Bài giảng Môi trường và con người - Chương 2: Môi trường và tài nguyên

1. Tổng quan về môi trường

CHƯƠNG 2

MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN

Khái niệm về Môi trường

Môi trường là tập hợp (aggregate) các vật thể (things), hoàn cảnh

(conditions) và ảnh hưởng (influences) bao quanh một đối tượng

nào đó. (The Random House College Dictionary-USA).

1. Tổng quan về môi trường

Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao

quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại,

phát triển của con người và sinh vật. (Điều 3, Luật BVMT của Việt Nam,

2005).

2. Các khái niệm liên quan đến môi trường

3. Khái niệm về sinh thái

4. Khái niệm về tài nguyên thiên nhiên

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

1

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

2

1. Tổng quan về môi trường

Chức năng chủ yếu của Môi trường

Thành phần Môi trường

•

Môi trường tự nhiên: gồm các yếu tố tự nhiên như vật lý, hóa học, sinh học

tồn tại khách quan, ngoài ý muốn con người hoặc ít chịu tác động chi phối

của con người.

Không gian sống

của con người và

các loài sinh vật

Chứa đựng các

nguồn tài nguyên

•

Môi trường nhân tạo: gồm các yếu tố vật lý, sinh học, xã hội .v.v… do con

người tạo nên và chịu sự chi phối của con người.

MÔI

Môi trường xã hội: gồm mối quan hệ giữa con người với con người (con

người với tư cách là cá thể, cá nhân và nhân cách nghĩa là quan hệ giữa con

người với con người, con người với cộng đồng, cộng đồng với cộng đồng).

TRƯỜNG

Cụ thể các yếu tố tạo thành môi trường: không khí, nước, đất, âm thanh, ánh sáng, lòng

đất, núi, rừng, sông, hồ biển, sinh vật, các hệ sinh thái, các khu dân cư, khu sản xuất,

khu bảo tồn thiên nhiên, cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử và

các hình thái vật chất khác.

Lưu trữ và cung

cấp các nguồn

thông tin

Chứa đựng các

phế thải do con

người tạo ra

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

3

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

4

1

1. Tổng quan về môi trường

Tầng ngoài (Exosphere): > 500 km, phân tử

không khí loãng phân hủy thành các ion dẫn điện,

các điện tử tự do, nhiệt độ cao và thay đổi theo thời

gian trong ngày.

Các quyển trên trái đất

- Khí quyển (Atmosphere)

- Thạch quyển (Lithosphere)

- Sinh quyển (Biosphere)

- Thủy quyển (Hydrosphere)

Tầng nhiệt (Thermosphere): 90 – 500 km,

nhiệt độ tăng dần theo độ cao, từ -92^oC đến +1200^oC

Nhiệt độ thay đổi theo thời gian, ban ngày thường rất

cao và ban đêm thấp.

Tầng trung quyển (Mesosphere): 50-90 km.

Đặc điểm của tầng này là nhiệt độ giảm dần

từ đỉnh của tầng bình lưu (50 km) đến đỉnh tầng

trung lưu (90 km), nhiệt độ giảm nhanh hơn tầng

đối lưu và có thể đạt đến –100^oC.

Tầng bình lưu (Stratosphere): 10-50 km.

ở độ cao 25km tồn tại lớp kk giàu ozôn-tầng ozôn

Tầng đối lưu (Troposphere): cao đến 10 km

tính từ mặt đất. Nhiệt độ giảm theo chiều cao.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

5

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

6

Nhiệt độ trung bình trên mặt đất là 15^oC

1. Tổng quan về môi trường

Khí quyển

Bảng: Hàm lượng trung bình của không khí

Khí quyển

Khối lượng

(n.10¹⁰tấn)

386.480

118.410

6.550

233

Chất khí

%thể tích

%khối lượng

• Phần lớn khối lượng 5.10⁵tấn của toàn bộ khí quyển tập trung ở

các tầng thấp: tầng đối lưu và tầng bình lưu.

N₂

O₂

78,08

20,91

75,51

23,15

• Thành phần không khí của khí quyển thay đổi theo thời gian địa

chất, cho đến nay khá ổn định bao gồm chủ yếu là nitơ, oxi và một

số loại khí trơ.

Ar

0,93

1,28

CO₂

Ne

He

0,035

0,005

0,0018

0,0005

0,00017

0,00014

0,00005

0,00006

0,000009

0,00012

0,000007

0,000009

0,000029

0,000008

0,0000035

0,000008

0,00000036

6,36

• Mật độ của không khí thay đổi mạnh theo chiều cao, trong khi tỷ lệ

các thành phần chính của không khí không thay đổi

0,37

CH₄

Kr

0,43

1,46

N₂O

H₂

0,4

0,02

O₃

0,35

Xe

0,18

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

7

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

8

2

1. Tổng quan về môi trường

Vai trò của khí quyển

•

Khí quyển chỉ truyền các bức

xạ cận cực tím, cận hồng ngoại

(3000-2500 nm) và các sóng

rađio (0,1-40 µm), đồng thời

ngăn cản bức xạ cực tím có

tính chất hủy hoại mô (các bức

xạ dưới 300 nm).

• Khí quyển là nguồn cung cấp oxy (cần thiết cho sự sống trên trái đất);

• Cung cấp CO₂(cần thiết cho quá trình quang hợp của thực vật);

• Cung cấp nitơ cho vi khuẩn cố định nitơ và các nhà máy sản xuất

amôniac để tạo các hợp chất chứa nitơ cần cho sự sống.;

• Khí quyển là phương tiện vận chuyển nước hết sức quan trọng từ các

đại dương tới đất liền như một phần của chu trình tuần hoàn nước;

• Khí quyển có nhiệm vụ duy trì và bảo vệ sự sống trên trái đất. Nhờ có

khí quyển hấp thụ mà hầu hết các tia vũ trụ và phần lớn bức xạ điện từ

của mặt trời không tới được mặt đất.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

9

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

10

1. Tổng quan về môi trường

Ozone khí quyển

Ozone khí quyển và chất CFC

• Tầng ozone có chức năng như một phần lá chắn của khí quyển, bảo vệ

trái đất khỏi những ảnh hưởng độc hại của tia tử ngoại từ mặt trời.

