Nghiên cứu phát triển hệ thống phân phối nông sản trên địa bàn tỉnh Quảng Bình
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
DEVELOPING AGRICULTURAL PRODUCT DISTRIBUTION SYSTEM IN QUANG
BINH PROVINCE
NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG PHÂN PHỐI NÔNG SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
QUẢNG BÌNH
Dr. Tran Tu Luc
Quang Binh University
Email: [email protected]
Abstract
Quang Binh a natural resource-rich province, favorable for developing agricultural sector in terms of
crop and livestock structure, the output of agricultural products in the province is pretty huge. However, the
agricultural product distribution system is mainly in the form of traditional agricultural product distribution
with many limitations such as spontaneous formation, many intermediaries, and the majority of sales and
purchase relationships are based on direct agreement; there may be many wholesalers and retailers in one
place for same product, especially the market, increasing the cost of distribution and linkage within the system
is weak. The paper assesses the current situation of policy implementation and commercial infrastructure for
developing agricultural product distribution systems, and assess the status of agricultural product distribution
systems to propose solutions to develop agricultural product distribution in Quang Binh province.
Keywords: Quang Binh Province, Quang Binh Agricultural Products, Agricultural product distribution
system.
1. Introduction
Quang Binh is a locality with favorable geographical position, a transport hub and an important
strategic position in the East-West Economic Corridor, creating favorable conditions for expanding
economic cooperation in regional; promote agricultural development, trade, services, and tourism. In
particular, Quang Binh is a natural resource-rich province, favorable for developing the agricultural
sector in terms of crop and livestock structure, the output of agricultural products in the province is pretty
huge. However, the agricultural product distribution system is mainly in the form of traditional
agricultural product distribution with many limitations such as spontaneous formation, many
intermediaries, and the majority of sales and purchase relationships are based on direct agreement; there
may be many wholesalers and retailers in one place for same product, especially the market, increasing
the cost of distribution and linkage within the system is weak. This leads to a “good harvest, low price”;
Distributors are passive as the supply of goods depends on the seasonal factors and the weather. For
consumers, they have to pay too much compared to the original price while agricultural products lack
quality control. For the export of agricultural products, the situation of "buy all and sell all" always takes
place, the actors in the production chain almost do not know where their products will go. In addition,
food hygiene and safety have not been strictly controlled, not able to trace the origin of goods, making
consumers not believe in the quality of agriculture products and difficult to export.
Therefore, the paper assesses the current situation of policy implementation and commercial
infrastructure for developing agricultural product distribution system; and assess the status of
agricultural product distribution system to propose solutions to develop agricultural product
distribution system in Quang Binh province.
2. Literature review and research methodology
2.1. Literature review and theoretical framework
2.1.1. Literature review
There have been researches related to the development of food distribution systems in general
573
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
and agricultural product distribution system in particular. There are typical works such as: Assessing
and improving the effectiveness of agricultural product distribution systems (Chang - Gon Joe, 2010),
Assessing the participation of small farmers in agricultural product distribution, a case study of
vegetable products (Mark lundry, Roberto Banegas, 2007), vertical linkage in the supply chain of
goods in developing and transitional countries (Miet Maertens and Johan F.M.Swinnen, 2006),
connecting producers with markets for high-value agricultural products (Pratap S. Birthai, Awadhesh
K. Jha and Harvinder Singh, 2010), studying the structure of modern agricultural goods circulation
model in China (Zhang Wensong, Wang Guan, 2013).
In Vietnam, there have been some related researches: Developing modern food chains in the
form of retail chains in Hanoi (Pham Huy Giang, 2011); Development of institutional arrangements for
agricultural products trading in Vietnam (Bao Trung, 2009); Vertical linkage of agricultural products,
development of Vietnam's commodity distribution system in the context of international economic
integration (Trade Research Institute, Ministry of Industry and Trade, 2004); Assess the status and
orientation of distribution channels for some key products in our country by 2015 (Trade Research
Institute, Ministry of Industry and Trade, 2005); Enhancing the capacity of agricultural products to
participate in global value under current conditions in Vietnam (Trade Research Institute, Ministry of
Industry and Trade, 2010); Researching on distribution system of some major agricultural products in
Hanoi and Ho Chi Minh City (Agricultural Strategy and Policy Institute, 2010).
Thus, there have been many researches related to the development of agricultural product
distribution in Vietnam and around the world, but the published works were quite far from the present
time. Hence, there have been many limitations to the announcement as the market situation and
business environment have changed a lot. In particular, there has not been any in-depth research on the
agricultural product distribution system in Quang Binh province.
2.1.2. Relevant theoretical framework
- Agricultural commodity: Agricultural commodity is a term used referred to the types of
agricultural products that produced to sell in the market. In contrast to agricultural products,
agricultural products are for self-production and self-consumption purposes. Agricultural products
cover a fairly wide range of commodities derived from agricultural activities such as (1) Basic
agricultural products: Rice, wheat, flour, milk, fresh animals (except fish and its products), coffee,
pepper, cashews, tea, fresh vegetables, etc. (2) Derivative products: bread, butter, cooking oil, meat,
etc. (3) Products made from agricultural products: confectionery, dairy products, sausages, soft drinks,
alcohol, beer, cigarettes, cotton, raw animal skin [3].
- Agricultural product distribution system:
+ Concept: Agricultural product distribution system is a deliberate collection of agricultural
products distributors (including enterprises, cooperatives and business households that are both
producers and intermediaries) take part in the process of bringing agricultural products from producers
to consumers for profit. These distributors have close relationships with each other according to the
general rules of the nation, locality and specific rules of each agricultural product distribution system
to which they are members.
+ Characteristics: Because agricultural products are special commodity, agricultural product
distribution system are influenced by its characteristics and the formation process. These factors are
quite diverse in many different fields such as varieties, cultivation processes, geographical conditions,
natural, local, regional, seasonal factors, processing techniques, preservation, infrastructure, process of
circulation and the ability to perceive quality information through the activities of the members from
the stage of "production", "processing", "circulation" to "consumption”. These actors directly affect the
cost, productivity, supply, design, quality and added value of agricultural products. Therefore, it
determines the stability of supply, the efficiency of the agricultural product distribution system and the
ability to expand the market [7].
574
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
2.2. Research methodology
The study synthesis and analysis policy documents for agricultural product distribution in
Vietnam and in Quang Binh province, reports related to agricultural product distribution in Quang
Binh province until 2018. Survey methods are used to assess the development speed, sustainability,
scale, market coverage, and linkages among members of agricultural product distribution system. The
method of surveying and selecting samples from members of agricultural product distribution system,
in which the members are classified by groups: (I) By type of enterprise, including state-owned
enterprises, non-state enterprises, and foreign-invested enterprises, traders; (ii) Type of members
(cooperatives, farms, traders, processors, wholesalers, exporters, retailers). Subjects were randomly
selected and established 200 cooperatives, farms, businesses, wholesale groups, traders... participating
in the agricultural product distribution system in Quang Binh province.
3. Research results and discussions
3.1. Current situation of agricultural product distribution system in Quang Binh province
3.1.1. Current situation of implementing policies for agricultural product distribution system
Policy and implementation of the policy have a great influence on the agricultural product
distribution system. An appropriate and effective policy will effectively change the structure of the
agricultural product distribution system, and weaken the traditional agricultural product distribution
system, with many limitations and develop into a modern agricultural product distribution system,
branding and change consumer shopping habits. The current situation of implementing policies for
agricultural product distribution in Quang Binh province is as follows [8]:
- Implementing the strategy of developing production and consumption of agricultural products
in the context of international economic integration: Updating information on international economic
integration on provincial and agency websites. Keep information updated on propagation, a thorough
understanding of the Party's views, guidelines, policies, and laws in order to raise awareness and create
a consensus to the entire staff, civil servants, officials, enterprises and entrepreneurs on economic
development and international economic integration. Disseminate Vietnam's commitments,
responsibilities, obligations, and interests when participating in regional and international economic
organizations, especially new-generation free trade agreements such as ASEAN Free Trade Area
(AFTA), ASEAN Economic Community, Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-
Pacific Partnership (CPTPP), commitments in WTO...
- Legal policies on investment, finance, preferential credit, infrastructure, applied science, and
technology research to promote agricultural consumption: Implement policies on linking production
and consumption, building a secure agricultural chain, thereby promoting agricultural consumption;
producing goods to export, combining the application of science and technology. Support and
encourage enterprises to improve productivity and quality of agricultural products on the basis of
applying solutions suitable to each commodity and each enterprise; transfer scientific and
technological advances in production, cultivation techniques, application of new plant varieties for
high yield and quality, innovation of harvesting, preservation and processing technologies to increase
the value of exported agricultural products. In the period of 2014 - 2018, the province has supported
more than 2.5 billion VND for localities and enterprises in linking, producing and consuming
agricultural products in the form of a large field model, thus the area of implementing a large field in
the province increase rapidly, there are over 7,250 hectares, up 598% compared to 2014. In addition,
the province has focused on gradually supporting the develop safe agricultural chains for some
agricultural products (Le Thuy organic rice, Hoa Luat Nam organic vegetables, An Nong organic
vegetables, Hai Ninh potato, Quang Hoa purple garlic, Quang Binh black pepper, Tuyen Hoa
honey,...).
