Bài giảng Môi trường và con người - Chương 2: Môi trường và tài nguyên
Chꢀꢁng 2
MÔI TRꢂꢃNG VÀ TÀI
NGUYÊN
KHOA MÔI TRƯꢀNG
TꢀNG QUAN Vꢁ MÔI TRƯꢂNG
ꢀKhái niꢃm
ðꢁnh nghĩa: “Môi trưꢂng là tꢃp hꢄp (aggregate) các vꢃt
thꢅ (things), hoàn cꢆnh (conditions) và ꢆnh hưꢇng
(influences) bao quanh mꢈt ñꢉi tưꢄng nào ñó” (The
Random House College DictionaryꢊUSA).
Môi trưꢂng bao gꢋm các yꢌu tꢉ tꢍ nhiên và vꢃt chꢎt
nhân tꢏo bao quanh con ngưꢂi, có ꢆnh hưꢇng ñꢌn ñꢂi
sꢉng, sꢆn xuꢎt, sꢍ tꢋn tꢏi, phát triꢅn cꢐa con ngưꢂi và
sinh vꢃt. (ðiꢑu 3, Luꢃt BVMT cꢐa Viꢒt Nam, 2005).
1
ꢀChꢓc năng chꢐ yꢌu cꢐa môi trưꢂng
Không gian sꢉng
Nơi chꢓa ñꢍng các
cꢐa con ngưꢂi và
các loài sinh vꢃt
nguꢋn tài nguyên
MÔI
TRƯꢂNG
Nơi chꢓa ñꢍng các
phꢌ thꢆi do con
ngưꢂi tꢏo ra trong
cuꢈc sꢉng
Nơi lưu trꢔ và cung
cꢎp các nguꢋn
thông tin
ꢀThành phꢄn môi trưꢅng
ꢁ Môi trưꢂng tꢍ nhiên: gꢋm các yꢌu tꢉ tꢍ nhiên như vꢃt
lý, hóa hꢕc, sinh hꢕc tꢋn tꢏi khách quan, ngoài ý muꢉn
con ngưꢂi hoꢖc ít chꢁu tác ñꢈng chi phꢉi cꢐa con
ngưꢂi.
ꢁ Môi trưꢂng nhân tꢏo: gꢋm các yꢌu tꢉ vꢃt lý, sinh hꢕc,
xã hꢈi .v.v… do con ngưꢂi tꢏo nên và chꢁu sꢍ chi phꢉi
cꢐa con ngưꢂi.
ꢁ Môi trưꢂng xã hꢈi: gꢋm mꢉi quan hꢒ giꢔa con ngưꢂi
vꢗi con ngưꢂi (con ngưꢂi vꢗi tư cách là cá thꢅ, cá
nhân và nhân cách nghĩa là quan hꢒ giꢔa con ngưꢂi
vꢗi con ngưꢂi, con ngưꢂi vꢗi cꢈng ñꢋng, cꢈng ñꢋng
vꢗi cꢈng ñꢋng).
2
Các quyꢆn trên trái ñꢇt
Khí quyꢅn (Atmosphere)
Sinh quyꢅn (Biosphere)
Thꢏch quyꢅn (Lithosphere)
Thꢐy quyꢅn (Hydrosphere)
Khí quyꢆn (Atmosphere)
Tꢘng ngoài (Exosphere): > 500 km, phân tꢙ
không khí loãng phân hꢐy thành các ion dꢚn ñiꢒn,
các ñiꢒn tꢙ tꢍ do, nhiꢒt ñꢈ cao và thay ñꢛi theo thꢂi
gian trong ngày.
Tꢘng nhiꢒt (Thermosphere): 90 – 500 km,
nhiꢒt ñꢈ tăng dꢘn theo ñꢈ cao, tꢜ ꢊ92oC ñꢌn +1200oC
Nhiꢒt ñꢈ thay ñꢛi theo thꢂi gian, ban ngày thưꢂng rꢎt
cao và ban ñêm thꢎp
Tꢘng trung quyꢅn (Mesosphere): 50ꢊ90 km.
