm ra thành nhiều loại.
11
Theo mức độ sử dụng thời gian làm việc, có việc làm chính và việc làm
phụ. Việc làm chính là công việc mà người thực hiện giành nhiều thời gian
nhất hoặc có thu nhập cao hơn so với công việc khác. Việc làm phụ là công
việc mà người thực hiện giành nhiều thời gian nhất sau công việc chính.
Ngoài ra, người ta còn chia việc làm thành việc làm toàn thời gian, bán
thời gian, việc làm thêm.
- Việc làm toàn thời gian: Chỉ một công việc làm 8 tiếng mỗi ngày,
hoặc theo giờ hành chính 8 tiếng mỗi ngày và 5 ngày trong tuần.
- Việc làm bán thời gian: Mô tả công việc làm không đủ thời gian giờ
hành chính quy định của Nhà nước 8 tiếng mỗi ngày và 5 ngày mỗi tuần. Thời
gian làm việc có thể dao động từ 0.5 đến 5 tiếng mỗi ngày và không liên tục.
- Việc làm thêm: Mô tả một công việc không chính thức, không thường
xuyên bên cạnh một công việc chính thức và ổn định.
Trong thời kỳ hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay, ILO còn khuyến cáo
và đề cập tới việc làm nhân văn hay việc làm bền vững.
1.1.2. Tạo việc làm
Tạo việc làm là việc tạo ra các cơ hội để người lao động có việc làm và
tăng được thu nhập, phù hợp với lợi ích của bản thân, gia đình và cộng đồng
xã hội.
Tạo việc làm là nhằm khai thác triệt để tiềm năng của một con người,
nhằm đạt được việc làm hợp lý và việc làm có hiệu quả. Chính vì vậy tạo việc
làm phù hợp có ý nghĩa quan trọng đối với người lao động ở chỗ tạo cơ hội
cho họ thực hiện được quyền và nghĩa vụ của mình. Trong đó có quyền cơ
bản nhất là quyền được làm việc nhằm nuôi sống bản thân và gia đình góp
phần xây dựng quê hương đất nước.
12
1.1.3. Thất nghiệp, thiếu việc làm
Để tạo việc làm những khái niệm quan trọng cần phải làm rõ đó là khái
niệm thất nghiệp và thiếu việc làm.
a. Thất nghiệp
Gắn với khái niệm việc làm là khái niệm thất nghiệp. Trong bất kỳ nền
kinh tế nào dù có sử dụng lao động đến mức tốt nhất thì xã hội vẫn tồn tại thất
nghiệp. Thất nghiệp là hiện tượng mà người lao động trong độ tuổi lao động
có khả năng lao động muốn làm việc nhưng lại chưa có việc làm và đang tích
cực tìm việc làm.
Theo định nghĩa của Aigred Sanvy: “Người thất nghiệp là người khỏe
mạnh, muốn lao động để kiếm sống nhưng không tìm được việc làm”.
Theo quan điểm khác: Một người được coi là thất nghiệp, nếu người đó
không có việc làm và đang cố gắng đi tìm việc làm nhưng không tìm được
trên thị trường.
Cũng có quan điểm cho rằng: thất nghiệp là hiện tượng gồm người mất
thu nhập, do không có khả năng tìm được việc làm trong khi họ còn trong độ
tuổi lao động có khả năng lao động muốn làm việc và đã đăng ký ở cơ quan
môi giới về lao động nhưng chưa được tạo.
Như vậy những người thất nghiệp tất yếu họ phải thuộc lực lượng lao
động hay dân số hoạt động kinh tế.
Người được coi là thất nghiệp phái có 3 tiêu chuẩn:
+ Đang mong muốn và tìm việc làm
+ Có khả năng làm việc
+ Hiện đang chưa có việc làm
Với cách hiểu như thế, không phải bất kỳ ai có sức lao động nhưng
chưa làm việc đều được coi là thất nghiệp. Do đó một tiêu chuẩn quan trọng
Tải về để xem bản đầy đủ
103 trang
23580
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Tạo việc làm cho người lao động nông thôn tỉnh Thái Nguyên", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_tao_viec_lam_cho_nguoi_lao_dong_nong_thon_tinh_thai.pdf