575
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
Moreover, the province has implemented credit policies under the Government's decree and
policies to encourage businesses to invest in rural agriculture; encourage farms to participate in value
chain production and support the development of hi-tech agriculture. In the 2014-2018 period, local
credit institutions provided loans to more than 300 times; 04 enterprises and 02 farms were encouraged
to invest in agriculture with a total investment of more than 200 billion VND. Currently, there are 10
swine farms in association with companies to participate in processing production along the value
chain; 02 enterprises have been certified by the Ministry of Agriculture and Rural Development to
apply high technology in shrimp farming.
- Trade promotion and expansion of agricultural export markets: Authorities and local
agencies regularly approach, strengthen support for information provision, market research, and
branding for businesses and manufacturers in the province. So far, it has supported businesses to carry
out many trade promotion activities, connecting trade, expanding markets; bring Vietnamese goods to
mountainous and rural areas in Quang Binh province with a scale of 20 stalls per market. Organizing
and coordinating to organize from 2 to 3 fairs per year with a scale of over 300 booths per fairs;
support businesses to participate in trade fairs in provinces and other cities in the country and abroad.
Since 2013, the province's e-commerce trading floor has been put into operation, this is a quite
effective support channel for businesses to promote and trade the province's product, including
agricultural products. Quang Binh province organized a conference to connect the suppliers with
Coopmart to bring Quang Binh agricultural products to the supermarket chain, so far there have been 5
establishments whose products meet the standards of Coopmart.
3.1.2. Current situation of commercial infrastructure
Trade infrastructure such as markets, supermarkets, trade centers, logistics warehouses ... is one
of the important factors affecting the agricultural product distribution system and consumption of
agricultural products. The situation of commercial infrastructure in Quang Binh province is shown in
Table 1.
Table 1: Number of markets, supermarket and trade center in Quang Binh in 2018
Market
Supermarket
Trade center
No
District
Le Thuy
Number Proportion (%) Number
Proportion (%) Number Proportion (%)
1
2
3
4
5
6
7
8
30
24
21
19
18
18
12
8
20,00
16,00
14,00
12,67
12,00
12,00
8,00
Quang Ninh
Quang Trach
Ba Don
1
1
14,29
14,29
Tuyen Hoa
Bo Trach
Dong Hoi
Minh Hoa
Total
4
1
7
57,14
14,29
1
100,00
5,33
150
100,00
100,00
1
100,00
Source: Quang Binh Department of Industry and Trade, author’s calculation
It can be seen in Table 1 that in Quang Binh province, the main commercial infrastructure is
markets, the whole province has 150 markets, 7 supermarkets, and 1 trade center. In which, the most
concentrated market system is Le Thuy district with 30 markets, accounting for 20%, Quang Ninh
district has 24 markets, accounting for 16% and the lowest number of markets is Minh Hoa district
with 8 markets, accounting for 5.33%. Supermarket mainly concentrated in Dong Hoi City, there are 4
supermarkets accounting for 57.14%, Quang Trach, Ba Don, and Minh Hoa each has only 1
supermarket and accounting for 14.29 %; Le Thuy, Quang Ninh, Tuyen Hoa, and Bo Trach districts
576
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
are the districts with the largest agricultural product distribution in the province, but these districts
have no supermarket. Quang Binh has only one trade center located in Dong Hoi City.
- Market system: In recent years, the number of traditional market system in Quang Binh
province has been re-planned, upgraded and renovated and new construction, especially in rural
markets, is relatively high. In the period of 2014 - 2018, the number of markets increased on average
4.04%; The province has newly built 32 markets, accounting for 21.33% and renovated 30 markets,
accounting for over 20%. Thus, the traditional market system in Quang Binh province has been
relatively redeveloped, upgraded, renovated and newly built, especially in rural markets. However, the
rate of type I and type II markets accounts for a low proportion. Table 2 shows that as of 2018, the
whole province has only 4 type I markets, accounting for 2.67%, there are 36 type II markets
accounting for 24.0%, there are 79 type III market accounts for 52.67% and temporary market are 31
markets, accounting for 20.67%. For type III markets with limited technical infrastructure systems, it is
necessary to be upgraded and renovated. For temporary markets, technical facilities are almost not
guaranteed. However, the capital for market construction is mainly from socialization, mobilization
from businesses, business households and partly from the local budget; state budget sources are
negligible. Therefore, the locality has many difficulties in upgrading, renovating and building a new
market system.
Table 2: Classification of markets in Quang Binh province in 2018
Type
No
District
Le Thuy
I
II
12
7
III
5
Temporary market
Total
30
1
2
3
4
5
6
7
8
1
12
Quang Trach
Ba Don
11
11
8
18
1
2
4
3
19
Dong Hoi
Quang Ninh
Tuyen Hoa
Minh Hoa
Bo Trach
Total
2
12
6
9
9
3
24
2
13
6
18
1
1
8
2
16
79
3
21
4
36
31
150
Source: Quang Binh Department of Industry and Trade, author’s calculation
The results show that most of the markets in Quang Binh province serve the needs of
exchanging goods among the residents around the market area, therefore, the common goods are food
products such as vegetables, fruits, fresh food, cooked food, meat, fish; packaged food, meals, drinks,
etc. the volume of goods depends on the market's supply and demand and prices. The supply of goods
to the market is mainly from neighboring provinces, from livestock farms in the province. In addition,
in some markets in the area (concentrated in the city, district center), there is a segment of goods for
each consumer, so the products sold through the market have been classified with many high-quality
products of, specifications and convenience suitable to the needs of consumers. In the whole area, the
proportion of retail sales of goods and turnover of commercial services through the market system
accounts for over 70%; through supermarkets, local trade centers account for about 20%; The rest is
through grocery stores and retail stores.
- Supermarkets and trade centers: The number of supermarkets and trade centers is small, the
whole province has only 1 trade center and 8 supermarkets. In which supermarkets and trade centers
mainly concentrated in Dong Hoi City have 5 supermarkets, accounting for 62.5%. Although the
number of supermarkets is small, the network of supermarkets and trade centers has become an
577
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
important channel of agricultural consumption in Quang Binh province in recent years, the proportion
of goods through this channel has increased rapidly from 7% in 2014 to nearly 20% in 2018.
3.1.3. Actual situation of agricultural product distribution system in Quang Binh province
The research results show that Quang Binh agricultural product distribution system is organized
according to two main systems: traditional agricultural product distribution system and vertical
agricultural product distribution system which shown in Figure 1.
Quang Binh agricultural
product distribution system
Traditional agricultural product
distribution system
Vertical agricultural product
distribution system
Figure 1. Agricultural product distribution system structure in Quang Binh
Source: Survey result
- Traditional agricultural product distribution system
Traditional agricultural product distribution system products in Quang Binh province plays a
key role in the production of agricultural products, accounting for 70% of the total volume of
agricultural products consumed in the province from 2016 to 2018. This system includes many
channels and many levels, which shown in Figure 2 with channels: direct distribution channel, single-
level channel, two-level channel and 3-level channel.
+ Direct distribution channel: Direct distribution of agricultural products accounts for a large
proportion of the traditional food distribution and continues to grow because people still have the habit
of buying goods from small producers, especially when food hygiene and safety has been given special
attention by consumers. In this distribution channel, producers are farmers, cooperatives, and importers
who do not sell products directly to consumers. Many consumers in the city look to the stores selling
agricultural products of businesses investing in agriculture, businesses signing off-take contracts with
farmers. Some businesses importing agricultural products also have stores that sell products directly to
consumers.
+ One-level distribution channel: Agricultural products are distributed to consumers through
retailers.
+ Two-level distribution channel: Agricultural products are distributed firstly through two
intermediaries, wholesalers and retailers, and then to consumers.
+ Three-level distribution channel: Agricultural products are distributed through a chain of
three intermediaries, including traders, wholesalers and retailers and then to consumers.
Distribution of agricultural products via markets and wholesale markets: At present, most
agricultural products, especially fresh products, are delivered to consumers through the system of
markets. Including markets with the main function of wholesaler and many markets in residential
areas. However, in Quang Binh the number of wholesale markets is small, only 6 markets, accounting
for 4% of the total number of markets in Quang Binh, so the proportion of agricultural products
through wholesale markets is not high.