ðꢖc ñiꢅm cꢐa tꢘng này là nhiꢒt ñꢈ giꢆm dꢘn
tꢜ ñꢝnh cꢐa tꢘng bình lưu (50 km) ñꢌn ñꢝnh tꢘng
trung lưu (90 km), nhiꢒt ñꢈ giꢆm nhanh hơn tꢘng
ñꢉi lưu và có thꢅ ñꢏt ñꢌn –100oC.,
Tꢘng bình lưu (Stratosphere): 10ꢊ50 km.
ꢇ ñꢈ cao 25km tꢋn tꢏi lꢗp kk giàu ozônꢊtꢘng ozôn
Tꢘng ñꢉi lưu (Troposphere): cao ñꢌn 10 km
tính tꢜ mꢖt ñꢎt. Nhiꢒt ñꢈ và áp suꢎt giꢆm theo chiꢑu cao.
nhiꢒt ñꢈ trung bình trên mꢖt ñꢎt là 15oC
3
Thành phꢄn không khí cꢈa khí quyꢆn
ꢁ Phꢘn lꢗn khꢉi lưꢄng 5.105 tꢎn cꢐa toàn bꢈ khí
quyꢅn tꢃp trung ꢇ các tꢘng thꢎp: tꢘng ñꢉi lưu và
tꢘng bình lưu.
ꢁ Thành phꢘn không khí cꢐa khí quyꢅn thay ñꢛi theo
thꢂi gian ñꢁa chꢎt, cho ñꢌn nay khá ꢛn ñꢁnh bao
gꢋm chꢐ yꢌu là nitơ, oxi và mꢈt sꢉ loꢏi khí trơ.
ꢁ Mꢃt ñꢈ cꢐa không khí thay ñꢛi mꢏnh theo chiꢑu
cao, trong khi tꢞ lꢒ các thành phꢘn chính cꢐa
không khí không thay ñꢛi
Bꢆng: Hàm lưꢄng trung bình cꢐa không khí
Chꢎt khí
%thꢅ tích
%khꢉi lưꢄng
Khꢉi lưꢄng
(n.1010 tꢎn)
386.480
118.410
6.550
233
N2
O2
78,08
20,91
75,51
23,15
Ar
0,93
1,28
CO2
Ne
He
CH4
Kr
0,035
0,005
0,0018
0,0005
0,00017
0,00014
0,00005
0,00005
0,00006
0,000009
0,00012
0,000007
0,000009
0,000029
0,000008
0,0000035
0,000008
0,00000036
6,36
0,37
0,43
1,46
N2O
H2
0,4
0,02
O3
0,35
Xe
0,18
4
Vai trò cꢈa khí quyꢆn
ꢁ Khí quyꢅn là nguꢋn cung cꢎp oxy (cꢘn thiꢌt cho sꢍ sꢉng
trên trái ñꢎt),
ꢁ Cung cꢎp CO2 (cꢘn thiꢌt cho quá trình quang hꢄp cꢐa
thꢍc vꢃt),
ꢁ Cung cꢎp nitơ cho vi khuꢟn cꢉ ñꢁnh nitơ và các nhà máy
sꢆn xuꢎt amôniac ñꢅ tꢏo các hꢄp chꢎt chꢓa nitơ cꢘn cho
sꢍ sꢉng.
ꢁ Khí quyꢅn là phương tiꢒn vꢃn chuyꢅn nưꢗc hꢌt sꢓc
quan trꢕng tꢜ các ñꢏi dương tꢗi ñꢎt liꢑn như mꢈt phꢘn
cꢐa chu trình tuꢘn hoàn nưꢗc.
Vai trò
ꢁ Khí quyꢅn có nhiꢒm vꢠ duy trì và bꢆo vꢒ sꢍ sꢉng
trên trái ñꢎt. Nhꢂ có khí quyꢅn hꢎp thꢠ mà hꢘu hꢌt
các tia vũ trꢠ và phꢘn lꢗn bꢓc xꢏ ñiꢒn tꢜ cꢐa mꢖt
trꢂi không tꢗi ñưꢄc mꢖt ñꢎt.
ꢁ Khí quyꢅn chꢝ truyꢑn các bꢓc xꢏ cꢃn cꢍc tím, cꢃn
hꢋng ngoꢏi (3000ꢊ2500 nm) và các sóng rañi (0,1ꢊ
40 micron), ñꢋng thꢂi ngăn cꢆn bꢓc xꢏ cꢍc tím có
tính chꢎt hꢐy hoꢏi mô (các bꢓc xꢏ dưꢗi 300 nm).