• CFC (clorofluorocacbon)

• Cơ chế tác động của CFC:

• Các tia tử ngoại có bước sóng dưới 28nm (rất nguy hiểm đối với động và thực

vật), bị lớp ozone ở tầng bình lưu hấp phụ.

Tia tử ngoại

CFC + O₃

ClO + O₃

Cl + O₃

O₂+ ClO

O₂+ Cl

• Cơ chế hấp phụ tia tử ngoại của tầng ozone có thể trình bày theo các

PTPƯ sau: (các phản ứng liên tục xảy ra)

ClO + O₂

O₂+ Bức xạ tia tử ngoại ‰ O + O

O + O₂

‰ O₃

O₃+ Bức xạ tử ngoại

‰ O₂+ O

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

11

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

12

3

1. Tổng quan về môi trường

Thủy quyển (Hydrosphere)

1. Tổng quan về môi trường

Thạch quyển (Lithosphere)

•

Khoảng 71% với 361 triệu km²bề mặt

TĐ được bao phủ bởi mặt nước.

• Cấu trúc của trái đất

TĐ bao gồm nhiều lớp khác nhau

tùy thuộc vào độ sâu và đặc điểm

địa chất, có các lớp sau:

•

Thủy quyển: nước ở đại dương, biển,

các sông, hồ, băng tuyết, nước dưới đất,

hơi nước. Trong đó:

- Nhân (core): đường kính khoảng

7000 km và ở tâm trái đất.

- 97% là nước mặn, có hàm lượng muối

cao, không thích hợp cho sự sống của

con người;

- Manti (mantle): bao phủ xung

quanh nhân và có chiều dày

khoảng 2900 km.

- 2% dưới dạng băng đá ở hai đầu cực;

- 1% nước ngọt nhưng lượng nước ngọt

cho phép con người sử dụng chỉ chiếm

một phần rất nhỏ bé (<1/100.000)

- Vỏ trái đất: có cấu tạo thành phần

phức tạp, không đồng nhất

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

13

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

14

1. Tổng quan về môi trường

Thạch quyển (Lithosphere)

1. Tổng quan về môi trường

Thạch quyển (Lithosphere)

• Vỏ TĐ chia làm 2 kiểu: vỏ lục địa và

vỏ đại dương

• Thạch quyển, còn gọi là môi trường đất, bao gồm lớp vỏ trái đất có độ

dày khoảng 60-70 km trên mặt đất và 2-8 km dưới đáy biển.

• Vỏ lục địa có cả 3 lớp: trầm tích,

granit và bazan

•

Đất là một hỗn hợp phức tạp của các hợp chất vô cơ, hữu cơ, không

khí, nước, và là một bộ phận quan trọng nhất của thạch quyển.

Vỏ lục địa phân bố ở lục địa và một

số đảo ven rìa đại dương

• Thành phần vật lý và tính chất hóa học của thạch quyển nhìn chung là

tương đối ổn định và có ảnh hưởng lớn đến sự sống trên mặt địa cầu.

• Vỏ đại dương phân bố trong phạm vi của các đáy đại dương và được cấu

tạo bởi hai lớp trầm tích và bazan.

•

Đất trồng trọt, rừng, khoáng sản là những tài nguyên đang được con

người khai thác triệt để, dẫn đến những nguy cơ cạn kiệt.

Lớp trầm tích phân bố hầu như khắp nơi trong đáy đại dương. Chiều dày

lớp trầm tích mỏng, thay đổi từ vài chục mét đến khoảng ngàn mét,

không có ở các dãy núi ngầm dưới đại dương.

• Vỏ chuyển tiếp: là vỏ trái đất ở thềm lục địa, tương tự như vỏ lục địa.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

15

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

16

4

1. Tổng quan về môi trường

Sinh quyển (biosphere)

1. Tổng quan về môi trường

Sinh quyển (biosphere)

• Sinh quyển là nơi có sự sống tồn tại,

bao gồm các phần của thạch quyển

có độ dày 2-3 km kể từ mặt đất,

toàn bộ thủy quyển và khí quyển tới

độ cao 10 km (đến tầng ozone).

• Sinh quyển có các cộng đồng sinh vật khác nhau từ đơn giản đến phức

tạp, từ dưới nước đến trên cạn, từ vùng xích đạo đến các vùng cực trừ

những miền khắc nghiệt.

• Sinh quyển không có giới hạn rõ rệt vì nằm cả trong các quyển vật lý

và không hoàn toàn liên tục vì chỉ tồn tại và phát triển trong những

điều kiện môi trường nhất định.

• Chiều dày khoảng 16 km.

• Các thành phần trong sinh quyển

luôn tác động tương hỗ

• Ngoài vật chất, năng lượng còn có thông tin với tác dụng duy trì cấu

trúc và cơ chế tồn tại, phát triển của các vật sống.

(ví dụ: khí O₂và CO₂phụ thuộc vào

mức độ sinh tồn của thực vật và khả

năng hòa tan của chúng trong môi

trường nước).

• Dạng thông tin phức tạp và cao nhất là trí tuệ con người, có tác động

ngày càng mạnh mẽ đến sự tồn tại và phát triển trên trái đất.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

17

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

18

2.Các khái niệm liên quan

Ô nhiễm môi trường (environmental pollution)

Sự cố môi trường (environmental incidents)

Theo Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam: “Ô nhiễm môi trường là sự biến

đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường,

gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật.”

Theo Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam: "Sự cố môi trường là tai biến hoặc

rủi ro xảy ra trong quá trình hoạt động của con người hoặc biến đổi thất thường

của tự nhiên, gây ô nhiễm, suy thoái hoặc biến đổi môi trường nghiêm trọng".

- Chất gây ô nhiễm (pollutant): là những nhân tố làm cho môi trường trở thành

độc hại. Tác nhân ô nhiễm bao gồm: các chất thải ở dạng khí (khí thải), lỏng

(nước thải), rắn (chất thải rắn) chứa hoá chất hoặc tác nhân vật lý, sinh học và

các dạng năng lượng như nhiệt độ, bức xạ.

