Xây dựng chỉ số đánh giá hoạt động giảm nhẹ phát thải khí nhà kính tại Việt Nam

XÂY DỰNG CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG GIẢM NHẸ

PHÁT THẢI KHÍ NHÀ KÍNH TẠI VIỆT NAM

Nguyễn Thị Thu Hà⁽¹⁾, Vương Xuân Hòa⁽²⁾, Trần Thị Bích Ngọc⁽³⁾

⁽¹⁾Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường

⁽²⁾Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu

⁽³⁾Cục Biến đổi khí hậu

Ngày nhận bài 10/7/2018; ngày chuyển phản biện 11/7/2018; ngày chấp nhận đăng 2/8/2018

Tóm tắt: Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu là văn bản ràng buộc về pháp lý cho tất cả quốc gia về biến

đổi khí hậu. Giảm phát thải khí nhà kính (KNK) là trách nhiệm chung của toàn cầu. Sau năm 2020, tất cả các

Bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu đều phải thực hiện các mục ꢀêu giảm

phát thải KNK theo Đóng góp do quốc gia tự quyết (NDC).

Trên thực tế, các nước đã và đang triển khai thực hiện các hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK theo điều

kiện cụ thể của từng quốc gia. Các hoạt động tập trung chủ yếu vào ngành/lĩnh vực có lượng phát thải/hấp

thụ KNK lớn như: Năng lượng, công nghiệp, giao thông, nông nghiệp, sử dụng đất, thay đổi sử dụng đất và

lâm nghiệp, chất thải và cùng hướng tới mục ꢀêu phát triển bền vững theo hướng các-bon thấp.

Với Việt Nam nói riêng và các nước đang phát triển nói chung, giai đoạn chuẩn bị và giai đoạn đầu thực

hiện các cam kết về giảm phát thải KNK sẽ gặp những khó khăn và thách thức nhất định. Việc đánh giá,

giám sát ꢀến trình thực hiện các mục ꢀêu về giảm phát thải là cần thiết và quan trọng để kịp thời đưa ra các

khuyến nghị, điều chỉnh phù hợp nhằm đạt được các mục ꢀêu đã đề ra.

Nghiên cứu thực hiện với mục đích đề xuất được khung bộ chỉ số đánh giá hoạt động giảm nhẹ phát thải

KNK cho Việt Nam.

Từ khóa: Đánh giá hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK.

1. Đặt vấn đề

về pháp lý cho tất cả các quốc gia về biến đổi khí

hậu. Giảm nhẹ phát thải khí nhà kính là trách

nhiệm chung của toàn cầu.

Theo số liệu công bố của Tổ chức Khí tượng

thế giới, thời gian gần đây mật độ CO₂trung bình

toàn cầu luôn vượt ngưỡng giới hạn an toàn⁽¹⁾.

Đó là nguyên nhân của biến đổi khí hậu hiện

nay. Báo cáo năm 2014 của Ủy ban liên chính

phủ về biến đổi khí hậu (IPCC, 2014) chỉ ra rằng,

để nhiệt độ vào cuối thế kỷ tăng ở mức dưới

2^oC, tổng lượng phát thải phải được giới hạn ở

mức dưới 1000 GtC. Đứng trước thực trạng đó,

sau hơn 20 năm đàm phán, kể từ khi Công ước

khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu

được thông qua vào năm 1992, ngày 12 tháng

12 năm 2015, lần đầu ꢀên tại Paris, 200 quốc

gia đã đồng thuận thông qua Thỏa thuận Paris.

Đây là Thỏa thuận mang ꢁnh lịch sử, ràng buộc

Trong giai đoạn 2008-2020, các quốc gia

phát triển và các nước có nền kinh tế chuyển

đổi đã thực hiện các cam kết về giảm nhẹ phát

thải KNK theo Nghị định thư Kyoto. Trong khi đó,

các nước đang phát triển thực hiện giảm nhẹ

phát thải theo hình thức tự nguyện. Gần đây,

các nước đang phát triển thực hiện 7dưới hình

thức các hành động giảm nhẹ phát thải KNK phù

hợp với điều kiện quốc gia (NAMA). Sau năm

2020, theo quy định tại Thỏa thuận Paris, tất cả

các Bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp

Quốc về biến đổi khí hậu đều phải thực hiện các

mục ꢀêu giảm nhẹ phát thải theo Đóng góp do

(1)

Mật độ CO₂các năm 2015, 2016, 2017 lần lượt là

Liên hệ tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà

Email: nꢁha2204@gmail.com

400; 403,3 và 405 ppm, giới hạn an toàn của chỉ số này

là 350,00 ppm

TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Số 7 - Tháng 9/2018

17

quốc gia tự quyết định (NDC).