5
Ozone khí quyꢆn và chꢇt CFC
ꢁ Tꢘng ozôn có chꢓc năng như mꢈt phꢘn lá chꢡn cꢐa khí
quyꢅn, bꢆo vꢒ trái ñꢎt khꢢi nhꢔng ꢆnh hưꢇng ñꢈc hꢏi cꢐa
tia tꢙ ngoꢏi tꢜ MT chiꢌu xuꢉng.
Tꢉi sao như vꢊy???
ꢁ Các tia tꢙ ngoꢏi có bưꢗc sóng dưꢗi 28µm rꢎt nguy hiꢅm
ñꢉi vꢗi ñꢈng và thꢍc vꢃt, bꢁ lꢗp ozôn ꢇ tꢘng bình lưu hꢎp
phꢠ.
ꢁ Cơ chꢌ hꢎp phꢠ tia tꢙ ngoꢏi cꢐa tꢘng ozôn có thꢅ trình
bày theo các PTPƯ sau: (các phꢆn ꢓng liên tꢠc xꢆy ra)
O2 + Bꢓc xꢏ tia tꢙ ngoꢏi ꢂ O + O
O + O2
ꢂ O3
O3 + Bꢓc xꢏ tꢙ ngoꢏi
ꢂ O2 + O
Chꢇt CFC
ꢁ CFC (clorofluorocacbon)
ꢁ Cơ chꢌ tác ñꢈng cꢐa CFC:
Tia tꢙ ngoꢏi
CFC + O3
ClO + O3
Cl + O3
O2 + ClO
2 O2 + Cl
ClO + O2
6
Thꢈy quyꢆn (Hydrosphere)
ꢁ Khoꢆng 71% vꢗi 361 triꢒu km2 bꢑ mꢖt Tð ñưꢄc bao phꢐ bꢇi mꢖt
nưꢗc.
ꢁ Thꢐy quyꢅn: nưꢗc ꢇ ñꢏi dương, biꢅn, các sông, hꢋ, băng tuyꢌt,
nưꢗc dưꢗi ñꢎt, hơi nưꢗc. Trong ñó:
ꢄ 97% là nưꢗc mꢖn, có hàm lưꢄng muꢉi cao, không thích hꢄp
cho sꢍ sꢉng cꢐa con ngưꢂi;
ꢄ 2% dưꢗi dꢏng băng ñá ꢇ hai ñꢘu cꢍc;
ꢄ 1% ñưꢄc con ngưꢂi sꢙ dꢠng (30% tưꢗi tiêu; 50% dùng ñꢅ sꢆn
xuꢎt năng lưꢄng; 12% cho sꢆn xuꢎt công nghiꢒp và 7% cho sinh
hoꢏt).
Thꢈy quyꢆn
ꢁ Hiꢒn nay nưꢗc mꢖt và
nưꢗc ngꢘm ñang bꢁ nhiꢣm
bꢟn bꢇi các loꢏi thuꢉc trꢜ
sâu, phân bón có trong
nưꢗc thꢆi vùng sꢆn xuꢎt
nông nghiꢒp, các loꢏi chꢎt
thꢆi sinh hoꢏt và công
nghiꢒp. Các bꢒnh tꢃt ñưꢄc
mang theo nưꢗc thꢆi sinh
hoꢏt ñã tꢜng gây tꢙ vong
hàng triꢒu ngưꢂi.
7
Thꢉch quyꢆn (Lithosphere)
ꢁ Cꢎu trúc cꢐa trái ñꢎt
Tð bao gꢋm nhiꢑu lꢗp khác nhau tùy thuꢈc vào ñꢈ
sâu và ñꢖc ñiꢅm ñꢁa chꢎt, có các lꢗp sau:
ꢊ Nhân (core): ñưꢂng kính khoꢆng 7000 km và ꢇ
tâm trái ñꢎt.
ꢊ Manti (mantle): bao phꢐ xung quanh nhân và có
chiꢑu dày khoꢆng 2900 km.