Nguyên nhân:

•

Bão, lũ lụt, hạn hán, nứt đất, động đất, trượt đất, sụt lở đất, núi lửa phun, mưa axit, mưa đá,

biến động khí hậu và thiên tai khác;

Hoả hoạn, cháy rừng, sự cố kỹ thuật gây nguy hại về môi trường của cơ sở sản xuất, kinh

doanh, công trình kinh tế, khoa học, kỹ thuật, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng;

- Tiêu chuẩn môi trường: là giới

hạn cho phép của các thông số

về chất lượng môi trường xung

quanh, về hàm lượng của chất

gây ô nhiễm trong chất thải

được cơ quan nhà nước có thẩm

quyền quy định làm căn cứ để

quản lý và bảo vệ môi trường.

Sự cố trong tìm kiếm, thăm đò, khai thác và vận chuyển khoáng sản, dầu khí, sập hầm lò, phụt

dầu, tràn dầu, vỡ đường ống dẫn dầu, dẫn khí, đắm tàu, sự cố tại cơ sở lọc hoá dầu và các cơ

sở công nghiệp khác;

•

Sự cố trong lò phản ứng hạt nhân, nhà máy điện nguyên tử, nhà máy sản xuất, tái chế nhiên

liệu hạt nhân, kho chứa chất phóng xạ.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

19

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

20

5

2.Các khái niệm liên quan

Khả năng chịu đựng của môi trường (environmental tolerance)

Suy thoái môi trường (environmental degradation)

•

Định nghĩa: "Suy thoái môi trường là sự suy giảm về chất lượng và số

lượng của thành phần môi trường, gây ảnh hưởng xấu đối với con

người và sinh vật. "

•

Khả năng chịu đựng của môi trường hay sức chịu tải của môi trường là giới

hạn cho phép mà môi trường có thể tiếp nhận và hấp thụ các chất gây ô nhiễm.

Khả năng chịu đựng của môi trường:

– Khả năng tự làm sạch

“Environmental degradation describes the erosion of the natural

environment through the depletion of resources, the destruction of

ecosystems and the extinction of plant and animal species. It is caused by

direct or indirect human activity, and has increased significantly since the

Industrial Revolution.”

– Khả năng đồng hóa

•

Sức chứa của môi trường gồm:

- Sức chứa sinh học là khả năng mà hành tinh có thể

chứa đựng số người nếu các nguồn tài nguyên đều

được dành cho cuộc sống của con người;

– Sức chứa của môi trường

- Sức chứa văn hóa là số người mà hành tinh có thể

chứa đựng theo các tiêu chuẩn của cuộc sống. Sức

chứa văn hóa sẽ thay đổi theo từng vùng phụ thuộc

vào tiêu chuẩn cuộc sống.

Khác biệt gì với

“ô nhiễm môi trường?

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

21

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

22

2.Các khái niệm liên quan

Khủng hoảng môi trường (environmental crisis)

Định nghĩa: "Khủng hoảng môi trường là các suy thoái về chất lượng môi trường

sống trên quy mô toàn cầu, đe dọa cuộc sống của loài người trên trái đất".

Hiện nay, thế giới đang đứng trước các cuộc

khủng hoảng lớn là gì???

Biểu hiện của khủng hoảng môi trường:

•

Ô nhiễm KK (bụi, SO₂, CO₂v.v...) vượt

tiêu chuẩn cho phép tại các đô thị, KCN

•

Hiệu ứng nhà kính Ï biến đổi khí hậu

toàn cầu

•

Tầng ozone bị phá huỷ

Sa mạc hoá đất đai

Nguồn nước bị ô nhiễm.

Ô nhiễm biển xảy ra với mức độ ngày càng tăng.

Rừng đang suy giảm về số lượng và suy thoái về chất lượng

Số chủng loài động thực vật bị tiêu diệt đang gia tăng.

Rác thải, chất thải đang gia tăng về số lượng và mức độ độc hại.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

23

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

24

6

2.Các khái niệm liên quan

Đạo đức môi trường (environmental ethics)

Đạo đức môi trường (Environmental Ethics)

Nguyên tắc cơ bản: xây dựng mối quan hệ lành mạnh giữa con người và thế

giới tự nhiên.

Đạo đức môi trường là quan niệm và cách thức ứng xử của con người và

xã hội loài người đối với giới tự nhiên, bảo đảm sự cùng tồn tại và phát

triển của tự nhiên và xã hội.

Ï Sự khai thác tự nhiên của con người phải tuân theo nguyên tắc hoạt động

của chu trình sinh học / chu trình trao đổi vật chất, năng lượng và thông tin

giữa xã hội và tự nhiên Ï đảm bảo sự thống nhất, toàn vẹn của sinh quyển.

đạo đức môi trường đúng đắn, lành mạnh

1. Sử dụng kiến thức và kỹ năng để nâng cao chất lượng và bảo vệ môi trường

2. Xem sức khỏe, sự an toàn và môi trường sạch là quan trọng nhất.

3. Thực hiện các hoạt động khi có ý kiến của giới chuyên môn.

4. Thành thật và minh bạch

thiên nhiên được bảo

vệ, được tôn tạo để

ngày càng giàu, càng

đẹp hơn

bản tính tự nhiên của con người

được bảo toàn, con người sống

khỏe mạnh, hạnh phúc hơn, xã hội

càng có điều kiện phát triển hơn.

5. Đưa ra các báo cáo một cách khách quan và trung thực.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

25

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

26

3. Khái niệm về sinh thái

Khái niệm

Hệ sinh thái

•

Quần thể là một nhóm cá thể của một loài, sống trong một khoảng không

gian xác định, có nhiều đặc điểm đặc trưng cho cả nhóm, chứ không phải

cho từng cá thể của nhóm (E.P. Odum, 1971).

•

Tập hợp các sinh vật, cùng với các mối quan hệ khác nhau giữa các sinh vật

đó và các mối tác động tương hỗ giữa chúng với môi trường, với các yếu tố

vô sinh, tạo thành một hệ thống sinh thái-ecosystem, gọi tắt là hệ sinh thái.

Hoặc quần thể là một nhóm cá thể của cùng một loài sống trong cùng một

khu vực (Alexi Sharov, 1996).

Hệ sinh thái là hệ chức năng gồm có quần xã, các cơ thể sống và môi trường

của nó dưới tác động của năng lượng mặt trời.

•

Quần xã (community) bao gồm các quần thể của nhiều loài khác nhau, loài

có vai trò quyết định sự tiến hóa của quần xã là loài ưu thế sinh thái.