Nghiên cứu đã ꢀến hành thu thập và nghiên

cứu các tài liệu trong nước và quốc tế về cơ sở

lý luận, kinh nghiệm quốc tế liên quan đến các

nội dung: Xây dựng chỉ số, công cụ và phương

pháp đánh giá hoạt động giảm nhẹ phát thải

KNK, thực trạng chính sách pháp luật và triển

khai thực hiện thống kê các chỉ thị/chỉ ꢀêu liên

quan đến hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK ở

Việt Nam.

(2) Phương pháp điều tra, khảo sát, thu thập

và phân ꢁch thông ꢀn dữ liệu:

Nghiên cứu đã thực hiện điều tra, khảo sát

tại một số bộ, ngành và địa phương.

- Đối tượng điều tra: Tổng cục thống kê, chi

cục thống kê một số tỉnh, các Bộ/ngành có lượng

phát thải/hấp thụ khí nhà kính lớn; chuyên gia,

nhà khoa học; và các hộ dân chịu tác động trực

ꢀếp từ các hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK.

- Phương pháp điều tra: Nghiên cứu đã thực

hiện việc thu thập thông ꢀn thông qua phiếu

điều tra và phỏng vấn sâu.

- Nội dung điều tra: (1) Thông ꢀn, số liệu về

ꢂnh hình thực hiện các chỉ ꢀêu/chỉ thị liên quan

đến hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK; (2) Tác

động của hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK tới

các trụ cột của phát triển bền vững (kinh tế, xã

hội và môi trường); (3) Thực trạng công tác quản

lý phát thải KNK tại các Bộ, ngành và địa phương.

(3) Phương pháp kiến tạo chỉ số và xây dựng

chỉ thị:

Nghiên cứu đã dựa trên hướng dẫn xây dựng

chỉ số tổng hợp của Tổ chức Hợp tác và phát

triển kinh tế (OECD) để xây dựng chỉ thị và chỉ

số đánh giá hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK

ở Việt Nam.

Bộ khung chỉ số được kiến tạo theo 04 chủ

đề: (1) Thân thiện với khí hậu; (2) Thúc đẩy tăng

trưởng và phát triển theo hướng các-bon thấp;

(3) Thân thiện với môi trường tự nhiên; và (4)

Cải thiện an sinh xã hội.

Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu

(IPCC) đã đưa ra định nghĩa về hoạt động giảm

nhẹ biến đổi khí hậu (Miꢀgaꢀon of climate

change), đó là hoạt động của con người để giảm

các nguồn phát thải KNK hoặc tăng cường các bể

hấp thụ KNK (A human intervenꢀon to reduce

the sources or enhence the sinks of greenhouse

gages).

Trên thực tế, các nước đã và đang triển khai

thực hiện các hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK

theo điều kiện cụ thể của từng quốc gia. Các

hoạt động tập trung chủ yếu vào ngành/lĩnh vực

có lượng phát thải/hấp thụ KNK lớn như: Năng

lượng, công nghiệp, giao thông, nông nghiệp, sử

dụng đất, thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp,

chất thải và cùng hướng tới mục ꢀêu phát triển

bền vững theo hướng các-bon thấp.

Với Việt Nam nói riêng và các nước đang phát

triển nói chung, giai đoạn chuẩn bị và giai đoạn

đầu thực hiện các cam kết về giảm nhẹ phát thải

KNK sẽ gặp những khó khăn và thách thức nhất

định. Việc đánh giá, giám sát ꢀến trình thực hiện

các mục ꢀêu về giảm nhẹ phát thải là cần thiết

và quan trọng để kịp thời đưa ra các khuyến

nghị, điều chỉnh phù hợp nhằm đạt được các

mục ꢀêu đã đề ra.

Vì những lý do trên, nghiên cứu này hướng

tới mục ꢀêu đề xuất được khung bộ chỉ số đánh

giá các hoạt động giảm nhẹ phát thải khí nhà

kính, tạo công cụ hỗ trợ đánh giá, giám sát ꢀến

trình thực hiện các mục ꢀêu giảm nhẹ phát thải

KNK phục vụ công tác quản lý nhà nước về phát

thải KNK tại Việt Nam.

2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào đối tượng là các

hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK thuộc 05 lĩnh

vực phát thải chính tại Việt Nam: Năng lượng;

các quá trình công nghiệp (quá trình sản xuất và

sử dụng sản phẩm); nông nghiệp; sử dụng đất;

thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp (LULUCF); và

chất thải.

Để xây dựng được khung bộ chỉ số đánh giá

hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK cho Việt Nam,

nghiên cứu đã sử dụng các phương pháp sau:

(1) Phương pháp nghiên cứu tổng quan tài

liệu:

Các chỉ thị được rà soát và liệt kê nhằm phản

ánh các tác động của hoạt động giảm nhẹ phát

thải KNK đối với việc thực hiện các mục ꢀêu về

giảm phát thải KNK và các đồng lợi ích phát triển

bền vững.