ꢊ Vꢢ trái ñꢎt: có cꢎu tꢏo thành phꢘn phꢓc tꢏp, có
thành phꢘn không ñꢋng nhꢎt
Cꢇu trúc trái ñꢇt
8
Cꢇu trúc trái ñꢇt
ꢁ Vꢢ Tð chia làm 2 kiꢅu: vꢢ lꢠc ñꢁa và vꢢ ñꢏi dương
Cꢇu trúc trái ñꢇt
ꢁ Vꢢ lꢠc ñꢁa có cꢆ 3 lꢗp: trꢘm tích, granit và bazan
Vꢢ lꢠc ñꢁa phân bꢉ ꢇ lꢠc ñꢁa và mꢈt sꢉ ñꢆo ven rìa
ñꢏi dương
ꢁ Vꢢ ñꢏi dương phân bꢉ trong phꢏm vi cꢐa các ñáy
ñꢏi dương và ñưꢄc cꢎu tꢏo bꢇi hai lꢗp trꢘm tích
và bazan.
Lꢗp trꢘm tích phân bꢉ hꢘu như khꢡp nơi trong ñáy
ñꢏi dương. Chiꢑu dày lꢗp trꢘm tích mꢢng, thay ñꢛi
tꢜ vài chꢠc m ñꢌn khoꢆng ngàn m, không có ꢇ các
dãy núi ngꢘm dưꢗi ñꢏi dương.
ꢁ Vꢢ chuyꢅn tiꢌp: là vꢢ trái ñꢎt ꢇ thꢑm lꢠc ñꢁa, tương
tꢍ như vꢢ lꢠc ñꢁa.
9
Thꢉch quyꢆn
ꢁ Thꢏch quyꢅn, còn gꢕi là môi trưꢂng ñꢎt, bao gꢋm lꢗp vꢢ
trái ñꢎt có ñꢈ dày khoꢆng 60ꢊ70 km trên mꢖt ñꢎt và 2ꢊ8
km dưꢗi ñáy biꢅn.
ꢁ ðꢎt là mꢈt hꢤn hꢄp phꢓc tꢏp cꢐa các hꢄp chꢎt vô cơ,
hꢔu cơ, không khí, nưꢗc, và là mꢈt bꢈ phꢃn quan trꢕng
nhꢎt cꢐa thꢏch quyꢅn.
ꢁ Thành phꢘn vꢃt lý và tính chꢎt hóa hꢕc cꢐa thꢏch quyꢅn
nhìn chung là tương ñꢉi ꢛn ñꢁnh và có ꢆnh hưꢇng lꢗn
ñꢌn sꢍ sꢉng trên mꢖt ñꢁa cꢘu.
ꢁ ðꢎt trꢋng trꢕt, rꢜng, khoáng sꢆn là nhꢔng tài nguyên
ñang ñưꢄc con ngưꢂi khai thác triꢒt ñꢅ, dꢚn ñꢌn nhꢔng
nguy cơ cꢏn kiꢒt.
Sinh quyꢆn (biosphere)
ꢁ Sinh quyꢅn là nơi có sꢍ sꢉng
tꢋn tꢏi, bao gꢋm các phꢘn
cꢐa thꢏch quyꢅn có ñꢈ dày 2ꢊ
3 km kꢅ tꢜ mꢖt ñꢎt, toàn bꢈ
thꢐy quyꢅn và khí quyꢅn tꢗi
ñꢈ cao 10 km (ñꢌn tꢘng
ozone).
ꢁ Chiꢑu dày khoꢆng 16 km.
ꢁ Các thành phꢘn trong sinh
quyꢅn luôn tác ñꢈng tương
hꢤ
(ví dꢠ: khí O2 và CO2 phꢠ
thuꢈc vào mꢓc ñꢈ sinh tꢋn
cꢐa thꢍc vꢃt và khꢆ năng hòa
tan cꢐa chúng trong môi
trưꢂng nưꢗc).
10
Sinh quyꢆn
ꢁ Sinh quyꢅn có các cꢈng ñꢋng sinh vꢃt khác nhau tꢜ ñơn
giꢆn ñꢌn phꢓc tꢏp, tꢜ dưꢗi nưꢗc ñꢌn trên cꢏn, tꢜ vùng
xích ñꢏo ñꢌn các vùng cꢍc trꢜ nhꢔng miꢑn khꢡc nghiꢒt.