578
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
Direct distribution channel
Comsumers
(Individuals/
Organizer/
One-level distribution channel
Kênh trực tiếp
Retailer
Producers
(Farmers/C
ooperatives/
Farms)/Imp
orters
Enterprises)
Two-level distribution
channel
Wholesaler
Retailer
Retailer
Three-level distribution channel
Trader
Wholesal
er
Processor
Export
Enterprise
Export
Processed agricultural products
Agricultural products
Figure 2. Traditional agricultural product distribution system in Quang Binh
Source: Survey results
Distribution of agricultural products through traders: Traders collect agricultural products of
farmers, then sell them to processors and exporters to earn profit. This method creates the relationship
between farmers and traders due to the flexibility of traders when they can go to each household to
collect, moreover, they have vehicles for transportation. The model will still exist and develop in the
coming years because of the small scale of production of small farmers, the state purchasing system or
enterprises that are not able to collect goods from each household.
Agricultural product distribution of farms: Currently in Quang Binh, the number of farms
increases rapidly, hence their output account for a large proportion of the total agricultural products in
Quang Binh. A notable difference in this method is the distribution level of different distribution
channels: Some traders and rural markets can consume different types of agricultural products of farms,
but the volume of consumption is small and unstable, depending on the demand and price of the market.
Some others specialize in purchasing agricultural products for export processing. The traders usually
work for processing plants or exporters, so the price and quantity are stable through their agreements.
- Vertical agricultural product distribution system
In addition to the traditional agricultural product distribution system, in Quang Binh, there are
vertical agricultural product distribution system (Figure 3). In this system, producers and
579
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
intermediaries (wholesalers and retailers) combine into a unified unity. Agricultural products are
distributed directly from that unity to the consumers. The advantages of this system are saving time
and costs in transportation. Thus, this system is being developed by large corporations and enterprises.
Producers and
intermediates
(Wholesaler,
Consumers
retailer)
Figure 3. Vertical agricultural product distribution system
Source: Survey results
Compared to traditional agricultural product distribution systems, vertical systems more
specialize with higher labor productivity. In urban areas, for high-value food, customers prefer
shopping at specialized stores or supermarkets to market. Many large-scale agricultural enterprises
have been organizing and managing food distribution links with professional trade intermediaries.
The linkage not only comes from the demand of farmer, processing enterprises but also from
the requirements of potential commercial traders (both wholesalers and retailers).
3.2. Current status of developing agricultural product distribution system in Quang Binh province
according to the results of surveys.
3.2.1. Assessing the agricultural product distribution system
The results of the surveys are shown in Table 3. As can be seen from the table that the
traditional agricultural product distribution system in Quang Binh accounts for a large proportion and
plays an important role in distributing agricultural products in Quang Binh province. The system has a
fast and varied growth rate with an average rating of 3.21 and 3.5. However, the sustainability rating
has a low score of 2.75 and Scale is at 2.45 due to the instability and small scale of traditional
agricultural product distribution system. The other criteria have a mean of less than 2.35, showing that
the traditional agricultural product distribution system has a low market coverage and poor flow
control capacity; The relation of members is loose and the management and business technology level
is low.
Table 3. Assessing the traditional agricultural product distribution system in Quang Binh province
Proportion (%) (1- Very poor; 5- Very
good)
No
1 Growth rate
Criteria
Mean
1
2
3
4
5
9
28
111
80
52
3,21
2,75
3,50
2 Sustainability
3 Variety
5
100
20
20
5
70
100
10
4 Scale
7
115
120
130
60
55
45
18
13
10
2,45
2,35
2,25
5 Market coverage and flow control capacity
6 The relation between member within the system
12
15
The cohesion of the system in the province and
inter-province
7
17
135
40
8
2,20
8 Management and business technology level
25
145
28
2
2,04
Source: Survey results and author’s calculation (2019)
580
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
3.2.2. Assessing the vertical agricultural product distribution system
In Quang Binh, Vertical agricultural product distribution system has just developed in recent
years, but develop rapidly and sustainability.
Table 4. Assessing the vertical agricultural product distribution system in Quang Binh province
Proportion (%) (1- Very poor; 5-
Very good)
No
Criteria
Mean
1
0
0
2
3
4
5
1 Growth rate
10
20
80
80
55
2
30
25
0
3,65
3,43
1,95
3,35
3,45
3,50
2 Sustainability
3 Variety
100
35
50 113
4 Scale
0
0
0
25
15
15
100
100
91
55
65
73
20
20
21
5 Market coverage and flow control capacity
6 The relation between member within the system
The cohesion of the system in the province and inter-
province
7
0
0
10
8
105
107
67
65
18
20
3,47
3,49
8 Management and business technology level
Establish position and role in the distribution of agricultural
products of the province
9
0
12
102
69
17 3,46
Source: Survey results and author’s calculation (2019)
Table 4 shows that the Growth rate and sustainability have a mean of 3.65 and 3.43
respectively, which means that this system is developing rapidly and sustainability. However, this
system has just been established and developed in Quang Binh, so it has not been diversified (1.95).
Regarding other criteria, the mean is above 3.35, showing that the vertical linkage of agricultural
products in Quang Binh is growing in size and geographical expansion; wide market coverage and
high flow control capacity; close links of members in the system; the cohesion of the system in the
province and inter-province is increasing; high management and business technology level; and
increasingly establishing positions and roles in the distribution of agricultural products of the province.
3.3. Assessment of agricultural product distribution system in Quang Binh province
3.3.1. Achievements
The agricultural product distribution system in Quang Binh Province has achieved the
following results:
- Local authorities have effectively implemented the strategy of developing production and
consumption of agricultural products in the context of international economic integration;
implementation of many legal policies on investment, finance, preferential credit, infrastructure,
applied science, and technology research to promote agricultural consumption; moreover, regularly
access and strengthen support to provide information, research and find markets, branding for business
establishments.
- Agricultural product distribution system develops rapidly, widely and deeply; the traditional
agricultural product distribution system also has many rapid changes in line with economic
development and consumption trends. Many types of trade develop rapidly such as supermarkets, trade
centers, specialized stores, convenience stores ...
581
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
- Agricultural product distribution system is quite diverse with many forms of distribution, of
which the vertical distribution develops with many advantages, in the past, enterprises mainly bought
agricultural products through traders or wholesalers to process products. Nowadays, many businesses
directly link with farmers and cooperatives to produce organic agricultural products to meet the
requirements of domestic and foreign markets. Some businesses also invest in material areas. Members
of the agricultural product distribution system integrate vertically, act as a whole to increase market
coverage; The communication between members quickly helps the agricultural product distribution
system to be proactive in response to changes in the market, so it operates smoothly and effectively ...
In addition, there has been a change in the needs of consumers (consumers prefer organic agricultural
products), the development of the current market and the introduction of many modern types of
distribution.
- Enterprises participating in the agricultural product distribution system have increasingly
advanced management and business technology, some modern technologies are applied in distribution
such as e-commerce (transactions, sales online, e-payment, inventory management by computer ...),
transport by modern means of transport, this gives businesses a more sustainable competitive
advantage ...
3.3.2. Limitations and causes
- Limitations:
+ Trade infrastructure is still weak, outdated, unable to meet the development needs of the
market, and has not attracted investment, especially in rural areas; commercial infrastructure is not
synchronized, retail infrastructure (markets, supermarkets, trade centers, convenience stores,
specialized stores ...) increases rapidly but is unevenly distributed, focusing mainly in urban areas. In
rural and mountainous areas, the market network is still sparse; there is no supermarket. Trade
infrastructure systems such as wholesale markets and commodity warehouses have not kept pace with
development needs.
The system of markets and supermarkets is mainly about retail functions and most of the
markets are small. Level III and temporary markets account for nearly 73.3%, the facilities and
technology are outdated, but the capital from the state budget is very limited, while the mobilization of
capital from socialization has no consensus and response from businesses and traders. The number of
wholesale markets is small, only 6 markets, accounting for 4% of the total number of markets in the
province, the ability to perform wholesale, collect and distribute goods flows of wholesale markets is
still low. With these difficulties, the arrangement of business areas such as fresh food area, cooked
food, poultry slaughtering, ... still face many difficulties, causing unsanitary food safety, ... There are
no facilities for checking and controlling the origin of products, so there are still goods of unknown
origin, fake and low-quality goods at the market.
+ The linkage between members of the agricultural product distribution system is not close,
there is no close link between localities in the province and inter-provinces; traders continue to play an
important role in the agricultural product distribution system so producers always face the situation of
"good harvest, low price"; Distributors are passive as the supply of goods depends on the seasonal
factors and the weather and have not done well the leading role in the distribution system. For
consumers, they have to pay too much compared to the original price while agricultural products lack
quality control. For the exporting, the situation of "buy all and sell all," always taking place, the actors
in the production chain almost do not know where their products will go.