Quần xã

sinh vật

Môi trường

Năng lượng

mặt trời

Hệ sinh thái

Quần xã sinh vật là tập hợp các sinh vật thuộc các loài khác nhau cùng sinh

sống trên một khu vực nhất định.

xung quanh

•

Hệ sinh thái lớn nhất? Nhỏ nhất? Già? Trẻ?

Khu vực sinh sống của quần xã được gọi là sinh cảnh. Như vậy, sinh cảnh là

môi trường vô sinh.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

27

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

28

7

3. Khái niệm về sinh thái

Thành phần của hệ sinh thái

Chuỗi thức ăn

Chuỗi thức ăn (foodchain): được xem là một

dãy bao gồm nhiều loại sinh vật, mỗi loài là một

“mắt xích” thức ăn; mắt xích thức ăn phía trên

tiêu thụ mắt xích thức ăn phía trước và nó lại bị

mắt xích thức ăn phía sau tiêu thụ.

• Các yếu tố vật lý (để tạo nguồn năng lượng): ánh sáng, nhiệt độ, độ

ẩm, áp suất, dòng chảy …

• Các yếu tố vô cơ: gồm những nguyên tố và hợp chất hóa học cần thiết

cho tổng hợp chất sống. Các chất vô cơ có thể ở dạng khí (O₂, CO₂,

N₂), thể lỏng (nước), dạng chất khoáng (Ca, PO₄^3-, Fe …) tham gia

vào chu trình tuần hoàn vật chất.

The terrestrial foodchain

• Các chất hữu cơ (các chất mùn, acid amin, protein, lipid, glucid): có

vai trò làm cầu nối giữa thành phần vô sinh và hữu sinh, chúng là sản

phẩm của quá trình trao đổi vật chất giữa 2 thành phần vô sinh và hữu

sinh của môi trường.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

29

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

30

3. Khái niệm về sinh thái

Thành phần cơ bản của chuỗi thức ăn

Quan hệ giữa các thành phần sinh vật

•

Sinh vật sản xuất (hay tự dưỡng) Chủ yếu là thực vật xanh Ï chuyển hóa quang năng

thành hóa năng nhờ quá trình quang hợp; Năng lượng này tập trung vào các hợp chất

hữu cơ-glucid, protid, lipid, tổng hợp từ các chất khoáng (các chất vô cơ có trong môi

trường).

•

Sinh vật tiêu thụ (cấp 1, 2, 3) Chủ yếu là động vật. Tiêu thụ các hợp chất hữu cơ phức

tạp có sẵn trong môi trường sống.

- Sinh vật tiêu thụ bậc 1: tiêu thụ trực tiếp các sinh vật sản xuất, chủ yếu là động vật ăn

thực vật (cỏ, cây, hoa, trái …); các động vật, thực vật sống ký sinh trên cây xanh.

- Sinh vật tiêu thụ bậc 2: ăn các sinh vật tiêu thụ bậc 1, tức ăn các động vật ăn thực vật.

- Sinh vật tiêu thụ bậc 3: thức ăn chủ yếu là các sinh vật tiêu thụ bậc 2.

•

Sinh vật phân hủy

là những loại VSV hoặc động vật nhỏ bé hoặc các sinh vật hoại

sinh có khả năng phân hủy các chất hữu cơ thành vô cơ (sự khoáng hóa).

Ngoài ra còn có những nhóm sinh vật chuyển hóa chất vô cơ từ dạng này sang dạng

-

khác (như nhóm vi khuẩn nitrat hóa chuyển NH₄⁺thành NO₃).

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

31

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

32

8

3. Khái niệm về sinh thái

Lưới thức ăn (food web)

Các chuỗi thức ăn có nhiều mắt xích chung tạo thành một lưới thức ăn.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

33

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

34

3. Khái niệm về sinh thái

Dòng năng lượng (Energy Flow)

NNhhiiệệttnnăănngg

HHôô hhấấpp

NNhhiiệệtt,,ccơơ nnăănngg

HHôô hhấấpp

Sinh vật tự dưỡng

Sinh vật dị dưỡng

Net primary productivity

Năng suất sơ cấp

(Sinh vật sản xuất)

(Sinh vật tiêu thụ)

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

35

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

36

9

3. Khái niệm về sinh thái

Chu trình sinh – địa – hóa

Chu trình tuần hoàn nước

Vai trò của nước

‹ Là một chu trình vận động các chất vô cơ trong hệ sinh thái theo đường từ ngoại cảnh

chuyển vào trong cơ thể sinh vật, rồi được chuyển lại vào môi trường.

•

Nước giúp quá trình trao đổi, vận chuyển

thức ăn, tham gia vào các phản ứng sinh hóa

học và các mối liên kết cấu tạo trong cơ thể

của người, ĐV, TV.

‹ khác hẳn sự chuyển hóa NL qua các bậc dinh dưỡng ở chỗ các chất vô cơ được bảo toàn

chứ không bị mất đi một phần nào dưới dạng NL và không sử dụng lại.

•

Trong cơ thể người, 65% là nước và khi mất

đi từ 6-8% nước, con người có cảm giác

mệt, nếu mất 12% sẽ hôn mê và có thể tử

vong.

Chu trình hoàn hảo:

chu trình của những nguyên tố như C, N

Chu trình không hoàn hảo:

chu trình của những nguyên tố như P, S

•

giai đoạn ở dạng khí, chúng chiếm ưu

thế trong chu trình,

•

trong quá trình vận chuyển một phần bị

đọng lại, thể hiện qua chu kỳ lắng đọng

trong HST khác nhau của sinh quyển.

•

Trong cơ thể động vật 70% là nước, ở thực

vật đặc biệt là dưa hấu có thể đến 90% là

nước.

•

khí quyển là nơi dự trữ chính của

những nguyên tố đó,

chúng chỉ có thể vận chuyển được dưới

tác động của những hiện tượng xảy ra

trong thiên nhiên (sự xói mòn, bồi tụ)

và dưới tác động của con người.