ꢁ Sinh quyꢅn không có giꢗi hꢏn rõ rꢒt vì nꢥm cꢆ trong các
quyꢅn vꢃt lý và không hoàn toàn liên tꢠc vì chꢝ tꢋn tꢏi và
phát triꢅn trong nhꢔng ñiꢑu kiꢒn môi trưꢂng nhꢎt ñꢁnh.
ꢁ Ngoài vꢃt chꢎt, năng lưꢄng còn có thông tin vꢗi tác dꢠng
duy trì cꢎu trúc và cơ chꢌ tꢋn tꢏi, phát triꢅn cꢐa các vꢃt
sꢉng. Dꢏng thông tin phꢓc tꢏp và cao nhꢎt là trí tuꢒ con
ngưꢂi, có tác ñꢈng ngày càng mꢏnh mꢦ ñꢌn sꢍ tꢋn tꢏi
và phát triꢅn trên trái ñꢎt.
2.2 CÁC KHÁI NIꢋM LIÊN QUAN
ꢁ Ô nhiꢌm môi trưꢅng
Theo Luꢃt Bꢆo vꢒ Môi trưꢂng cꢐa Viꢒt Nam:
“Ô nhiꢀm môi trưꢁng là sꢂ biꢃn ñꢄi cꢅa các thành phꢆn
môi trưꢁng không phù hꢇp vꢈi tiêu chuꢉn môi trưꢁng,
gây ꢊnh hưꢋng xꢌu ñꢃn con ngưꢁi, sinh vꢍt.”
ꢊ Chꢎt gây ô nhiꢣm: là nhꢔng nhân tꢉ làm cho môi
trưꢂng trꢇ thành ñꢈc hꢏi.
ꢊ Tiêu chuꢟn môi trưꢂng: Tiêu chuꢟn môi trưꢂng là giꢗi
hꢏn cho phép cꢐa các thông sꢉ vꢑ chꢎt lưꢄng môi
trưꢂng xung quanh, vꢑ hàm lưꢄng cꢐa chꢎt gây ô nhiꢣm
trong chꢎt thꢆi ñưꢄc cơ quan nhà nưꢗc có thꢟm quyꢑn
quy ñꢁnh làm căn cꢓ ñꢅ quꢆn lý và bꢆo vꢒ môi trưꢂng.
11
Ô nhiꢌm môi trưꢅng
Ô nhiꢣm môi trưꢂng
ñưꢄc hiꢅu là viꢒc
chuyꢅn các chꢎt thꢆi
hoꢖc năng lưꢄng vào
môi trưꢂng ñꢌn mꢓc có
khꢆ năng gây hꢏi ñꢌn
sꢓc khoꢧ con ngưꢂi,
ñꢌn sꢍ phát triꢅn sinh
vꢃt hoꢖc làm suy giꢆm
chꢎt lưꢄng môi trưꢂng.
Ô nhiꢣm môi trưꢂng
ꢁ Tác nhân ô nhiꢣm bao gꢋm: các chꢎt thꢆi ꢇ dꢏng khí (khí
thꢆi), lꢢng (nưꢗc thꢆi), rꢡn (chꢎt thꢆi rꢡn) chꢓa hoá chꢎt
hoꢖc tác nhân vꢃt lý, sinh hꢕc và các dꢏng năng lưꢄng
như nhiꢒt ñꢈ, bꢓc xꢏ
.
12
Sꢍ cꢎ môi trưꢅng
ꢁ Theo Luꢃt Bꢆo vꢒ Môi trưꢂng cꢐa Viꢒt Nam:
"Sꢂ cꢎ môi trưꢁng là tai biꢃn hoꢏc rꢅi ro xꢊy ra
trong quá trình hoꢐt ñꢑng cꢅa con ngưꢁi hoꢏc biꢃn
ñꢄi thꢌt thưꢁng cꢅa tꢂ nhiên, gây ô nhiꢀm, suy
thoái hoꢏc biꢃn ñꢄi môi trưꢁng nghiêm trꢒng".
