Bài giảng Thức ăn chăn nuôi - Chương 1: Phân loại thức ăn chăn nuôi

Chương 1

PHÂN LOẠI THỨC ĂN CHĂN NUÔI

Nội dung chương 1



Khái niệm thức ăn chăn nuôi

Phương pháp phân loại thức ăn

Cách gọi tên một nguyên liệu thức ăn

Khái niệm TĂ chăn nuôi



Khái niệm thức ăn chăn nuôi

TĂ chăn nuôi là những nguyên liệu có nguồn gốc thực vật,

động vật, vi sinh vật và hoá học mà có chứa các chất dinh

dưỡng ở dạng có thể hấp thu được và không gây ra những

tác động có hại đến sức khoẻ vật nuôi, chất lượng sản

phẩm của chúng

Những nguyên liệu có chứa các chất độc, chất có hại cũng

có thể được sử dụng làm TĂ chăn nuôi sau khi đã

khử/hoặc làm vô hoạt hoàn toàn các yếu tố gây độc, gây

hại

Cơ sở và mục đích phân loại TĂ

TRONG SẢN XUẤT

HỌC THUẬT



Đáp ứng nhu cầu tìm hiểu

bản chất của thức ăn (tính

chất, thành phần hóa học, giá

trị dinh dưỡng)

Do yêu cầu của công tác

quản trị nguyên, vật liệu

Tiện lợi cho sử dụng trong

quá trình sản xuất, tăng

năng suất lao động



Đưa ra hướng sử dụng

Căn cứ vào đặc tính cấu trúc,

thành phần hóa học và giá trị

dinh dưỡng để phân loại



Căn cứ vào nguồn gốc,

đặc điểm, tính năng sử

dụng để phân loại

Việc phân loại chỉ có ý nghĩa tương đối!

Phương pháp phân loại TĂ



Phân loại theo giá trị năng lượng

Theo hệ thống TĂ của Liên Xô cũ

(1) TĂ tinh: 1kg nguyên liệu chứa>1500 kcal ME (ví

dụ: cám gạo, bột ngô, bột sắn …)

(2) TĂ thô: 1kg nguyên liệu chứa<1500 kcal ME (ví

dụ: cỏ khô, rơm khô, thân cây ngô già …)

Phương pháp phân loại TĂ



Phân loại theo nguồn gốc thức ăn

(1) TĂ thực vật: TĂ xanh, các sản phẩm chế biến từ

chúng, phụ phẩm trồng trọt, các loại rau, củ, quả, hạt

…

(2) TĂ động vật: Sữa và các sản phẩm từ sữa, phụ

phẩm chế biến thịt, cá, chăn nuôi gia cầm, lò ấp …

(3) TĂ nguồn khoáng chất: Đại lượng và vi lượng

(4) Vi sinh vật: men TĂ chăn nuôi, chế phẩm sinh học

giàu enzyme

(5) Tổng hợp hoá học: a.a công nghiệp, thuốc phòng trị

bệnh …

Phương pháp phân loại TĂ



Phân loại theo tính chất lí hoá và cách sử dụng thông

thường/hay phân loại thức ăn quốc tế (8 nhóm)

Cơ sở phân loại:

- TĂ thô: Xơ thô>18% hay NDF>35%

- TĂ giàu năng lượng: Xơ thô<18% và protein thô<20%

- TĂ giàu protein: Xơ thô<18% và protein thô>20%

Phương pháp phân loại TĂ

Hemicellulose (khoảng 20%)

Cellulose (50 - 80%)

Lignin (10 - 50%)

Xơ thô

DXKN

Phương pháp phân loại TĂ

(1) TĂ thô khô và xác vỏ: Cỏ khô, rơm khô, thân cây

ngô khô, vỏ quả đậu đỗ khô, vỏ trấu …

(2) Đồng cỏ, cỏ tự nhiên và thức ăn xanh: bao gồm

tất cả thức ăn xanh trên đồng chưa cắt/hoặc cắt

cho ăn tươi

(3) TĂ ủ chua: chỉ bao gồm thức ăn xanh ủ chua

(cây ngô, cỏ ủ chua), không kể cá, củ, hạt ủ chua

(4) TĂ giàu năng lượng: hạt, phụ phẩm xay xát, củ,

kể cả những thức ăn này khi ủ chua

Phương pháp phân loại TĂ

(5) TĂ giàu protein: Bột cá, bột máu, bột thịt, đỗ

tương, khô dầu, tảo …

(6) TĂ bổ sung khoáng: MCP, DCP, CaCO₃

(7) TĂ bổ sung vitamin (kể cả nấm men được ủ)