+ Traditional agricultural product distribution system still plays a major role (accounting for
over 70% of the volume of agricultural products for domestic consumption and export in Quang Binh
province). Trade promotion and expansion of export markets have not been commensurate with
production development speed, demand for agricultural products in the area, low export turnover. In
particular, the export market is limited and unstable, depends heavily on the Chinese market. To being
582
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
export, agricultural products must go through intermediaries, mainly exported via non-quota routes to
countries: Laos, Cambodia, and China; Processed or outsourced production to South Korea and Japan,
there is no direct export product, so it is easy to be forced to lower their prices and unstable commodity
structure.
+ There is no strong agricultural product distribution system with high competitiveness to
compete domestically and internationally; Processing and exporting enterprises are increasingly
participating in the agricultural product distribution system but have not shown their dynamism and
market-leading role; The method of business management still follows the traditional style and
imprints of the small and unprofessional trade and retail trade.
- The cause of the limitations
+ Local governments are not fully and comprehensively aware of the importance of trade
development in general; There is no mechanism and policy to link up the development of agricultural
product distribution in the province with neighboring localities and in the region. Infrastructure is not
guaranteed, logistic services have not been developed to meet agricultural product distribution system
connection requirements. The role of local governments has not really motivated the development of
agricultural product distribution.
+ The actors in the agricultural product distribution system are not fully aware of competition
and cooperation, the linkage between the participants in the agricultural product distribution system is
incomplete and improper; The competitiveness of agricultural product distributors is limited, financial
is weak, facilities and equipment are outdated; has not proactively applied modern technology in goods
flow management, sales under modern methods and quality control of agricultural products.
+ The agricultural product chain has too many agents and is not linked with each other, leading
to an increase in marketing costs of the distribution channel, leading to an increase in the value-added
of the whole chain but it is purely marketing cost, do not have any value in agricultural products.
+ The coordination between producers and supermarkets and trade centers faces many
difficulties due to small and remote production establishments, slow transaction information, which is
not convenient for goods delivery; Unstable supply due to seasonal factors, weather; market volatility;
when the price is high, farmers do not keep selling prices ...
4. Conclusion and recommendations for solutions
Quang Binh is a locality with favorable geographical position, a transport hub and an important
strategic position in the East-West Economic Corridor, creating favorable conditions for expanding
economic cooperation in regional; promote agricultural development, trade, services, and tourism.
Quang Binh is a province that produces, processes, imports and exports of a large number of
agricultural products. Quang Binh also consumes imported agricultural products, especially
agricultural products via the East-West Economic Corridor route. In recent years, trade-in general and
agricultural products, in particular, have had fast and diversified development and many participating
economic sectors; Vertical agricultural product distribution system is gradually establishing its
position and plays an important role in the agricultural product distribution system, increasing in size
and expanding in the market according to geographical area. However, the agricultural product
distribution system has not developed sustainably because there are many distribution channels for
agricultural products in Quang Binh, depending largely on the characteristics of small-scale, self-
sufficient and dispersed agricultural production; and characteristics of local consumers who has little
purchasing power and prefer to buy directly from small producers ...; At the same time, it depends on
the underdeveloped processing industry; small distributors.
Therefore, to develop agricultural product distribution system in Quang Binh, the following
groups of solutions are recommended:
583
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
Solutions for local governments:
- Completing the planning and having specific policies for the development of commerce and
agricultural product distribution system in the province.
- Enhance and improve the efficiency of activities connecting markets with production areas,
organize fairs and seminars to exchange information, seek opportunities, create joint ventures, and
support suppliers and customers to sign long-term agreement to sell agricultural products stably. Soon
establishing a Center for agricultural commodities trading and improving the efficiency of the e-
commerce trading floor.
- Focusing on establishing and strengthening economic links in the province to expand trade
links with other provinces. In addition to the consumption of agricultural goods, it is necessary to
promote the exchange and signing of agreements to develop an agricultural product distribution
system, create a fixed source of goods, bring high-quality agricultural products to regular consumers,
at a reasonable price.
- Calling for investment in building some types of commercial infrastructure to support the
consumption of agricultural products such as wholesale markets in districts to increase accessibility
between sellers and buyers, boosting consumption of agricultural products at reasonable prices to
ensure benefits for all entities; logistics centers, aimed at facilitating the circulation of agricultural
commodities.
Solutions for businesses and intermediaries in agricultural product distribution system:
- Members of each agricultural product distribution system needs to change their awareness to
develop along the chains of agricultural product distribution.
- Improve the competitiveness of distributors and the entire agricultural product distribution system.
- Develop and implement the process of developing food safety for agricultural products with a
scientific basis and in accordance with reality.
- Apply modern management techniques to the agricultural product distribution system of
enterprises.
REFERENCE
1. Le Trinh Minh Chau (2006), Solutions for developing a distribution network for victuals, Ministerial-level
scientific projects, Trade Research Institute, Ministry of Industry and Trade.
2. Nguyen Van Nam (2004), Vertical linkage of agricultural products, Ministerial-level scientific projects,
Trade Research Institute, Ministry of Industry and Trade.
3. Nguyen Van Ngoc, Dictionary of Economics, National Economics University.
4. Quang Binh Department of Industry and Trade (2019), Report on commercial infrastructure in the province.
5. Vo Phuoc Tan - Pham Xuan Thu (2003), Agricultural consumption patterns in the Southeast region, Current
situation and innovative solutions suitable to the requirements of Vietnam's economic restructuring,
Ministerial-level scientific projects, Ministry of Trade, code: 2002-78-029.
6. Dinh Van Thanh (2005), Solutions for developing linkages along agricultural products in the context of
international economic integration, Ministerial-level scientific projects, Trade Research Institute, Ministry of
Industry and Trade.
7. Le Ngoc Trung (2018), Solutions for developing agricultural product system in the southeast region of
Vietnam, PhD thesis, Institute of Strategic Research, Industry and Trade Policy.
8. Quang Binh Provincial People's Committee (2018), Report on the implementation of legal policies on
promoting agricultural consumption; control activities of importing, temporarily importing and re-exporting
agricultural products.
584
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VIỆC XUẤT KHẨU HÀNG HÓA TẠI TỈNH KON TUM,
VIỆT NAM
STATE MANAGEMENT OF GOODS EXPORT IN KONTUM PROVINCE, VIETNAM
ThS. Đào Thị Ly Sa
Phân hiệu ĐHĐN tại Kon Tum
Email: [email protected]
Tóm tắt
Quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu đã góp phần không nhỏ vào tăng trưởng về kim ngạch
xuất khẩu của tỉnh Kon Tum qua các năm. Bài viết phân tích thực trạng của quản lý nhà nước đối với xuất khẩu
hàng hóa tại tỉnh Kon Tum để nhìn nhận rõ nét những mặt được và hạn chế. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một
số giải pháp để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu trong đó nhấn mạnh sự phối hợp đồng
bộ giữa nhà nước và doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả và bảo đảm cho xuất khẩu hàng hóa phát triển
vững chắc.
Từ khóa: Quản lý nhà nước (QLNN), xuất khẩu hàng hóa (XKHH), Kon Tum
Abstract
State management of export activities has contributed significantly to the export turnover of Kon Tum
province over the years. This paper aims to analyze the current situation of state management of goods export
in Kon Tum province to recognize the pluses and minuses. A number of solutions is proposed to improve the
state management of export activities, emphasizing the synchronous coordination between the state and
enterprises in order to enhance efficiency and ensure that the goods export has grown steadily.
Keywords: State management, goods export, Kon Tum
1. Đặt vấn đề
Những năm gần đây, hoạt động xuất khẩu hàng hóa của tỉnh Kon Tum đã gặt hái được những
kết quả đáng kể. Cùng với việc triển khai “Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược xuất nhập khẩu
hàng hóa tỉnh Kon Tum thời kỳ 2011-2020, định hướng đến năm 2030”, trong những năm qua, giá trị
kim ngạch xuất khẩu hàng hóa trên địa bàn tỉnh liên tục tăng trưởng cao. Giá trị kim ngạch xuất khẩu
hàng hóa trên địa bàn tỉnh từ hơn 78 triệu USD năm 2013 lên 135 triệu USD năm 2017. Giá trị kim
ngạch xuất khẩu hàng hóa của cả giai đoạn 2013-2017 đạt hơn 481 triệu USD, tăng gấp 2 lần so với
tổng kim ngạch xuất khẩu giai đoạn 2006-2010. Đến năm 2018, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa
tỉnh Kon Tum đạt gần 210 triệu USD, tăng hơn 54% so với năm 2017 và đạt trên 214% so với kế
hoạch. Thành công này có sự đóng góp rất quan trọng của quản lý nhà nước (QLNN) đối với xuất khẩu
hàng hóa (XKHH).