Nước cần cho sản xuất nông nghiệp, công

nghiệp, cho y học, giao thông vận tải, du lịch

.v.v…

mặt khác từ cơ thể sinh vật chúng trở

lại ngoại cảnh tương đối nhanh.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

37

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

38

3. Khái niệm về sinh thái

Chu trình tuần hoàn nước

Con người tác động lên vòng tuần hoàn của nước ntn???

•

Thay đổi vi khí hậu (microclimate).

Dân số tăng làm mức sống, SX công nghiệp, kinh tế đều tăng, tăng nhu cầu của

con người đối với môi trường tự nhiên, tác động đến tuần hoàn nước.

•

Nhu cầu nước cho sinh hoạt, nước cho sản xuất công nghiệp, nông nghiệp tăng

làm giá nước tăng lên.

•

Các thành phố lớn, khu đô thị, nguồn nước sạch càng khan hiếm.

Đô thị hóa cùng với hệ thống thoát nước, cống rãnh xuống cấp làm tăng sự

ngập lụt, ảnh hưởng đến quá trình lọc, bay hơi, và sự thoát hơi nước diễn ra

trong tự nhiên.

•

Sự làm đầy tầng nước ngầm xảy ra với tốc độ ngày càng chậm.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

39

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

40

10

3. Khái niệm về sinh thái

Chu trình tuần hoàn Cacbon (C)

Khối lượng

(tỷ tấn)

•

Sinh quyển: phân tử hữu cơ trong cơ thể SV.

Khí quyển: Khí CO₂, CH₄, CFC

Nơi tồn tại

•

578 (năm 1700) -

766 (năm 1999)

Khí quyển

Địa quyển: chất hữu cơ trong đất, nhiên liệu

hóa thạch và quặng đá vôi, dolomit.

Chất hữu cơ trong đất

Đại dương

1500 - 1600

•

Thủy quyển: CO₂hòa tan và dạng CaCO₃trong

vỏ của các loài sinh vật biển.

38,000 - 40,000

Trầm tích biển và đá

trầm tích

66,000,000 -

100,000,000

Chu trình C thực hiện chủ yếu giữa khí CO₂và

vi sinh vật.

Thực vật trên cạn

540 - 610

4000

C hiện diện trong thiên nhiên dưới 2 dạng

khoáng chủ yếu: đá vôi và khí CO₂.

Nhiên liệu hóa thạch

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

41

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

42

3. Khái niệm về sinh thái

Annual gain and loss of atmospheric

oxygen (Units of 10¹⁰kg O₂per year)

Chu trình tuần hoàn Oxy (O₂)

Chu trình tuần hoàn Cacbon (C)

Con người và vòng tuần hoàn C

Photosynthesis (land)

Photosynthesis (ocean)

Photolysis of N₂O

16,500

13,500

1.3

0.03

Capacity

Flux In/Out

Residence Time

(years)

Reservoir

Atmosphere 1.4 * 10¹⁸

(kg O₂) (kg O₂per year)

•

10% các nguồn cacbon chuyển hóa có nguồn gốc từ các h/đ của con người.

30,000 * 10¹⁰

4,500

50

Photolysis of H₂O

Nguồn gốc chính là quá trình khai thác và biến đổi các nhiên liệu chứa

cacbon (nhiên liệu hóa thạch - nguồn C được xem là “cố định” và tách ra khỏi

chu trình Cacbon tự nhiên) để sử dụng làm năng lượng và nguyên liệu.

Biosphere

1.6 * 10¹⁶

2.9 * 10²⁰

Total Gains ~ 30,000

Losses - Respiration and Decay

Aerobic Respiration

Microbial Oxidation

Combustion of Fossil Fuel

(anthropogenic)

Photochemical Oxidation

Fixation of N₂by Lightning

Fixation of N₂by Industry

(anthropogenic)

Oxidation of Volcanic Gases

Losses - Weathering

Chemical Weathering

Surface Reaction of O₃

Lithosphere

60 * 10¹⁰

500,000,000

23,000

5,100

1,200

•

Oxy là nguyên tố phổ biến nhất của vỏ trái đất

(47% kl), chiếm ưu thế tuyệt đối trong thủy quyển

(85,82%) và chất sống (70%).

•

Phá rừng

600

12

10

Chuyển đổi các hệ sinh thái tự nhiên sang hệ sinh thái nông nghiệp

Chất thải sinh hoạt của con người

Nước thải sinh hoạt, công nghiệp

Oxy được sinh ra từ nhiều nguồn, nhưng quan

trọng nhất là từ quá trình quang hợp của cây xanh

và các thực vật phù du trong nước

(phytoplankton).

5

Ï Hàng năm, con người thải vào khí quyển 2500 triệu tấn CO₂/năm, chiếm

0,3% tổng lượng CO₂trong khí quyển.

50

12

•

Sinh vật tự dưỡng và dị dưỡng đều hấp thu oxy

thông qua quá trình hô hấp

Total Losses ~ 30,000

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

43

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

44

11

3. Khái niệm về sinh thái

Con người

tác động

ntn lên chu

trình oxy?

Chu trình tuần hoàn Oxy (O₂)

Chu trình tuần hoàn nitơ

2H₂O + energy hʋ → 4H + O₂

2N₂O + energy hʋ → 4N + O₂

6CO₂+ 6H₂O + energy → C₆H₁₂O₆+ 6O₂

Exp: 4FeO + O₂→ 2Fe₂O₃

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

45

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

46

3. Khái niệm về sinh thái

Các quá trình chính trong chu trình tuần hoàn nitơ

Chu trình tuần hoàn nitơ

Con người và chu trình tuần hoàn nitơ

•

Cố định nitơ: Nitơ được các vi khuẩn cố định nitơ, có trong đất hay thường sống trên nốt sần rễ cây

họ đậu, chuyển nitơ ở dạng khí N₂sang dạng NH₃(amoniac).

•

Sử dụng phân bón đạm để tăng năng suất cho các vụ mùa, làm tăng tốc độ khử nitrit

N₂+ 8 H⁺+ 8 e⁻→ 2 NH₃+ H₂

Đồng hóa: thực vật hấp thụ các ion nitrat NO₃^-hoặc amoni NH₄từ đất và từ đó, chuyển đổi,

và làm nitrat đi vào nước ngầm. Lượng nitơ tăng trong hệ thống nước ngầm cuối cùng

cũng chảy ra sông, suối, hồ, và cửa sông ‰ hiện tượng phú dưỡng hóa.