(8) Các chất phụ gia: kháng sinh, chất tạo màu, chất

tạo mùi, chất chống ôxi hoá, chất chống vón,

hormone, các loại thuốc …

Bảng số quốc tế của các nhóm TĂ

Tên nhóm TĂ

TĂ thô khô và xác vỏ

Đồng cỏ, cỏ tự nhiên và TĂ xanh

TĂ ủ chua

Mã số quốc tế của nhóm

1

2

3

4

5

6

7

8

TĂ giàu năng lượng

TĂ giàu protein

TĂ bổ sung khoáng

TĂ bổ sung vitamin

Các chất phụ gia

Bảng mã số quốc tế của một số nguyên liệu TĂ

Tên nguyên liệu TĂ

Khô dầu lạc ép

Mã số quốc tế

5-04-604

5-04-612

5-03-649

5-03-650

---

Khô dầu lạc chiết li

Khô dầu đậu tương ép

Khô dầu đậu tương chiết li

---

Bột cá hồi (ép dầu)

Bột cỏ alfalfa 17% protein

---

5-01-985

1-00-023

---

Phương pháp phân loại TĂ



Phân loại theo thành phần các chất dinh dưỡng

(1) TĂ giàu protein

(2) TĂ giàu tinh bột

(3) TĂ nhiều nước

(4) TĂ nhiều xơ

(5) TĂ giàu khoáng

(6) TĂ giàu vitamin

(7) TĂ bổ sung khác

Phương pháp phân loại TĂ



Phân loại theo đương lượng tinh bột

1 đương lượng tinh bột = 2360 kcal NE

(1) TĂ thô: TĂ có<45 đương lượng tinh bột/100kg

TĂ (1062 kcal NE/kg)

(2) TĂ tinh: TĂ có>45 đương lượng tinh bột/100kg

TĂ

Phương pháp phân loại TĂ



Phân loại theo toan tính và kiềm tính

- Dựa vào độ pH của sản phẩm chuyển hóa cuối cùng

+ Toan tính: P cho H₃PO₄, S cho H₂SO₄, Cl cho HCl

+ Kiềm tính: Ca, Na, K, Mg

97P + 62S + 28Cl

X = ----------------------------------

50Ca + 26K + 43Na + 83Mg

X>1: TĂ thuộc nhóm toan tính

X<1: TĂ thuộc nhóm kiềm tính

Nhóm TĂ toan tính: TĂ động vật, hạt họ đậu và một số loại TĂ giàu

protein khác, thích hợp cho đực giống

Nhóm TĂ kiềm tính: TĂ xanh, củ quả, ủ chua, thích hợp cho gia

súc sinh sản, tiết sữa

Phương pháp phân loại TĂ



Hormone tuyến cạnh giáp (PTH) ảnh hưởng đến chuyển Ca từ

xương vào máu. Cân bằng cation-anion khẩu phần ảnh hưởng

đến tiết PTH và tổng hợp 1,25 dihydroxy vitamin D₃→ Sốt sữa

CAD (Cation-Anion Difference) = (K⁺+ Na⁺) – (Cl^-+ S^--)



CAD có tác dụng ngăn ngừa bệnh sốt sữa xấp xỉ -100mequiv/kg

CK khẩu phần. Dùng các muối sulfate, chloride để điều chỉnh

CAD, giảm tỉ lệ bò mắc bệnh sốt sữa



Dựa vào pH nước tiểu để điều chỉnh CAD. pH nước tiểu bò 6,5 là

thích hợp

Khẩu phần điều chỉnh CAD cho bò ăn ít nhất 2 tuần trước khi đẻ

và không nên quá 4 tuần trước khi đẻ

Chú ý: Khẩu phần nhiều muối anion thì kém ngon miệng

Carbohydrate

Carbohydrate không

phải xơ (chất nội bào)

Vách tế bào

NDF

ADF

Tinh bột Pectin Hemicellulose

Dễ lên men

Đường

Cellulose Lignin

Lên men chậm

Không LM

Phương pháp phân loại TĂ



Phân loại thực dụng

(1) TĂ nhiều nước: TĂ xanh/TĂ thô xanh, ủ chua,

quả mọng

(2) TĂ thô khô: cỏ khô, rơm khô, dây lá khô

(3) TĂ tinh

- Gốc thực vật giàu năng lượng: hạt và phụ phẩm

- Gốc thực vật giàu protein: hạt đậu và khô dầu

- Gốc động vật: sữa và sản phẩm chế biến, bột cá,

bột thịt, bột thịt xương

- TĂ hỗn hợp^*

Phương pháp phân loại TĂ

(4) TĂ khoáng: muối ăn, bột vỏ sò, bột xương, các

muối phôtphat

(5) Các vitamin và premix vitamin

(6) Các TĂ khác: rỉ mật, phụ phẩm công nghiệp bia,

cồn

Phương pháp phân loại TĂ

^*TĂ hỗn hợp



TĂ hỗn hợp công nghiệp/TĂ hỗn hợp tự phối trộn →

Trình độ phát triển của ngành chăn nuôi