Cùng với việc đổi mới quản lý nền kinh tế, QLNN đối với hoạt động xuất khẩu hàng hóa có
những kết quả đáng ghi nhận. Nhiều nội dung của QLNN đối với XKHH đã được đổi mới và ngày
càng hoàn thiện, từ pháp luật, chính sách đến hoạt động kiểm tra, giám sát. Đến nay, ngoài việc ký kết
các hiệp định thương mại song phương, đa phương, các cơ quan chức năng đã tạo lập môi trường kinh
doanh, đặc biệt là môi trường pháp lý ngày càng thuận lợi cho hoạt động XKHH. Tuy nhiên, QLNN
đối với hoạt động XKHH hiện còn nhiều hạn chế. Chiến lược xuất khẩu vẫn chủ yếu chú trọng các
mục tiêu về số lượng, chưa chú trọng về chất lượng; chính sách xuất khẩu còn nhiều bất cập; kiểm tra,
giám sát hoạt động XKHH còn yếu kém... Vì vậy, hoạt động XKHH của tỉnh Kon Tum vẫn chưa đóng
góp một cách hiệu quả vào tăng trưởng bền vững.
Trong điều kiện tăng cường hội nhập quốc tế, cơ hội cho XKHH mở ra rất lớn nhưng cũng tạo
ra không ít thách thức cho xuất khẩu hàng hóa của tỉnh Kon Tum. Để thúc đẩy XKHH, cần thiết phải
tiếp tục hoàn thiện QLNN đối với XKHH, tìm được những giải pháp thiết thực, khả thi để nâng cao
hiệu quả và bảo đảm cho XKHH phát triển vững chắc.
585
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
2. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với xuất khẩu hàng hóa
2.1.1. Khái niệm về quản lý nhà nước đối với xuất khẩu hàng hóa
Thuật ngữ quản lý có nội dung rất rộng và phong phú. Theo giáo trình “Kinh tế nông nghiệp”
của Vũ Đình Thắng (2002), quản lý nói chung là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý
nhằm đạt được mục tiêu kinh tế xã hội nhất định. Từ quan niệm chung về quản lý, có thể hiểu QLNN
nói chung là sự tác động của Nhà nước tới đối tượng quản lý nhằm đạt các mục tiêu KTXH nhất định.
Lương Xuân Quỳ (2006) cho rằng, QLNN là tổng thể những tác động có tổ chức bằng quyền lực nhà
nước đến đối tượng quản lý thông qua các phương pháp và công cụ để thực hiện mục tiêu đã định.
Từ những phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm QLNN đối với XKHH như sau: QLNN đối
với XKHH là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước, do các cơ quan nhà nước tiến hành thông qua
việc sử dung các chính sách, biện pháp, công cụ của Nhà nước tác động tới hoạt động XKHH nhằm
mục tiêu XKHH bền vững và có hiệu quả cao.
2.1.2. Nội dung của quản lý nhà nước đối với xuất khẩu hàng hóa
Nội dung của quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu hàng hóa được đề cập trong nhiều
nghiên cứu vơi sụ đa dạng và ở các cấp độ khác nhau.
Tác giả Huỳnh Minh Tuấn [119] đưa ra 5 nội dung của QLNN đối với sản xuất, chế biến và
xuất khẩu thủy sản ở cấp tỉnh là: tổ chức thực hiện pháp luật, cơ chế quản lý và chính sách của nhà
nước trung ương đối với sản xuất, chế biến và xuất khẩu thủy sản; Xây dựng và thực hiện chiến lược,
quy hoạch, kế hoạch, chương trình, dự án, đề án phát triển sản xuất, chế biến và xuất khẩu thủy sản ở
cấp tỉnh; Xây dựng và thực hiện các chính sách đối với sản xuất, chế biến và xuất khẩu thủy sản ở cấp
tỉnh; Kiểm tra, kiểm soát hoạt động sản xuất, chế biến và xuất khẩu thủy sản ở cấp tỉnh; Tổ chức bộ
máy QLNN ở cấp tỉnh đối với sản xuất, chế biến và xuất khẩu thủy sản.
Tác giả Lương Xuân Quỳ (2006) cho rằng từ khi tiến hành công cuộc đổi mới, vai trò của định
hướng ngày càng được đề cao và thực hiện nghiêm túc bên cạnh việc thu hẹp dần vai trò của kế hoạch
pháp lệnh. Tác giả đề cập đến xây dựng và thực thi các chiến lược, kế hoạch, quy hoạch phát triển kinh tế
xã hội (KTXH) của Việt Nam trong phần phân tích thực trạng của QLNN đối với nền kinh tế thị trường.
Ngoài ra, các nội dung của quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu được đề cập đến
trong các giải pháp vĩ mô để nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam trên thị
trường châu Âu của Vũ Chí Lộc (2004) là: Tạo lập môi trường pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp
xuất khẩu Việt Nam từng bước nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường châu Âu; Hoàn thiện
chính sách, cơ chế quản lý xuất khẩu sang châu Âu; Nhà nước hỗ trợ về xây dựng lực lượng lao động
và đào tạo nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu hàng hóa sang thị trường châu
Âu. Trịnh Thị Ái Hoa (2007) chỉ ra chiến lược, quy hoạch phát triển sản xuất nông sản xuất khẩu như
là một chính sách trong nhóm chính sách tác động tới sản xuất xuất khẩu nông sản. Tác giả Lê Xuân
Tạo (2015) xem xét vấn đề chưa có chiến lược phát triển ngành gạo như là một nguyên nhân của
những hạn chế trong xuất khẩu gạo. Tác giả Nguyễn Anh Phong và cộng sự (2013) chỉ ra quy hoạch và
thực hiện quy hoạch trong phát triển cao su đang gây khó khăn cho QLNN đối với sản xuất và xuất
khẩu cao su.
Từ những nghiên cứu trên, bài viết nghiên cứu quản lý đối với XKHH theo các khía cạnh bao
gồm: Ban hành và thực thi pháp luật có liên quan đến xuất khẩu hàng hóa; Xây dựng và thực thi chiến
lược, kế hoạch và chương trình XKHH phát triển sản xuất, xuất khẩu; Xây dựng và thực thi các chính
sách XKHH; Kiểm tra, giám sát hoạt động sản xuất, XKHH.
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu chủ yếu sử dụng Số liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo của các sở ban ngành; các
586
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
nghiên cứu, bài báo, tạp chí, các đề tài đã công bố có liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Đồng thời,
nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích, so sánh và suy luận để đánh giá thực trạng
QLNN đối với hoạt động XKHH của tỉnh Kon Tum.
3. Thực trạng quản lý nhà nước đối với xuất khẩu hàng hóa của tỉnh Kon Tum
3.1. Tình hình xuất khẩu hàng hóa của tỉnh Kon Tum
Những năm gần đây, hoạt động XKHH của tỉnh đã gặt hái được những kết quả đáng kể. Với nỗ
lực mở cửa và giữ vững thị trường của các doanh nghiệp, sự hỗ trợ của các cấp, các ngành chức năng
đã tạo ra “dấu ấn” trong xuất khẩu hàng hóa nông sản, nhất là trong năm 2018. Theo số liệu thống kê
của tỉnh Kon Tum, kim ngạch xuất khẩu của tỉnh tăng mạnh từ 82,5 triệu USD năm 2015 đến 210 triệu
USD năm 2018 (Hình 1). Năm 2018 được coi là năm đánh dấu bước đột phá về xuất khẩu hàng hóa,
tăng hơn 54% so với năm 2017 và đạt trên 214% so với kế hoạch.
4
6
2
Hình 1. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của tỉnh Kon Tum qua các năm
Nguồn: Niêm giám thống kê tỉnh Kon Tum
Xét về cơ cấu mặt hàng xuất khẩu, kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng hóa nông sản chiếm tỷ
trọng chủ yếu,với trên 90% tổng kim ngạch xuất khẩu (Hình 1). Mặt hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh là
hàng nông sản như cà phê, cao su, sắn lát, tinh bột sắn… với thị trường xuất khẩu được mở rộng và đa
dạng hơn, không quá tập trung vào một thị trường truyền thống là Trung Quốc như giai đoạn trước. Cụ
thể, Mặt hàng sắn lát khô, tinh bột sắn đã mở rộng thị trường sang Hàn Quốc, Cà phê nhân xuất khẩu
sang Singapore, Tây Ban Nha, các thị trườn Châu Âu (Thụy Sỹ, Bỉ, Mê hi cô), Cao su xuất sang Trung
Quốc chiếm 70% và mở rộng thêm một số thị trường mới như Hàn Quốc, Ấn Độ, Singapore, Malaysia
chiếm khoảng 30%. Gỗ và các sản phẩm từ gỗ: chủ yếu là xuất khẩu sang thị trường Mỹ, Singapore và
một số nước Châu Âu.