Chỉ số đánh giá hoạt động giảm nhẹ phát

thải KNK là kết quả tổng hợp của 04 chỉ số thành

phần tương ứng với 04 chủ đề kiến tạo nên bộ

TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Số 7 - Tháng 9/2018

18

khung chỉ số, trong mỗi chỉ số thành phần là tập

hợp các chỉ thị.

Các chỉ thị được cho điểm theo phương pháp

ꢁnh điểm theo mục ꢀêu. Điểm số của chỉ thị

được ꢁnh theo phần trăm hoàn thành mục ꢀêu

đề ra của hoạt động đánh giá. Điểm của chỉ thị

được chuẩn hóa về thang điểm 5.

khung bộ chỉ số, lựa chọn các ꢀêu chí/chỉ thị phù

hợp để đánh giá các hoạt động giảm nhẹ phát

thải khí nhà kính thuộc các lĩnh vực phát thải

chính ở Việt Nam.

3. Kết quả nghiên cứu

3.1. Đề xuất bộ khung chỉ số đánh giá hoạt

động giảm nhẹ phát thải khí nhà kính cho Việt

Nam

Điểm chỉ thị = (Kết quả đạt được/mục ꢀêu) x 5

Chỉ số thành phần = ∑¹wi.Di

n

Trên cơ sở tổng hợp các nghiên cứu về cơ sở

khoa học xây dựng chỉ số, kinh nghiệm quốc tế

về đánh giá, giám sát hoạt động giảm nhẹ phát

thải KNK, rà soát hệ thống chỉ ꢀêu/chỉ thị liên

quan đến hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK

trong hệ thống văn bản chính sách, pháp luật,

trong hệ thống chỉ ꢀêu thống kê quốc gia, hệ

thống chỉ ꢀêu thống kê các bộ, ngành và địa

phương. Nghiên cứu đã đề xuất được bộ khung

chỉ số đánh giá hoạt động giảm nhẹ phát thải

KNK cho Việt Nam. Theo đó, bộ chỉ số gồm 04

chỉ số thành phần nhằm đánh giá hoạt động

trên 04 khía cạnh khác nhau (Bảng 1):

Trong đó:

W_i= trọng số của chỉ thị i,

D_i= điểm của chỉ thị i.

(4) Phương pháp chuyên gia:

Nghiên cứu đã thực hiện tham vấn ý kiến các

chuyên gia thuộc các lĩnh vực phát thải chính,

các chuyên gia thống kê, kinh tế, xã hội trong

việc xác định bộ khung chỉ số và các ꢀêu chí/chỉ

thị đánh giá hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK.

(5) Phương pháp hội thảo:

Để có được thông ꢀn và ý kiến tham vấn của

nhiều bên, nghiên cứu đã thực hiện tham vấn ý

kiến thông qua các buổi hội thảo để hoàn thiện

Bảng 1. Các nhóm ꢀêu chí và ꢀêu chí cụ thể đánh giá hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK

Nhóm ꢀêu chí

Các ꢀêu chí cụ thể

1. Thân thiện với hệ thống khí

hậu

1. Giảm phát thải KNK

2. Tăng cường các bể hấp thụ các-bon

3. Sử dụng hiệu quả, ꢀết kiệm năng lượng

4. Đảm bảo an ninh năng lượng

2. Tăng trưởng và phát triển

theo hướng các bon thấp

5. Phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng sạch

6. Cải ꢀến, chuyển giao công nghệ

7. Sản xuất và ꢀêu dùng các sản phẩm thân thiện với môi trường

8. Đóng góp kinh tế

3. Thân thiện với môi trường

tự nhiên

9. Giảm phát sinh chất thải và các chất gây ô nhiễm

10. Thân thiện với môi trường tự nhiên

11. Giảm tác động có hại tới hệ sinh thái và đa dạng sinh học

12. Tuân thủ pháp luật về bảo vệ môi trường

13. Phát triển và ổn định sinh kế

4. Cải thiện an sinh xã hội

14. Sức khỏe, y tế

15. Văn hóa, giáo dục

16. Cải thiện an sinh xã hội

17. Bình đẳng giới

TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Số 7 - Tháng 9/2018

19

- Nhóm ꢀêu chí 1: Đánh giá mức độ thân

thiện với khí hậu thông qua hai ꢀêu chí cụ thể

(1 - Giảm nhẹ phát thải KNK; 2 - Tăng cường các

bể hấp thụ các-bon).

hoạt động trong việc cải thiện an sinh xã hội

thông qua năm ꢀêu chí cụ thể (1 - Phát triển và

ổn định sinh kế; 2 - Sức khỏe, y tế; 3 - Văn hóa,

giáo dục; 4 - Hoạt động hỗ trợ cộng đồng; 5 -

Bình đẳng giới).