Sꢍ cꢉ môi trưꢂng có thꢅ xꢆy ra do:
ꢁ Bão, lũ lꢠt, hꢏn hán, nꢓt ñꢎt, ñꢈng ñꢎt, trưꢄt ñꢎt, sꢠt lꢇ
ñꢎt, núi lꢙa phun, mưa axit, mưa ñá, biꢌn ñꢈng khí hꢃu
và thiên tai khác;
ꢁ Hoꢆ hoꢏn, cháy rꢜng, sꢍ cꢉ kꢨ thuꢃt gây nguy hꢏi vꢑ
môi trưꢂng cꢐa cơ sꢇ sꢆn xuꢎt, kinh doanh, công trình
kinh tꢌ, khoa hꢕc, kꢨ thuꢃt, văn hoá, xã hꢈi, an ninh,
quꢉc phòng;
ꢁ Sꢍ cꢉ trong tìm kiꢌm, thăm ñò, khai thác và vꢃn chuyꢅn
khoáng sꢆn, dꢘu khí, sꢃp hꢘm lò, phꢠt dꢘu, tràn dꢘu, vꢩ
ñưꢂng ꢉng dꢚn dꢘu, dꢚn khí, ñꢡm tàu, sꢍ cꢉ tꢏi cơ sꢇ
lꢕc hoá dꢘu và các cơ sꢇ công nghiꢒp khác;
ꢁ Sꢍ cꢉ trong lò phꢆn ꢓng hꢏt nhân, nhà máy ñiꢒn nguyên
tꢙ, nhà máy sꢆn xuꢎt, tái chꢌ nhiên liꢒu hꢏt nhân, kho
chꢓa chꢎt phóng xꢏ.
13
Khꢏ năng chꢐu ñꢍng cꢈa môi trưꢅng
ꢁ Khꢆ năng chꢁu ñꢍng cꢐa
môi trưꢂng hay sꢓc chꢁu
tꢆi cꢐa môi trưꢂng là giꢗi
hꢏn cho phép mà môi
trưꢂng có thꢅ tiꢌp nhꢃn
và hꢎp thꢠ các chꢎt gây ô
nhiꢣm.
Khꢏ năng chꢐu ñꢍng cꢈa môi trưꢅng
ꢁ Sꢓc chꢓa cꢐa môi trưꢂng gꢋm sꢓc
chꢓa sinh hꢕc và sꢓc chꢓa văn hóa:
ꢊ Sꢓc chꢓa sinh hꢕc là khꢆ năng mà
hành tinh có thꢅ chꢓa ñꢍng sꢉ
ngưꢂi nꢌu các nguꢋn tài nguyên
ñꢑu ñưꢄc dành cho cuꢈc sꢉng cꢐa
con ngưꢂi;
ꢊ Sꢓc chꢓa văn hóa là sꢉ ngưꢂi mà
hành tinh có thꢅ chꢓa ñꢍng theo
các tiêu chuꢟn cꢐa cuꢈc sꢉng. Sꢓc
chꢓa văn hóa sꢦ thay ñꢛi theo tꢜng
vùng phꢠ thuꢈc vào tiêu chuꢟn cuꢈc
sꢉng.
14
Suy thoái môi trưꢅng
ꢁ ðꢐnh nghĩa:
"Suy thoái môi trưꢁng là sꢂ suy giꢊm vꢓ chꢌt lưꢇng và
sꢎ lưꢇng cꢅa thành phꢆn môi trưꢁng, gây ꢊnh hưꢋng
xꢌu ñꢎi vꢈi con ngưꢁi và sinh vꢍt. "
ꢁ Thành phꢘn môi trưꢂng ñưꢄc hiꢅu là các yꢌu tꢉ tꢏo
thành môi trưꢂng: không khí, nưꢗc, ñꢎt, âm thanh, ánh
sáng, lòng ñꢎt, núi, rꢜng, sông, hꢋ biꢅn, sinh vꢃt, các hꢒ
sinh thái, các khu dân cư, khu sꢆn xuꢎt, khu bꢆo tꢋn
thiên nhiên, cꢆnh quan thiên nhiên, danh lam thꢡng
cꢆnh, di tích lꢁch sꢙ và các hình thái vꢃt chꢎt khác.
Khꢈng hoꢏng môi trưꢅng
ꢁ ðꢐnh nghĩa: "Khꢐng hoꢆng môi trưꢂng là các suy thoái vꢑ
chꢎt lưꢄng môi trưꢂng sꢉng trên quy mô toàn cꢘu, ñe dꢕa
cuꢈc sꢉng cꢐa loài ngưꢂi trên trái ñꢎt".