Đội ngũ thương nhân xuất khẩu từ năm 2013 đến nay hầu như không tăng về số lượng, chủ yếu
là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chế biến những sản phẩm thô, hàm lượng giá trị gia tăng thấp. Có rất
nhiều doanh nghiệp sản xuất tinh bột sắn, cao su thô, cà phê hòa tan chỉ chú trọng thị trường nội địa,
thu gom hàng hóa về Tổng công ty để xuất khẩu vì năng lực tài chính yếu, chưa có thương hiệu, người
lao động chưa nắm bắt được thị trường, chưa có chiến lược kinh doanh hợp lý nên không có khả năng
xuất khẩu trực tiếp. Điều nay gây ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của xuất khẩu nói riêng và
phát triển kinh tế xã hội của tỉnh nói chung. Do đó cần sự quan tâm hỗ trợ hơn nữa từ phía chính
quyền, địa phương các cấp.
587
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
01%
06%
00%
02%
01%
Hàng CN nặng và khoáng sản
Hàng CN nhẹ và tiểu thủ CN
Hàng nông sản
Hàng lâm sản chỉ tính gỗ tròn
Nhiên liệu
Bán buôn và đại lý
91%
Hình 2. Tỷ trọng giá trị xuất khẩu phân theo nhóm hàng của Kon Tum, 2017
Nguồn: Niêm giám thống kê tỉnh Kon Tum 2017
3.2
. Thực trạ
ng quản lý nhà nước đối với xuất khẩu nông sản của tỉnh Kon Tum
3.2.1. Thực trạng về ban hành và thực thi pháp luật có liên quan đến xuất khẩu hàng hóa
Hoạt động XKHH được duy trì một cách ổn định theo nguyên tắc chung được quy định trong
Luật Thương mại năm 2005. Ngoài ra, thời gian qua, hàng loạt các văn bản cấp luật được ban hành và
có hiệu lực, như: Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật năm 2013, Luật Thú y năm 2015, Luật Hải quan
năm 2014, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật về thuế năm 2014, Luật sửa đổi, bổ sung
một số điều của Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2014, Luật Bảo vệ môi trường năm 2014, Luật Thuế
xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016…
Một số nghị định liên quan đến XKHH được ban hành, như: Nghị định 75/2011/NĐ/CP và Nghị
định số 133/2013/NĐ-CP về tín dụng đầu tư, tín dụng xuất khẩu của Nhà nước đã gia hạn tín dụng xuất
khẩu đối với các mặt hàng cà phê, hạt điều đã qua chế biến xuất khẩu. Nghị định 15/2018/NĐ-CP ngày
2/2/2018 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật An toàn thực phẩm. Nghị định số
10/2018/NĐ-CP ngày 15/01/2018 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý ngoại
thương về các biện pháp phòng vệ thương mại. Nghị định số 31/2018/NĐ-CP ngày 8/3/2018 của Chính
phủ quy định chi tiết Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa.
Về thủ tục hành chính, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 05/2016/TT-BCT ngày
6/6/2016 quy định về việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Kế hoạch tổng thể triển khai Cơ chế Một
cửa quốc gia và Cơ chế Một cửa ASEAN giai đoạn 2016-2020 được Chính phủ ban hành. Mục tiêu là
đến năm 2020, hoàn thành triển khai tất cả các thủ tục hành chính của các bộ, ngành tham gia quản lý
hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh đều thông qua Cơ chế một cửa quốc gia dưới hình thức dịch
vụ công trực tuyến cấp độ 4. Tại Kon Tum, UBND tỉnh đã ban hành quy chế thực hiện cơ chế một cửa,
cơ chế một cửa liên thông tại cơ quan hành chính nhà nước các cấp trên địa bàn tỉnh Kon Tum trong
đó đối tượng thực hiện có Chi cục Hải quan tỉnh Kon Tum theo quyết định số 09/2016/QĐ-UBND.
Về hoạt động thương mại biên giới, Chính phủ đã phê duyệt Quyết định số 52/2015/QĐ-TTg
ngày 20/10/2015 về quản lý hoạt động thương mại biên giới với các nước có chung biên giới. Bộ Công
Thương đã ban hành Thông tư số 34/2016/TT-BCT quy định chi tiết hoạt động mua bán hàng hóa qua
biên giới, quản lý hoạt động thương mại biên giới với các nước có chung đường biên giới.
3.2.2. Thực trạng về xây dựng và thực thi chiến lược, kế hoạch và chương trình xuất khẩu hàng hóa
phát triển sản xuất, xuất khẩu
Chiến lược XKHH của Kon Tum được lồng ghép trong các chiến lược phát triển KTXH của
588
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
tỉnh. Trong “Chiến lược Phát triển KTXH 2011-2020”, mục tiêu chung đối với hoạt động xuất khẩu cả
nước là phấn đấu kim ngạch xuất khẩu đến năm 2015 đạt khoảng 125 - 130 triệu USD và năm 2020
khoảng 300 - 320 triệu USD. Để đạt được mục tiêu này, ngày 16 tháng 4 năm 2013, UBND tỉnh đã có
Quyết định số 264/QĐ-UBND về việc ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược xuất nhập
khẩu hàng hóa tỉnh Kon Tum thời kỳ 2011 - 2020, định hướng đến năm 2030. Kế hoạch nhằm thực
hiện những nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu đã được nêu tại Quyết định số 581/QĐ-TTg ngày 20 tháng
4 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội tỉnh Kon
Tum đến năm 2020; Quyết định số 950/QĐ-TTg ngày 25 tháng 7 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ
Ban hành Chương trình hành động thực hiện Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa thời kỳ 2011 - 2020,
định hướng đến năm 2030, hướng tới các mục tiêu: Phấn đấu đến năm 2015, tổng kim ngạch xuất khẩu
đạt 130 triệu USD, tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2011 - 2015 là 16 - 17%. Đến năm 2020,
kim ngạch xuất khẩu phấn đấu đạt 300 - 320 triệu USD, tăng trưởng bình quân giai đoạn 2016 - 2020
là 18 - 19%. Duy trì tốc độ tăng trưởng trên 15% giai đoạn 2021 - 2030; Phấn đấu giai đoạn 2011 -
2015, tốc độ tăng trưởng kim ngạch nhập khẩu đạt từ 13-15%/năm; giai đoạn 2016 - 2020 đạt từ 12 -
14%/năm; giai đoạn 2021 - 2025 đạt từ 10 - 12%/năm (dự kiến đến năm 2015 kim ngạch nhập khẩu
đạt 11,5 triệu USD; đến năm 2020 kim ngạch nhập khẩu đạt 21 triệu USD). Kế hoạch có các nhiệm vụ
chủ yếu: Phát triển sản xuất, chuyển dich cơ cấu kinh tế (phát triển sản xuất công nghiệp, phát triển sản
xuất nông nghiệp); Phát triển thị trường; Chính sách tài chính, tín dụng và đầu tư phát triển sản xuất
hàng hóa xuất khẩu; Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao nhận kho vận và đẩy nhanh xã hội hóa hoạt
động dịch vụ logistics; Đào tạo phát triển nguồn nhân lực và Kiểm soát nhập khẩu.
Ngoài việc quản lý bằng các chiến lược, kế hoạch, nhiều chương trình XKHH theo từng mục
tiêu khác nhau được Sở Công Thương triển khai, như: chương trình Xúc tiến thương mại tỉnh Kon
Tum, chương trình phát triển Thương hiệu Sâm Ngọc Linh. Chương trình Xúc tiến thương mại của
tỉnh với mục tiêu hỗ trợ các doanh nghiệp trên địa bàn tìm kiếm đối tác, thúc đẩy cơ hội trao đổi mua
bán hàng hóa, mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và đẩy mạnh xuất khẩu.
Chương trình phát triển Thương hiệu Sâm Ngọc Linh có 2 nội dung chính gồm quản lý chặt chẽ nguồn
gốc, tiêu chuẩn sâm giống Ngọc Linh, hỗ trợ doanh nghiệp, người dân áp dụng tiến bộ khoa học kỹ
thuật, áp dụng hệ thống quản lý chất lượng trong sản xuất, thu hoạch, bảo quản sâm Ngọc Linh Kon
Tum; Hỗ trợ xây dựng các mô hình liên kết sản xuất sâm Ngọc Linh theo chuỗi và hỗ trợ đầu tư chế
biến sâu, đa dạng hóa các sản phẩm sâm Ngọc Linh Kon Tum từ thông thường đến cao cấp.