Mỗi ꢀêu chí cụ thể sẽ được phản ánh thông

qua 1 hoặc nhiều chỉ thị đánh giá (Bảng 2).

Chỉ số đánh giá các hoạt động giảm nhẹ phát

thải KNK thuộc các lĩnh vực khác nhau (năng

lượng, công nghiệp, nông nghiệp, LULUCF, chất

thải) sẽ có cấu trúc khung giống nhau về nhóm

ꢀêu chí và các ꢀêu chí cụ thể. Các chỉ thị đánh

giá sẽ được lựa chọn khác nhau từ bảng tổng

hợp các chỉ thị (Bảng 2) cho phù hợp với đặc

trưng của từng lĩnh vực.

- Nhóm ꢀêu chí 2: Đánh giá tác động của

hoạt động trong việc thúc đẩy tăng trưởng và

phát triển theo hướng các-bon thấp thông qua

6 ꢀêu chí cụ thể (1 - Sử dụng hiệu quả, ꢀết kiệm

năng lượng; 2 - Đảm bảo an ninh năng lượng; 3

- Phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, năng

lượng sạch; 4 - Cải ꢀến, chuyển giao công nghệ;

5 - Sản xuất và ꢀêu dùng các sản phẩm thân

thiện với môi trường; 6 - Đóng góp kinh tế).

- Nhóm ꢀêu chí 3: Đánh giá mức độ thân

thiện với môi trường tự nhiên thông qua 4 chỉ

ꢀêu cụ thể (1 - Giảm phát sinh chất thải và các

chất gây ô nhiễm; 2 - Giảm các nguy cơ gây sự cố

môi trường; 3 - Giảm tác động có hại tới hệ sinh

thái và đa dạng sinh học; 4 - Tuân thủ pháp luật

về bảo vệ môi trường)

Điểm số của chỉ thị được ꢁnh theo phương

pháp hướng tới mục ꢀêu, chỉ số đánh giá chung

được tổng hợp từ 04 chỉ số thành phần theo

phương pháp kiến tạo chỉ số và xây dựng chỉ thị

như đã trình bày ở trên .

- Nhóm ꢀêu chí 4: Đánh giá tác động của

Bảng 2. Các chỉ thị đánh giá hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK

Nhóm ꢀêu chí

Tiêu chí cụ thể

Chỉ thị đề xuất

I. Thân thiện Giảm phát thải KNK

với khí hậu

1. Mức giảm nhẹ phát thải khí nhà kính (đã quy đổi ra CO₂tương

đương) (%)

2. Mức giảm nhẹ phát thải CO₂trên một đơn vị sản phẩm (%)

Tăng cường các bể hấp 3. Tốc độ thay đổi diện ꢁch rừng (trồng mới, chăm sóc, khoanh

thụ các-bon nuôi tái sinh, giao khoán bảo vệ) (%)

II. Tăng

Sử dụng hiệu quả, ꢀết 4. Mức giảm ꢀêu hao năng lượng trên một đơn vị sản phẩm (%)

kiệm năng lượng

trưởng và

phát triển

theo hướng

các-bon thấp

Đảm bảo an ninh năng 5. Tỷ lệ nhiên liệu nhập khẩu cho mục đích năng lượng (%)

lượng

Phát triển các nguồn 6. Tỷ lệ điện năng sản xuất từ năng lượng tái tạo trong tổng điện

năng lượng tái tạo, năng sản xuất (%)

năng lượng sạch

7. Tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng năng lượng ꢀêu thụ sơ

cấp (%)

Cải ꢀến, chuyển giao 8. Tỷ lệ kinh phí chi cho đổi mới, nghiên cứu công nghệ/tổng thu

công nghệ

nhập doanh nghiệp (%)

Sản xuất và ꢀêu dùng 9. Tỷ lệ sản phẩm được dán nhãn sinh thái/nhãn ꢀết kiệm năng

các sản phẩm thân lượng (%)

thiện với môi trường

10. Tỷ lệ sản phẩm được chứng nhận áp dụng hệ thống đảm bảo

chất lượng, ATTP (GMP, HACCP, ISO 22000, VietGAP) (%)

Đóng góp kinh tế

11. Tăng trưởng GDP/năm (%)

TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Số 7 - Tháng 9/2018

20

Nhóm ꢀêu chí

III. Thân Giảm phát sinh chất 12. Tỷ lệ bãi chôn lấp chất thải đảm bảo quy định về môi

thiện với môi thải và các chất gây ô trường(%)

Tiêu chí cụ thể

Chỉ thị đề xuất

trường

nhiên

tự nhiễm

13. Tỷ lệ nước thải có hệ thống xử lý nước thải đảm bảo quy

chuẩn kỹ thuật quốc gia (%)

14. Tỷ lệ khí thải gây ô nhiễm (NO₂, SO₂, TSP) được xử lý đạt yêu

cầu về môi trường (%)