15
Hiꢒn nay, thꢌ giꢗi ñang ñꢓng trưꢗc các cuꢈc
khꢐng hoꢆng lꢗn là gì???
Khꢈng hoꢏng môi trưꢅng
Biꢅu hiꢒn cꢐa khꢐng hoꢆng môi trưꢂng:
ꢁ Ô nhiꢣm không khí (bꢠi, SO2, CO2 v.v...) vưꢄt tiêu
chuꢟn cho phép tꢏi các ñô thꢁ, khu công nghiꢒp.
ꢁ Hiꢒu ꢓng nhà kính ñang gia tăng làm biꢌn ñꢛi khí
hꢃu toàn cꢘu.
ꢁ Tꢘng ozon bꢁ phá huꢞ.
ꢁ Sa mꢏc hoá ñꢎt ñai do nhiꢑu nguyên nhân như
bꢏc màu, mꢖn hoá, phèn hoá, khô hꢏn.
16
Khꢈng hoꢏng môi trưꢅng
ꢁ Sa mꢏc hoá ñꢎt ñai do nhiꢑu nguyên nhân như
bꢏc màu, mꢖn hoá, phèn hoá, khô hꢏn.
ꢁ Nguꢋn nưꢗc bꢁ ô nhiꢣm.
ꢁ Ô nhiꢣm biꢅn xꢆy ra vꢗi mꢓc ñꢈ ngày càng tăng.
ꢁ Rꢜng ñang suy giꢆm vꢑ sꢉ lưꢄng và suy thoái
vꢑ chꢎt lưꢄng
ꢁ Sꢉ chꢐng loài ñꢈng thꢍc vꢃt bꢁ tiêu diꢒt ñang gia
tăng.
ꢁ Rác thꢆi, chꢎt thꢆi ñang gia tăng vꢑ sꢉ lưꢄng và
mꢓc ñꢈ ñꢈc hꢏi.
Bài tꢃp
ꢁ Hãy sꢡp xꢌp các vꢎn ñꢑ môi trưꢂng ñã nêu vào các
cꢈt sau ñây
Sꢍ cꢎ môi
trưꢅng
Ô nhiꢌm môi Khꢈng hoꢏng môi Suy thoái môi
trưꢅng
trưꢅng
trưꢅng
= 10 phút
17
ðꢉo ñꢑc môi trưꢅng
ꢁ Khái niꢒm ñꢏo ñꢓc môi
trưꢂng ra ñꢂi là sꢍ
thꢜa nhꢃn rꢥng không
chꢝ có mꢤi con ngưꢂi
trên trái ñꢎt mà con
ngưꢂi còn phꢆi chia sꢧ
trái ñꢎt vꢗi các hình
thꢓc khác cꢐa cuꢈc
sꢉng.
ðꢉo ñꢑc môi trưꢅng
ꢁ Các nguyên tꢡc ñꢏo ñꢓc môi trưꢂng
1. Sꢙ dꢠng kiꢌn thꢓc và kꢨ năng ñꢅ nâng cao chꢎt
lưꢄng và bꢆo vꢒ môi trưꢂng
2. Xem sꢓc khꢢe, sꢍ an toàn và môi trưꢂng sꢏch
là quan trꢕng nhꢎt.
3. Thꢍc hiꢒn các dꢁch vꢠ khi có ý kiꢌn cꢐa giꢗi
chuyên môn.
4. Thành thꢃt và vô tư
5. ðưa ra các báo cáo mꢈt cách khách quan và
trung thꢍc.
18
2.3 KHÁI NIꢋM Vꢁ SINH THÁI
Khái niꢃm
ꢁ Quꢄn thꢆ là mꢈt nhóm cá thꢅ cꢐa mꢈt loài, sꢉng trong
mꢈt khoꢆng không gian xác ñꢁnh, có nhiꢑu ñꢖc ñiꢅm
ñꢖc trưng cho cꢆ nhóm, chꢓ không phꢆi cho tꢜng cá
thꢅ cꢐa nhóm (E.P. Odum, 1971).