3.2.2. Thực trạng về xây dựng và thực thi các chính sách xuất khẩu hàng hóa
Có nhiều chính sách và công cụ liên quan đến XKHH đã được áp dụng ở tỉnh Kon Tum nhằm
hỗ trợ cho các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa. Cụ thể:
Công tác xúc tiến thương mại được đảm bảo như tham gia gian hàng và tổ chức quảng bá sản
phẩm tại các thị trường nhập khẩu. Thời gian qua, Sộ Công Thương đã có nhiều chương trình hành
động thiết thực để gia tăng sức cạnh tranh cho hàng hóa như: hỗ trợ xây dựng thương hiệu, tổ chức hội
chợ, xúc tiến tìm kiếm thị trường, tổ chức Hội nghị kết nối giao thương giữa các doanh nghiệp xuất
khẩu trong và ngoài tỉnh, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia cổng thương thông tin xuất nhập khẩu Việt
Nam, xây dựng sàn gia dịch nông sản, xây dựng các website thương mại điện tử... giúp cho nhiều loại
hàng hóa nông sản được thế giới biết đến.
Về chính sách hỗ trợ tài chính, tín dụng, nhà nước luôn xác định lĩnh vực nông nghiệp, nông
thôn và xuất khẩu là những trụ cột chính trong chính sách tín dụng nên đã có nhiều chương trình đặc
thù dành riêng cho lĩnh vực nông nghiệp cũng như sản xuất, XKHH. Chính sách tín dụng xuất khẩu
của Nhà nước thông qua hoạt động cho vay của Chi nhánh Ngân hàng Phát triển (VDB) quy định về
mức vốn cho vay với hoạt động tín dụng xuất khẩu theo Nghị định 75/2011/NĐ-CP: Mức cho vay tối
đa bằng 85% giá trị hợp đồng xuất khẩu, nhập khẩu đã ký hoặc giá trị L/C đối với cho vay trước khi
giao hàng hoặc trị giá hối phiếu hợp lệ đối với cho vay sau khi giao hàng, đồng thời phải đảm bảo mức
vốn cho vay tối đa đối với mỗi nhà XK, nhà NK nước ngoài không vượt quá 15% vốn điều lệ thực có
589
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
của NHPT Việt Nam. Về lãi suất cho vay: thực hiện theo các Thông tư của Bộ Tài chính về mức lãi
suất cho vay tín dụng xuất khẩu của Nhà nước bằng đồng Việt Nam, lãi suất cho vay giảm lần lượt như
sau: 15%/năm - 10,2% - 9,3% - 8,7% - 7,8% - 7,2% - 6,9%/năm. Ngoài ra, thực hiện chính sách tín
dụng XKNS, một số ngân hàng thương mại hạ lãi suất, đưa ra các gói tín dụng linh hoạt cho lĩnh vực
này. Kể từ ngày 10 tháng 7 năm 2017, lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa bằng đồng Việt Nam với khách
hàng vay để đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ một số lĩnh vực, ngành kinh tế theo quy định tại Thông tư
39/2016/TT-NHNN ngày 30 tháng 12 năm 2016, được điều chỉnh giảm xuống còn 6,5%/năm. Đồng
thời, các NHTM cũng dành các gói tín dụng đồng hành cùng doanh nghiệp xuất khẩu, xây dựng các
chương trình ưu đãi lãi suất cho vay tài trợ xuất khẩu, giúp các doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn
vay với lãi suất ưu đãi thấp hơn lãi suất cho vay đối tương ưu tiên theo quy định (như Chương trình
đồng hành cùng doanh nghiệp xuất khẩu - năm 2017 của Vietcombank, với lãi suất ưu đãi từ 7-8%),
triển khai các hình thức tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu như: tài trợ vốn lưu động để thu mua, chế biến,
sản xuất hàng xuất khẩu theo đúng L/C, hợp đồng, đơn đặt hàng đã ký kết; tài trợ vốn trong thanh toán
hàng xuất khẩu; Chiết khấu chứng từ hàng xuất khẩu; ứng trước tiền thanh toán tiền hàng xuất khẩu;…
Bảng 1. Một số hoạt động xúc tiến thương mại của tỉnh Kon Tum
Năm
2011-2015
2014
Tên hoạt động
Hỗ trợ xây dựng thương hiệu nông sản có thế mạnh xuất khẩu như: Sâm Ngọc Linh; Cà Phê Đăk
Hà; Cá hồi, Cá Tầm Kon Plông; Rượu Sim, Chuối rừng Măng Đen.
Tham gia Hội chợ Thương mại - du lịch CLV 2014 tại tỉnh Kratie - Vương quốc Campuchia
Triển khai hỗ trợ áp dụng hệ thống quản lý chất lượng quốc tế ISO 9001- 2000
Hội nghị kết nối cung cầu giữa các doanh nghiệp các tỉnh tại Đồng Tháp
Hội nghị kết nối cung cầu tại Thành phố Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh
2015
Hội chợ quốc tế Việt – Pháp lần thứ 10 tại Cần Thơ trưng bày, giới thiệu các sản phẩm đặc trưng
của tỉnh như Cà phê các loại, Rượu Ngọc Linh, Rượu sâm dây ngũ vị tử, Rượu Sim, Sâm dây, trà
ngũ vị tử, trà Hà thủ ô, trà Trinh Nữ Hoàng cung, Trà dây Măng đen, cà phê Da Vàng, Thanh
Hương, tinh bột sắn, cao su, đồ gỗ mỹ nghệ, trà các loại,…
2016
Tham gia kết nối giao thương tại TP Hồ Chí Minh
Tham gia hội chợ tại tỉnh Stung Treng, Vương quốc Campuchia
2017
2018
2019
Tổ chức phiên chợ bán hàng Việt đến khu vực huyện biên giới tại Đăk Glei và Ngọc Hồi
Tham gia Hội chợ Thương mại - Du lịch CLV tại tỉnh Kratie - Vương quốc Campuchia
Nguồn: Thống kê từ tác giả
Đối với đào tạo phát triển nguồn nhân lực phục vụ xuất khẩu, Sở Lao động – TB&XH phối hợp
với Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh xây dựng kế hoạch đào tạo công nhân, lao động có tay nghề để giới
thiệu, cung ứng cho các doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng trên địa bàn tỉnh. Tổ chức các lớp tập
huấn, đào tạo nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh cập nhật
thông tin kịp thời về tình hình phát triển kinh tế trong tỉnh, các các chủ trương, chế độ, chính sách của
Nhà nước có liên quan đến hoạt động sản xuất, phát triển công nghiệp nông thôn; nâng cao trình độ cơ
giới hóa trong nông nghiệp; tạo việc làm và thu nhập ổn định cho lao động nông thôn. Tiêu biểu,
Trung tâm Khuyến công – Xúc tiến thương mại và Tư vấn công nghiệp phối hợp với các đơn vị liên
quan tổ chức mở lớp đào tạo dệt thổ cẩm cho đồng bào dân tộc thiểu số tại làng KonKlor, thành phố
Kon Tum, đào tạo lớp cơ khí sửa chữa vận hành máy nông nghiệp tại thị trấn Đăk Hà, huyện Đắk Hà.
Ngoài ra, Trung tâm Khuyến công – Xúc tiến thương mại và Tư vấn công nghiệp đã phối hợp với
Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tại Đà Nẵng, Tỉnh đoàn, Hội nông dân, Liên minh hợp
tác xã tỉnh và các huyện tổ chức 02 lớp tập huấn cho 80 học viên với tổng kinh phí là 125,6 triệu đồng.
Sau khóa đào tạo học viên nắm được chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh
tế - xã hội; nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh và quản trị doanh nghiệp, có những bước đi thích
590
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
hợp, định hướng phát triển ý tưởng khởi nghiệp, kinh doanh trong tương lai.
3.2.5. Thực trạng về kiểm tra, giám sát hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu hàng hóa
Thời gian qua, hoạt động kiểm tra, giám sát của chính quyền địa phương đã được tăng cường
để phát hiện các sai phạm góp phần tăng cường hiệu lực, hiệu quả QLNN đối với XKHH.
Nhiều văn bản pháp lý được cơ quan quản lý ban hành không rõ ràng, làm cho các doanh
nghiệp khó thực hiện. Gần đây, các văn bản quy định và hướng dẫn thực hiện về vệ sinh an toàn thực
phẩm còn thiếu và không rõ ràng. Theo Thông tư liên tịch số 13/2014/TTLT-BYT-BNN-BCT thì chủ
cơ sở và người trực tiếp sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải được cơ quan có thẩm quyền cấp “Giấy
xác nhận kiến thức về an toàn thực phẩm”. Tuy nhiên, theo Điều 11, Nghị định 178/2013/NĐ-CP lại
quy định xử phạt “vi phạm quy định về tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm”. Thông Tư Liên tịch
34/2014 vừa ban hành về việc ghi nhãn hàng hóa bao gói sẵn, trong phạm vi áp dụng đối với thực
phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn nhưng lại không giải thích thực phẩm đã qua chế biến là những loại,
nhóm thực phẩm nào trong khi Luật vệ sinh an toàn thực phẩm không có định nghĩa thực phẩm chế
biến bao gói sẵn.