15. Tỷ lệ chất thải rắn được thu gom, xử lý đạt yêu cầu (%)

16. Tỷ lệ chất thải nguy hại được thu gom, xử lý đúng quy định(%)

17. Tỷ lệ diện ꢁch canh tác lúa nước được tưới ꢀêu hợp lý (%)

18. Tỷ lệ phế phụ phẩm nông nghiệp được thu gom xử lý đạt yêu

cầu về môi trường (%)

19. Tỷ lệ chất thải chăn nuôi được thu gom xử lý đạt yêu cầu về

môi trường (%)

20. Tỷ lệ sử dụng phân bón hóa học trong sản xuất nông nghiệp

(%)

21. Tỷ lệ diện ꢁch đất bị thoái hóa được cải tạo (%)

Giảm các nguy cơ gây 22. Phát sinh các sự cố môi trường

sự cố môi trường

Giảm tác động có hại 23. Tỷ lệ các loài động vật bị đe dọa (%)

tới hệ sinh thái và đa

dạng sinh học

Tuân thủ pháp luật về 24. Tỷ lệ số lần vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường/tổng số

bảo vệ môi trường

lần kiểm tra trong năm (%)

IV. Cải thiện Phát triển và ổn định 25. Số lao động được tạo việc làm

an sinh xã hội sinh kế

Sức khỏe, y tế

26. Tỷ lệ lao động bị mắc bệnh nghề nghiệp liên quan đến môi

trường (hô hấp, đường ruột) (%)

Văn hóa, giáo dục

27. Tỷ lệ lao động được đào tạo, tập huấn trong năm (%)

Hoạt động hỗ trợ cộng 28. Tỷ lệ chi cho các hoạt động công cộng (%)

đồng

Bình đẳng giới

29. Tỷ lệ lao động nữ tham gia quản lý (%)

3.2. Thử nghiệm bộ chỉ số để đánh giá hoạt

động thuộc lĩnh vực năng lượng

thành các mục ꢀêu đề ra. Bên cạnh các mặt ꢁch

cực, dự án đã có tác động ꢀêu cực tới hệ sinh

thái rừng trong đó một phần lớn diện ꢁch rừng

bị phá hủy và nhiều loài động, thực vật nguy cấp

quý hiếm bị đe dọa do một phần lớn diện ꢁch

đất bị chiếm dụng trong quá trình xây dựng và

vận hành dự án.

Bộ chỉ số cũng có ý nghĩa so sánh giữa các

hoạt động/dự án tương tự trong trường hợp số

liệu được cung cấp đầy đủ.

Trên cơ sở khung bộ chỉ số đánh giá hoạt

động giảm nhẹ phát thải KNK chung cho các

lĩnh vực phát thải chính, bài báo đã lựa chọn ra

bộ chỉ thị phù hợp và ꢀến hành ꢁnh toán thử

nghiệm đánh giá dự án thủy điện Srêpôk 4.

Kết quả ꢁnh toán thử nghiệm cho thấy đa số

các ꢀêu chí đánh giá đều phản ánh đóng góp/tác

động ꢁch cực của dự án, cơ bản ꢀến tới hoàn

TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Số 7 - Tháng 9/2018

21

Bảng 3. Lựa chọn bộ chỉ thị đánh giá thử nghiệm dự án thủy điện Srêpôk 4

Nhóm

ꢀêu chí

Tiêu chí cụ thể

Chỉ thị đề xuất

Điểm

số

Mức độ

hoàn thành

mục ꢀêu

I. Thân Giảm phát thải KNK

1. Mức giảm nhẹ phát thải khí nhà kính (đã

quy đổi ra CO₂tương đương) (%)

5

4

100%

80%

-

thiện

với khí

hậu

2. Mức giảm phát thải CO₂trên một đơn vị

sản phẩm (%)

Tăng cường bể hấp thụ

3. Tốc độ thay đổi diện ꢁch rừng (trồng mới,

chăm sóc, khoanh nuôi tái sinh, giao khoán

bảo vệ) (%)

-3

II. Tăng Sử dụng hiệu quả, ꢀết kiệm 4. Mức giảm ꢀêu hao năng lượng trên một

4

5

3

4

80%

100%

60%

trưởng năng lượng

đơn vị sản phẩm (%)

và phát

triển

theo

hướng

các bon

thấp

Đảm bảo an ninh năng lượng 5. Tỷ lệ nhiên liệu nhập khẩu cho mục đích

năng lượng (%)

Phát triển các nguồn năng 6. Tỷ lệ điện năng sản xuất từ năng lượng tái

lượng tái tạo, năng lượng tạo trong tổng điện năng sản xuất (%)

sạch

7. Tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng năng

lượng ꢀêu thụ sơ cấp (%)