+

•

tổng hợp thành amino axit, nucleic axit, và diệp lục

•

Làm tăng sự lắng đọng nitơ không khí vì cháy rừng và đốt cháy nhiên liệu. Cả 2 quá

trình này đều giải phóng các dạng nitơ rắn ở trạng thái bụi.

Ammon hóa: các vi khuẩn/nấm sẽ phân hủy các acid amin từ xác chết động vật và thực vật để

+

giải phóng NH₄

.

Chăn nuôi gia súc. Gia súc đã thải vào môi trường một lượng lớn ammoniac (NH₃)

qua chất thải của chúng. NH₃sẽ thấm dần vào đất, nước ngầm và lan truyền sang các

khu vực khác do nước chảy tràn.

•

Nitrat hóa: là quá trình oxy hóa amoniac thành nitrit khi có O₂. Nitrit sau đó lại được oxy hóa

thành nitrat.

2NH₄⁺+ 3O₂‰ 2NO₂^-+ 4H⁺(Nitrosomonas)

•

Chất thải và nước thải từ các quá trình sản xuất.

2NO₂^-+ O₂‰ 2NO₃(Nitrobacter)

-

•

Khử nitrat hóa (hô hấp yếm khí): các vi khuẩn kỵ khí phá vỡ các nitrat, giải phóng nitơ trở lại

vào khí quyển.

NO₃^-‰ NO₂^-‰ N₂

Ï Ô nhiễm nước, đất Ï ô nhiễm thức ăn cho chính con người qua hiện tượng tích lũy

các loại đạm vô cơ trong thực vật, động vật.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

47

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

48

12

3. Khái niệm về sinh thái

Chu trình tuần hoàn photpho

Nguồn P trong tự nhiên

Khối lượng, Mt

Địa quyển

Quặng phôtphat

Đất

Cặn lắng trong nước ngọt

Cặn lắng trong biển sâu

Đá

10¹²

60×10³

16×10³

10×10³

1000×10³

10¹²

Chu trình tuần hoàn photpho có

gì khác biệt so với các chu trình

sinh địa hóa khác?

Thủy quyển

Đại dương

Nước ngọt

Khí quyển

Sinh quyển

Đất

0.12×10⁶

120×10³

90×10³

0.1×10³

2×10³

< 2×10³

140×10³

Đại dương

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

49

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

50

3. Khái niệm về sinh thái

Chu trình tuần hoàn lưu huỳnh

Nguồn lưu huỳnh trong môi trường

Chu trình tuần hoàn photpho

Con người và chu trình tuần hoàn photpho

•

Chủ yếu thông qua việc sản xuất và

sử dụng phân bón

Khai thác nguồn phosphate từ quặng

apatite, sản xuất super phosphate

•

Nước biển là nguồn chứa lưu huỳnh lớn nhất.

Các nguồn khác :

Đa số cây trồng không thể tiêu thụ

hoàn toàn lượng phân bón ‰ rửa

trôi vào các sông hồ ‰ gây ra hiện

tượng phú dưỡng hóa

– Các khoáng chứa lưu huỳnh (pyrite, FeS₂, và CuFeS₂),

– Nhiên liệu hóa thạch

– Các hợp chất hữu cơ chứa S (là một trong số các nguyên tố chính của vi sinh

vật, tham gia thành phần acid amin (cystin, cystein và methionin), coenzyme

(thiamin, biotin và CoA), ferredoxin và các enzym (nhóm –SH).

•

Các nguồn S trong nước thải: S hữu cơ, có trong các sản phẩm bài tiết, và sunfat là

ion thường gặp nhất trong nước thiên nhiên.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

51

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

52

13

3. Khái niệm về sinh thái

Sự trao đổi năng lượng và vật chất này làm cho các mối quan hệ trong tự nhiên ngày

càng chặt chẽ, bất kỳ một sự thay đổi nhỏ của một thành phần nào đó có thể kéo theo sự

thay đổi của toàn thể một hệ thống hay của toàn bộ tự nhiên.

Con người

tác động

ntn lên chu

trình lưu

huỳnh?

Chu trình tuần hoàn lưu huỳnh

Các qui luật này cũng cho ta thấy một đặc điểm nữa của tự nhiên là sự tự điều chỉnh cân

bằng của thiên nhiên khi có sự mất cân bằng, nhưng sự tự điều chỉnh này chỉ có giới hạn

chứ không phải vô hạn.

Ví dụ: nhiệt độ trái đất luôn giữ ổn định phù hợp với sự sống là nhờ sự trao đổi CO₂

giữa đại dương (gấp 5 lần ở khí quyển), sinh quyển, thạch quyển và khí quyển.

Các hoạt động của con người gần đây đã tăng thêm khoảng 7 triệu tấn CO₂trong mỗi

năm vào bầu khí quyển tạo nên hiệu ứng nhà kính làm cho nhiệt độ trái đất tăng dần.

Cán cân CO₂đã mất cân bằng nghiêm trọng thì thiên nhiên khó có thể điều chỉnh được.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

53

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

54

3. Khái niệm về sinh thái

BÀI TẬP

3. Khái niệm về sinh thái

Năng suất sinh học

NĂNG SUẤT SINH HỌC (NSSH): lượng sinh khối do quần thể hoặc quần

xã sinh vật sản xuất ra trên một đơn vị diện tích hoặc trong một đơn vị thời gian

và khả năng của hệ sinh học duy trì được mức độ tái sản xuất lượng sinh khối

đó.

Dòng năng lượng và chu kì các hợp chất hữu cơ, là hai quá trình quan trọng đối

với sinh trưởng, phát triển của sinh vật và chức năng của hệ sinh thái Ï xác

định NSSH.

• Một người nông dân trồng bắp. Lượng phân bón cần sử dụng để

đạt được năng suất cây trồng theo yêu cầu là 180 kg bắp/hecta.

Trong tổng số phân bón sử dụng, 1/4 nitơ hữu cơ và 1/3 nitơ amoni

được cây trồng sử dụng.