Thủ tục kê khai và nộp thuế còn nhiều chồng chéo giữa các cơ quan thuế. Nhiều doanh nghiệp
vì vướng mắc trong khai báo hải quan mà phải bỏ hợp đồng hoặc không được hoàn thuế. Không chỉ
văn bản chồng chéo, mà sự phối hợp giữa các đơn vị QLNN cũng chưa tốt, gây nhiều khó khăn cho
doanh nghiệp XKHH.
Việc xử lý các vi phạm còn chưa nghiêm túc, các chế tài xử phạt còn nhẹ, chủ yếu là phạt hành
chính, thiếu tính răn đe. Việt Nam là một trong ba nước có số lượng nhiều lô hàng nông sản xuất khẩu
bị trả về. Điều này một phần là do việc quản lý của các ngành chức năng về chất lượng và VSATTP
chưa chặt chẽ. Phát hiện vi phạm nhưng chưa có chế tài để xử lý các doanh nghiệp vi phạm, chủ yếu là
phạt hành chính nhưng chưa đủ tính răn đe.
3.3. Hạn chế, tồn tại của quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu hàng hóa tại tỉnh Kon Tum
Một số cơ quan Nhà nước chưa thực sự quan tâm đến việc triển thực hiện kế hoạch, chiến lược,
chưa tập trung nghiên cứu và đề xuất tháo gỡ những khó khăn cho các doanh nghiệp một cách chủ
động và tích cực, thiếu đồng bộ nên việc thực hiện chương trình chưa tương xứng với tiềm năng của
tỉnh.
Chưa cung cấp kịp thời thông tin thị trường xuất khẩu cho doanh nghiệp; chưa kịp thời đào tạo
bồi dưỡng nghiệp vụ xuất khẩu cho doanh nghiệp và có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu.
Hoạt động xuất khẩu thiếu linh hoạt, chưa tập trung khai thác mở rộng thị trường, khả năng ứng
phó với sự biến đổi về thị trường còn chậm, chưa tận dụng được các cơ hội từ các hiệp định thương
mại tự do để thâm nhập khai thác thị trường (cả cơ quan Nhà nước và doanh nghiệp).
Lao động có kỹ năng nghề nghiệp, có chất lượng, trình độ tay nghề cao đáp ứng nhu cầu của
doanh nghiệp còn thiếu ở một số lĩnh vực nhất là sản xuất hàng xuất khẩu (may xuất khẩu, sản xuất đồ
gỗ, một số khâu trong sản xuất tinh bột sắn phải tuyển dụng lao động từ nơi khác).
Một số chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp xuất khẩu chưa đem lại hiệu quả và còn nhiều bất
cập: Về lãi suất cho vay tín dụng xuất khẩu của Nhà nước, việc quy định mức lãi suất cho vay cố định
đối với số vốn vay theo từng lần giải ngân theo Nghị định 75/2011/NĐ-CP và các Thông tư hướng dẫn
của Bộ Tài chính: vốn vay một dự án được giải ngân nhiều lần và số vốn giải ngân mỗi lần áp dụng
mức lãi suất cho vay khác nhau, nên xảy ra tình trạng chủ đầu tư phải trả lãi vay theo nhiều mức lãi
suất khác nhau cho cùng một dự án; khi lãi suất trên thị trường tài chính tăng lên thì sẽ không đảm bảo
nguyên tắc bù đắp chi phí huy động vốn và phí hoạt động của NH cho vay, do chi phí huy động tăng
lên mà mức lãi suất cho vay đã được ấn định; trong trường hợp mức lãi suất thị trường giảm xuống
thấp hơn cả mức lãi suất cho vay của VDB, thì mức lãi suất của VDB không còn mang tính “ưu đãi”,
591
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Thương mại và phân phối” lần 2 năm 2020
hỗ trợ đối với doanh nghiệp. Ngoài ra, lãi suất cho vay chưa linh hoạt, có thời điểm còn cao hơn so với
lãi suất NHTM nên kém hâp dẫn đối với doanh nghiệp.
Hoạt động kiểm tra, giám sát còn phạm nhiều sai sót cũng như việc xử lý các vi phạm còn chưa
nghiêm túc, các chế tài xử phạt còn nhẹ.
Hầu hết các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh là doanh nghiệp vừa và nhỏ, yếu về tiềm lực tài chính,
chưa có thương hiệu, hàng hóa xuất khẩu chủ yếu là mới qua sơ chế hay chế biến thủ công nên giá trị gia
tăng thấp, thiếu tính cạnh tranh. Giá trị xuất những sản phẩm chuyên sâu như tinh bột sắn, cà phê bột, gỗ
tinh chế còn chiếm tỷ trọng thấp. Có rất nhiều doanh nghiệp sản xuất tinh bột sắn, cao su thô, cà phê hòa
tan chỉ chú trọng thị trường nội địa, thu gom hàng hóa về Tổng công ty mẹ để xuất khẩu vì năng lực tài
chính yếu, chưa có thương hiệu, người lao động chưa nắm bắt được thị trường, chưa có chiến lược kinh
doanh hợp lý nên không có khả năng xuất khẩu trực tiếp.
4. Một số giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với xuất khẩu nông sản của tỉnh Kon Tum
Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với xuất khẩu nông sản để nâng
cao hiệu quả và đảm bảo cho XKHH phát triển bền vững cần sự phối hợp đồng bộ cả cơ quan quản lý
nhà nước và doanh nghiệp.
4.1. Đối với quản lý nhà nước
4.1.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật có liên quan đến xuất khẩu hàng hóa
Pháp luật về QLNN đối với XKHH bao gồm nhiều luật, nghị định, thông tư khác nhau, trong
nhiều lĩnh vực: đất đai, tài chính tín dụng, hội nhập quốc tế. Cần phải rà soát, phân loại, đánh giá lại
việc thực hiện pháp luật để có những định hướng sửa đổi bổ sung. Hoàn thiện Luật Quản lý ngoại
thương trên một số điểm sau: cần có những quy định chặt chẽ về hoạt động và những chế tài xử lý hiệu
quả vấn đề thương nhân nước ngoài không có hiện diện tại Việt Nam, núp bóng thương lái người Việt
Nam thao túng thị trường nông sản, gây thiệt hại cho nông dân trong thời gian qua.
Pháp luật về thủ tục hải quan: hoàn hiện việc sửa đổi Luật Hải quan phù hợp với yêu cầu hội
nhập quốc tế sâu rộng, tạo hành lang pháp lý cho hiện đại hóa hoạt động hải quan, áp dụng rộng rãi và
phổ biến hải quan điện tử, đáp ứng yêu cầu của cải cách hành chính, cải cách thủ tục hải quan nhằm
mục đích công khai, minh bạch, hiệu quả.
Ngoài ra, tiếp tục hoàn thiện các pháp luật khác có liên quan như pháp luật về khuyến khích thu
hút đầu tư vào nông nghiệp, đặc biệt là nông nghiệp công nghệ cao.
4.1.2. Hoàn thiện xây dựng và thực thi chiến lược, kế hoạch và chương trình xuất khẩu hàng hóa phát
triển sản xuất, xuất khẩu
Cần phải thay đổi tổng thể chiến lược XKHH theo hướng tăng giá trị XKHH bằng cách đổi mới
công nghệ, xuất khẩu sản phẩm đã qua chế biến, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và tăng chất
lượng sản phẩm. Chiến lược XKHH cần định hướng cho các doanh nghiệp chuyển từ việc chạy theo số
lượng với giá cả, chất lượng thấp sang chú trọng xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị hàng hóa xuất
khẩu. Từ đó, giúp nông sản Việt Nam có cơ hội thâm nhập vào thị trường các nước phát triển.
Các sở ban ngành tiếp tục rà soát, bổ sung quy hoạch ngành, sản phẩm nông nghiệp vùng
chuyên canh cây công nghiệp phục vụ công nghiệp chế biến phù hợp chiến lược phát triển kinh tế - xã
hội đến năm 2025. Xây dựng và ban hành Kế hoạch liên kết sản xuất, tiêu thụ một số sản phẩm nông
nghiệp trên địa bàn tỉnh Kon Tum nhằm thực hiện tốt việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp và phát triển
nông thôn ở địa phương.
Xây dựng các đề án xúc tiến thương mại như: tham gia, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ
định hướng xuất khẩu, tổ chức các đoàn giao dịch thương mại tại nước ngoài, chú trọng vào các thị
trường truyền thống và thị trường mới như Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Singapore, Hoa Kỳ, Nhật
Bản, Nam Phi, Campuchia, Lào, EU,....; Ưu tiên cho chương trình xúc tiến thương mại định hướng
592
Tải về để xem bản đầy đủ
23 trang
20720
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Nghiên cứu phát triển hệ thống phân phối nông sản trên địa bàn tỉnh Quảng Bình", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nghien_cuu_phat_trien_he_thong_phan_phoi_nong_san_tren_dia_b.pdf