Cải ꢀến, chuyển giao công 8. Tỷ lệ kinh phí chi cho đổi mới, nghiên cứu

80%

nghệ

công nghệ/tổng thu nhập doanh nghiệp (%)

Đóng góp kinh tế

9. Tăng trưởng GDP/năm (%)

4

5

80%

III. Thân Giảm phát sinh chất thải và 10. Tỷ lệ nước thải có hệ thống xử lý nước thải

100%

thiện các chất gây ô nhiễm

đảm bảo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (%)

với môi

trường

tự nhiên

11. Tỷ lệ khí thải gây ô nhiễm (NO₂, SO₂, TSP)

được xử lý đạt yêu cầu về môi trường (%)

5

4

100%

80%

100%

-

12. Tỷ lệ chất thải rắn được thu gom, xử lý đạt

yêu cầu (%)

13. Tỷ lệ chất thải nguy hại được thu gom, xử

lý đúng quy định(%)

5

Giảm các nguy cơ gây sự cố 14. Phát sinh các sự cố môi trường

môi trường

5

Giảm tác động có hại tới hệ 15. Tỷ lệ các loài động, thực vật nguy cấp, quý

sinh thái và đa dạng sinh học hiếm vật bị đe dọa (%)

-2

5

Tuân thủ pháp luật về bảo vệ 16. Tỷ lệ số lần vi phạm pháp luật về bảo vệ môi

100%

môi trường

trường/tổng số lần kiểm tra trong năm (%)

IV. Cải Phát triển và ổn định sinh kế 17. Số lao động được tạo việc làm

5

100%

thiện an

sinh xã

hội

Sức khỏe, y tế

18. Tỷ lệ lao động bị mắc bệnh nghề nghiệp

liên quan đến môi trường (hô hấp, đường

ruột) (%)

Văn hóa, giáo dục

19. Tỷ lệ lao động được đào tạo, tập huấn

trong năm (%)

4

80%

Hoạt động hỗ trợ cộng đồng 20. Tỷ lệ chi cho các hoạt động công cộng (%)

3

1

60%

20%

21. Tỷ lệ lao động nữ tham gia quản lý (%)

Tổng

76

TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Số 7 - Tháng 9/2018

22

Bảng 4. Kết quả ꢂnh điểm các chỉ số thành phần

Chỉ số thành phần

Điểm đánh giá

Điểm mục ꢀêu

Thân thiện khí hậu

6

15

30

35

25

Thân thiện môi trường tự nhiên

Thúc đẩy tăng trưởng và phát triển theo hướng các-bon thấp

Cải thiện an sinh xã hội

26

25

19

Hình 1. Đồ thị phân ꢂch các chỉ số thành phần

4. Kết luận

Kết quả ꢁnh toán thử nghiệm thể hiện khá

sát với thực tế: Các đóng góp ꢁch cực của dự án

được ghi nhận như giảm phát thải KNK, tạo công

ăn việc làm cho lao động địa phương, giảm chất

thải và các chất gây ô nhiễm,… Bên cạnh đó, các

tác động ꢀêu cực cũng được chỉ rõ như diện ꢁch

rừng bị suy giảm, đa dạng sinh học bị đe đọa

đặc biệt là một số loài động vật nguy cấp, quý

hiếm. Chỉ ꢀêu về bình đẳng giới thể hiện ở tỷ lệ

nữ tham gia quản lý cũng đạt điểm khá thấp, tuy

nhiên điều này khá phù hợp với đặc trưng công

việc vận hành của nhà máy, đòi hỏi chuyên môn

sâu về kỹ thuật cơ khí máy móc, làm việc theo

chế độ ca kíp,…

a) Kết quả đạt được

Chỉ số đánh giá hoạt động giảm nhẹ phát thải

KNK được xây dựng với mục ꢀêu đánh giá, giám

sát ꢀến trình thực hiện các mục ꢀêu giảm nhẹ

phát thải KNK, đồng thời cũng phản ánh được

các đồng lợi ích về phát triển bền vững. Nghiên

cứu kỳ vọng rằng bộ chỉ số sẽ có những đóng góp

nhất định trong việc cung cấp thông ꢀn phục vụ

xây dựng báo cáo cập nhật NDC cho Việt Nam.

Hoạt động thử nghiệm đã xây dựng được bộ

chỉ số đánh giá hoạt động dự án thủy điện. Bộ

chỉ số bao gồm 04 chỉ số thành phần, 17 ꢀêu

chí và 21 chỉ thị đánh giá. Kết quả ꢁnh toán thử

nghiệm đã đưa ra điểm số đánh giá tổng hợp,

điểm số các chỉ số thành phần trên cơ sở điểm

số của các chỉ thị.

Quá trình thu thập dữ liệu phục vụ cho việc

ꢁnh toán thử nghiệm khá thuận lợi, kết quả

ꢁnh toán phản ánh sát với thực tế. Điều này đã

khẳng định:

TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Số 7 - Tháng 9/2018

23

- Khung bộ chỉ số đưa ra là hợp lý, dễ hiểu và

dễ phân ꢁch.