• Thành phần phân bón như sau (tính trên 1kg phân bón):

– Tổng N

– N hữu cơ

– N amoni

: 24 gN/kg

: 12 gN/kg

: 9 gN/kg

Các hệ sinh thái có 2 loại năng suất:

• Năng suất sơ cấp: đó là năng suất của sinh vật sản xuất

• Năng suất thứ cấp: đó là năng suất của sinh vật tiêu thụ

Tính:

• Lượng N có thể sử dụng trong 1 kg phân bón.

• Tính lượng phân bón cần thiết cho 1 hecta đất trồng.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

55

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

56

14

3. Khái niệm về sinh thái

Năng suất sơ cấp

Năng suất thứ cấp

‹ Thể hiện ở sản lượng của động vật ở các bậc dinh dưỡng

‹ Là sản phẩm hữu cơ do sinh vật sản xuất (chủ yếu là thực vật) tạo nên trên

một đơn vị diện tích trong một đơn vị thời gian // là khả năng tạo sản lượng

sinh vật nhờ hoạt động quang hợp.

VD: Sản lượng sơ cấp của đại dương 660.109 tấn; sản lượng thứ cấp 58.109 tấn.

‹ Bậc dinh dưỡng càng cao, sản lượng càng giảm

‹ Các yếu tố ảnh hưởng: thành phần loài, phân bố, CO₂, chế độ chiếu sáng,

muối dinh dưỡng.

‹ Các yếu tố ảnh hưởng: thành phần loài; sinh trưởng, sinh sản, phát triển của

động vật (điều kiện sinh thái)

VD: Các biện pháp nâng cao năng suất thủy vực

Cải tạo hình thái, chế độ thủy lý-hóa, chu chuyển nước của thủy vực

Gia tăng muối dinh dưỡng Ï nâng cao NS sơ cấp

Cải tạo thành phần loài và quan hệ quần xã của thủy vực

Nuôi trồng chủ động các đối tượng có giá trị

+ NSSH sơ cấp toàn phần (thô) = Tổng lượng chất hữu cơ do TV tạo ra trong

quang hợp

+ NSSH sơ cấp thực = Lượng hữu cơ được tạo thành (tích lũy & tiết ra ngoài)

không kể lượng tiêu hao do hô hấp

Khai thác hợp lý (biện pháp, công cụ, lượng)

Chống sự nhiễm bẩn thủy vực

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

57

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

58

3. Khái niệm về sinh thái

Năng suất thứ cấp

Tháp sinh thái (ecological pyramids)

Mỗi hệ sinh thái có một

cấu trúc dinh dưỡng khác

nhau, đặc trưng cho nó,

trong đó bao gồm các cấp

dinh dưỡng nối tiếp nhau

SV tiêu thụ

cuối cùng

Mức dd 4

SV tiêu thụ

bậc 2

Mức dd 3

SV tiêu thụ

sơ cấp

Các loại tháp sinh thái:

-Tháp số lượng

Mức dd 2

Mức dd 1

SV sản

xuất

-Tháp sinh khối

-Tháp năng lượng

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

59

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

60

15

3. Khái niệm về sinh thái

Tháp số lượng (Pyramid of Numbers)

Tháp sinh khối (Pyramids of biomass )

‹ Biểu diễn mối tương quan về mặt số lượng các sinh vật trên 1 đơn vị diện tích hay thể

tích ở mỗi bậc dinh dưỡng, tại một thời điểm nhất định.

Tồn tại

‹ Biểu diễn tổng sinh khối (tổng trọng lượng khô) trên 1 đơn vị diện tích hay thể tích ở

mỗi bậc dinh dưỡng trong quần xã, tại một thời điểm nhất định. TSK có đường dốc

thoải hơn so với tháp số lượng vì các sinh vật ở các mức dinh dưỡng kế tiếp cao hơn

trong tháp có xu thế lớn hơn về kích thước.

kim tự

tháp

ngược?

Tồn tại

kim tự

tháp

ngược?

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

61

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

62

3. Khái niệm về sinh thái

Tháp năng lượng

3. Khái niệm về sinh thái

Tháp năng lượng

‹ Biểu diễn lượng năng lượng đi qua mỗi bậc dinh dưỡng trong một

khoảng thời gian nhất định.

Tồn tại

kim tự

tháp

Ta nên ăn

chay??

ngược?

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

63

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

64

16

3. Khái niệm về sinh thái

Tháp năng lượng

BÀI TẬP VỀ SINH THÁI

Một con bò trung bình ăn 40 kg cỏ mỗi ngày. Khối lượng chất khô (DM)

trong cỏ chiếm 25% và có năng lượng là 14,5 MJ/kg. Trong tổng số cỏ ăn

được, có 30% không thể tiêu hóa và thải ra ngoài. Trong phần tiêu hóa

được, 85% bị mất qua quá trình trao đổi chất ở dạng nhiệt và chất thải,

phần còn lại chuyển thành tế bào cơ thể.

ĐV ăn cỏ

body tissues

Khác biệt trong sự chuyển NL???

ĐV ăn cỏ – ĐV ăn thịt

1. Có bao nhiêu năng lượng (MJ) chuyển vào tế bào cơ thể hằng ngày?

Chiếm bao nhiêu % năng lượng tiêu thụ được chuyển thành tế bào cơ

thể so với tổng lượng năng lượng có trong cỏ mà con bò ăn?

ĐV biến nhiệt – ĐV đẳng nhiệt

Thú nhỏ (small mammal) – Thú lớn

ĐV ăn thịt

2. Giả sử 10 MJ của năng lượng chuyển thành tế bào cơ thể tương

đương 0.4 kg sinh khối của bò. Vậy tỉ lệ chuyển hóa sinh khối bò/

sinh khối cỏ là bao nhiêu?

body tissues

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

65

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

66

4. Khái niệm về tài nguyên thiên nhiên

Vai trò của tài nguyên và môi trường cho quá trình phát triển

TN thiên nhiên

• Tài nguyên thiên nhiên

(TNTN) là những giá trị

hữu ích của môi trường tự

Nhu cầu tiêu dùng và

phát triển

Tài nguyên

TN không

nhiên có thể thỏa mãn các

nhu cầu khác nhau của con

người bằng sự tham gia trực

tiếp của chúng vào các quá

trình kinh tế và đời sống

nhân loại. (Định nghĩa LHQ

1972)

vĩnh viễn

Tái tạo

Con

Công cụ và

PT sản xuất

Sinh thái và môi

trường

Năng

Gió thủy

triều,

Nhiên

liệu dưới

đất

Khoáng

sản kim

loại; sắt,

đồng,

Khoángsản

không kim

loại: cát,

người

lượng

mặt trời

trực tiếp

dòng

chảy

phosphat,

đất sét....