Hoꢖc quꢘn thꢅ là mꢈt nhóm cá thꢅ cꢐa cùng mꢈt loài
sꢉng trong cùng mꢈt khu vꢍc (Alexi Sharov, 1996).
ꢁ Quꢘn xã (community) bao gꢋm cꢆ quꢘn xã cꢐa nhiꢑu
loài khác nhau, loài có vai trò quyꢌt ñꢁnh sꢍ tiꢌn hóa
cꢐa quꢘn xã là loài ưu thꢌ sinh thái.
ꢁ Quꢘn xã sinh vꢃt là tꢃp hꢄp các sinh vꢃt thuꢈc các loài
khác nhau cùng sinh sꢉng trên mꢈt khu vꢍc nhꢎt ñꢁnh.
ꢁ Khu vꢍc sinh sꢉng cꢐa quꢘn xã ñưꢄc gꢕi là sinh cꢆnh.
Như vꢃy, sinh cꢆnh là môi trưꢂng vô sinh.
Hꢃ sinh thái
ꢁ Tꢃp hꢄp các sinh vꢃt, cùng vꢗi các mꢉi quan hꢒ khác
nhau giꢔa các sinh vꢃt ñó và các mꢉi tác ñꢈng tương hꢤ
giꢔa chúng vꢗi môi trưꢂng, vꢗi các yꢌu tꢉ vô sinh, tꢏo
thành mꢈt hꢒ thꢉng sinh tháiꢊecosystem, gꢕi tꢡt là hꢒ
sinh thái.
ꢁ Hꢒ sinh thái là hꢒ chꢓc năng gꢋm có quꢘn xã, các cơ thꢅ
sꢉng và môi trưꢂng cꢐa nó dưꢗi tác ñꢈng cꢐa năng
lưꢄng mꢖt trꢂi.
Quꢘn xã
Môi trưꢂng
Năng lưꢄng
Hꢒ sinh thái
sinh vꢃt
xung quanh
mꢖt trꢂi
19
Thành phꢄn cꢈa hꢃ sinh thái
Hꢒ sinh thái hoàn chꢝnh bao gꢋm các thành phꢘn chꢐ yꢌu sau:
ꢁ Các yꢌu tꢉ vꢃt lý (ñꢅ tꢏo nguꢋn năng lưꢄng): ánh sáng, nhiꢒt
ñꢈ, ñꢈ ꢟm, áp suꢎt, dòng chꢆy …
ꢁ Các yꢌu tꢉ vô cơ: gꢋm nhꢔng nguyên tꢉ và hꢄp chꢎt hóa hꢕc
cꢘn thiꢌt cho tꢛng hꢄp chꢎt sꢉng. Các chꢎt vô cơ có thꢅ ꢇ
dꢏng khí (O2, CO2, N2), thꢅ lꢢng (nưꢗc), dꢏng chꢎt khoáng
(Ca, PO43ꢊ, Fe …) tham gia vào chu trình tuꢘn hoàn vꢃt chꢎt.
ꢁ Các chꢎt hꢔu cơ (các chꢎt mùn, acid amin, protein, lipid,
glucid): ñây là các chꢎt có ñóng vai trò làm cꢘu nꢉi giꢔa thành
phꢘn vô sinh và hꢔu sinh, chúng là sꢆn phꢟm cꢐa quá trình
trao ñꢛi vꢃt chꢎt giꢔa 2 thành phꢘn vô sinh và hꢔu sinh cꢐa
môi trưꢂng.
Chuꢒi thꢑc ăn và lưꢓi thꢑc ăn
ꢁ Chuꢤi thꢓc ăn (foodchain):
Chuꢤi thꢓc ăn ñưꢄc xem là
mꢈt dãy bao gꢋm nhiꢑu loꢏi
sinh vꢃt, mꢤi loài là mꢈt “mꢡt
xích” thꢓc ăn; mꢡt xích thꢓc
ăn phía trên tiêu thꢠ mꢡt xích
thꢓc ăn phía trưꢗc và nó lꢏi
bꢁ mꢡt xích thꢓc ăn phía sau
tiêu thꢠ.
20
Tải về để xem bản đầy đủ
45 trang
13340
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Môi trường và con người - Chương 2: Môi trường và tài nguyên", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_moi_truong_va_con_nguoi_chuong_2_moi_truong_va_tai.pdf