- Các chỉ thị đánh giá đưa ra đảm bảo ꢁnh

khả thi về thu thập số liệu.

- Phương pháp ꢁnh toán/cho điểm đối với

các chỉ thị, chỉ số thành phần và chỉ số tổng hợp

là phù hợp, rõ ràng và có khả năng áp dụng cao.

chỉ ꢀêu thống kê thường không có số liệu thống

kê định kỳ, hoặc không áp dụng. Một số chỉ ꢀêu/

chỉ thị mang thông ꢀn nhạy cảm, liên quan đến

trách nhiệm bồi thường và uy ꢁn của doanh

nghiệp (sự cố về môi trường, vi phạm pháp luật

về BVMT,…) thường khó ꢀếp cận thông ꢀn.

c) Một số đề xuất, kiến nghị

b) Khó khăn, bất cập

Qua quá trình thu thập số liệu, ꢁnh toán thử

nghiệm, nghiên cứu nhận thấy để hạn chế những

khó khăn, vướng mắc trong việc sử dụng bộ chỉ

số, một số kiến nghị được đề xuất đối với bộ

khung chỉ số để có thể áp dụng thực tế như sau:

- Bộ chỉ số khung đã được thiết kế có ꢁnh

linh hoạt theo đặc trưng của các hoạt động

thuộc các lĩnh vực khác nhau (năng lượng, công

nghiệp, nông nghiệp, LULUCF, chất thải). Việc áp

dụng bộ chỉ số đối với tất cả các hoạt động cần

giữ nguyên 04 nhóm ꢀêu chí chính và 17 ꢀêu chí

cụ thể, tùy thuộc vào đặc trưng của từng hoạt

động cụ thể mà số lượng các chỉ thị được lựa

chọn sẽ khác nhau. Tuy nhiên, cần giới hạn số

lượng chỉ thị để đảm bảo ꢁnh đơn giản, dễ thực

hiện, giảm chi phí ꢁnh toán.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thông

qua hoạt động thử nghiệm nhóm nghiên cứu

nhận thấy một số vấn đề còn tồn tại, bất cập mà

khi ꢀến hành áp dụng rộng rãi vào thực tế cần

khắc phục, cụ thể:

- Do giới hạn của nghiên cứu (kinh phí, thời

gian, con người), số lượng hoạt động được

ꢀến hành thử nghiệm hạn chế. Do đó, kết quả

nghiên cứu này chỉ có ý nghĩa về mặt thử nghiệm

phương pháp xây dựng bộ chỉ số và đánh giá

ꢀến trình đạt được các mục ꢀêu đặt ra (mục ꢀêu

giảm phát thải, các đồng lợi ích phát triển bền

vững), việc đánh giá thử nghiệm đối với hoạt

động dự án thủy điện Srêpôk 4 chỉ có ꢁnh chất

tham khảo.

- Khó khăn trong việc thu thập số liệu: Các

chỉ thị đưa ra là có căn cứ, dựa trên cơ sở mục

ꢀêu, nhiệm vụ, giải pháp đưa ra trong các văn

bản quy phạm pháp luật và dựa trên hệ thống

chỉ ꢀêu thống kê quốc gia, hệ thống chỉ ꢀêu các

bộ, ngành. Tuy nhiên, chỉ những chỉ thị/chỉ ꢀêu

có trong các hệ thống chỉ ꢀêu thống kê (quốc

gia, tỉnh, huyện, xã, bộ, ngành) mới có quy định

bắt buộc về chế độ báo cáo định kỳ, những chỉ

ꢀêu không nằm trong danh mục các hệ thống

- Đối với các chỉ thị có số liệu nhạy cảm, để

tránh ꢂnh trạng số liệu báo cáo không đúng với

thực tế, cần thu thập ở nhiều nguồn khác nhau

như từ cơ quan quản lý, điều tra xã hội học,… để

có sự đối chiếu, sàng lọc.

- Tùy vào đặc thù của từng hoạt động cũng

như từng lĩnh vực phát thải khác nhau, có thể

áp dụng trọng số ꢁnh điểm khác nhau đối với

các nhóm ꢀêu chí tùy theo mục ꢀêu của hoạt

động/lĩnh vực.

Lời cảm ơn: Bài báo hoàn thành nhờ sự giúp đỡ của đề tài cấp Bộ “Nghiên cứu cơ sở khoa học, đề

xuất xây dựng và áp dụng chỉ số đánh giá hoạt động giảm phát thải khí nhà kính tại Việt Nam” thuộc

Chương trình TNMT.201605.26.

Tài liệu tham khảo

Tài liệu ꢀếng Việt:

1. Chiến lược phát triển bền vững Việt Nam 2011-2020.

2. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011-2020.

3. Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2016-2020.

4. Chiến lược quốc gia về BĐKH.

5. Chiến lược quốc gia về Tăng trưởng xanh.

6. Chiến lược Bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2020.

TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Số 7 - Tháng 9/2018

24

7. Chiến lược phát triển năng lượng tái tạo.

8. Chiến lược quốc gia về quản lý tổng hợp chất thải rắn đến năm 2025 tầm nhìn đến năm 2050.

9. Chương trình mục ꢀêu quốc gia về Sử dụng năng lượng ꢀết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2012 - 2015.

10. Chương trình quốc gia về giảm phát thải khí nhà kính thông qua hạn chế mất và suy thoái rừng;

bảo tồn, nâng cao trữ lượng các - bon và quản lý bền vững tài nguyên rừng (Chương trình REDD+)

đến năm 2030.

11. Đề án giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp nông thôn đến năm 2020.

12. Quyết định số 43/2010/QĐ-TTg ngày 02/6/2010 ban hành hệ thống chỉ ꢀêu thống kê quốc gia.

13. Quyết định số 54/2016/QĐ-TTg ngày 19/12/2016 ban hành hệ thống chỉ ꢀêu thống kê cấp tỉnh,

huyện, xã.

14. Quyết định số 3201/QĐ-BNN-KH ngày 26/11/2010 ban hành hệ thống chỉ ꢀêu thống kê ngành

nông nghiệp và phát triển nông thôn.

15. Thông tư số 05/2012/TT-BXD ngày 10/10/2012 ban hành hệ thống chỉ ꢀêu thống kê ngành xây

dựng.

16. Thông tư số 40/2016/TT-BCT ngày 30/12/2016 ban hành hệ thống chỉ ꢀêu thống kê ngành công

thương.

17. Thông tư số 73/2017/TT-BTNMT ngày 29/12/2017 ban hành hệ thống chỉ ꢀêu thống kê ngành tài

nguyên và môi trường.

Tài liệu ꢀếng Anh:

1. CCAP, MRV of NAMAs: Guidance for selecꢀng sustainable development indicators.

2. GermanWatch, The climate change performance index background and Methodology.

3. IPCC, Climate change 2014.

4. Karen Holm Olsen, Livia Bizikova, Melissa Harris, Zyaad Boodoo, Frederic Gagnon-Lebrun and

Fatemeh Bakhꢀari (2015): Framework for measuring sustainable development in NAMAs.

5. LEDS-GP 2012, Cameron et al.2014.

6. OECD (2008), Handbook on Construcꢀng Composite Indicators: Methodology and User guide.

7. UN (2012), CDM EB69.

8. UNDP (2014), NAMA SD tool.

9. Yale University (2013), Environmental Performance Index - EPI.

DEVELOPMENT OF INDICATOR FOR GHG MITIGATION ACTION

ASSESSMENT FOR VIET NAM

Nguyen Thi Thu Ha⁽¹⁾, Vuong Xuan Hoa⁽²⁾, Tran Thi Bich Ngoc⁽³⁾

⁽¹⁾Insꢀtute of Strategy and Policy on Natural Resources and Environment

⁽²⁾Viet Nam Insiꢀtute of Meteorology, Hydrology and Climate Change

⁽³⁾Department of Climate Change

Received: 10/7/2018; Accepted 2/8/2018

Abstract: The Paris Agreement is a legally binding document for all countries on climate change.

Reducing greenhouse gas emissions (GHG) is a global responsibility. From 2020 onward, all Parꢀes

parꢀcipaꢀng in the United Naꢀons Framework Convenꢀon on Climate Change must implement the GHG

emission reducꢀon targets under naꢀonally determined contribuꢀon (NDC).

In pracꢀce, countries have been implemenꢀng GHG emission miꢀgaꢀon acꢀviꢀes based on their own

TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Số 7 - Tháng 9/2018

25

ability. Those acꢀviꢀes focus mainly on industries/areas with high GHG emissions such as: energy, industry,

transportaꢀon, agriculture, land use, land use change, forestry and waste; all in all, aiming to sustainable

development with low carbon emission

In the case of Viet Nam in parꢀcular and developing countries in general, the preparaꢀon period and

the ﬁrst phase of implemenꢀng commitments on GHG emission miꢀgaꢀon will face certain diﬃculꢀes and

challenges. Therefore, assessing and monitoring emission reducꢀon targets implementaꢀon is necessary

and signiﬁcant in order to give appropriate recommendaꢀons and adjustments in order to achieve the

envisageted objecꢀves.

The study was conducted with the aim of proposing a framework of GHG emission reducꢀon indices for

Viet Nam.

Keywords: Assessment of GHG emission miꢀgaꢀon acꢀviꢀes.

ꢁ

TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Số 7 - Tháng 9/2018

26