• Sự khác biệt giữa tài

nguyên và môi trường là có

mang lại lợi ích cho con

người và sản sinh giá trị

kinh tế hay không

nhôm...

Tài nguyên thiên nhiên

TN có thể

Tái tạo

Nguồn lực cơ bản để

phát triển kinh tế

Yếu tố để sản xuất

phát triển

Yếu tố quan trọng cho

tích lũy để phát triển

Đất phì nhiêu

Sinh vật

Nước ngọt

Không khí tronglành

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

67

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

68

17

4. Khái niệm về tài nguyên thiên nhiên

1. Tài nguyên khoáng sản

4. Khái niệm về tài nguyên thiên nhiên

2. Tài nguyên khí hậu, cảnh quan

• Tài nguyên khí hậu:

- Bức xạ mặt trời

- Lượng mây

- Áp suất khí quyển

- Tốc độ gió và hướng gió

- Nhiệt độ không khí

- Lượng nước rơi

- Bốc hơi và độ ẩm không khí

- Hiện tượng thời tiết

•

Luật khoáng sản 20.3.1996 định nghĩa:

Khoáng sản là tài nguyên trong lòng đất, trên mặt đất dưới dạng những

tích tụ tự nhiên khoáng vật, khoáng chất có ích ở thể rắn, thể lỏng, thể khí,

hiện tại hoặc sau này có thể được khai thác. Khoáng vật, khoáng chất ở

bãi thải của mỏ mà sau này có thể được khai thác lại, cũng là khoáng sản.

•

Phân loại:

– Phân loại theo trạng thái: KS rắn, KS lỏng, KS khí

– Phân loại theo tính chất sử dụng khoáng sản:

Khoáng sản không kim loại: thạch anh, mica, graphit...

Khoáng sản kim loại: hợp kim (Ti, Ni, Co...), kim loại đen (Fe, Mn,

Cr...), kim loại màu (Cu, Pb, Zn,...)

Khoáng sản nhiên liệu: dầu mỏ, khí đốt và than đá

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

69

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

70

4. Khái niệm về tài nguyên thiên nhiên

2. Tài nguyên khí hậu

4. Khái niệm về tài nguyên thiên nhiên

3. Tài nguyên rừng

Rừng là một loại tài nguyên thiên nhiên có khả năng tái tạo, là bộ

phận quan trọng của môi trường sinh thái, có giá trị to lớn bao gồm

rừng tự nhiên và rừng trồng trên đất lâm nghiệp, gồm có thực vật

rừng, động vật rừng và những yếu tố tự nhiên có liên quan đến rừng

(gọi chung là quần xã sinh vật).

Phân loại rừng theo chức năng sử dụng

•

Rừng đặc dụng: Là loại rừng được thành lập với mục đích chủ yếu để bảo tồn thiên nhiên, mẫu

chuẩn hệ sinh thái rừng của quốc gia, nguồn gen sinh vật rừng, nghiên cứu khoa học, bảo vệ di

tích lịch sử, danh lam thắng cảnh phục vụ nghỉ ngơi du lịch kết hợp với phòng hộ bảo vệ môi

trường sinh thái.

•

Rừng phòng hộ: Là rừng được sử dụng chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói

mòn, chống sa mạc hóa, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu, bảo vệ môi trường.

Rừng sản xuất: Là rừng được dùng chủ yếu trong sản xuất gỗ, lâm sản, đặc sản.

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

71

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

72

18

4. Khái niệm về tài nguyên thiên nhiên

4. Tài nguyên nước

4. Khái niệm về tài nguyên thiên nhiên

5. Tài nguyên năng lượng

"Năng lượng là một dạng TN vật chất xuất phát từ 2 nguồn chủ yếu: mặt trời và lòng đất".

•

Nước là yếu tố chủ yếu của HST, là nhu cầu cơ bản của mọi sự

sống trên TĐ và cần thiết cho các hoạt động kinh tế-xã hội.

•

Năng lượng mặt trời tồn tại ở các dạng chính:

- Bức xạ mặt trời,

Tài nguyên nước gồm: hơi nước (khí quyển), nước mặt, nước

dưới dất, nước biển và đại dương.

- Năng lượng sinh học (sinh khối động thực vật),

- Năng lượng chuyển động của khí quyển và thuỷ quyển (gió, sóng, các dòng hải lưu, thuỷ

triều, dòng chảy sông...),

Lượng nước ngọt cho phép con người sử dụng chỉ chiếm một

phần rất nhỏ bé.

- Năng lượng hoá thạch (than, dầu, khí đốt, đá dầu).

•

Năng lượng lòng đất gồm nhiệt lòng đất

biểu hiện ở các nguồn

•

Nước là tài nguyên tái tạo được nnhưng hiện nay …

Brazil được đánh giá là quốc gia có nguồn cung cấp nước ngọt

lớn nhất thế giới, sau đó là Nga và Canada.

- Địa nhiệt,

- Núi lửa và

- Năng lượng phóng xạ tập trung ở

các nguyên tố như U, Th, Po,...

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

73

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

74

4. Khái niệm về tài nguyên thiên nhiên

6. Tài nguyên sinh vật (Đa dạng sinh học)

•

Tài nguyên sinh vật hay đa dạng sinh học: tất cả các loài thực vật, động vật và vi sinh

vật sống hoang dã trong rừng, trong đất, trong không khí và trong nước.

•

Đa dạng sinh học là khái niệm dùng để chỉ tất cả các giống loài và mối liên hệ giữa

chúng với môi trường tự nhiên, là tập hợp các thông tin di truyền, loài và hệ sinh thái.

– Đa dạng loài

– Đa dạng nguồn gien

– Đa dạng hệ sinh thái

•

Ước đoán có khoảng 13-14 triệu loài trên trái đất (đến nay chỉ mới biết 1,7 triệu loài)

Chuong 2 – Moi truong va Tai nguyen

75

19

Bài giảng Môi trường và con người - Chương 2: Môi trường và tài nguyên - Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh